- Những câu thơ tả thực tới từng chi tiết. Không có kính chắn gió, các anh đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm. Cảm giác, ấn tượng, căng thẳng, đầy thử thách. Song người chiến sĩ không r[r]
Trang 1BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
- Phạm Tiến Duật
I Tác giả : Phạm Tiến Duật sinh năm 1941 – quê Phú Thọ, tham gia quân đội sau
khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm, một gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống Mỹ Hiện nay đang dẫn chương trình Sống vui – Khoẻ – Có ích của Đài truyền hình Việt Nam
II Tác phẩm : Được tặng giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1969 và
được đưa vào tập thơ “Vầng trăng quầng lửa” của tác giả
III Những nét độc đáo, khác lạ của bài thơ:
1 Nhan đề: dài, tưởng như có chỗ thừa nhưng thu hút người đọc ở cái vẻ lạ độc
đáo của nó
- Làm nổi bật hình ảnh toàn bài : những chiếc xe không kính
- Hai chữ bài thơ thêm vào cho thấy rõ hơn cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác giả muốn nói về chất thơ của hiện thực khốc liệt thời chiến tranh, chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm vượt lên thiếu thốn, gian khổ hiểm nguy của thời chiến
2 Hình ảnh những chiếc xe không kính gây sự chú ý khác lạ được đưa ra thực đến trần trụi.
3 Giọng điệu: Ngang tàng, trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, tự nhiên, nhiều câu diễn
đạt như văn xuôi
IV Phân tích:
1 Hình ảnh những chiếc xe không kính vẫn băng băng ra chiến trường:
a) Xưa nay, hình ảnh tàu xe vào thơ thường được mỹ lệ hoá, lãng mạng hoá nhưng Phạm Tiến Duật đưa một hình ảnh thực đến trần trụi “những chiếc xe không kính” Tác giả giải thích nguyên nhân cũng rất thực bằng 2 câu văn xuôi với giọng thản nhiên :
“Không có kính… đi rồi”
Càng gây sự chú ý về vẻ khác lạ của nó
b) Câu thơ thứ 2 nhắc lại hai lần chữ “bom” với những động từ mạnh “giật”, “rung” khiến cho “kính vỡ đi rồi” càng tăng gấp bội sự dữ dội của cuộc chiến đầu
c) Bom đạn chiến tranh còn làm chúng biến dạng thêm, trần trụi hơn
“Không có kính… có xước”
Trang 2d) Hình ảnh này không hiếm trong chiến tranh nhưng phải có hồn thơ nhạy cảm với nét ngang tàng và tinh nghịch, thích cái lạ như Phạm Tiến Duật mới nhận ra được và đưa vào thành hình tượng thơ độc đáo của thời chiến tranh chống Mỹ
2 Hình ảnh người chiến sĩ lái xe:
Hình ảnh những chiếc xe không kính đã làm nổi bật hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở Trường Sơn Thiếu đi những phương tiện vật chất tối thiểu lại là hoàn cảnh để người lái xe bộc lộ những phẩm chất cao đẹp, sức mạnh tinh thần lớn lao của họ đặc biệt là lòng dũng cảm, tinh thần bất chấp gian khổ, khó khăn
a) Tư thế hiên ngang, tinh thần dũng cảm lạc quan, coi thường gian khổ hiểm nguy.
