Hồ Chí Minh - Cây đại thọ: Phần 2

Tiếp nối phần 1, phần 2 Tài liệu Bác Hồ - Cây đại thọ của nhà văn Đoàn Minh Tuấn gồm các câu chuyện: Châu Tự do; Tình cảm lớn lao của Bác Hồ với thương binh; Bác gọi; Ngày xuân Bác đến thăm đền Cổ Loa; Bác đã dạy tôi yêu thương con trẻ; Em đội viên mắt sáng; Mặc niệm Bác trong nhà lao Phú Quốc;... Mời bạn đọc tham khảo.

CHÂU T ự DO

Chững tỏi ngưỢc bờ sông Đáy về phố huyện Sơn Dương Hai bên đường dọc Iheo nông ưường che Tân Trảo, những bụi cây trinh nữ ngại nắng khép kin ỉại Những con suối lũ dềnh lên ảo ào cuốn những cành cây gãy chảy ra sõng Tử đây còn 12 kilốmét nữa là đến Tán Trào - Ihủ đỏ ỉâm thời của cách mạng Việl Nam thời trước khởi nghĩa, chúng tôi dừng chãr nghỉ

ở huyện lỵ.

Sơn Dương những ngày tiền khởi nghĩa gọi là cháu

Tự Đo, cái tên gọi ấy có từ rằm tháng ba năm 1945

õn lại những ngày lịch sử chói lọi vả đầy kinh ngạc ấy,

người dân sơn Dưdng còn nhắc nhở mộl buổi bình minh sáng tươi, dội Cứu quốc quân 3 h ạ đồn Đăng Châu lần thứ hai giết tri phủ Đèo Văn Phú bắl tri cháu Hoàng Thế Tâm, giải phóng cả vùng cánh cung rộng lớn của thưỢng huyện Đồng chí bí thư huyện ủy người đã từng theo Lrung tướng Song Hão, kể cho chúng lối nghe vể mộl buổi sáng linh md hai mươi lăm năm trước, Sơn Dưcíng ngày ấy nổi dậy bằng giáo mác

và sũng khai hậu cướp cháu đường, phá kho thóc, bắt các hào lý nộp ấn, sác và Iriện đồng Từ đấy ủy ban

nhân dân cách mạng cháu Tự Do ra đời Chinh quyền cách mạng đầu liên ở nước ta được thiết lập ngay tại một huyện nhỏ.

Lần từng bưởc đi trên con đường rải dá giữa huyện

lỵ, đấu vếl của những chiến cõng một phần tư thế kỷ trước vả thành cũ Đăng Châu, cỏ lan mặl đất vẫn cỏn

đó, Đăng Châu, cái thành đầy khủng khiếp của chế

độ thực dân phong kiến miền núi án ngữ trên ngã ba đường đi Tuyên Quang Thái Nguyên, Vĩnh Yên đã kéo

cờ trắng đầu hàng cách mạng sau những phút súng nổ quyết ỉiệt của một phân đội Cứu quốc quân từ Khuổi Lịch (Tân Trào) kéo về.

Theo sách cũ Dư địa chí của Nguyễn Trâi trong ừc trai di tập viết năm ỉ 43 5 thì châu này thuộc phủ Đoan Hùng, ăn vào Tuyên Quang thừa tuyên Tự Ihuở xưa, Sơn Dương là một hùng trấn Nơi ấy núi non hiểm trở, của cải dồi dào, thắng tích chẳng ít, dân khi ngang tảng, bao nhiêu lẩn quán Minh thèm muốn không chinh phục đưỢc Trên 6 0 0 năm trước, Sơn Dương gọi

lả Đễ Giang châu, tức là châu sông Đáy Sông Phó Đáy chảy qua Sơn Dương hàng chục đặm, về gặp sông

Lô rỗi cùng sông Hồng hội ở ngã ba Hạc.”'

Trung tuần Iháng 5 năm 1945, Bác tữ sơn Dương về Tân Trảo Các anh Song Hào cùng một số đồng chi đến đình Hồng Thái đón Bác Hồng Thái có một mái đinh năm gian đựng trẽn một khoảnh dất khá rộng Một cảy đa xum xuê với tám cànỉi lớn ngả bóng mát

1 H ạ c Trì (B ạ c h H ạ o V iệ t Trl).

che rỢp mái đình Hai mươi bốn cây cột lim và hai vế câu đối khắc song song trên đôi cột chính giữa đình:

Đễ Giang tả bão ỉinh nguyên hội

Ngọc tĩnh hữu triều thụy khi chung

Đôi câu đối ngợi ca cảnh kỳ vĩ nơi đây: Bên trái sõng Đáy bao quanh, nguồn linh thiêng lụ về Giếng Ngọc chầu bên phải, khí đẹp chung đúc Sau đĩnh Hồng Thái có bản làng và một cái giếng trong xanh như ngọc ở ngay đầu thôn, nhân đán Ihường gọi ià giếng Ngọc Hồng Thái là cửa ngõ của Tân Trào, xã Tân Trào mỗi bề dải ngót 8 kilômét, trẽn 50 kilỏmét vuõng diện tích thì rừng già và núi đã chiếm đến quá

ba phần tư Căn cứu địa Tân Trào lấy sông làm hào, lấy núi ỉàm lũy chở che vị trí chiến lược quan trọng này Muốn về thủ đõ khu giải phóng phải qua dông sổng Đáy vả bốn con suối sâu Hỏm ấy vào gỉừa trưa

hè, nắng chỏi, đồng chỉ Võ Nguyên Giáp đưa Bác về Bác dừng lại trước đình ngắm cảnh vật Những ngọn núi Nản Đen, Kẹm Him, Khao Nhì vách dựng cao hàng ữăm mét, dây leo um tùm Những dãy rừng lim, rừng phách hoa nở íím viền lấy xâ Tân Trào X a xa, đỉnh núi Thỉa và dãy núi Hồng - cơ sở của các dồng chí Cứu quốc quân III từ năm 1943 - quay lưng vẻ B ắc Thái làm địa giới tự nhiên giữa hai tỉnh Tuyên Thái Bảc ngắm nhìn dãy lịch - nơi có phong trào chống thuế của nhãn dân thôn Khe Thuyền từ tháng 1 0 -1 9 4 3

B á c ngắm dòng sông k h e nước Những dòng k h e x ỉn h

đẹp, uyển chuyển: dãy khe Bòng, suối Thia, kia ngòi Sung, khe c ả chằng chịt dọc ngang vây quanh các bản

đồng bào Tày, dồng bào Trại rồi chảy ra ngòi Thung nhập vảo sông Đáy Những ruộng lúa phì nhiêu, những vườn cây ăn quả bãl chuối xanh rậm bên những bờ sõng, ven suối Bác cỏ vẻ hài lòng với cảnh núi non và dân cư ở vị tri xung yếu này Bác cho nơi này là đất dụng binh đưỢc “tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ",

ở dây có dường qua đèo De, dường đi Thanh La dưởng về Minh Khai, và từ các nơi ấy ta có thể di Bắc Thái, Cao Bằng, qua Vĩnh Yên Phú Thọ, hoặc về tận

Hà Giang, Yên Báí

Hõm vé Tân Lập (Tân Trảo) Bác m ặc áo chàm ngắn

đá sờn, xẻ hòng kiểu áo Nùng, vai vắt chiếc khăn mặt bông, chân đi giày rơm đả rách có dáy quai buộc Bác dội mũ đen tay cẩm gậy nhỏ Năm ấy râu Bác chưa bạc, nưởc da sương nắng sạm đen Bác gầy, hai gò má nổi cao nhưng đòi mắt vẫn sáng Đỏng bào kết bè dưa Bác sang sông (Lúc bấy giờ chưa có cảu treo trên sông Đáy) Bác về dến bản vữa lúc đổng bão nhen lửa thổi cơm chiểu Lão dồng chí Tiến Sự chỉ cho chúng tôi theo lối Bác bước lên nhà sàn Hồi ấy, nhà cũ của đồng chí Tiến Sự có cảu thang xoay về phía Đông Bác

bước vào n h ả ch ả o hỏi mọi người th â n t h i ế t như

người cha đi lâu ngày, nay trở về thăm con cháu.

Cu Khoát“’ thấy ông cụ hiền lành, phúc hậu vui vẻ

sả vào lòng Bác xoa đầu áu yếm:

- Cháu đã đi học chưa?

1 Con đổng chí Tiến Sự, sau làm công an huyện S ơ n Dương

- Thưa cụ chưa ạ! Đồng chí Tiến Sự trả lờỉ Ihay.

- Cháu dã lởn, di học được rồi đấy!

- Thưa, chưa mua dưỢc giấy, chưa xin được trường Bác nhìn quanh xóm, lỏ vẻ ái ngại vể sự Ihiếu cơni, dỏi chữ của con em đồng bào các dân lộc Bác chỉ một đồng chí võ luyến điện di theo Bác.

