Hồ Chí Minh - Cây đại thọ: Phần 1

Tài liệu Bác Hồ - Cây đại thọ của nhà văn Đoàn Minh Tuấn biên soạn đã được bạn đọc trong cả nước yêu thích. Nội dung Tài liệu gồm 20 mẩu chuyện nói lên tình yêu nhân dân, yêu tổ quốc của Bác Hồ và lòng kính yêu vô hạn của đồng bào đối với Người. Tài liệu gồm 2 phần, mời bạn đọc tham khảo những mẫu câu chuyện đầu tiên qua phần 1 sau đây.

/

iH£- 3008

~ 3K2H

Đ O À N M IN H T U Ấ N

BÁC HỒ

LỜI NHÀ Xu Ẵt b Ấn

Cuốrí sách “Bác Hồ - Cây đại thọ" củ a n hà văn Đoàn

Minh Tuấn xuăt bản ỉần đ ầu ưáo năm 1989 liếp đ ó đưỢc lái bản nhiều ỉần đã dược ủy ban Toàn quốc các Hội liên hiệp uăn học nghệ íhuậí Việt Nam tặng íhưởnq năm 2002.

Nội dung sách gồm 22 mẩu chuyện nói lên íình yêu nhán dán, yêu Tổ quốc củ a B ác Hồ uà ỉònq kính yêu uô hạn của đồng bào đối uới Người.

Nhán cuộc yậỉi động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Nhà xuăt bản Trẻ cho tái bản, có sử a chửa

b ổ sưng iập sách này đ ể phục ưụ độc giả.

Xin trán trọng qiỡỉ íhiệu cuốn sách với bạn dọc.

NHÀ XUẤT BẢN THẺ

CÙNG BẠN ĐỌC

Tử khắp mọi miền d ất nước, củng như Irèn toán thế giới, người người đều nqỢi ca Chủ tịch Hồ Chi Minỉi ỉà anh hùng

dăn íộc í)t đại, lá nhà văn h óa kiệl xuấl ciỉa nhãn loại.

V iếgiới còn ca íụng Bác Hổ là “anh hùng (hần thoại", “móL nqười uĩ dại của thời dại", “một Ỉãa/ỉ tụ cách mạiig có ý chị sẩl thép và sức sống mãnh liệí lạ íhường'' mộl nlĩãỉì vật "tượng Inứig cho nhĩùng giá trị cao quý nhất của nhán loại ngáy nay." Troíiọ tác phẩm ‘T ổ quốc ía nlián dân ta sự nghiệp la và ngũời nghệ s ĩ“ đồng clú Phạm Vân Đồng dã viết "Nììửng iú iưởng ỉớn của Hồ Chủ íịch lá những tinh cảm lớn Troìig đời hoạt dộng cách mạnq cúng như đời sống hàng ngày của minii

Hồ Chủ tịch đối xứ với người với việc luôn ỉuõn có lý có liỉìli Búc Hồ là muôn uàn lừih yêu Ihươnq ưới đồng chi đồng hào Trong tinh thương yẻu đó có chỗ chớ mọi người, không CỊưẽn không sót mộí ai ưà sổ p xếp cho mỗi người ưề việc lảm đời sống uà học tập ưửa nghiêm kh ác đòi hởi, ưừa yêu thương diu dác.

Năm ĩ 990, chúng La ưà cả thế giới kỷ niệm ngày sinh ỉ 00 của Người và iưtưởny Hồ ChiMùiìi lả iưiLiởng đẹp đ ẽ tìhấl cùa Ihời đại chúng ta hiệỉi nay.

Tỏi xin qiởi thiệu cùnq các ỈX Ịn lập sách của nhà vãn Đoàn Minh Tiiấn dỡ írải qua hơn hai mươi năm sưu tầm gặp gỡ liếp

ATiic với nìúều nqtủời ịrong nước, ngoài nước vả đ ã đi đến Tán Trảo Pác Bó Kim Liên ghi chép lại íhành tập những doạn ịruLịện oề Bóc Hồ oô cùng ịhán kính uà muôn vàn Ihăn yéu

rủa c/uifiợ ia.

Hầu ìiểi nhừng mẩu chuyệĩi viếl írong lập này đều đã đưỢc

đã nợ tải irên các báo Lừ Bắc chí Nam írong ưòng hơn hai ihập

kỷ uừa qua Dây ỉá mộ( cõnọ (rình cứa mội nhà uăn với lòng kính yẽu nọUỡng mộ mcì uiết nên chác chẩn ràng không tránh khỏi những Ihiếu sót mong bạn đọc chỉ bảo uà iượng lỉìừ cho Xin irán trọng giới Ihiệư tập “BÁC lỉỔ-CÁYĐẠỈTHỌ" cùng bạn đọc.

TÔ HOÀI

ĐÚC TƯỢNG BẤC, TREO ẢNH BÁC

Bác Hồ vô vàn kính yêu khiẽni lốn giản dị và vì đại của chúng ta, Bác không muốn ai viết gì, nói gi về Bác, Bác cũng không muốn ai sưu lập nghiên cứu gì về Bác Mặc đù Bác như cày dại thọ xanh iươi ngả bóng rỢp che mảt cả ba phần iư Ihế kỷ 20 ở nước ta.

Đỗng chí Hà Huy Giáp, ỉúc còn lãm Thử trưởng Bộ Văn Hóa kể một cảu chuyện: Có một HỢp tãc xã Ihủ cỏnịí muốn dúc tưỢng Bác, Bác cho mời tôi lẽn Bác hỏi:

- Báy giờ Ihừa đồng rồi phải khóng chú Hà? (Bác gọi thân mậl).

Tõi rấl ngạc nhiên chưa hiểu ý Bác, tôi chưa dám Irả lời, Bác dã nói tiếp:

- Bây giờ thửa đồng rồi, cho nén chú cho đúc tưỢng Bác phải không?

Tôi thực lình thưa rằng:

- Thưa Bác dấy lả nhân dãn ta kinh trọng Bác, quí yêu Bác nên bà con đúc tưỢng Bác dáy thôi!

Bãc cười Bác lại hỏi;

- Đảng lãnh đạo nhãn dân quần chúng hay là Đảng

theo duõi nhân dãn quán chúng? Tối lún/ĩ liing chưa kịp Ihưa lại Bác đã Lhàn mặl báo:

- Chú nên nhớ, mộl cá nhãn khỏng lảm nên được

gì cd Về nói lạỉ với đổng bảo đừng làni như thế nữa! Bác khóng muốn ai nói gi vẻ Bác, kể cá việc xây nhà lưu niệm ở Kim Liên vả Bác cũng không thích treo ánh Bác ở Viện Bảo tàng Cách mạng nữa

Mộl hôm Bác đến thăm viện Bảo tàng Cách mạng, dồng chi Phan '1'rọng Phúc còng lác ở báo làng đưỢc

B ác phê binh vẻ việc treo ánh Bác, đồng chí cảm thấy rấL sung sướng vi dược B á c trực liếp dạy bảo Nhãn Ihể đồng chí mạnh dạn thưa cùng Bãc:

- Thưa Bác, Bác cho Viện Bảo làng chúng cháu xin

vở kịch “Con rồng tre“ của 0ác.

Lúc bấy chúng tòi ngỡ rằng Bác nói cho vui, nhưng rồi nhản lẻ Lang Bác, các dổng chí lãnh Lụ cộng sản các nước đến dự, dồng chi Gớl-Hôn Tổng bí thư Dáng Cộng sản Mỹ mới cho biết: “Hồi ấy có mộl đồng chí cộng sản người da den ở Mỹ có xin Bác kịch bản

ấy Bác chỉ còn bản thảo viêì tay bằng liếng Pháp, Bác tặng luõn cho đồng chi dó ".

