Giu gin su trong sang cua TV

VËy sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt biÓu hiÖn ë nh÷ng ph ViÖt... I .Sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt I .Sù trong s¸ng cña tiÕng ViÖt.[r]

gi÷ g×n sù trong

s¸ng cña tiÕng

viÖt

A.Mục tiêu bài học:

- Mục tiêu kiến thức: Giúp HS

+ Nhận thức đ ợc sự trong sáng là một trong những phẩm chất của tiếng Việt, là kết quả phấn đấu lâu dài của ông cha ta

+ Nắm đ ợc các ph ơng diện biểu hiện sự trong sáng của

tiếng Việt: Tính chuẩn mực, có quy tắc; sự không lai căng, lạm dụng ngôn ngữ khác; phẩm chất văn hoá, lịch sự của lời nói

- Mục tiêu kĩ năng: Giúp HS

+ Biết cách sử dụng các kĩ năng nói và viết nhằm đạt đ ợc

sự trong sáng của tiếng Việt

+Biết phát hiện và khắc phục những hiện t ợng làm vẩn đục tiếng Việt

- Mục tiêu thái độ: Giúp HS

+ Có ý thức giữ gìn và phát huy sự trong sáng của tiếng

Việt, quý trọng di sản của cha ông

+ Có thói quen rèn luyện các kĩ năng nói và viết nhằm đạt

đ ợc sự trong sáng của tiếng Việt

+ Biết phê phán và loại trừ những hiện t ợng làm vẩn đục

tiếng Việt

D Tiến trình tổ chức dạy học

1 ổ n định lớp

2 Kiểm tra phần chuẩn bị của HS.

Trong ch ơng trình lớp 10, chúng ta đã học về “ Những yêu cầu sử dụng tiếng Việt” Vậy khi sử dụng tiếng Việt cần phải

đảm bảo những yêu cầu gì?

HS trả lời ngắn gọn các yêu cầu của tiếng Việt

GV dẫn vào bài mới : Khi sử dụng tiếng Việt một cách chuẩn mực về ngữ âm, chữ viết; về từ vựng, ngữ pháp; về phong

cách ngôn ngữ tức là đảm bảo đ ợc sự trong sáng của tiếng

Việt Vậy sự trong sáng của tiếng Việt biểu hiện ở những ph

ơng diện nào? Việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt nh thế nào? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay “ Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” đ ợc chia làm 2

tiết,hôm nay cô trò ta sẽ tìm hiểu tiết 1

I Sự trong sáng của tiếng Việt

1 Tìm hiểu VD

* NGữ liệu 1

- Cho các câu sau:

+ Câu 1: Khi ra pháp tr ờng, anh ấy vẫn hiên ngang đến phút chót lọt

+ Câu 2: Truyện Kiều của Nguyễn Du đã nêu cao một t t ởng nhân đạo hết sức là cao đẹp

+ Câu 3:Tình cảm của tác giả đối với non sông đất n ớc,

đồng bào trong n ớc, kiều bào ở n ớc ngoài tuy xa nh ng vẫn nhớ về Tổ quốc

+ Câu 4: Đó là tình cảm của tác giả đối với non sông đất n

ớc, với đồng bào trong n ớc và kiều bào ở n ớc ngoài – những ng ời tuy ở xa nh ng vẫn nhớ về Tổ quốc

+ Câu 5:

“L ng trần phơi nắng phơi s ơng

Có manh áo cộc tre nh ờng cho con”

Tre Việt Nam – Nguyễn Duy Tre Việt Nam – Nguyễn Duy

Hoạt động 1:Phân tích ngữ liệu

GV chiếu ngữ liệu lên bảng

HS ghi vào vở

GV nêu câu hỏi

Câu 1 Trong các câu trên đâu là câu

đúng, đâu là câu sai? Chỉ rõ các lỗi.