- Ngày mai theo chú này, chú cho sách và dạy cho Thế rồi cu Khoát chạy theo các chú bộ đội xuống sàn xem các chú mắc dáy trờỉ của đài vô tuyến diện

để bắt liên lạc vời các nơi.

Hồi ấy dán bản gọi B á c là “đồng chí già’' hoặc

“dồng chí cụ”, cũng có khi gọi là “đồng chi thượng cấp" Bà con trong bản Ihấy ông cụ đã cao tuổi, khõng biết từ bản nào vẻ mà chăm chỉ lạ thường Đêm đêm

cụ ít ngủ, lãm việc đến khuya Việc gì cụ cũng làm, ai

ai cụ cũng thương yêu, chăm sóc Lúc gà rừng vừa vò cãnh gáy chào rạng đóng, cụ đã dậy, vác ống bương đi lấy nưởc dưới suối, ông cụ quét nhã, ông cụ tưới rau, hoặc có khi dăp lại mương nước ở bờ ruộng Làm xong những việc lặt vặt ấy, cụ mới ngồi vào chiếu, bên bàn máy chữ đặt trên khúc gỗ để làm việc Bác thường nghe đồng chí Hoàng Quốc Việt báo cáo tình hinh cõng lác, hoặc dồng chí Văn*” đến xin ý kiến Tiếng máy chữ tí tách dều đều và có lúc rất khẩn trương Cùng từ dây những lời hiệu triệu, những bản chí thị

kêu gọi đồng bào đánh T ày, d án h Nhật, cướp ch ín h

1 T ứ c đ ổ n g chí V ỗ N guyẽn Giáp.

quyển giành tự do Những bửc thư ký tên Hồ Chí Minh lung khắp núi rửng, về Irung du, xuống tận đồng bằng, Iruyẻn đi kháp nước.

Ban ngày bận việc, tối tối, Bác đành ít Ihì giờ gặp

gỡ dãn bản Tiếng lành dổn xa, cá c gia đình quanh xóm đ ến thâm “dồng chí g ià ”, nghe đồng chí kể chuyện đánh Tây, Nhật nh ấl là những lời khuyên bảo của dồng chí vé việc lăn|:^ gia, liết kiệm, về học Lập, vẻ tình hinh Ihời sự Cách giáo dục của Bác bao giờ cũng nhẹ nhãng, nhưng rất sâu sắc Buổi đầu tiếp xúc có một câu chuyện nhỏ mà dân bẳn vần nhở mãi đến giở,

- Thưa đồng chi thưỢng cấ p đồng b ạc trắ n g "’ quý n h ất.

Tất cả đều dồng ý:

- Đồng bạc Irẩng là quý nhất!

Bác cười có vẻ đồng tinh, nhưng Bác hỏi thêm:

1 Đ ống b ạ c Đ ông Đương bằng bạc thật.

- Đổng bạc quý nhất Ihĩ cấl giấu ở đáu cho kín?

- Thưa “dồng chí g ià” giắt ở mái n h à ạ!

Một vài ý kiến khác:

- Chõn dưới đất al

- Cài trẽn đầu cũng kin ạ!

Nhiều cãu trả lời làm cuộc trò chuyện thêm sói noi Bác thong thả phe phẩy chiếc quạL, và giải thích:

- Đồng bạc lả quỷ thật, muốn giữ kín, chôn giấu chỗ nào cũng dưỢc, mất có thể tìm, và làm ra đưỢc Nhưng cán bộ bộ đội Cứu quốc quán về đây hoạt động, họ còn quý hơn tiền bạc Có họ t.hì có tất cả Họ là người củng la đánh Tây dánh Nhật, lâ tỏi tớ của dân Nước độc lập tự đo thì nhà cửa, trâu bò, cày bửa, tiền bạc đều có Vậy ta phải giữ kín họ.

Một bả mẹ thắc mắc:

- Làm thế nào giữ kín dưỢc, Lhưa cụ?

Bảc im lặng một lúc, xem mọi người còn ai hỏi thêm diều gì không, cuối củng Bác bảo:

- Muốn giữ kín họ phải thực hiện “ba không" Có ngưòi lạ mặt thi nói “khõng nghe", “không thấy" hoặc

“không biết" Có như vậy mới bảo vệ dược cán bộ bảo vệ dưỢc khu cản cứ.

TấL cả mọi người đều cười vui rung c ả sản nhà, vã

cứ thế một vải đèm sau cả bản họp lại dể nghe “đồng chí già" trò chuyện một vấn dề khác

Các cụ Hương, cụ VưỢng à Khuối Lịch - nơi đội Cửu quốc quân 3 ra đời tháng 12-1944 - cùng đến nghe

B á c nói chuyện Cãc cụ rất ái mộ Bác: “Dãn minh phúc bẳng Irời mởi có dưỢc ông cụ nhiều tuổi, tốt bụng và anh minh như vậy, ông cụ dẩt dẫn ta đánh Tây đánh Nhật nhất định là phải thắng Việt Nam minh nhất định độc lập!".

Và cũng từ đấy, cán bộ, cđ quan Trung ướng rồi Đại hội, nhà in máy móc di chuyển di về nườm nưỢp suốt đêm nhưng bi mật vẫn dược giữ kin tuyệt dối Lỏng dân ở dãy dối với Bác, với cách mạng, với A.T.K (an toàn khu) thật vô bến bở Đó là tường lũy vững chãi nhất cho Ihủ dõ lám thời.

Vảo một ngày cuối Iháng 5 năm 1945, giặc Nhật c:ho 500 quán cũng lửa ngựa chở súng đạn bấl ngờ tiến đánh Tán Trào, hòng tiêu diệt dầu não và lực lượng cách mạng non trẻ của ta Tân Trảo lúc bấy giờ như mộl chiếc gai lười hùm trước mắt chúng Mặc dầu hôm đó ta chưa kịp bố trí, nhưng nhãn dân đă

h ết lòng chở che, báo cho đồng chi Môn, dồng chí Thăm và đồng chí Long Giang đưa quán ra chặn đánh

ở c ã c ngả và ở đèo Chắn, Nhân dân hếL lòng ủng hộ

bộ dội chiến đấu Giặc Nhật đành phải bỏ lại dưới chân dèo nhiều x ác chết, rồi hoảng sỢ rút lui Vã từ

đó, chúng không dám bén mảng dến đất Thánh ciía cách mạng nđa.

ở bản được vài tuán lẻ, m ộ t hóm B á c gọi dồng chỉ

Tiến sư đến Bác rỉ tai nói nhỏ:

- Chủ nhiệm ngày mai có bản gi không? Chủ nhiệm nhớ mưỢn cho vài cái rìu, vài con dao nhé!

Thế rổỉ sáng hỏm sau, lúc dồng chi Tiến Sự còni ngái ngủ, Bác đã giục:

- Chủ nhiệm ơi, dậy di thôi! Ta vào rửng làm Sau vãi ngày Bác cùng đồng chí Tiến Sự dồng chá Cát tìm dịa thế, chặt cây, cắ t tranh làm nhà ở Rỗi một sớm, Bác đởi về nhà mớl

lán-Vì sự cảnh giác của Bác “laỉ vô ảnh, khứ vô hình’" nẻn khi về Hà Nội Bác cho đốt cả lán cỏ bẽn suối Giờ đáy trong khu rừng Nả Lừa chỉ còn lại tảng đá nơii xưa kia Bác dùng lãm bàn ăn Vã ở đây, ngày nay mộtt

hồ nước chứa hàng chục vạn khối, củng một còn g trình thủy điện mọc lẽn Nhân dán Tân Trảo dời dờii ghi nhớ công lao của Bác Đồng chí Kỉm Sơn ở bảo tàng Tuyên Quang có nhờ đồng chí Tiến Sự nhớ kỹ lạii căn nhà Bác ở lúc đó để phục chế lại Hiện nay nhồi chưa lảm xong, nhưng ở bảo tàng Hồng Thãi dã có m õ hình căn nhả lá, nửa sàn có bảy nấc thang tre vởi haủ gian dơn sơ, trống trải đáy lả “Phủ Chủ lịch lâ m thời" ' “đinh" của vỊ Chủ Lịch nườc Vả chửng ấy cũng

dỏ nói lên cuộc sống thanh đạm giản dị của Bác, Lrong những ngày Bác ở Tân Trào.

Chúng tôi men theo ngòi Khuôn Pén, qua Khao Nhì,,

về ghé thăm dinh Tân Trào.