Corx rồng tre là vớ kịch của Nguyễn Ái Quốc viếL năm

1922 nguyên văn bări|íỊ UếníỊ Pháp - Dragon de Bambou Người vMếl vở kịch nàv njỊay trước khi vua bù nhìn Khải Định sang Paris dự triển lãm thuộc địa do thực dãn Pháp lổ chức tại cảnfí Marseille nhằm vạch trần

bộ mặt bán nước của \oja quan nhà Nguyền, vở kịch

có nội dung:

Có những khúc tre Ihân hình conịỊ queo, những người chơi đồ cổ nước ta lấy vé đẽo gọt thành con Rồng Đó ià nhữnjíí đồ trang trí dể ở tủ chè phòng khách Lá Rồng, nhưng chỉ là một đoạn Ire Lả mộL khúc tre nhưng hãnh diện có lên và mang hình dáng Rồng Tuv vậy nhưng chĩ lã mộl quái vặt đầu khủng long, minh sáu vô đụng.

Ngàv ấy Léo Poldés - Chủ nhiệm Cãu lạc bộ N^oại ô Paris dề nghị Nguyền Ái Quốc dưa bản Ihảo đcn để dàn dựng diẻn vào ngàv hội hàng năm của báo Nhân Đạo Tạp chí Ván học ĩiyhệ thuậl của Câu lạc bộ Ngoại ò Paris

số ra ngây 8 -6 -1 9 2 2 dăng Un sẽ trinh diễn vảo chủ nhât 18-6-1922 lại Ihị trấn Garches Hồi ấy ở nước La các báo Sài Gòn có đưa Un vã dịch là Con rồng nan. Sau nãy Léo Poldés có viết: “Vở kịoh Con rồng Ire tôi dã được dọc, bản ihảo \áếl Ihật là hav lời lẽ Ihật lủ dẹp Lời vừa chái chuối, gọn gàng Irong sáng: với giọng chám biếm dí dỏm ” Rất Liếc là nay không còn.

Cùng Irong sổ lay !iẻn dấy, có ịỊhi về ‘'Bên Nhả RồníỊ" vì (ỏi chuẩn bị năni 2003 tái bản cuốn Dác Hỗ

- Cày đ ại thọ sẽ sửa chữa vá bổ sung phong phú hơn.

Bến Nhà Rổng là bến nằm ở ngã ba sông Sãi Gòn dầu dường Nguyễn Tất Thành - qua cầu Trịnh Minh Thế xưa - Đó là mộl tòa nhà lộng lảy, mộl công trinh cấL theo kiểu châu Âu, riêng mái nhà duyên dáng theo kiểu kiến Irúc Việt Nam có hai con rồng “lưđng lonịí Iranh châu” Irên nóc Nơi dây ngày 5-6-1911 anh Ba

- Nguyễn Tất Thành xuống làu La Touche Treville của hãng “Vận lải hỢp n h ấ r chuyên chở thực phẩm cho Pháp ồ các thuộc địa để ra đi tìm dường giải phónịí đất nước Người thanh niên ấy có lẻn là Văn Ba sau nãy là Chủ lịch Hồ Chí Minh.

\^1 ngôi nhả cỏ đắp nổi hai con rồng, nên dán gian quen gọi là Bến Nhà Rồng Thực ra, trước kia nó là ngôi nhả của vién Tổng dại diện hãng Messageries Maritimes - hãng vận tải đường biển của Pháp Ngôi nhà này từ dầu thế kỷ XX dã xây cấl, theo tài liệu cũ

để lại - tốn dến 1,8 trỉệu frăng.

Ngày 3 -9 -1 9 7 9 10 năm sau khi Bác mấu thành phố Hồ Chi Minh đã quyêl định lấy nơi đáy làm khu lưu niệm Bãc Qua những sự việc trên, chúng ta nghi

từ nay chắc có nhiều hy vọng có thể lim đưỢc nhiều diều về Bác nữa Một CON NGƯỜI vô cùng uyên bác

vả sâu sắc một anh hùng giải phóng dân tộc, mộl danh nhãn văn hóa của nhân loại mà khiêm tốn giản dị vô cùng Một CON NGƯỜI mà Iheo Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Những tư tưởng lớn của Chủ Lịch Hổ Chí Minh là những tinh cảm lờn Trong đời hoạt động cách mạng cũng như đời sống hãng ngày của mình Chủ lịch Hồ Chí Minh luôn luôn đối xử vởi

mọi người: có lý, có linh B á c Hổ là muõn vàn tình Ihươnịí đối với đổng chi đồng bào Trong lình Ihưđng yéu dó có chỏ cho mọi người, không quên không sót một ai và sáp xếp cho mỗi người về việc lãm, dời sống vả học lập, vừa nghiẽni khắc đòi hỏi vửa yêu thương dìu dắt ".

Bác Hồ của chúng ta là như thế! Năm 1963, Quốc hội quyết dịnh tặng thưởng Bác Huân chương Sao Vàng B á c cảm ơn vã nói; Chờ đến ngày Bắc Nam thống nhất, đồng bảo miền Nam sẽ trao cho Bác huán chương cao quý nhâì của đất nước la Như vậy thi toàn dán ta sẽ sung sướng và vui mừng Tấm lòng và ý nguyện của Bác đơn giản như thế ấy Như lời thơ của

To Hữu:

Mong manh á o ưái hồn muôn InẨỢng

Hơn tượng dồng phơi giữa ỉối mòn.

lẤn g s e n t h u ở ẩ y

Chúng tôi về làn/ĩ Sen vào một dịp hiếm có, hôm ấy

lã ngày đoàn đại biểu Mặt trận dân tộc ịiỊiải phóng miên Nam do bác sĩ Phùng Văn Cung dẫn đầư về ihăm quẽ Bác, dân làng kéo đến nhà Bác rất dông để dỏn chào Chúng tôi tìm hiểu qua tài liệu vã được nghe bã con kể lại:

Cụ thân sinh ra Bãc Hỗ của chúng ta là cụ Nguyễn Sinh Sắc sinh năm 1863 ở làng Sen nay là xả Kiin

U ẽn, huyện Nam Đản, tỉnh Nghệ An Cha mẹ m ất sớm, nhà nghèo, ở với anh là Nguyễn Sinh Thuyết Hơn mười tuổi cậu bé Sắc vẫn chưa dưỢc cắp sách đi học Hảng ngày phải đi chàn trâu cắt cỏ Những buổi tối nấu cám heo xong, bếp núc gọn gàng, cậu lại chạy sang nhã bẽn nghe ông dỏ vương Thúc Mậu giảng bài Nghe xong sáng dậy cời trâu đi chăn cũng học, Irưa về giã gạo cũng học, khi óng đồ hỏi bài, một sô' học sinh

ở trong lớp không trả lời dược, thì người thiếu niên hiếu học ấy dứng ngoài cửa sổ nhắc bài giúp cho những người học Irỏ Lrong lớp Irả lời Cụ đồ Hoàng Xuân Đường ở làng Chùa sang thăm bạn ở làng Sen, nhiều lần bắt gặp cậu bẻ chăn trâu Lhõng minh, hiếu

học ấy Vốn lã một Ihảy đồ rẩt quý trò, sau khi biết

rõ hoàn cảnh, cụ liền ngỏ lởi xin người anh lả Nguyền Sinh Thuyết dem Sắc vẻ nuôi Thế là cậu Sắc dưỢc đưa vẻ Hoàng Trù (lãng Chùa còn gọi là Hoàng Trù) để