HS trả lời lần l ợt theo các câu

GV chiếu lên bảng

HS ghi nhanh bài

- Phân tích:Câu sai: Câu 1, Câu 2, Câu 3

+ Câu 1: Sai về từ ngữ chót lọt -> “ ”

+ Câu 1: Sai về từ ngữ chót lọt -> “ ”

Câu không trong sáng

+ Câu 2: Sai về phong cách ngôn ngữ “

+ Câu 2: Sai về phong cách ngôn ngữ “

hết sức là -> Câu không trong sáng ”

hết sức là -> Câu không trong sáng ”

Câu đúng: Câu 4, Câu 5

GV nêu tiếp câu hỏi

Câu 2: So sánh câu 3 với câu 4 và cho biết câu nào diễn đạt trong sáng, rõ ràng? Tại sao?

HS trả lời, phân tích từng câu.GV chiếu lên bảng

+Câu 4: Có nội dung mạch lạc: nói về tình cảm của nhà văn đối với đất n ớc, con ng ời Các quan hệ trong câu rõ ràng, đảm bảo sự chuẩn mực về ngữ

nghiã, ngữ pháp -> Câu trong sáng

Câu 3: Hình t ợng cây tre đ ợc Nguyễn Duy khắc hoạ cụ thể qua những từ

ngữ, hình ảnh nào trong 2 câu thơ trên? Biện pháp nghệ thuật nào đ ợc tác giả sử dụng ở đây? Tác dụng của nó ra sao?

HS suy nghĩ phân tích GV khẳng định GV nêu câu hỏi tiếp theo

Vậy theo em việc sử dụng những từ l ng, áo, con của tác giả có chuẩn xác “ ”

không? Tại sao?

HS đ a ra ý kiến của mình.GV chốt lại

+ Câu 5: Từ ngữ, hình ảnh “l ng trần”, “phơi nắng phơi s ơng”, “manh áo cộc” kết hợp biện pháp ẩn dụ -> hình t ợng thực về cây tre -> ng ời phụ nữ Việt

Nam: trung hậu, đảm đang, giàu đức hi sinh, giàu lòng nhân ái

Các từ “l ng, áo, con” không chỉ diễn tả hình ảnh thực về cây tre, mà còn gợi lên một cách sâu sắc về hình ảnh những ng ời phụ nữ Việt Nam, đồng thời còn gửi gắm thái độ, tình cảm của tác giả

Cách sử dụng từ ngữ của tác giả ở đây không chỉ chuẩn xác mà còn mang tính sáng tạo

-> Câu trong sáng

HS tr×nh bµy suy nghÜ hiÓu biÕt cña m×nh

Gîi ý C¸c nhµ th¬, nhµ v¨n: NguyÔn Du, Xu©n DiÖu, Nam Cao,

VD:

“Vµ nµy ®©y ¸nh s¸ng chíp hµng mi Mçi buæi sím thÇn Vui h»ng gâ cöa Th¸ng giªng ngon nh mét cÆp m«i gÇn”

Véi vµng- Xu©n DiÖu

Hoạt động 2: Rút ra kết luận

GV nêu câu hỏi:

Qua việc phân tích các VD trên, em thấy sự trong sáng

của tiếng Việt biểu hiện tr ớc tiên ở những ph ơng diện nào?

+ Sự sáng tạo cái mới phải phù hợp với quy tắc chung.

Sự sáng tạo cái mới không những đảm bảo đ ợc sự trong sáng của việc tiếng Việt, mà còn góp phần phát triển tiếng Việt, làm cho tiếng Việt ngày càng phong phú, đa dạng

•Ngữ liệu 2

GV đ a ra ngữ liệu 2

HS ghi bài

- Cho các câu sau:

+ Câu 1: Cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 đã mở ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc ta – kỉ nguyên của độc lập, tự do và hạnh phúc

+ Câu 2: Chỉ vài ngày sau khi Microsoft vá lỗi nghiêm trọng trong phần

mềm xử lí file đồ hoạ, một hacker x ng là “cocoruder” đã công bố chi tiết về hai vấn đề t ơng tự trong hệ điều hành

+ Câu 3: Liên hoan festival nghệ thuật Tây Nguyên đ ợc tổ chức ở thành phố Buôn Ma Thuật