Đình Tân Trào là một ngôi đình nhỏ không lợp ngóíi

mà lợp bằng cọ Nhưng chính nơi dây đá xảy ra mộtt

sự kiện vô cùng trỏníí đại Irồng lịch sử dấu tranh của dàn tộc la 14 giờ 30 phút ngày 16-8-1945 Đại hội đại biểu Quốc dán nhóm họp ở dãy Trên 60 dại biểu khắp các tĩnh ở ba miền Trung, Nam, Bác, Việl kiều

ở Xiém, Lào kẻo về chặt cả ngôi đình bé nhỏ, mở hội non sông Đồng chi Trường Chinh báo cáo Irước Quốc dãn Đại hội về vấn dề chuẩn bị Tổng khởi nghĩa và Ihành lập ủy ban giải phóng dãn tộc Đại hội cử Bác làm Chủ tịch ủy ban Đó là Chinh phủ lám Ihờỉ và lả Nhã nước dân chủ nhãn dân đầu tiên của ta Tại nơi đây, cụ Hồ Chi Minh lần đầu ra mắt dại biểu quốc dãn Các chiến sì Giải phóng quân bắn ba loạt súng chào mừng, và ngay chiểu hòm dỏ, dưới gốc da Tân Trào, náng xién qua vòm lá đồníị chí Võ Nguyên Giáp đứng trên mô đấl cao đọc bản Quán lệnh số 1 của ủy ban khởi nghía Tân Trảo tử đấy Lhật sự trở thành Lhủ

dó lảm thời và lả dại bản doanh của quân cách mạng, Trước cơ hội ngàn năm có một Việl Nam giải phóng quán tiến về chiếm Thái Nguyên Các đơn vỊ giải phông quán tử các chiến khu kéo vể các lính cùng nhản đán nhát tề nổi lên giành iấy chính quyén mệnh lệnh Tổng khởi nghĩa truyền đi Lừ Tán Trào ngày 18-5-1945, Lhi Hả Nội khởi nghĩa ngày 1 9-8, Huế ngày 2 3 -8 và Sảt Gòn ngày 2 5 -8 Chỉ trong vòng một tuần lẻ, nhân dân ta đã đứng lẻn giải phóng toàn bộ dất nước Sức lay trời chuyển đất của Đại hội Tân Trào lả thế

“Dũ đốt cháy dãy Trường Sơn củng kiên quyết giành cho dưỢc độc lập" lời Bác như chim bằng giang rộng cánh, đó là lời của lổ tiên 4 0 0 0 năm giục la lên dưdng xông trận.

Chiều hôm dến Tân Trào, đứng trẽn chiếc xe bánh xich ủi đất mở đường, chúng lôi ngám mãi ngôi đình làng cũ, mái lá vừa dược lợp lại, năng Ihu nhuộm vàng vẳng nghe như từ trong nhang án giữa dinh vọng lẽn lời hiệu triệu của Bác bao năm trước.

Cây đa Tân Trào giờ đây vẫn xanh Chỗ mảnh đất dưới gốc đa Tân Trào, nơi Bác thường nói chuyện với cán bộ học sinh trường quân chính gỉở đây nhãn dàn địa phương dựng lên một nhà trẻ rộng thoáng, còn thơm mùi gồ mới Ngày trước nơi đây Bác luyện quân, chỉnh cán thì giờ đây thực hiện Di chúc Bác, Đảng bộ Tân Trào đang vun trồng cho thế hệ mai sau Tàn Trào

đá có Irường cấp hai cỏ bệnh xá, nhả hộ sinh, có loa truyền thanh “Có độc lập tự do, thi có tất c ả ”, những dỉéu Bác giải thich cho đồng bào Tán Trào ngày xưa, nay thành sự thực.

Để ghi nhớ cống ơn sâu nặng của người Cha, nhán dân Tân Trào dang xây nhã lưu niệm về Bác Bẽ tông nền nhà vữa đổ xong, những giàn giáo dựng đưđi những cành da để xáy tường, dựng cột Đồng chí Trung Nguyên, chií nhiệm hỢp tác xã Tân Trào cho chúng lôi hay còn bốn vạn hai nghìn viên gạch nữa lả xây xong khu nhã iưu niệm về Bác Nhà lưu niệm rộng

2 7 0 mét vuông, ở đây sẽ Lníng bày trẽn 400 hiện vật

về Bác, về Nhà nước dãn chủ đầu Liên, về dội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, v.v Trong đó có khẩu súng kíp, trước khl vẻ Hà Nội, Bác trao cho đồng chí Tiến Sự và căn dặn đồng chí sự dùng súng đó để bắn quân thù, bảo vệ chính quyền cách mạng.

ù \

TÌNH CẢM LỚN LAO CÙA BÁC H ồ

VỚI THƯƠNG BINH

Vào một sáng mùa hè 1960, tôi đến Lhăm bác sĩ Vũ Đình Tụng, Bộ trưởng Bộ Thương binh - Xă hội nhà

ở phố Trần Xuân Soạn, phía sau chợ Hôm, Hà Nội Một ngôi biệt thự nhỏ có trồng hoa và cây cảnh.

Bác sĩ kể cho tôi nghe một câu chuyện thương tâm, nhưng đầy hào hùng và cảm động của gia đình Bác.

8 giờ đêm một đêm tháng Chạp năm 1946: ngày

mà Chủ lịch Hồ Chí Minh đã tuyên lệnh toàn quốc kháng chiến mới đưỢc vài hõTn Trong khói lửa của Hà Thành những ngày sỏi sục đỏ, bác sĩ Vũ Đình Tụng phải mổ một trường hỢp quá đặc biệt và rất đau lòng cho một chiến sĩ tự vệ thành Hả Nội chiến sĩ “sao vuông” rất trẻ tuy vết thương nặng đau xé lung cả ruột

mà miệng vẫn mím cười.

Suốt ngày hỏm ấy, bác sĩ dã phải mổ xẻ cứa gắp đạn và khâu vết Lhương cho hàng chục chiến sĩ vệ quốc quân lử khắp cá c m ặt trận nội, ngoại thành chuyển về Bạch Mai Nhưng đến Irưởng hỢp này, thần kinh của bác sĩ căng lẽn một cách kinh khủng.

Người bị thương do một đưởng đạn từ sau lưng, phá

ra phía Irước bể bụng ruột gan rối bời lòi ra.

Các y sĩ, hộ lý khuyên bác sl lạm nghỉ tay, nhưng bác sĩ vẫn phải kiên quyết mổ khâm ruột cho người chiến sĩ trẻ này Với nụ cưdi thân thương ấy, rất quen thuộc, bác si đã nhận ra chiếc răng khểnh nhỏ của

Vũ Văn Thành, đứa con út của minh.

Trong lúc cấp bách này, nếu khõng nhanh chóng kháu lại vết thương thì khòng cỏn kịp, nên bác sĩ cố nghiến răng, kìm mình để giữ bĩnh Lĩnh, gắp mảnh đạn cuối cùng trên thân thể chiến sl Thành, rồi bác

sĩ choáng váng rời khỏi bân mổ Bệnh viện cố gắng rất nhiều, nhưng vết thương do giặc Pháp gây ra quá nặng, chúng đả cướp mất anh Thành, đứa con thứ 2 yẽu quý của gia đình bác sĩ Tụng Anh của Thành tà

Vũ Đình Tín cũng đă hy sinh sau ngày tổng khởi nghĩa

Và một buổi chiều sau đó vài tuần lễ, một buổi chiều đỏng lạnh lắm, có mưa phùn gió bấc tại bệnh viện Văn Điển - từ sau đêm Noel 1946 bệnh viện Bạch Mai bị pháo giặc tàn phá phải di chuyển ra ngoại thành - vào lúc bác sĩ Tụng dang mổ xong một ca thứdng binh nhẹ, thì bác sĩ Trần Duy Hưng lúc bấy giờ là Thứ trưởng Bộ Nội vụ, dến thăm bệnh viện vả trực Liếp đưa bức thư ngắn ngủi của Hồ Chủ tịch Bác sĩ Tụng xúc dộng; ‘Tôi ngỡ đây là một mệnh lệnh mới của Chính phủ, nhưhg

th ậ t khổng ngờ đây lại là m ộ l (.hư riêng của Người, hồi

thăm gia đình bé nhỏ của tỏi”.

Đó là mội bửc thư dẩy tinh cảm lờn lao của Bác Hỗ chia đau Lhương với gia dinh bác sĩ Tụng, Cho đến hòm Lói gặp bác sĩ là sau 15 nám trời, mà bác sỉ vẫn còn nhớ và thuộc )òng Khi đó B ác Hồ gọi bác sĩ Tụng bằng “Ngài” Bác si Tụnfí chuyển lỗi bức thư đã ỏ' vàng dưới ký tên Hồ Chí Minh đẻ ngày 10-1-1947.

“Tôi được báo cáo ràng: con CLÍa ^gái đá oanh liệt hy sinh

cho Tổ quốc Ngài biết rằng tói không có gía dừih, củng khõng

cỏ con cáL Nitôc Việí Nam lá đại gia đỉnh của lõi Tất cả tỉianh niên Việt Nam là con cháu Lôi Mất một thanh niên thi hỉnh như tôi mất một đoạn ruột Những cháu uả an h chị em kh ác dũng cảm hy sinh đ ể giữ gìn đ ấ í nước Thế lá họ đ ã ỉàm rạng

rỡ d ân tộc, vẻ vang giống nòi Họ chết cho Tổ quốc sống mái linh thần họ iuỏn ỉuôn sống uới non sông Việt Nam Những thanh niên dó lá anh hùng dân tộc Đồng b á o uà Tổ quốc s ẽ không bao giờ quên họ.