ăn học và lớn lên dược cụ đỗ gả con gái là Hoàng Thị Loan cho Lúc dó cụ đồ cho hai vỢ chồng ra ở riêng tại một ngôi nhà mộl gian hai chái bên vườn Bã Hoàng Thị Loan ngày ngày làm ruộng trổng đâu chăn t.ằm, dệt lụa lấy tiền nuôi chồng ăn học Chẳng mấy lũc Nguyễn Sinh s ắ c nổi tiếng khắp vùng về tài học Cũng lại thôn Hoàng Trù năm 1884, bả Hoàng Thị Loan sinh người con gãi đầu lòng đặt tên là Nguyễn Thị Thanh (Bạch Liên) Bốn năm sau (1888) bà sinh người con trai dặi lên là Nguyễn Sinh Khiêm (Tất Đạt.) Vã năm 1890, vào mộL ngây mùa hè chỏi lọi, ngày 19-5,

cụ bả sinh hạ người con thứ ba đặt tén lã Nguyễn Sinh Cung (Tấl Thành) Đó lả Chủ tịch Hồ Chi Minh vò vàn kinh yẽu của dản tộc la sau này Mùa thu năm 1894,

cụ óng đỏ cử nhản, sau đỏ cụ ông đi chấm thi ở Thanh Hóa, lúc vẻ cụ ông nói với cụ bà;

- Chúng ta dã có ba mặl con với nhau rỏi, Lôi Lhấy mình làm àn vất vả quá, tôi không đi học nữa, tôi ở nhà lâm vởi mẹ nó để nuòi con.

Cụ bà cám dộng dáp lại;

- Mình học hành tấn Lới là vui Các con khỏe mạnh, mình cứ yẽn lâm mà di học, về việc nhà, cứ dể mặc tôi lo.

Tấm lòng Irung hậu của người phụ nữ Việt Nam ;ủa người phụ nữ xứ Nghệ, luôn luôn lo lắng đến sự 'iến

bộ của chồng, chăm sóc con cái từ bữa cơm lấm áo Chính cụ bả thân sinh ra Bác iã người có cử chỉ lẹp

đẽ, đảm dang ấy đối với chồng con ĐưỢc sự giúp đỡ của bố mẹ và vỢ, cụ thân sinh ra Bác lại Liếp lục đi vảo Huế học Người ía đi vào Huế thì lều chỏng đi theo Nhưng ông cụ Huy lại mang vỢ và ba con cùng với một cái khung cửi (hiện nay cái khung cửi, ngành jảo tồn bảo tàng, dã tìm vã để ở nhà lưu niệm Kim Liịn) Vào Huế với chiếc khung cửi đó cụ bà lại uếp tục ảm nghề ươm Id, dệt lụa lấy tiền nuôi chồng, con ăn học

ở Huế bả sinh người con thứ tư là Nguyễn Sinh On Đến năm 1901, bả ốm nặng, thuốc men không cc và

m ất ở quê ngườỉ Lúc đó, õng Sắc và hai người con lớn

lã Nguyễn Thị Thanh và Nguyễn Sinh íCliiêm đar.g ở quê hương Hoàng Trù, ở Huế lúc nảy chỉ có Nguyễn Sinh Cung mười một tuổi vã bé Xin mới sinh dược Tiấy tháng Thi hài bã Loan đưỢc bà con láng giềng dưa lên

an táng tại chân núi Ba Tầng thuộc dãy núi Ngự B',nh Giữa Tếl Tán Sửu, ở Hoảng Trù nhận đưỢc tin dữ, ông Sắc vỏ cùng đau đớn vội vàng trở vảo Huế Khóng thể sống trong cảnh gà trống nuôi con ở đất đế đô, ông Sắc củng cậu Cung thay nhau bồng bế Xin trc về Hoàng Trù vi ở Kim Liên lúc này nhá không có, đất cũng không Dân iàng Kim Liên thấy vậy không đành lòng Cả làng chỉ có một người đỗ dại khoa, báy giờ vinh quy không có nhà ở. Dân làng dóng góp rhau mua mộL ngôi nhà gỗ năm gian về dựng ở (.hửa đất

tông Rồi rước cụ Phó bảnjí về ở ngôi nhà dó (miếng dất này báy giờ Bộ Văn hóa lâm nhà lưu niệm Bác).

Từ đây cụ Lhân sinh ra Bác liếp tục làm nghề dạy học và bốc thuốc Nhưng ông dồ này khác với những õng đồ khác Ngoài việc dạy cho học sinh có những Iri thức nhấl dịnh, cụ (.hường xuyên nói chuyện về sự tích Hai Bù TrưneỊ, Trần Hưng Đạo, Lê LỢi, Mai Hác Đế, Quang Trung, v.v Cụ Lhường giảng về Iruyền Ihống chống giặc ngoại xám của tổ lién ta Cụ dỗ Sắc còn giảng những cảnh đẹp của quẽ hương đất nước và nhân những lúc nhàn rỗi dưa học sinh ra núi PhưỢng Hoàng trung dó nơi vua Quang Trung xáy dựng làm căn cứ sau khi chiến thắng quân nhà Thanh, cụ nói:

- Hùng hổ như quản nhà Nguyên, Trần Hưng Đạo cũng đánh tan Ám mưu xdo quyệt vả dã man của quân nhà Minh Lé LỢi và nhàn dãn la cũng đánh bại Khững cái độc á c cùa quán nhà Thanh, Quang Trung

ở Trunịị kỳ năm 1908 (phong trào chống thuế dầu tiên

ở Đông Dương) Nhãn dân lúc ấy biểu lình bằng lay không Phong Irào dấu tranh lén rất mạnh, có ảnh hưởng íừ Irong Nam đến níịoũi Bẩc, làm cho Lhựo dán Pháp rất lo lắng Giặc Pháp nghĩ ra một âm mưu mới

là phải dùng “người Việt giết người Việr Với ám mưu thâm độc ấy, chúng dã “bắt” cụ Phó bảng ra lãm quan Trước đây người ta thường nói “được" đi làm quan, nhưng ở đây lại dùng chữ “bắt", bởi vi khi họ dưa cụ ra làm tri huyện ở huyện Bình Khẽ (Bình Định) năm 1909, cụ rất bất bình, nhưng không cự ra mặt Người làng đòi đi theo háu hạ, cụ Phó bảng đã nói:

“Các anh nên ở nhả lo làm ăn, lỏi chưa chắc đã lãm quan" Và cụ nói; “Quan trương là nó lệ trong những người nõ lệ" Việc dầu tiẻn của cụ Phó bảng khi về lảm tri huyện là mở cửa nhà tủ Iha những người chống sưu cao thuế nặng bị giặc Pháp bắt giam Việc thứ hai

là gặp nhãn dân dể kẽu gọi hỢp quần Cụ không ăn

!ễ lộc của ai Cụ chỉ khuyên hòa kiện cáo Ngoãỉ ra cụ cỏn thõng sức cho các ông lang ở toàn huyện đến sá t hạch để kiểm tra khả năng Irinh độ chuyên môn Với một số thầy thuốc kém cỏi cụ bảo: v ể dập tráp, dập

tủ đi đửng cỏ làm thầy thuốc nữa Làm Ihuốc như thế chỉ có giết hại nhãn dân! Khâm sử Trung kỳ đi thanh tra qua vùng này, biết cụ thường gần gũi với anh em thanh niên và cụ thường chăm io đến dời sống nhãn dân nên hắn cách chức tạỉ chỗ và đuổi cụ đi vào Nam

Cụ “làm quan” huyện Bình Khẽ đưỢc khoảng gản ba tháng Bấy giờ cụ vào Sài Gòn bốc Uiuốc ở hiệu Phúc Sanh Đường Cụ thường cắp chiếc ô, mặc quần áo bà

ba đen, ngồi cho dơn không lấy tiền Chỉ người nào giàu có biếu ít nhiều cụ lấy vửa đủ ăn thôi Hoặc hiệu Phúc Sanh Đường trả huê hồng cho cụ dể đủ sống.