- Đồng thời với hình ảnh của những chiếc xe không kính độc đáo là hình tượng đẹp
đẽ của những người lính lái xe xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
- Trên những chiếc xe ấy, người chiến sĩ vẫn vững tay lái, vừa cho xe lăn bánh ra trận, vừa kể chuyện về mình, về đồng đội
Ung dung … buồng lái
- Những câu thơ tả thực tới từng chi tiết Không có kính chắn gió, các anh đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm Nào “gió vào xoa mắt đắng” rồi “sao trên trời”, “chim dưới đất”, đột ngột, bất ngờ như sa, như ùa – rơi rụng, va đập, quăng ném … vào buồng lái, vào mặt mũi, thân mình Cảm giác, ấn tượng, căng thẳng, đầy thử thách Song người chiến sĩ không run sợ, hoảng hốt Trái lại tư thế các anh vẫn hiên ngang, tinh thần các anh vẫn vững vàng, nơi buồng lái các anh vẫn ung dung, tự tin và bình thản – một hình ảnh đẹp được nhấn mạnh bằng lối đảo ngữ
- Cùng với tư thế nổi bật ấy là tầm quan sát cao rộng với điệp ngữ “nhìn”, “thấy” biểu hiện sự tập trung cao độ, một tinh thần trách nhiệm nhưng của một tâm hồn lãng mạng, bình thản, chủ động chiêm ngưỡng và tận hưởng từng vẻ đẹp của thiên nhiên qua ô cửa kính vỡ
- Thiên nhiên còn là sự khốc liêt của bụi, gió, mưa nhưng với một thái độ ngang tàng, thách thức, bất chấp, người chiến sĩ lái xe buông những tiếng chắc gọn “Không có …
ừ thì” như một lời nói thường, nôm na mà cứng cỏi biến những khó khăn thành điều thú vị, với ý nghĩ táo tợn “Chưa cần … cây số nữa”
- Lời thơ nhẹ nhõm, trôi chảy như những chiếc xe vun vút bươn trải trên đường Có chỗ nhịp nhàng, trong sáng như văng vẳng tiếng hát – vút cao
b) Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ, tình đồng chí, đồng đội sâu sắc
Trang 3- Những chiến sĩ lái xe là những chàng trai trẻ vui tính, hóm hỉnh với những hình ảnh tinh nghịch “Phì phèo … ha ha” Đó là khúc nhạc vui của tuổi 18, đôi mươi gợi cảm giác nhẹ nhõm, thanh thản xua tan những khó khăn, nguy hiểm
- Hồn nhiên, tếu táo nhưng cũng thật cảm động trong không khí đoàn kết, trong tình đồng chí, đồng đội
- Càng khó khăn gian khổ họ càng gắn bó keo sơn Từ trong bom đạn nguy hiểm
“tiểu đội xe không kính” được hình thành, tụ họp
“Những…vỡ rồi”
Chỉ một cái bắt tay cũng ấm lòng, đủ động viên nhau, cảm thông với nhau Cái bắt tay truyền cho nhau cả tâm hồn, tình cảm giúp con người xích lại gần nhau trong những cái chung : chung bát đĩa, nắm cơm, bếp lửa, chung hoàn cảnh, chung con đường với vô vàn thách thức nguy hiểm phía trước
- Khi hành quân các anh động viên, chào hỏi nhau trong cảnh ngộ độc đáo Lúc tới đích các anh trò chuyện, nghỉ ngơi xuyềnh xoàng, nhường nhịn nhau như anh em ruột thịt
để rồi chỉ trong thoáng chốc tất cả những tình cảm ấm lòng ấy là hành trang giúp các anh tiếp tục lên đường :
“Lại đi, lại đi”
Chan chứa hy vọng, niềm lạc quan, yêu đời
c) ý chí chiến đấu vì giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
- Bài thơ khép lại bằng bốn câu thể hiện “ý chí … Tổ quốc”
- Trải qua mưa bom bão đạn, những chiếc xe ban đầu đã không có kính, nay càng trở nên hư hại hơn, vật chất ngày cảng thiếu thốn
“Không có kính…xước”
- Điệp ngữ “không có” được nhắc lại 3 lần nhấn mạnh sự thiếu thốn đến trần trụi của những chiếc xe, còn cho ta thấy mức độ ác liệt của chiến trường
- Nhưng không có gì có thể cản trở được sự chuyển động kì diệu của những chiếc xe không kính ấy
- Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng cái xe nhưng không đè bẹp được tinh thần,
ý chí chiến đấu của những chiến sĩ lái xe Xe vẫn chạy không chỉ vì có động cơ máy móc
mà còn có một động cơ tinh thần “Vì miền Nam phía trước”
- Đối lập với tất cả những cái “không có” ở trên là một cái “có” Đó là trái tim - sức mạnh của người lính Sức mạnh con người đã chiến thắng bom đạn kẻ thù
Trang 4- Trái tim ấy thay thế cho tất cả những thiếu thốn “không kính, không đèn, không nản” hợp nhất với người chiến sĩ lái xe thành một cơ thể sống để tiếp tục tiến lên phía trước hướng về miền Nam thân yêu
- Trái tim yêu thương, trái tim cam trường của người chiến sĩ lái xe trở thành nhãn
tư bài thờ, cô đúc ý toàn bài, hội tụ vẻ đẹp của người lính và để lại cảm xúc sâu lắng trong lòng người đọc
- Trái tim người lính toả sáng rực rỡ mãi đến muôn thế hệ mai sau khiến ta không quên một thế hệ thanh niên thời kỳ chống Mỹ oanh liệt của dân tộc