Ngái d á đem món quà quý báu nhất là con củ a mình sđn

sàng hiến cho Tổ quốc Tử dây chác Ngài sẽ ihém sức giúp việc cho kháng chiến đ ể bảo vệ nước nhà uà tinh thần cháu ở trèn trời củng bằng lòng uà sung sưởnọ.

Tõi ữiay mật Chinh phủ cảm ơn Ngài, uà gửi lời ch ào íhđn

thuộc của tỏi rnà tôi cũng không có Ihì giờ thăm hỏi,

th ế mà B ác vẩn nghĩ đến tôi một gia đình bé nhỏ đang có tang dau iông Tự nhiên tõỉ thấy sự hy sinh và đau thương của gia đình tôi Irở Ihành bé nhỏ trong tình thương mênh mông vả sự hy sinh cao cả của cả dán tộc, của Bác Hồ”.

Rồi sau đó trong những năm kháng chiến dài lâu bác sĩ Vũ Đình Tụng đã ửieo Bác Hồ lẽn Việt Bắc, qua nhiều chiến dích lớn nhỏ bác sĩ đã dem hết tinh thần

vã nghị lực lãm việc Từ một giáo đán bĩnh thường, một bác sĩ của xã hội cũ chỉ biết làm trọn nhiệm vụ một người lương y, ngoan đạo Bác sì Vũ Đình Tụng đã Irở Ihành người Ihầy Ihuốc của xã hội mới và đóng góp công sức của mình cho cách mạng.

Ttong chiến dịch Điện Biên Phủ, bác sĩ Tụng đã đảm nhiệm trọng trách Bộ trưống Bộ Thương binh, cùng với bác sĩ Tôn Thất Tùng đã đem hết tình yêu thương ruột thịt với con mình đảnh cho việc chăm sóc cửu chữa thương bỉnh, bác sĩ đã tìm đưỢc bóng dáng của Vũ Văn Thảnh sau khi lành vết thương trở về đơn

vị chiến đấu ♦

BÁC GỌI

(Ghi tiìeo lở i đống c lìl ĐÕ Văn Sửu)<’>

Sáng nay, qua đày nói, anh Hiến'^’ triệu tập tôi về

Bộ cỏ việc cần Tòi vdn đinh ninh như mọi bận, về nhận chủ trưdng mới Tôi hỏi anh Hiến có phải chuẩn

bị gì không Anh chỉ cười vả bảo: “Bình thường" Ai ngờ dến giờ phũl này anh mới nói thật với tôi là “Bác gọi" Trời ơi! Bác gọi tỏi? B ác gọi nhám chăng? Mình nghe không rỏ chảng? Mình mđ ngủ à ? Tôi hối lại anh Hiến mà lòng vui rạo rực không lấy gì tả xiết, khóng lấy gì đo cho hết nồi mững Tõi quên cả mệt nhọc, hồi hộp và cảm động lắm Rồi đây, chốc nữa gặp Bác biết làm sao, biết Ihưa cùng Bác diều gì? Anh Hiến thấy lôi bối rối, anh dặn:

2 Đổng c h í Lê V â n Hiến, Bộ trưống Bộ Tài chinh, Nhà máy g iấ y trực thu ộc

bộ này.

nghĩ, sắp xếp dự kiến những diều Bác sẽ hỏi và mình

sẽ thưa lại Nhưng còn đâu thì gỉờ, tỏi thám trách anh Hiến, lẽ ra anh cho tôi biết ngay lừ đẩu Tỏi kìm cương ngựa lại, di thong thả chờ anh Hiến.

Đến giữa rửng, một ánh lửa dàng xa soi dường đưa chúng lôi về mộl căn nhà nhỏ, Anh Chiến (bảo vệ Bác) ra gặp, vả hướng dẫn chủng tôi đến một nơi khác Đi mộL quăng nữa thi dến ngôi nhà lá Mộl đống lửa dốl ở giữa nhà, mộL óng cụ điềm đạm dang ngồi Lrên một khúc gổ, ánh lửa chói sáng vầng trán cao, ông cụ cúi xuống xếp lại que củl cho ngọn lửa cháy to nẻn khõng nom rồ mặt Không gi vui sướng hơn! Tôi không ngờ nơi dáy là Phủ Chủ tịch, là nđi luặn bàn việc nước của Chính phủ Trung ương - Lrung tâm lảnh dạo toàn dân chống Pháp ' nơi lập trung tri tuệ và sửc mạnh của dân mình Và óng cụ khoác áo

ka ki bạc màu ngồi đó, lã Bác Hồ.

Trong khoảnh khắc, tói còn tần ngần dứng lại bên ngoài Anh Hiến bước vào trước, đến khi Bác lén tiếng gọi: “Chú Sửu đó phải không?”, tỏi mới bửng tỉnh Õi sung sưởng quá, tói líu lưỡi:

- Thưa Bác, có cháu đáy ạ!

Trời sắp sửa sang Uiu, chưa réL, nhưng ở rừng sáu, dêm có sương lạnh Bác đang ngồi sưởi và suy nghĩ Bác chĩ một khúc gỗ bẽn đống lửa và ra hiệu bảo chúng tỏỉ ngồi Vừa xúc động, vôía vui mừng, tôi quan sát và cố ngẩm Ihật kỹ, nhin Bác rõ lâu Dáng B ác gầy và hơi yếu Tôi nhìn Bác từ chòm râu, mái tóc,

từ nếp quán nảu giản dị đến đôi dép cao sư đã sờn mép Tỏi chăm chú đến căn nhã nhỏ dơn sơ, gọn gàng, một chiếc bàn tre, một cáy đèn bão tỏa ánh sàng đỏ trẽn những trang sách báo gồm nhiều thứ tiếng nước ngoài Bẽn phải tôi là chiếc giường con trải chiếu cói vã chiếc chăn trấn thủ gấp vuõng góc Tôi nhìn mãi chừng ấy thứ Và chỉ chừng ấy thôi cũng nói lên cuộc sống thanh dạm của Bác Tôi đã tự dặt cho mình một cõng việc quan trọng là phâi nhìn cho

kỷ, nghe cho rõ thu hết vào lãm Iri để khi về kể lạí cho anh chị em công nhân.

Tỏi đỢi chờ, chưa dám ngồi gán, Bác dịu dàng kéo xích tói lại và bằng một giọng ấm áp, Bác hỏi:

- Chú có biết vì sao hôm nay Bác gọi lén không?

- Thưa không ạ, cháu nghe đồng chí Bộ trưởng Lẽ Văn Hiến gọi lẽn họp ở Bộ, cháu cũng chưa rõ việc gì.

- Bãc muốn nghe chuyện nhà máy của các chú làm

ăn, chiến đấu ra sao?

Tỏi dưa mắt nhin anh Hiến, như muốn cầu cứu anh giúp tôi báo cáo nhưng anh chỉ cười, có ý bảo: cứ thặt thả mà nói.

Thật là lúng túng, tôi Irinh bây tóm tắt nhiều doạn ngập ngừng, đại thể như thế này:

- Anh chị em công nhản theo lời Bác kêu gọi đã cũng toàn dãn dứng lẻn đánh giặc, cứu nước Nhà máy giấy Đáp cầu đã Liêu thổ kháng chiến Nhà cửa kho làng dã phá hủy Máy móc thiết bị đưỢc dời về

chiến khu Bằng phưđng tiện Ihõ sơ, chúng tỏi mất bốn năm tháng trời để di chuyển ba nghìn lấn hảng, Lrong đó có trên một nghìn tấn máy móc cồng kềnh, một khối lượng Irẽn sáu mươi vạn tấn cây số Bình quân mỗi ngày anh chị em thợ chúng tồi phải đưa ba mươi tấn máy móc, vật liệu trẽn quãng đường dài hai trăm cày số Lúc bấy giờ trong tay chỉ có mấy chiếc

xe chạy bằng dầu ma dút cọc cạch, ngoài ra là xe bò, ngựa thồ, Ihuyền gỗ vả chủ yếu là bằng đỏi vai Chúng tỏi vữa di chuyển, vừa chiến đấu vã vừa xây đựng Tôi cũng thưa lại với Bác những đoạn đưdng trèo đèo lội suối, trên đầu Ihì tàu bay giặc bắn phá, dưới đất thì địch tấn cống, trăm nghìn gian khổ Nhưng anh chị errí vẫn không hề lay chuyển tấm lòng son sát với Đảng, với cuộc kháng chiến trưởng kỳ Nhiều khi chuyển không kịp phải dìm máy móc và cầm súng tự vệ Địch đi, anh chị em công nhân lại tiếp tục sản xuất, xây dựng.