MộL hõm ôníí Năm Giao ở Cao Lãnh có vỢ ốm nặng, bán gá, bán heo mới đưỢc một đồng bạc, đi bốc thuốc Cụ đồ Sắc kẽ dơn ông Năm Giao bốc thuốc hết mộl đổng rười, õng bỏ ra vé Cụ đồ Sắc thấy õng Năm Giao có thái dộ khác Ihường bèn í^ọi ỏng Năm Giao lại gạn hỏi.

Ổng Năm Giao thú thực:

- Tôi bán cả gà heo di mới đưỢc một đồng bạc Mà phải trả tiền thuốc mộl dồng rưỡi Thôi, tôi đi về, dành để cho mẹ nó chết, cam chịu tội với trời dất.

Cụ đổ Sắc cảm động, rút tiền đưa cho óng Năm Giao năm hào và ân cản nói:

- Anh cầm lấy, cản Ihuốc về cho chị uống!

Cử chỉ này của cụ đồ s ắ c lảm cho ồng Năm Giao rất cảm động Sau khi vỢ khỏi bệnh, ông Năm Giao đem trả lại ỏng đồ năm hào Từ đó hai người Irở nên thân Ihiết, thường qua lại với nhau.

Nảm 1925, Bác Hổ về Quảng Cháu (.hành lập Việt Nam Thanh niên Cách mạng dồng chí hội (dãy là tổ chửc nòng cốt để sau này {.hành lập Đảng) Cụ Phó bảng dược tin có nhắn lời hỏi thăm Bác Theo đồng chí Lê Mạnh Trinh kể lại, khi dồng chi Trinh xuất dương, cụ Phó bảng có dặn đõ: “Bác không có gĩ dặn cháu cá Cháu ra di cố găng Bác nghe nói “Quốc”'” đương ở Quảng Cháu Nếu cháu gặp thì nôi Bác vẫn

1 L ú c bấy giờ B á c Hổ lấy tên lá N guyễn Á i Q u ố c.

khỏe, đừng lo cử cố gắng lãm việc Trung với nước lức là hiếu với Bác, cháu đi!" Biếl chuyện này, giặc Pháp không muốn cụ Phó bảng ở Sài Gòn vì e rằng cha con sẽ liên lạc với nhau Vì vậy chúng quyếl định duổi cụ khỏi Sài Gõn Cụ Phó bảng rời Sài Gỏn vẻ nhà ỏng Năm Giao ở quận Cao Lãnh, uếp lục làm nghề dạy học vả bốc Ihuốc.

Cụ Đàm ở xã Cấp Tiến huyện Hưng Nhân tỉnh Thãi Binh lả học Irò của cụ Phó bảng Sắc vào những nãm

1928, 1929 ở quận Cao Lãnh cũng có kể lại:

- Thầy tôi thường dạy chúng tôi là đời các anh ngoải lòng dũng cảm phải biết đũng võ khí, không có võ khi, không sử dụng đưỢc võ khí không thể làm cách mạng thành cống đưỢc.

Cụ Đảm còn kể thêm, ở đây dân ỉàng thường gọí cụ

đồ Sắc lả cụ đỗ Nóp Gọi như vậy là vì đi đến đâu cụ cũng mang theo cái nóp.

Cụ dồ Sắc có cuộc sống rất giản dị và ham học hỏi

để mở rộng thêm hiểu bỉết Hiện nay Viện Bảo làng cách mạng đá tìm dưỢc một cuốn từ diển Pháp Việt - cuốn sách học tiếng Pháp của cụ đồ Nỏp Qua sự ghi chép, biếL rằng năm 58 tuổi, cụ Phó bảng s á c vdn học tiếng Pháp và học chữ Quốc ngữ Đến cuối năm

1929, cụ Phó bảng nghe tin có một ngưởỉ ở quê vào,

cụ đi thăm người bạn ấy Trẽn đường di cụ bị ốm nặng

và dưỢc dân lãng cáng về nhả ông Năm Giao để chạy chữa thuốc thang Cụ mất ở quận Cao Lãnh Được Un

cụ mất những người Thanh niên Cách mạng đồng chí

hội đưỢc Bác đào lạo ở Quảng Châu đưa về vũng nãy

để di “vỏ sán hóa”"' như dồng chí Thanh Sơn (sau này

là Thứ trưởng Bộ Tài chính) đã vận động nhán dãn làm lẻ tang cho cụ Phó bảng rất trọng thể.

Ổng Phạm Thước ở làng Kim Liên, lã học Lrò cụ Phó bảng, khi nghe tin cụ mất đã lãm một câu đối Lâu ngày vái mục rách, chĩ còn đọc đươc vế dối sau:

Nhờ thảy trước (hiếu niên cơ cực

Củng tái, cũng học đậu hội đậu hương

Quan chẳng lâm nhà chẳng có

Nuõi con íhầy một gái dõi Irai

Qua vế cáu dối nãy, ta cũng hình dung đưỢc gia đình của ông đồ Sắc như Ihế nào? Quan chẳng làm, nhả chẳng có, quả là khẳng khái và thanh bạch.

Chị và anh của Bác Hồ lớn lên dẻu lã những chiến

si yêu nước nồng nàn, tham gia các phong trào cách mạng lúc đó Chị của Bác đã độL nhập Sở giám binh Nghệ An, hai lần lấy sũng của địch giấu LronfỊ người mang ra trang bị cho nghĩa quàn Lần sau công việc

bị bại lộ, thực dân Pháp bắt và đày di lù ở Buôn Ma Thuột Anh của Bác cũng bị b ắl vảo Ihời kỳ này và

bị dày vào Quáng Ngãi, Năm 1941 và năm 1942 chị

và anh của B ác mãn hạn tù, ỉần lượi đưỢc thá về Sau 15 năm sống trong nhà lù dế quốc bị Lra tấn dã man, anh và chị của Bác đều m ắc bệnh Chị B ác niấl năm 1954 lại quẻ nhà Chị và anh của Bác suốt ca

1 Đi thực tế lao đ ộng làm thợ thuyên

cuộc dời hiến dâng cho sự nghiệp cách mạng giải phónỊỊ dãn tộc không lo nghi gì đến việc xây dựng gia đình riêng tư cả.

Anh của Bác là ông Khiêm, tính khi giốníỊ cụ Phó bảng, rất căm ghét bọn thực dán Pháp Khỏng chịu khuất phục, có lần ỏng bị thằng phó công sứ Pháp đánh, ông dánh lại cho hắn lăn quay, ồng cả Khiêm mấl năm 1950 tại làng Sen.

Khi nghe Un anh cả mất, Bác bận công việc đã điện về Kim Liên:

“Nghe Un anh cả mất, ỉòng lõi rất buồn rầu. Vĩ ưiệc rtưởc nặng nhều, đưởng s á xa cách mả lức arửi đau yếu íõí không Ihể Irông nom, lúc anh íạ íliế íôi không thể ìữ liệu Than ôi! Tõixin chịu tội bất đ ễ Inỉởc linh hỏn anh ưà XỮ1 bà con nguyên lượng cho mộí người con đ ã hy sừih iìnlì nhà uì plìải lo uiệc núớc.