+ Câu 4: Đơn vị đo dòng điện là vôn

+ Câu 5: N ớc là hợp chất gồm hydro và oxy

+ Câu 6: Các superstar thích dùng mobile phone loại xịn

Hoạt động 1: Tổ chức hội thảo theo nhóm

GV chia lớp thành 4 nhóm nhỏ, cử nhóm tr ởng

GV nêu vấn đề: Các em đã đọc kĩ SGK ở nhà, bây giờ các em xem lại phần

2, kết hợp với ngữ liệu đã nêu, trả lời các câu trong phiếu học tập

GV phát phiếu học tập cho HS

HS trao đổi thảo luận

GV tæ chøc cho c¸c nhãm lÇn l ît tr×nh bµy, nhËn xÐt, bæ sung theo tõng c©u

GV hÖ thèng l¹i

• - Microsoft, cocoruder – danh

từ riêng -> Từ vay muợn tiếng

Anh- Hợp chất - thuật ngữ khoa

học-> Từ vay muợn tiếng Hán

• - Vôn, hydro, oxy - thuật ngữ

khoa học -> Từ vay m ợn tiếng

• - Festival = liên hoan, lễ hội

• - Superstar = siêu sao

• - mobile phone = điện thoại di

động

• => Đây là những từ ngữ có

trong hệ thống từ vựng tiếng Việt vì thế không nên lạm dụng tiếng n ớc ngoài

Câu 2: GV để HS phát biểu suy nghĩ của mình

Định h ớng

Câu2:

ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn toàn đúng

đắn Trong quá trình hội nhập, phát triển, việc vận dụng, vay m ợn ngôn ngữ n ớc ngoài là điều khó

tránh khỏi nh ng phải có chừng mực, nếu không

tiếng Việt sẽ ngày càng nghèo nàn

Câu 3 Từng nhóm đ a ra các VD của mình, các

nhóm khác nhận xét, bổ sung, sửa chữa.

Hoạt động 2: Rút ra kết luận

- Kết luận 2: Sự trong sáng của tiếng Việt không

chấp nhận những yếu tố lai căng, pha tạp quá mức ngôn ngữ n ớc ngoài, nh ng vẫn dung hợp những yếu

tố tích cực đối với tiếng Việt.

•Ngữ liệu 3- Cho VD –SGK/ T.33

Hoạt động 1: Phân tích ngữ liệu

GV nêu vấn đề:

Cuộc đối thoại trích dẫn trong SGK diễn ra giữa 2 nhân vật: Lão Hạc – ng

ời nông dân chất phác, ông giáo – ng ời tri thức nghèo khổ ““Hai nhân vật Hai nhân vật tuy sống trong ảnh thiếu thốn vất vả, nh ng qua lời nói, mỗi ng ời vẫn thể

hiện một sự ứng xử văn hoá, lịch sự -” SGK/T.33

Dựa vào kiến thức về ph ơng châm lịch sự cũng nh về X ng hô trong hội thoại

mà em đã học trong CT Ngữ văn lớp 9,hãy phân tích lời nói của các nhân vật

GV mở rộng vấn đề

Bên cạnh những lời văn mang tính lịch sự, có văn hoá, ta vẫn bắt gặp trong văn ch ơng những lời nói không đảm bảo tính lịch sự, trong sáng của tiếngViệt VD Việt.VD( GV chiếu ngữ liệu mói ( GV chiếu ngữ liệu mới lên bảng) Tại sao lại có điêù đó?

Hoạt động 2: Rút ra kết luận

GV nêu câu hỏi

Vậy theo em, sự trong sáng của tiếng Việt còn thể hiện ở

Trong cuộc sống ngày hôm nay, vẫn còn xuất hiện ở đâu

đó, ở một số ng ời những lời nói thô tục, thiếu văn hoá, lịch

sự Để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, mỗi chúng ta cần phải làm gì?

Vấn đề này các em hãy suy nghĩ thêm để trao đổi vào buổi học hôm sau

- TÝnh chuÈn mùc, cã quy t¾c cña tiÕng ViÖt

- Kh«ng sö dông c¸c yÕu tè lai c¨ng, pha

t¹p

- §¶m b¶o tÝnh lÞch sö, cã v¨n ho¸ trong lêi nãi.