Sau khi nhà cửa, lán Irại dựng xong, ngày 19-8-1947, nhà máy trong rừng lại bắt dầu hoạt động như cũ Từ

60 0 công nhân phát triển lén quá gấp dôi, phân lán làm nhíéu cơ sở. Điện lại sáng rừng, giấy lại tiếp tục

ra lò Giấy in bạc cho nhu cầu giết giặc Giấy in sách báo dể phát triển văn hóa giáo dục Giấy lẽn vùng rẻo cao vớỉ dồng bảo các dân lộc Giấy vào Trị Thiên, qua Khu 5, vào Khu 6, đi Nam Bộ Đồng bào, đồng chí ta trong đó ngày ngày khát khao mong đỢi những văn kiện, lải liệu chỉ thị của Đảng, của Bác Và cũng từ

ấy ủy ban công nhân quyết dịnh lấy tên dồng chí

Hoàng Văn Thụ, một trong những lãnh tụ xuất sắc của Đảng cộng sản Đông Dương, đ ặl tên cho nhà máy kháng chiến của mình.

Buổi tối hôm ấy lôi báo cáo không đưỢc mạch lạc lắm, nhưng Bác rấl chú ý ỉắng nghe Thỉnh Ihoảng Bác gật đầu Tôi ngước nhìn trộm thấy Bác vui, nên cứ tiếp Lục kể Còn anh Hiến '.hì theo dõi, thỉnh thoảng lại nhắc một vái việc mà lõi quên Tự nhiên tồi thấy mình bạo hơn Tõi kể cả những chuyện làm nên những điều Ihất bại trong lãnh dạo trong dấu tranh cho Bác nghe, mong Bác dạy bảo cho những việc làm, những diều phải tránh Tôi ngửng một lúc.

- Thế nào, hếl chưa? Bác hỏi tôi vậy.

- Cháu quên nhiều Bác dạy gi cháu thưa tiếp Bác châm mộl điếu thuốc lá, rồi Bác hỏi:

- Anh chị em Ihợ lảm việc vả chiến đấu gian khổ như vậy, chú sắp xếp cho công nhân và gia dinh anh chị em ăn ở như thế nào?

Cũng may là điều này tôi đã chuẩn bị sẵn trong óc, nên báo cáo rất tỉ m'í với Bác về tình hình ăn ở, về việc dịu phương cung cấp gạo, mắm muối vã việc giúp các gia dinh công nhân tham gia iàm việc trong nhà máy Tòi kể lại những hy sinh to lớn của anh chị em công nhán trẻ làm việc khòng có lương, ăn uống kham khổ, nhiữỉg trăm người như một đều hướng về Đảng và tin tưởng ở thắng lợỉ ngày mai.

Trước hết, B ác đạy tỏi phải chú trọng dến việc nâng cao đời sống cho công nhân B ác nó í;

- Kháng chiến còn dài phải biết lăng gia sản X'jất

và tiết kiệm, tránh lãng phí Chi bộ Đảng phải quan tâm đến đời sống vã học tập của anh chị em Ihđ trẻ Tôi say sưa nghe kỹ tửng lờí, từng chữ Bác tiếp tuc hỏi:♦

- Nhà máy dã che kín chưa? Khi làu bay bắn phá thì anh chị em ẩn nấp ở đâu?

Thực ra nhà máy chúng tôi chưa cỏ kế hoạch gì cả, minh lại còn non nớt, chưa có kinh nghiệm, lại xem thường, nên tôi báo cáo:

- Gần rừng, nếu có việc g) chúng cháu kéo chạy ra rửng, hoặc thưa Bác chạy vào sưdn núi ạ!

Bác lắc đầu:

- Không đưỢc đâu, thế là chủ quan lắm Ngày mai

về khai hội chi bộ Đảng các chú phải tổ chửc đảo hầm tránh máy bay, phải che chắn máỵ móc cẩn Ihặn Nếu

bỏ chạy, thì không sản xuất được mà còn bị lộ sẽ nguy hiểm Còn người, còn máy Ihi còn sản xuất vả còn đánh Pháp dưỢc Con người là rất quí Các chú phải bảo vệ cẩn thận.

Bác quay sang phía anh Hiến:

- B ác nhắc chú Hiến là đối với các cơ sở sản xuất phải chú ý an loàn, phải cảnh giác, chớ coi Ihường.

- Vâng, cháu xin hứa về làm ngay ạ!

Anh Hiến biết khuyết điểm, mặt hơi cúi xuống, còn tòi Ihì toát mồ hôi Tôi nghĩ: mình Ihật đáng tội B ác

phê bình dồng chí Bộ trưởng, nhưng chính lả khuyết điểm của mình Lần dầu liên đưỢc Bác trực tiếp phê bình thật chi lý minh chưa làm Iròn phận sự bảo vệ công nhãn.

Chúng lôi đang băn khoăn, thì Bác lạỉ thân mật hỏi tiếp:

- Các chú ở nhà máy có liẽn hệ, giúp dỡ bà con nông dãn ở dịa phương không? Phong tục ở dấy, các chú dã hiểu hếl chưa?

Bác xòe bàn tay chỉ từng ngón một, Bác nói;

- Gạo này, Ihịt nảy, tre nửa này, các thứ lâm ra giấy này, cái gì cũng dựa vào nhản dân Bà con nóng dãn

ở đáy “hậu đãi’ các chú như thế nià cá c chú lại ăn

ở "bạc bẽo" không liên hệ giúp đđ bà con.

- Đúng dấy, phải hiểu rõ khó khăn và tâm tư của quản chúng, giáo dục giúp đỡ dồng bào cùng chiến đấu bảo vệ nhà máy, bảo vệ cách mạng Còn các chú công nhản thì phải đoàn kết, gương mẫu đi đầu Lrong mọi việc để quẩn chúng tin cậy Đồng bào vững lòng kháng chiến vả lin tưởng thi kháng chiến nhất định thành cóng.

Bác lại ân cần thăm hỏi gia đình tôi vả Bác hỏi lôi bao nhiéu luổi Tôi đáp lại:

- Châu hăm ba tuổi ạ.

Bác gật đầu có vẻ hài lòng Bác nói:

- Thanh niên như thế là tốt, chú còn Lrẻ Làm việc phải biết dựa vảo Đảng, dựa vào nhân dân Việc gi cũng bàn bạc với quẩn chúng Phải khiêm tốn, tự nguyện làm học trò quần chúng.

Sau cũng, Bác khen anh chị em Lhd nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ đã anh dũng chiến đấu và làm đưỢc giấy kháng chiến B ác dạy:

- Công nhân nhã máy còn phải ra sữc học tập phải nêu cao vai trò làm chủ, phải tiến bộ không ngừng, khổng đưỢc tự kiêu, tự mãn Sau này kháng chiến thắng lợi hoàn toàn, các cô các chũ còn phải quản lý nhả máy to lớn hơn.

Càu chuyện kéo dài quá bốn mươi phút Bác còn dặn dò anh Hiến:

- Chú Hiến nên rúL ra một số kinh nghiệm Qua nhả máy Hoàng Văn Thụ, công nhãn Việl Nam ta như vậy !à rất giỏi, rất dũng cảm Phải đẩy mạnh thi đua

ái quốc, thi đua làm nhanh, làm nhiều, làm lốt, lãm

rẻ Phát huy mọi khả náng, mọi sáng kiến làm cho mọi người Un ở sức mình, Un ở lặp thể Phải bảo vệ

Cd sở sản xuất cho tốl Bác nhắc chú vấn đề dùng máy sản xuất, nhưng phải coi trọng thủ cônịỊ Chẳng may mây móc bị bẩn phá, Ihi vẫn liên tục sản xuát đưỢc B ác nghe chủ Sửu, bí Lhư chi bộ nhã máy nói như vậy là chưa chú trọng đúng mức đến dời sống cỏng nhãn Chưa hết lòng giủp dđ đổng bảo địa phương

và chưa cảnh ííiãc cách mạng cao.

Đêm ấy ra về, anh Hiến dặn tốí phải dem mọi ý kiến của Bác về báo cáo với chi bộ, vả bàn bạc với anh em cóng nhãn, phát động Lhi đua Lrong nhà máy, Hôm sau mặl trời lên dã khá cao, tôi trở vể đến nhả Toàn thể cán bộ, công nhân nhà máy dã họp mít linh

dể nghe tôi báo cào và phát động thi đua sản xuất tiết kiệm Cũng nhờ đó mã tinh thần lảm chủ đưỢc nêu cao, sáng kiến đưỢc nảy nở, phong trào thi dưa với chị thợ xeo Nguyễn Thị Soi đưỢc toàn Ihể cán bộ, công nhân Ihani gia sôi nổi Chúng tỏi Um Lòi làm “than trắng" (thủy diện nhỏ) tiết kiệm được nhiều "vàng đen",

hạ giá thảnh 20% Những đường hào những hầm hò' ngang dọc quanh nhà máy, máy móc đưỢc đắp ụ che chắn kỹ Trong những năm kháng chiến, có nơi bị bán phá đến 12 lần có cơ sở chịu đựng 18 trận bom mà vẫn bảo vệ đưỢc an toàn, hạn chế đưỢc Ihỉệt hại.