Ngày 9 tháng I ỉ núm ỉ 950

Chi Minh"

Mộl đêm dài nghỉ tại Kim Liên, chúng tôi được nghe các cụ kể lại về Bác Hồ, anh và chị Bác lúc ở quẽ, tính linh khẳng khái và rất thương người Đi ngoài đường gặp bất cứ ai quen, hay lạ nhiều tuổi thì chào cụ, ít tuổi dáng õng chào ông, đáng bả chào bà, rất lễ độ với dãn làng Gặp việc gì thì giúp dđ Nếu tiện đường Ihì mang vẻ cho, nếu không thì cũng thăm hỏi thán lình MỘI hỏm bà Vân có chửa, gánh dây lang nặng, trời mưa tầm tă Cậu Cung trên đường đi học về nhà thấy thế kề vai gánh hộ Gủnh về đi qua nhà mình

cũng không vảo Đến nhả bả Vãn xếp lẽn hè cẩn thận rối mới vẻ nhà mình, ông Tũ Đờn, nguyên Chủ tịch ủy ban Mặl trận Tổ quốc huyện Anh Sơn (1961)

là bạn để chỏm của Bác Hồ có cho biết:

- Bạn Cung hồi bé di học với tói, tói rất yêu.

Trong túi Cung thường có bắp rang, có hôm có củ khoai Cung thường bảo chúng tỏi học đl rồi ra chia phần ăn với nhau, không bao giờ ăn một mình Khoảng

11, 12 tuổi bạn Cung dã thuộc lòng Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm. Đi đường dọc Kiều vã Chinh phụ ngâm cứ thuộc làu lâu.

Bãc Hồ cũng đã nghiên cửu thơ Đường từ Ihuở nhỏ, vào lứa tuổi ấy dọc và bình được những bải thơ Đường thi cũng thật lả một thiếu niên thông minh vã sớm hiếu học Nãm 1905, cụ õng cho Bác váo trường Quốc Học ở Huế Đến năm 1909, sau khi học xong Thành Chung, Bác trd vẻ qué rồi di vào Phan Thiết.

VÀNG LÀ ở HAI BÀN TAY

LAO DỘNG

Bác Hồ vào Phan Thiếl dạy học ở trường Dục Thanh của Hội Liên Thảnh Bác sĩ Nguyễn Kinh Chi ổ Bộ Y Lế

là học Irò của thảy Thành kể lại:

- Thầy giáo Thành dạy lớp ba, thảy Lhường mặc áo vải, chân di guốc Trong giờ địa lý, thảy gião Thành dạy tiếng Pháp, tồi còn nhở mãi buổi học đầu Uên của thảy Thành:

"Montagne" lã núi, “rivière” là sõng

Núi kia lá núi củ a ai?

Sóng xanh auỡc biếc chảy dài đi đáu?

Thầy giáo Thành bảo núi thì có rừng Trẽn rừng rấL nhiéu gỗ quí như lim, trai, sếu Láu vãng lâm, v.v Có nhiều cây thuốc qui, cỏ nhiều muông thú như hổ báo, hươu, nai, voi Trong núi có nhiều khoáng sản như vàng, bạc cháu báu, dưới sóng có nhiều cá ngon, nước sông có nhỉểu phù sa, nên ngăn nước ấy lại tưới cho đồng ruộng thì màu mđ tươi tắn Tổ tiên ta kiên cường, giang sđn ta gấm vóc; thảy giáo Thành dạy chúng tòi như vậy!

ông Chi học xong rồi đí du lịch, óng Lhác mắc Lại sao thảy giáo Nguyễn Tất Thành dạy rừng nũi, sõng ngòi, đấl dai là của La Thế mà báy giờ Tây nó lại lấy Đời sống của người lao động thì khố cực, nghèo đói Ngày ngày lãm nghề thuốc, tiếp xúc với người bệnh, bao nhiêu cảu hỏi đã gieo vào đáu õc ỏng: lại sao ngưởi đàn bà làm ăn vấl vả, sớm lối n|Ịày đém sưdng gió, thế mã chí có mộl cái yếm bằng vải vã chiếc khố tái che Ihãn? Người dãn ống cũng chí có cái quần dùi? Các em bé tám chín luổi vàn Irần Iruồng chưa có áo quần mặc? ổng Chỉ suv nghi vả càng thấm Ihia những lời giảng của tháy giáo Thành gieo vào lòng tuổi Irẻ nhiều ý nghĩa, ổng và các bạn ở Lrường Dục Thanh cũ dần dán ghét Tày Từ đó óng bắt đầu đi lìm cách mạng vả ông cũng như nhiều bạn bè khác Irở thành người cộng sản.

Rời Phan Thiết, Bác Hồ di vào Sài Gòn học nghẻ Ngày ngãy, lúc học xong, Bác Ihưỡng xuống xeni cảng Sải Gòn Bác đi để biết tinh hinh ở cảng náy, Bác Hổ làm quen với õng Mai, clược ỏng giới Ihiệu xuống làm

ở chiếc tàu của hãníị “Văn tải hỢp nhất” của Pháp Tàu Đô đốc LalúLsơ Trẻvin chuyên chở thực phẩm cho Pháp ở Ihuộc địa ổn g Mai người ở An Dương (Hải Phòng), gặp Bác lần đầu đã Ihấv mến Bác Hồ ngỏ ý muốn xin lãm ở dưới Láu ỏng Mai vui vẻ nhận lỡi giới thiệu giúp Bác Ông dưa Bác dến gặp thuyền trưởng người Pháp Người thuyền trướng nói:

- Nếu cản làm việc ở đây, tám giờ sáng mai đến!

Tối hôm ấy về chỗ ở, Bác rủ thẽm mộL người bạn cùng di Pháp Người bạn Ihân đó nói:

- Ta di Pháp sè chết đói thõi, bởi vì chúng ta không

có tiẻn dể ăn.

Bác dã giơ lay ra vả nói:

- Tiền là ở đây, vàng là ở đây Chúng ta còn trai trẻ Chúng la sẽ lảm lụng để sống.

Sáng hòm sau, người bạn ấy ngẩn ngại lữ chối, không

di Bác chia Lay anh ta ổng Mai đưa Bác xuống làu gặp người Ihuyén ưưởng Nhìn Bác mộl lát, người Uiuyẻn ưưởng Pháp nói;

- ở đây không cỏ việc gì nhẹ cho anh làm cả Chí

có những việc nặng thôi, trông anh gầy yếu thế kia Làm sao nổi?!

Qua những ngày làm việc đầu tắt mật tối ở dưới tàu, Bác nhận thấy ở dáy có hai hạng người; người bị bóc lột vả người đi bóc lột Hai thái cực đó thật là rõ ràng Cóng việc m à Bác phải làm hàng ngày thậl là cực nhọc: hết bưng bé những thùng rượu để phục vụ các bữa ăn, rồi rửa bát, nồi soong, giặl giũ, lau bản ghế, đánh bóng boong tàu Suốt ngáy Bác nhẻ nhại

mồ hôi và mình đầy than bụi Cõng việc vất vả thật nhưng khi dưỢc nghỉ tay là B ác tranh Ihủ dạy õng Mai chữ Quốc ngữ.

Trong phong trào Đòng Du do cụ Phan đề xướng, cụ chủ trưdng “Gương Nhặt Bản, đất Á Đỏng” Cụ mong nhờ vào bọn Nhật cõ lập giặc Phãp Ihì Ihật khác nào

"đưa hổ cửa trước, rước hùm cửa sau” Cụ Phan Chu Trinh lúc nảy đã bị bẩt và Iheo quan niệm của cụ thì

“Học Pháp càng nhiều, làm bồi càng to".