2 Luyện tập

Bài 1 SGK/ 33 GV h ớng dẫn HS làm bài

B ớc 1: Gọi HS đọc bài tập 1, xác định yêu cầu của bài

B ớc 2: Yêu cầu HS tìm những từ ngữ tiêu biểu mà tác giả dùng

để miêu tả diện mạo hoặc tính cách nhân vật trong Truyện Kiều

B ớc 3: Yêu cầu HS tìm các từ

đồng nghĩa hoặc gần nghĩa với các cụm từ trên để thay thế, sau

đó so sánh đối chiếu với cách sử dụng từ ngữ của Hoài Thanh và Nguyễn Du.

B ớc 4: Rút ra nhận xét về các từ ngữ mà 2 tác giả đã sử dụng

Gợi ý: Các từ ngữ nói về các nhân vật:

- Kim Trọng: rất mực chung tình

- Thuý Vân: cô em gái ngoan

- Hoạn Th : ng ời đàn bà bản lĩnh khác th ờng, biết điều mà cay nghiệt

- Thúc Sinh: sợ vợ

- Từ Hải: chợt hiện ra, chợt biến đi nh một vì sao lạ

- Tú Bà: màu da nhờn nhợt “ ”

- Tú Bà: màu da nhờn nhợt “ ”

- Mã Giám Sinh: mày râu nhẵn nhụi “ ”

- Mã Giám Sinh: mày râu nhẵn nhụi “ ”

- Sở Khanh: chải chuốt dịu dàng

- Bạc Bà, Bạc Hạnh: miệng thề xoen xoét “ ”

- Bạc Bà, Bạc Hạnh: miệng thề xoen xoét “ ”

Bài 2. Tại sao việc gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt lại là một trong những vấn đề đang đ ợc quan tâm hàng đầu trong giai đoạn hiện nay GV đ a ra bài tập 2, tổ chức cho HS trao đổi, phát biểu suy nghĩ của mình tại lớp

khác nhau trên thế giới, mở ra nhiều xu h ớng nhằm phát triển hệ thống ngôn ngữ của chúng ta, nh ng đồng thời cũng đem lại nhiều thách thức và nguy cơ làm vẩn đục tiếng Việt Chính vì thế, ý

thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đ ợc dặt nên hàng đầu

- Tình trạng lạm dụng tiếng n ớc ngoài, sử dụng lời ăn tiếng nói thô tục, thiếu văn hoá đang diễn ra ngày càng phổ biến ở nhiều

ng ời, nhiều môi tr ờng trong xã hội ngày nay

Bài 3 : Đọc câu chuyện vui sau:

Trong một lần nói chuyện cùng các cán bộ, có một cán bộ

“

và chú sẽ ở đâu?””

Suy nghĩ của em về câu chuyện trên Viết một đoạn văn nghị luận về hiện t ợng sử dụng từ ngữ thiếu chuẩn xác trong cuộc sống hôm nayGV yêu cầu HS về nhà làm

Kiểm tra vào giờ sau

GV gợi ý cho HS- Suy nghĩ về mẩu chuyện trên:

+ Là một mẩu chuyện vui nh ng đã phải ánh đ ợc một hiện t ợng khá phổ biến về viêc sử dụng ngôn ngữ trong đời sống hằng ngày: sử dụng từ ngữ thiếu chuẩn xác

+ Qua mẩu chuyện cho ta thấy đ ợc ý thức giữ gìn sự trong

sáng của tiếng Việt của Bác Hồ.

- Viết đoạn văn: Khoảng 20 dòng về các hiện t ợng sử dụng từ ngữ thiếu chuẩn xác.

e.Các hoạt động tiếp nối sau giờ học:

- GV yêu cầu HS về làm bài tập số 2 SGK/ T.34

- Suy nghĩ về các vấn đề đ ợc mở ra trong giờ học

- S u tầm trên đài, trên báo những hiện t ợng làm vẩn đục sự trong sáng của tiếng Việt

- Ôn tập lại kiến thức đã học chuẩn bị viết bài viết số 1