Vàng theo lời Bác đạy, chúng tõi cuốc nương, phá dối hoang trồng sắn Irồng khoai Hàng năm tự túc đưỢc Irẻn ba Iháng lương thực, dể cho các chiến sĩ có

nhiều thóc gạo ăn no dánh khỏe giãnh thắng lợi Váng lời Bác, chúng tôi còn ra sức giúp dồng bào địa phương, đâp đén lại tấm lòng trung hậu và ý chi cách mạng của nõng dản, và cùng nhở thế tỉnh thần đoàn kết cõng nông đưỢc tang cường rõ rệt.

Thế rỗi, sau chín năm chiến đấu cực kỳ anh dũng, hòa bình dưỢc lặp lại Những lời dạy xưa kia của Bác dưỢc thực hiện đầy đủ Quả nhiên, anh chị em nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ làm chủ đưỢc nhà máy to lớn gấp bội phần, mức sản xuất gấp hàng chục lần trước kia Mười bốn năm sau, mỗi năm, t-hành tích thi đua yẽu nưởc của nhà máy dưỢc đánh dấu bằng một Huán chương lao dộng Có haí phân xưởng đưỢc danh hiệu vẻ vang: phán xưởng lao động xã hội chủ nghĩa Hiện nay, nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ đã írở thành

lá cờ đảu của ngành công nghiệp Nhất lả những ngày chống chiến tranh phá hoại man rỢ của giặc Mỹ, anh chị em công nhãn viía chiến đấu vừa sản xuất dã lập nhiều thành lích vẻ vang và góp phần bdn rơi nhiều máy bay Mỹ.

Hai mươi nãm đã qua, những lời dạy của B ác đã soi sáng cho chúng tõi trên mọi đường, trong mọi cõng tác, trong tư tưởng, tình cảm và cả trong sính hoạt hãng ngày.

B ãc gọi tôi hai mươi năm về trước, tỏi vẫn đinh ninh lả Bác vừa gọi tõi mới ngày hôm qua Bãc gọi, cháu !uỏn luôn có m ặt Thưa với Bác “chúng chấu đã sẩn sàng".

NGÀY XUÂN BÁC ĐẾN THẢM

ĐỀN CỔ LOA

Ngày lếl, ngày Xuân, sinh thởi B ác Hồ thưởng dến chúc tết vả thăm viếng các chùa chiền, đền miếu

Người đã dể lại nhiều kỷ niệm không phai md với các

vị sư trụ trì chùa Một Cột, chùa Lý Quốc sư, chùa Côn Sơn, dền Quan Thánh, đền Haỉ Bà và đặc biệt nhân dãn Cổ Loa còn ghi đậm Irong ký ức: ngày Xuân năm

1961, B ãc Hồ đã đến Ihăm đền c ổ Loa Nơi thờ phụng An Dương vương, nhả quân sự kiêm kiến trúc

sư lỗi lạc mã đời sau Tôn ThấL Thuyết đã có câu dối nổi tiếng treo ỏ giữa diện thờ:

Tặc đáo Loa Thành lùy diệt một

EHện vô Quy Nổ dũ uy linh.

(giặc đến thành ốc sẽ bị tiêu diệt và dẫu điện không còn Nỏ Rùa vẫn càng linh thiêng).

Đôi câu đối đưỢc \áết từ khỉ giặc Pháp mới đánh chiếm miền lục Lỉnh (Nam Kỳ) đã dạy cho bọn xàm lược Pháp biết rằng cung nỏ, vũ khí không phải là điều tién quyết, mả chinh là linh Ihần chống giặc của nhân dân ta.

Các vị sư trông nom đền và dồng chi Chu Đình Sóc, phó chủ Lịch UBND ở đây dã Ihuặt lại cho chúng lõi nghe:

Nám ấy đúng sáng mồng một Tết, Bác đến thăm Loa Thảnh Dãn làng đưỢc tin đổ ra đón Bác ở sản rộng chinh giữa dền Du kích đứng lãm hãng rào danh

đự trang nghiêm chỗ đòi rồng đá phủ phục trước lam quan Nhưng Bác không vào cổng chính mả rẽ lối nhả bia phía bên Lráí di vào Đến khi Bác thăm đền xong Bác ra chào và Bác chúc Tết nhân dân Các cụ cao luổi trong lãng rấ t áy náy phân vân: mình ra dáy mừng tuổi Bác trước thi trái lại Bác lại mừng tuổi dân làng trước Năm đó Bác kính yéu của chúng la đã 71 tuổi, nhưng trông B ác hồng hảo khỏe m ạnh quắc thước Bác Ihân mật bắt tay các cụ già, các nhà sư, cãc cháu nhỏ và hỏi thăm sức khỏe cùng căn dặn nhán đàn chăm nom săn sóc bảo vệ đền chùa, bảo vệ cáy đa cổ Ihụ ở c ổ Lx)a có (.uổi Ihọ hàng nghìn năm Khi ra về Bác vui cười hỏi:

- ở dày các cụ, các cỏ chú các cháu ai biết dưỢc tượrig vua An Dưđng vương năng là bao nhiêu không?

Cả lãng ngơ ngác nhìn nhau: vì dảy !à tưỢng đồng hun, theo bia đá, đền đưỢc Irủng tu lạl vào năm 1687 Đôi ngựa lía của vua Thục đưỢc tạc lại bằng gỗ quí vào năm 1716 Và tưỢng đồng An Dưđng vương tìm lại được dưới nền điện thờ phật khi sửa sang lại đền Các

vị sư trông giữ ồ đáy ngày ngày mặc áo lụa vầng bốn bận dâng hương và đọc kinh phụng thờ người có công

xãy thành chổng giặc Mồi một viên đá đen ở sân dển

chỗ n à o bị nứt n ẻ , m ỗi CỘI, mỗi kèo, ch ổ n à o giặc

Pháp bản súng cối hư hỏng đă dược chữa lại Từ chiếc

mũ miện đến chiếc hài gấm có mấy ráu rồng, có bao hạl chảu khảm, các cụ, các vị trụ Irì ở dây đểu thuộc như xòe bàn Lay Thế mả giờ dáy, một câu hỏi của Bác vẻ tượng An Đương vương, không mộL vị não trả lời dưỢc Các vỊ cảm thấy mình thật có lỗi với tổ Uén, với người cô cõng dựng nưởc Các cụ liếc m ất nhìn quanh cũng không một ai biết rõ Mộl vài vi sư già vội thưa lại với Bác:

- Thưa Bác chưa rỏ ạ!

* Thưa Hố Chủ tịch, có lẽ độ vài tạ ạ.

Bác thần mậl trìu mến và cười vui.

- Xem phía sau vai trái thi rõ.

Và cùng từ dấy, nhân dản mới biết dưỢc tưỢng đồng Thục Phán nặng 2 2 5 cán (ghi mờ sau vai tưỢng).

Vã cỏ mộL điều rất thú vị: ngày 1-12-1956, Bác Hồ

có chuyển cho các nhà sử học một Lủi liệu về thẻ ngọc

An Dương vương Thẻ ngọc ấy hình trái tim, dày dộ 5 milimél do một nhà khảo cổ Trung Hoa là Dư Duy Cương gởi đến Nhà khảo cổ ấy có gởi kèm một bức Ihư cho Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết Ihẻ ngọc tim dưỢc ở Quảng Châu, một vũng dồi nũi sát Hoảng Phố Trong bửc thư có đoạn “Thưa Chủ tịch Tôi đã nghiên cứu đưỢc Lrong thẻ ngọc nảy có khác chữ An Dương Vương hành bảo Tôi ngờ đó là đồ vật của An Dương

vương nước Việt, về thời Hán, bị Triệu Đà cứớp đưỢc còn SÓI lại đến ngày nay ".

Và cũng ngay sáng ngày xuân đến thăm c ổ Loa, Bác đã nói chuyện vẻ vua Thục Bác căn dặn tước bớt

đi những chuyện truyền thuyết tưởng tưỢng hoang dưởng của người xưa, chung quanh câu chuyên bi hùng của cha con vua Thục, m à chọn lăy phần tinh Lũy của khoa học dăng làm sống dậy linh thần anh dũng chống ngoại xâm của nhân dân ta.

Trong thdi kỳ tiền khởi nghĩa, nhàn dãn cổ Loa đã che chở nuôi dưỡng bao chiến sĩ cách mạng Các đồng chi Lê Đửc Thọ, Trần Đăng Ninh Văn Tiến Dũng đã lừng hoạt dộng gây cơ sd cách mạng trẽn mảnh đất này, Báo Cờ Giải Phỏng vả Cứu Quốc của Trung ương Đảng và Mặt trận Việt Minh đà dưỢc in tại nhà anh Phú xóm Vang, bên chân Lhành nội c ổ Loa Tấm huy chương kháng chiến và chiến công của Hồ Chủ tịch tặng khen du kích c ổ Loa hồi kháng chiến 9 năm vẫn ngời ngời Irong Irụ sâ ủy ban nhân dàn xã Vả gần dây nhất những ngày giặc Mỹ bắn phá c ổ Loa nhđng

“nỏ Thần" lảm cao của bộ đội tên lửa đã làm cho giặc

Mỹ rơi vào tọa dộ lửa, như ngây nào Triệu Đà bị lẽii đồng Cổ Loa phải tháo chạy.