Vậy tại sao Bác Hồ lại di Pháp? Vừa rồi chúng ta lìm đưỢc cuốn lược dịch “Binh l.hư Tòn Tử" của Bác, Bác nôi

là lược dịch, nhưing khi đọc chúng ta nhận thấy lả chiến lược của Bác Qua sự giáo dục của gia đình và cuốn lược dịch “Binh Lhư Tòn Tử‘, qua trao đổi vởi mộl số cụ dương thời có học với Bãc vã ngay cụ thân sinh ra Bác vẫn thường dạy học trò là “biết địch biết ta, trăm trận trăm thắng", chúng ta cảng thấy rõ việc Bác di Pháp là Bác có suy nghĩ chín chắn Với lại hổi ấy, những tử Pháp “Tự do, bỉnh dẳng, bác ái " rấl hay, Bác muốn biết đằng sau những Lừ ấy ẩn giấu cãi gì

B ác iĩnh được mười quan, dần dà sau này dưỢc nảm mươỉ quan (trong khi đó mỗi nhán viên người Việl Nam

it nhất cũng phải lĩnh đến mộl trăm quan) Lên đấl Pháp, vì liền ít, Bác Ihường phải Ihuê chỗ ngủ đứng,

ở nước Phãp lúc này có hai loại liệm ngủ Một loại ngủ giường dệm, màn và lò sưởi Một loại là lấy vé váo ngủ đứng, ớ Pháp ít láu, Bác di châu Phi, rổi B ác lại Irở về Pháp Lúc rời châu Phi, B ác có nói:

- Người ta nói ở châu Phi có nhiều ác Ihú, nhưng á c Ihú ở đây mà ác hơn cả, chính lại là lũ Ihực dân Sau này, các đồng chí cộng sản quốc tế sang dự lể lang Bác có cho biết: Bác đi châu Phi trẽn mộL chiếc tàu buôn Chiếc tâu buôn này rời cảng Lơ Havdrơ dồ lạ.i Tây Ban Nha, Bố Đào Nha, Angiêri, Tuyniđi và các cửa biển phía đông châu Phi cho đcn Công gõ Mồi khi tàu cập bến, Bác Um cách lẽn thăm Ihành phố, khi chiếc tàu này trở về Pháp sửa chữa, người Ihuyền trưởng thấy anh Ba lãm được việc, bèn giới thiệu đi làm bồ i

ở mộL chiếc tà j chở sĩ quan Pháp di Anh nghỉ m át Đến nước Anh, Bác không đi lảm bồi tàu nữa I^n thũ

đô nước Anh, Bác lìm dến một Lrường Lrung học B á c rất thích cuộc đời học sinh Bác ngồi xem các em h ọ c

vã Bác làm quen được với một người gác cổng, Bác xin làm việc quél tuyếL ở trường học này Làm được mộ l tuần lễ, vi lao động cực nhọc quá, trời lại rét buốt n ên Bác bị cảm lạnh và sưng phổi phải thôi việc.

Khi khỏi bệnh Bác xin lảm ở tiệm ăn Cáclơtông, mộ L khách sạn lớn nhất nước Anh lúc bấy giờ Khách sạn có một người Pháp tên là Êcôpphie lảm bếp nổi tiếng., đưỢc người ta dặt tên là “Vua bếp" Những tiệc lớn củ a

nữ hoàng Anh dều do õng la đứng ra đảm nhận.

MộL hôm anh Ba dang rửa bát Vua bếp đi qua hỏi.;

- Anh Ba, anh đổ các thứ thừa đi chứ anh để lạ.i làm gì?

- ở đây, thừa đổ đi - anh Ba trả lời - nhưng ngoà.i kia những người dói lại đang cần, tôi để lại lát nữa ch(0

người la.

Vua bếp ra chiều cảm động Ihấy mộl Lhanh niên châu Á có lòng nhãn hậu như vậy nên rất có cảm linh Nhản đó Bác lại nõi;

- Xin ông cho tòi lảm công việc gi có nhiều tiền để tòi chi trả liền học liếng Anh Tôi học năm bài đã mất năm đồng, trong khi đó tỏi chỉ đưỢc trả có sáu dồng, còn lại khóng đủ ăn Irong một tuần lễ.

Vua bếp cười bảo:

- Tôi là người Pháp mà không học được tiếng Anh, còn anh là ngưởi cháu Á mà dám học tiếng Anh cơ à? Tôi ở dãy haí năm rồi mã chỉ biết có vài ba tiếng

“vâng” và “khõng”.

Nói vậy, ông nảy vẫn giúp Bác Bác đưỢc bố tri đốt

lò, Thế là tử năm giờ sáng đến lám giờ lối Bác phải nặng nhọc dưới hẩm lò Tuy tiền công có đưỢc nhiều hơn, nhưng không dược học hành, vì đêm về mệt lả làm sao đi học được nữa Do đó Bác lìm gặp Vua bếp yéu cảu cho Bác lâm một nghẻ khác Vua bếp xếp cho Bác lảm bánh ga lô, dỡ nặng nhọc hơn và có Ihém liền để học Thời kỳ nảy Bác tranh thủ học nhiẻu ngoại ngữ: Nđm 1913, 1914 ở Anh, Bác học liếng Anh

đo một giáo sư người Ý dạy Thầy giáo nây biêl liếng Đức, cho nên Bác học cả tiếng Đửc và Ý của giáo sư nãy Hãng ngày, Bác ra ngồi ỡ vườn hoa Hayđơ để

học Lúc này Bác có quan hệ với các nhà yêu nước ở

Ấn Độ như Gảngdi Nhã sử học Thụy Điển, trong mộl cuốn sử viết về Bác, cho biết; năm 1915 Bác ở khu vực người da đen Hủclem (nước Mỹ) và làm nghề chụp ảnh.

Năm ]9 1 6 sang Đức trước chiến tranh thế giới lần Ihứ nhấl Bác trở lại Pháp và ở nhà cụ Phan Chu Trinh, ở Pháp, Bác thaiĩi gia phong Lrão của giai cấp cóng nhân

và nhán dân lao động Pháp Bác tổ chức nhóm Việt kiều Bác dã gặp Sác ỉông ghẽ (Charles Longuet), chủ bút tờ báo “Dân chúng" là cháu ngoại của Các Mác Ổng này dã giúp đỡ Bác viết báo Lúc dầu Bác viết năm dòng rồi sửa hết, rồi lại viết Bài báo dầu tiên của Bác

là bài báo năm dòng đăng ở lờ “Đời sống ữiỢ thuyền", năm 1917 Sau đó Bác viết cho nhiều tờ báo ở Pháp như tờ “Nhân đạo" và “Dãn chúng" hồi đó Bác ở nhà

số 9 ngỏ hẻm Công poăng (Compoint) Đạo diên Phạm

Kỹ Nam đi Paris lãm phim về Bác cung cấp thêm nhiều

tư liệu; Nhà số 9 Công poăng tầng dưới là quán cà phê, tầng trẽn, Bác Uiuê ở, Bác làm nghề rửa ảnh Nhà Bác

kê vừa mộl cái giường, hai cái ghế, một cái bàn con Trên bàn có cái chậu Lhau trong thau cỏ một xô nước Khi viết, Bảc phải đút thau và xô xuống gầm giường Hàng ngày Bác nấu một nỗi cơm (gọi là nồi nhiừig thật

ra nó là cái hộp bích qui vuông thấp) Khi thổi cơm, Bác hấp vào dó một con cá khõ, Bác ăn một nửa, còn một nửa lấy giấy báo gói mang đi, làm việc xong, Bác mang

ra ăn nốt suất cơm còn lại Bảc làm việc rất khẩn trương để có đủ tiền sống, để có nhiều thời gian vào thư viện dọc sách Bác còn tranh thủ di nghe người ta giảng thuyết dể học tập.

Khi cách mạng Tháng Mười Nga thành cõng, Bác rất vui mừng, phấn khđí B ác vào Đảng xã hội Pháp Tháng ba năm 1919, Quốc tế thứ ba (tức quốc tế Cộng

Sản) thành lập, Lénin có đọc bản luận cương vé cách mạng Ihuộc địa Khi tiếp thu bản luận cương ấy Bác

đã nói:

- Luận cương của Lẽnin đả làm cho tõi rất cảm động, phấn khdi sáng tỏ tin tưởng biết bao Tôi vui mừng phát khóc lên Ngồi mộl mình trong buồng, mà Còi nói to, như dang nót trước quần chúng dông dảo Hời đồng bào bị dọa dây, dây là cái cản thiết cho chúng ta!

Bác tiếp Lhu điều nảy rất sâu sắc Báo Gramma Cuba đã viếl; “Nhân loại tiến bộ Irên thế giới đời đời

m ắc nỢ nhân dân Việt Nam".

Dư luận nhiều nước trẽn thế giới nêu rõ: Các Mác

đề ra chủ nghía xã hội khoa học, Lẽnin lả ngứdi tổ chức thực hiện Lênin lã người đề ra cách mạng ở các nước thuộc địa Hồ Chí Minh lã người tổ chức thực hiện và rút những kinh nghiệm qui báu.

Vâng lời Bác dạy;

Không có việc ưi khó,

LÒNG YÊU NƯỚC, ÁNH SÁNG VÀ

T INH THẨN QUỐC T Ế

Ngâv 18 Iháng 6 năm 1919 hội nghị Véc xây họp Trước đó Bác có nói với các nhóm “ViệL Nam yéu nước" như các cụ Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Phan Cao Lục v.v rằng:

- Bây giờ hội nghị này họp, ta phải có cãi gì đứa đến đây Chúng ta phải hành dộng, không thể não ngồi yên vởi nó được.

Hồi ấy, Bác ở kế buồng cụ Phan Văn Trường Bác nỏi ỷ và cụ Phan Văn Trường viếl ra yêu sácli nổi tiếng

‘‘Quyén của cá c dán lộc" gồm tám điểm, đòi Pháp thửa nhặn quyền độc lập Nhóm Việl Nam yéu nước và Bác xem di xem lại nhiều lần Bác đồng ý vả Bác ký vảo bản yêu sách đó Bác dùng lên Nguyén Ái Quốc (6-1919) Bản yêu sách này đòi Irả tự do cho các tủ chinh trị d Đông Dưdng, bãi bỏ các lỏa án dặc biệt, tự

do bão chí, hội họp, học lập, di ra nước n^oài, v.v Sau đó bản yéu sách được chuyển đến hộ nghị Véc xáy Tữ đó Người nổi í-ỉếng với tẽn Nguyền Ái Quốc ở diễn dàn quốc tế và bắt dầu lãm cho Ihực dàn Pháp

ỉo sỢ Chúng có điều tra về lai lịch Bác, nhưng chúng vẫn bất lực ở Viện bảo tàng hiện nay có giữ một tài liệu của Tổng đốc Nghệ Tĩnh gởi cho Khảm sử Trung

kỳ như sau:

Thưa cụ ỉớn,

Cụ lớn đ ã giao cho tôi cai quản vùng An Tĩnh (tức Nghệ An

Há Tĩnh) Khi cụ lớn giao cho đi kiểm tra các huyện, các tổng, các láng, cá c lý trưởng đều nói rồng danh hiệu Nguyễn Ái Quốc chỉ ỉà tên bịa đặt mà thôi, không có thật.

Trong lúc Lhất nghiệp, mỗi ngày Bác chỉ ăn một bữa nhưng Bác vẫn hoàn chỉnh tác phẩm nổi tiếng viết xong năm 1922 Khi vua Khải Định cùng Phạm Quỳnh

‘T ây du” để bán Lhẽm dất Việt Nam và bán máu 10 vạn thanh niên Việt Nam cho Ihực dân Pháp, đem đi làm bia đỡ đạn, Bác viết vở kịch “Con rồng tre” lên án chủ nghĩa bù nhìn ở ViệL Nam, bán đất Việt cho thực dân Phãp Qua hai tác phẩm này, đồng chí Tim Bớc, Chủ tịch Đảng cộng sdn Canada, đã phát biểu:

“Đồng chi Hổ Chí Minh là người chống dế quốc triệt dể chống phong kiến triệt đ ể” Nhiều nhả lãnh đạo trên thế giới cũng đểu đánh giá rất cao hai tá c phẩm nãy.

Bác đã nghiên cứu vẻ vấn đề ruộng đất của Các Mác rất sáu sắc và Bác đá đưỢc Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Pháp cử đi dự Đại hội quốc tế nông dân Tạị Đại hội, Bác đã đọc bản tham luận nổi tiếng “Đời sống của nòng dán ỡ các nưởc thuộc dịa” Trong tác phẩm này Bác dã vạch ra con dường di của nông dán ở các nước thuộc dịa Thủ tướng Phạm Văn Đổng đã có lần phát biểu "Hai vai của Bác một bên gánh công nhân, một bén gánh nông dân Dựa trẽn hai vai cõng nông dó, B ác đã đoàn kết đản tộc lại, triệu người như một để đưa cách mạng Việt Nam đi tử thắng lợi này đến thắng ]Ợi khác” Bản tham luận này của Bác đưỢc Đại hội quốc tế nông dãn họp tháng 10 năm 1923 đánh giá rất cao Đại hội dã bầu Bác vào Ban Chấp hành quốc tế nõng dãn Lúc đó Bác vẫn lấy tẻn Nguyễn Ái Quốc.

Năm 1923, B ác còn tham gia hội những người yêu nghệ thuật, hội hướng dẫn tham quan du lịch.

Thời kỳ này, Bác lại đưỢc dịp đi khắp Ihế giới Các đồng chi Trung ương Đảng cộng sản ú c cho biếl Bác

đá đến Úc Các đồng chí nói:

- Đồng chi “Quảng Châu""' lũc dó dến cháu úc đã đặt cơ sd với cãc nhà yêu nước của chúng tôi.

Gần dảy, Đảng cộng sản Xrilanka cũng cho biết Bác

cõ đến Xrilanka và ở khách sạn ‘Thắng lợi" hai ngày,

để gặp các lãnh tụ.

B á c vào Hội những người yêu nghệ thuật không phải là trên danh nghĩa mã vảo Hội những người yêu nghệ thuậl lả để hoạt động tích cực Nhà diện ảnh Hà Lan Gióril Iven, Irong dịp sang thăm nước ta, đến Hà Nội, đã đưỢc B ác mời đến để Bác hỏi chuyện.

Hỏm ấy vào một đêm hè sau khi cho chúng tỏi xem

bộ phim “Vĩ tuyến thứ 17" nổi liếng của minh, nhả điện ảnh Hà lan Giỏrít Iven được B ác tiếp Đáy là một vinh dự lớn và quá bất ngờ đối với ỏng Vừa gặp Bác, Bác dã Lrò chuyện thân m ật như người nhà:

- Tôi nhỉẻu tuổi hơn, tâ'L nhiên là anh Chú ít luổi hơn, tất nhiên chú là em Có phải không nhà quay phim Gỉõrít Iven?