Nhân dãn c ổ Loa, mỗi dộ xuân vé lại dâng hương lên dồi An Dương vưđng vã tưởng niệm Bác Hồ, nhớ măi những lời dạy bảo đánh giặc giữ làng của cha òng

ta thuở trước, mà tích cực xây dựng bảo vệ thánh quả cách mạng.

BÁC ĐÃ DẠY TÔI YÊU THƯƠNG CON TRẺ

(Ghi theo lời cụ Lể Thị Hoan, Hội Phụ nữ Đống Đa, Hà Nội}

Vào cuối Iháng tư năm 1964, Đại hội Liên hoan Phụ nữ “5 lốt" toàn miền Bắc họp tại thủ đô Tất cả đại biểu về dự phản lớn là rấl trẻ, nhiều có còn trẻ hơn con dâu út của tôi, duy chí tôi là dầu dă bạc Hội trường Ba Đinh bửa dó bỗng náo nhiệt hẳn lẽn khỉ nghe tin Bãc đến Bác đến vào giữa lúc họp Thậl quá bấl ngờ Tiếng hô “Bác Hồ muôn năm" vang lẽn bát đầu từ những hàng Ihế trên cùng, phút chốc loan

dỉ khắp cả phòng họp rộng lớn nãy Tôi mừng vui và cảm dộng đến chảy nước mẩt Nhất là khi Bác lẽn bàn nói chuyện Ihán mật, Bác ỉại nhác dến tên tôi Tôi run lên, thú thật lôi không còn tin ở tai mình nữa Tỏi cứ tưởng minh dang nằm mơ! Bên cạnh tỏi cháu Trương Thanh Trúc, diễn viên đoàn văn công quăn đội ghé sát vào tai lõi nói khẽ: “Mẹ Hoan, Bác nhắc đến tên mẹ!" Lúc dõ tôi mới Un là không phải trong mơ,

mà là sự thật Trong đdi lỏi đáy là một vinh hạnh quá lớn, mộl điều mà chưa bao giờ lỏi dám nghĩ dến Tôi

lả mộl người phụ nữ bình thường ở một khu phô' nhỏ, mộl người thợ thủ cõng già, thế mà Bác lại quan tâm dến công việc làm của tôi!

Thì ra nãy gid tôi mải ngắm B ác Giờ đây, tiếng Ngưởi vẫn bẽn tai Mãi mãi trong dời lõi ghi tạc lời dạy của Người; “Tăng gia sản xuất vả thực hãnh tiết kiệm là con dường đi đến xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xá hội xây dựng hạnh phúc cho nhân dân, tảng gia là tay phái của hạnh phúc, tiết kiệm iả tay trái của hạnh phúc".

Rồi Bác giải thich diều thứ 5 trong phong trào “5 tốt" vấn đẻ xáy dựng gia dinh nuõi dạy con cái, Bác nói: “Gia đình có nghĩa cũ vã nghĩa mới, nghĩa hẹp vã nghĩa rộng Rộng ra nữa là dồng bảo cả nước đều là anh em trong một đại gia đinh Ta có câu hát:

Nhiễu diều phủ lấy giá gương NgUờí trong một nitôc phải thương nhau cùng

Rộng hơn nữa chúng ta có đại gia đình xã hội chủ nghĩa;

Lọ lá thăn thích ruộl rá« 4

Công nóng thế giới đều lá anh em.

Đã là dại gia đình, thì sự sản sóc dạy dồ cũng khõng chỉ nhằm làm cho con cháu mình khỏe và ngoan Mà phải cỏ' gắng giúp đỡ cho tất cả các cháu đểu ngoan và khỏe, về việc nãy chúng ta có những gương mẫu như cụ Lẽ Thị Hoan (Bác nhắc đến tên tôi),

Cụ Hoan đã có công giáo dục mấy chục cháu xấu trở

thành những châu tổt Nếu táL cả chị em phụ nữ la dều cố gắng lảm dược như cụ Hoan thì chắc rằng con cháu của chúng la đều sẽ ngoan vã tốt.

Hội trường hướng về phía tòi vỗ lay ầm vang Lúc này tôi lúng túng quá, chẳng biết làm gì Tôi cúi mặt xuống, không dám ngẩng lên, Bác lại căn dặn các cấp Dảng bộ, chính quyền cần thiết thực giúp đỡ phong trào 5 lốt không ngừng liến lên, để phụ nữ đưỢc đóng góp nhiều cho cuộc chống Mỹ cứu nước.

Sau cùng với giọng nói đảm ấm, Bác vui vẻ hỏi:

- Già như cụ Hoan, sao cụ Hoan lảm dưỢc? Tại sao các cô chưa làm đưỢc? Thế các cò có làm không? Mọi người đều đáp:

- Cụ Hoan ơi! Cụ Hoan lên gặp Bác!

Lúc dó tôi bàng hoảng cả người Vừa mừng vui, vừa

lo lẩng Tỏi cố nhấc bước lén nhưng chân tay cứ run rẩy vì quá mừng Tôi chưa di được mấy bước, cũng vừa

Bác dến Bác cầm tay tôi Luýnh quýnh Lôi chẳng biêì nói gi, thưa gì Nhưng tỏi loát mồ hôi, á c mộl nỗi các anh quay phim lại chĩa những ngọn đèn sáng rực vào phía tôi.

Như biết tôl đang lúng tũng B ác chỉ vảo chiếc ghế:

- Cụ ngồi xuống đây!

Tôi mạnh dạn ngồi bên cạnh Bác B ác ân cẩn Ihăm hỏi gia đinh lõi.

- Cụ ông có khỏe không?

Bác iai hỏi Ihêm.♦

- Các cháu đối với cụ Ihiế nào?

- Rất thương ạ! Chủng đều gọi bằng "bà nộỉ" Và hõm nay các cháu đều cố g.ắng thực hiện “5 điéu Bãc

- Cụ còn nguyện vọng ỊỊÌ nữa không?

- Thưa Bác, dưỢc gặp Bác, biết Bác khỏe, lã điều sung sướng nhâ't, vả ước mong cho miền Nam giải phóng để chị em phụ nữ và đổng bào miền Nam đưỢc dón Bác, đó là nguyện vọng duy nhất của tôi cùng lã nguyện vọng của mọi người ạ.

Bác quay sang các đại biểu trẻ, vui cười nói:

- Muốn B ác mạnh khỏe, muốn miền Nam giải phóng, thì phải ra sức thi dua.

Thế là tất cả chũng tõi đéu hô to: “Bác Hồ muồn nãm !” và cứ vây lấy Người, không muốn rời Người nửa bước.

Hõm ấy về nhà, Lõi dem chuyện gặp Bác kể cho các châu nghe, thuật lại lời dặn dò của Người cho chị em phụ nữ trong khu Hội phụ nữ Đống Đa Ai nấy đều vui mừng, nhất lả cáo cháu chưa tigoan phải suy nghĩ nhiều Tỏi cũng lại nói cho mọi người ở khu phố tôi

nghe Lời kêu gọi thỉ đua của B ác đã đưỢc đăng lại trên báo Đảng ngay ngày hổm sau “Trong lúc miền Nam chúng la đang ra sức thỉ đua xây dựng chủ nghĩa

xã hội, xây dựng đời sống mới thì phụ nữ ở phía bên kia sông Bến Hải đang cùng toàn thể đồng bào miền Nam anh dùng, hy sinh anh dũng chống đế quốc Mỹ cướp nưdc và bọn Việt gian bán nước Tôi để nghị Đại hội hoan hô dồng bào miền Nam anh hùng và chúc đồng bào miền Nam gỉành nhiẻu thắng lỢi hơn nữa! Chính vì chủng ta dang xáy dựng trong hoàn cảnh hòa bình, còn đồng bào miền Nam đang phải ngày đêm chiến đấu nên nhân dãn miền B ắc chúng ta cản phải thi đua mỗi người làm việc bằng hai đề đền đáp cho đồng bào miền Nam ruột thịt".

Thế là thành một cao trào thi đua “vĩ miền Nam” trong các cháu Các cháu vữa học vừa lảm tãng giờ lấy tiền mua sách , xây dựng tủ sách kết nghĩa với

c á c bạn Ihiếu niên Huế, Sài Gòn, kết nghĩa anh em

vả góp tiền mua vũ khỉ ủng hộ dồng bào miền Nam đánh thắng giặc Mỹ Nhiều cháu đã trở thảnh những công n h ân , c á n bộ trong c á c cơ quan, xí nghiệp Nhiều cháu dã lên đường giết giặc, như cháu Quách Văn Long cùng anh em bắn rơi máy bay Mỹ đưỢc B á c tặng huy hiệu.