Bác và Iven cùng cười vui vẻ B ác lại hỏi tiếp:

1 N gưởi nước ngo ài không biết B á c là người V iệ t Nam , chỉ xem B á c như người Q uảng C h â u - Trung Q uốc.

- Chú định ở đãy trong bao lâu?

- Thưa Chủ tịch, lôi ở dây 6 tháng.

- Như thế ít quá! Phải một năm hay lã lảu hơn nữa., mang cả “thím" á'y sang dây Nhản dân Việt Nann chủng tôi và tôi cỏ cơm thi chú ăn cđm, có cháo thì ă n cháo, không để chú đói dâu Bây giờ chủ mới biết tôt Nhưng tôi đã biết chú từ năm 1922, 1923 rồi.

Iven rất cảm dộng, nhưng cũng rấ t ngạc nhiẻn:

- Thưa Chủ tịch, xin Chủ tịch cho tõi được nghe cáiu chuyện cũ gần nửa thế kỷ trước.

Bác im lặng mộl lúc, rổí Bác bắt dầu nhắc cho Ivem nhớ lại:

Vào những năm đó nhã điện ảnh Giôrit Iven vừ;a hoãn thảnh xuất sác tác phẩm “Tư bản và tôn giáo’" Cuốn phim ngụ ỷ vạch mặt bọn phong kiến trước đã.y lợi dụng tòn giáo dể áp bức, bóc lột Bây giờ tư bản cũng lãm như vậy Bọn chúng dùng tôn giáo dể đi chiếm thị trường, cướp dất làm thuộc địa Vua Hà Laji lúc đó rất bực tức với cuốn phim của Giỏrít Iven, r a lệnh trục xuất nhà nghệ sĩ trẻ và có biệt tài ra khổỉ đất Hà Lan Bọn tư bản thì tập trung đả kích đồng chií Trong khi đó Bác đả viết bài dăng trẽn báo Nhân Đạo (rHumanité) bênh vực cuốn phim ấy và chống lại nhữrag luận diệu vu cáo của bọn tư bản Khỉ trở về Pháp, Giôríl Iven đã tìm được tờ báo mà B ác đả viết bãi ncói

về bộ phím của mình Đọc lại nhửng bài báo của B á c viết từ những thập niên 20 Giỏrít Iven cảm động nới:

- Đổng chí Hỗ Chi Minh không những là một nhã quân sự lỏi lạc, một nhà chính trị thiên tài mà còn lả một nhả nghệ thuật lớn: vi những bải báo dồng chí viết tháng 6 năm 1922 chúng tôi dem ra so sánh có nhỉều người trên thế giới hiện nay viếc về nghệ thuật của tỏi chưa đánh giá được như dồng chí Hồ Chí Minh bấy giờ.

Năm 1924, Bác đi dự Đại hội quốc tế cộng sản lần thứ 5 Bác di xe lửa và m ặc những bộ quần áo sang trọng để tránh bọn mậl Ihám Pháp theo dõi Bác cải Lrang rất giỏi, Hiện nay Viện bảo tàng cách mạng còn giữ dưỢc những tài liệu về mật thám Anh dã theo dõi Bác như thế nào, ngày não đi dâu Có đầy đủ năm tháng Đổng chi Lông Gô (người Pháp) Irong một bài báo nói vể Bác dã viết: “Chỉ có anh Nguyễn Ái Quốc

là ngưỡi Việt Nam đám lên tiếng chông thực đân Pháp", ở ngay giữa París, thủ dõ nước Pháp, Bác vần lên tiếng chống thực dân Pháp Đỏ thật là một điểu rất dũng cảm Bác đến Lêningrát, dồng chí Mácxen Casanh, người dưỢc Đảng cộng sản Pháp cử di Đại hội quốc tế cộng sản lần thứ 5 và có nhiệm vụ tổ chức đôn Bác Hôm dô đồng chí Casanh cho dồng chí Pôn

ra ga xe lửa đón Bác Khi đồng chi Pôn đến hỏi xem Bác có phải là Nguyễn Ái Quốc, nếu đúng các câu hỏi

sẽ dưa về Mạc Tư Khoa Thấy một người châu Á gầy

gò, giống như ảnh đem theo, đồng chí Pôn hỏi bằng tỉếng Nga:

- Đồng chí đỉ đường nào đến đây?

- Tòi đi dường bí mật!

- Đồng chi dến dáy mất mấy ngây?

- Tôi đến dây hai ngàyl

- Đổng chi biết tiếng Nga Lừ bao giờ?

- Đồng chí đến đáy hai ngày mà đã nói dược tiếng Nga à?

- Vãng, đến đất nưởc của Lẽnin phải biết tiếng của Lẽnin.

Đồng chí Pôn rất khâm phục Bác và đưa Bác vể Mạc Tư Khoa giới thiệu vởí Ban tổ chức của Đại hội quốc Lế cộng sản lán thứ 5.

và dồng chí Tôgơliátti vừa dưa thuốc lá ra mời, thì đổng chí Nguyễn Ái Quốc bật diêm cho các đồng chi

đó hút thuốc Do cử chĩ lịch sự ấy, chúng tóỉ Ihấy rất mến dồng chi châu Á này ngay từ dầu Các dồng chi thay nhau hỏi thăm tình hình đấu tranh của cõng nhân ở Hồng Kông như thế não? Rổi ở ThưỢng Hải ra ỉàm sao? Đấy là sự tự phát hay do giai cấp vô sản lânh

dạo? Lúc đó chúng tòi tưởng đồng chi Nguyễn Ái Quốc

là người Trung Quốc Nhưng không phải đổng chí đã nói rằng đồng chí là người Việl Nam Tõi hỏi: Việt Nam ở dãu? Đồng chí Nguyễn Ái Quốc cầm ngay một

tờ giấy vẽ ngay bản đồ châu Á, bản đồ Đông Dương, giới thiệu Campuchia, Lào, Việt Nam, Pháp chiếm

1858 Đồng chi Nguyền Ái Quốc giới thiệu rấ t tròi chảy Chuyện Iriẻu đình nhà Nguyễn dã bán đất nước Việt Nam cho thực dân Pháp năm 1884 Chúng chia đất nước thành ba kỳ, Bắc kỳ Trung kỳ và Nam kỳ Chia thành chế dộ thuộc dịa và bảo hộ khác nhau ở

ba kỳ ấy Đóng chi kể rất say sưa về phong trào cách mạng chống Pháp và tố cáo những tội á c dã man của bọn thực dãn dàn áp các phong trảo vả dìm trong biển máu Đồng chi cũng không quên nói tới triển vọng của các phong trào ấy như thế nào Nói xong đồng chi Nguyễn Ái Quốc xin lỏi đi ra phố và đến khuya mới về Khi dồng chi Nguyền Ái Quó'c về, Gécmanétlỏ dang ngồi viết gì tôi không biếl Còn lôi dang chuẩn bị đi ngủ Tôi nhìn thấy đổng chí Nguyễn

Ái Quốc án mặc đơn sơ quá, người cứ rél run lên Tỏi hỏi đồng chi di đâu về Đồng chí Lrả lời: “Đi viếng Lẽnỉn'’ Đồng chí Gécmanéttò người hay chám biếm, cười và nói: “Không sỢ mất tai à?" (Hỏm ấy Mạc Tư Khoa lạnh dưới 40" âm) Đồng chi Nguyẻn Ái Quốc vui

vẻ trả lời: “Khi người ta có nghị lực, người ta sẽ vượi qua đưỢc lất cả! Lúc đó dồng chí đội mũ bé rẽ, không cỏ đi giày luyết, không có khăn quàng, khóng có áo choảng Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đi viếng Lẽnin từ mười giờ