Cháu Phạm Văn Phưđng, Nguyễn Văn Ý lái xe cho

bộ đội pháo binh, cháu Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Văn Thao là học sinh giỏi toàn huyện Nhiều cháu dỉ học xa tận các nước đã về làm thợ, làm cán bộ như * • * ^ i

các cháu Hoàng Đình Nội, Cao Đắc Quý,,, c á c châu

cũng chúng tỏi có chúi ít Ihảnh Lích nhỏ như vậy là nhờ cỏng ơn dạy bảo của Bác của Đảng Vả chinh Bác là ngưdi dạy cho tôi tinh yêu trẻ, cách giáo dục trẻ, Lũc sinh thời, Người lả “ông cụ trồng cáy giỏi nhất nước" Và cũng vi yêu cây yêu người Bác đã từng nói

“Vì lợi ích mười năm Irồng cảy, vì lợi ích trăm năm trồng người" cho thế hệ mai sau.

Ghi sảu lời Di chúc của Bác “bồi dưỡng th ế hệ cách mạng cho đởi sau là một việc rất quan trọng vả rất cần thiết”, Lõi xin hứa trước anh linh Người còn đưỢc ngày nào, lỏi ra sức làm việc “bằng hai" để cho miền Nam chóng đưỢc giải phỏng và để B á c vuỉ lòng nơi chín suối.

Những diều này đã đưỢc ghi lại từ 1969 - một ngáy thu mưa sáu gió thảm lưu luyến tiễn B ác đỉ xa

Cụ Lẽ Thị Hoan vẫn còn sống, năm nay gần 9 0 tuổi”’ Tuổi cao sức yếu, m ắt kém, cụ không còn dủ sức dạy bảo các cháu nữa Nhưng dã có người thay thế

cụ Đoản Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội liên hiệp phụ nữ tiếp tay củng cụ nhân hạt giống tình thương yéu của Bác gieo trồng khắp cả cánh đồng từ Bầc chi Nam Cây tinh thương yêu con trẻ của B ác Hồ mải mãl lén xanh nay đã trở thành cây cổ thụ.

1 Cụ Hoan đă mất vào nhừng năm cuổi thập niên 80 thê kỳ trước.

EM ĐỘI VIÊN MẮT SÁNG

Hơ Nin năm nay lên chín rỗi Ngày em mới lẽn ba,

m ắt em đau nặng Mẹ em dl hái lá thuốc trong rừng sâu lấy nước suối trèn khe xa đào rễ cây trong hang núi đất hết lòng chạy chữa Nhưng mắt em ván khòng khỏi Em thành người tàn tật.

Cha Hơ Nin lã du kích bị Pháp bắt giết trong một trận chống càn năm ngoái Nhả chỉ cỏn mẹ vã Hơ Nin, nên em phái vấl vả Em iàm suôi ngây, ít nói, ít cười Trong buôn ai cũng khen em:

“Con bé Hơ Nin chăm làm, hát hay mà mủ lòa, tội nghiệp".

Một tối, thiếu nhi trong buôn họp, dang bân bạc sôi nổi thi em đến Cảc bạn dã giao hẹn vởi nhau ngày 19-5 vữa qua chưa lãm lễ kỷ niệm ngày sinh Oa Hồ đưỢc Ngày lễ mừng Oa Hồ sẽ làm chung với ngày Thiếu nhi Quốc tế sáp lới^ Đến ngày đó mỗi dội viên phải có 50 cây chõng.

Hơ Nin chưa vào đội Em ngồi mộL góc không ai dể ỷ, xin nói:

- Tõi có phải vót không các bạn?

- Vót cũng đưỢc, không cũng dưỢc.

Một bạn khác bảo:

- Thỏi, mày là con gãi con mát mày không sáng, Um cái cây trong rừng khòng ra, cảm cán dao không chắc, đừng vậy.

Tan họp vẻ nhà, Hơ Nin nhớ lạl; Hôm qua anh bộ đội Ma Trang Lơng dến, nói chuyện vẻ Oa Hồ Anh nói nhiều chuyện lắm; Oa Hồ suốt dời chịu khổ dể lấy lạỉ nước cho đồng bào Kinh, đồng bào ThưỢng, Oa Hồ yêu nhãn dân lẩm Oa Hồ chỉ bảo mọỉ người cách đánh Pháp Nhấl là chuyện Oa Hồ yèu thương săn sóc trẻ

em Anh nói tiếp; “Các em cứ ngoan ngoãn, cố gắng giúp đỡ người lớn đành Pháp Bao giờ cả nước dộc

!ặp, thống nhất thế nào Oa Hồ cũng vào chơi chưa biết chừng có em còn được Oa bế vào lòng, có em dưỢc vuốt ráu Oa, đưỢc nhìn thấy m ắt Oa sáng như sao ừẻn trời” Các bạn VTJÌ quá, bản tán sôl nổi Rồi anh

bộ dội lại giảng giải vẻ ngày Thiếu nhi quốc tế.

Anh địch bài báo dài “Ngày 1-6 năm nay" từ tiếng Kinh ra cho các bạn njỊhe Rỗi anh đọc liếp: Quốc tế

lả nhiều làng, nhiều nước bên phía m ặt Lrờỉ mọc, nhiều lảng, nhiều nước bên phía m ặt Irời lặn, nhiều làng, nhiều nưởc bèn Liên Xó, bèn Pháp, bẽn Mỹ xa xôi hỢp lại; là nhiều con suối con nhỏ nhiẻu con suối lớn, nhiều con sông, nhiẻu khu rừng, nhiều trái núi, nhiều cái làng ít người như buôn Đờ Rết, nhiểu cái làng lám người có cái da đen, có cái da trắng, đa vàng,

Họ ở khắp trẽn rẫy, khắp trên m ặl đất, họ đoàn kết

nhau lại Họ đều muốn lảm cho trẻ em khing bị đói

k h át, không bị dốt, không bị bênh tậl, -íhông có người đánh đập, giành giật nhau nữa.

Nhiều eni ngơ ngác

- ỏ hay, cả cái thằng Pháp, cả cái thẳnị Mỹ đem trái bom (.hả, cũng đoàn kết à?

* Thiếu nhỉ bẽn kia phía m ặt Irời mọc, m ạ trời lặn,

có ăn cdm cỏ uống nước suối, dốt cái rẫy bẫy con hươu, con mang, bắt con cá con chim như miih không?

- Cha, thằng Pháp, thằng Mỹ chủng nó đi giết đồng bào Kinh, bắn đồng bào ThưỢng kia m à?

Bao nhiêu càu hỏi, bao nhiêu thắc mắc dồn dập làm cho anh bộ đội Oa Hỗ phải sắp xếp, cắLnghĩa thế nào là Pháp Mỹ giết người, ăn cưởp, thế nàt ỉâ nhân dãn Pháp, nhân dãn Mỹ yêu tự đo hòa bhh

Hơ Nin hỏi mẹ:

- Bao giờ làm cái lễ mừng tuổi Oa Hồ và á i lễ của thiếu nhi nhiều nước hở m ẹ?

- Du kích bảo còn năm đêm nữa - Bả liỉp.

- À Hơ Nin, đêm ấy con có di

B à định bảo Hđ Nin di “xem" cho vui, mưng như

m ột chiếc gai mắt mèo dâm vào tim bã, bà đau đớn nhìn con Rồi bà nói lại:

- Con đì cho vui chứ?

- Thôi, con ở nhả nằm nghe hát cũng đuíc mẹ ạ!

Thế là suốt cả năm ngây, ngày nào em cũng dậy sớm hơn mọi bộn, lấy nước, lấy củi, cho con gà, con chó àn no Chờ mẹ di rẫy, Hơ Nin lạ í trốn mọi người men ra bia rừng sờ soạng chặt lửng cây mò o nhỏ Chiều dến, mẹ về mẹ hỏi:

- Hơ Nin có lá'y nhiều nưởc không?

- Có chớ! Lấy ba bầu lớn bên suối nước trong mẹ ạ.

- Con gái mẹ có cho con heo nái mỡi đẻ ăn no không? ' No, no lắm.

- Tre nứa đâu nhiều vậy?

- Con xin dấy.

Hơ Nin vẫn giấu mẹ, Mấy hóm liền em ngòi một chỗ

kín để VÓI chồng, ba cày, rồi n ă m cây, rỏi bảy cây, rồi

mười một cây Rồi nhiều, nhiều lẩm Em không đếm dưỢc con số to nên nó lộn phèo lẻn.

- Chiều hôm sau, sau nữa Đồng bào trong buòn di rầy về Mẹ em cũng về Bộ đội du kích kéo đến rất dóng Trong buón ồn ào xôn xao Họ nhảy múa quanh dống lửa Họ hál bài hát ồẳng tiếng Ê đê.

Bập bập, bập bùng,

Đồng bàng với buôn xanh

Kính, Thượng la xông lén

Tiêu diệt ỉũ đ ế quốc.

Quyết g'm giữ non sông

Tiếng hủt vang lẽn dội vào vách núi đá, Lrảo lẽn lớp cây rừng, vượt ra ngoải con suối, chẳy theo dòng sông Ba rồi lan đi xa, xa mài