Chủ đề 1: Truyền thông giáo dục sức khỏe và tư vấn cho cộng đồng (trong thời gian khoảng 90 phút, có sự hỗ trợ của máy chiếuprojector) về chủ đề: Chườm (nónglạnh, ướtkhô) và áp dụng một số kiểu chườm trong thực tiễn. .....
Trang 1 Chủ đề 1:
Truyền thông giáo dục sức khỏe và tư vấn cho cộng đồng (trong thời giankhoảng 90 phút, có sự hỗ trợ của máy chiếu/projector) về chủ đề: Chườm(nóng/lạnh, ướt/khô) và áp dụng một số kiểu chườm trong thực tiễn
rõ cơ chế tác dụng, hiệu quả của sức nóng, lạnh trên cơ thể, đồng thời phải quansát, theo dõi sát bệnh nhân để tránh làm bệnh nhân nóng quá, lạnh quá gây bỏng
da vùng chườm
B Chườm nóng / chườm lạnh:
Khi bị đau một vùng nào đó trên cơ thể, người ta thường áp dụng phươngpháp chườm nóng và chườm lạnh Tuy nhiên nhiều người vẫn lúng túng vìkhông biết bệnh nào chườm nóng, bệnh nào chườm lạnh, bệnh nào không nênchườm, thời gian chườm bao lâu… Khi nào chườm nóng, khi nào chườm lạnhphải tùy thuộc vào cơ chế, tác dụng của từng trường hợp
I Chườm nóng:
1 Áp dụng: Chườm nóng được dùng trong những trường hợp bệnh lý sưng đaumạn tính như:
- Cơn đau dạ dày, gan hoặc thận
- Viêm thanh quản thể co rít, viêm phế quản
- Chườm nóng cho trẻ thiếu tháng, người già khi trời rét
- Đau khớp dạng thấp
- Đạu bụng do lanh
- Ngực bụng đầy trướng, đại tiểu tiện không thông
Trang 22 Không áp dụng:
- Viêm ruột thừa
- Viêm phúc mạc
- Nhiễm độc nặng
- Các bệnh nhiễm khuẩn gây mủ nặng
- Các trường hợp xuất huyết
- Các trường hợp đang chảy máu, 24 giờ đầu sau khi chấn thương (vì dễ gâychảy máu trở lại do giãn mạch)
- Những bệnh nhân bị mất cảm giác hoặc đang có bệnh ngoài da
- Đau bụng không rõ nguyên nhân
- Các vùng có khối u, ung thư, lao chưa ổn định
- Bị chấn thương khớp khi chơi thể thao nếu chườm nóng hoặc xoa dầu cóthể gây tràn dịch khớp hoặc cháy máu trong dẫn đến hoại tử
• Lưu ý: Khi chườm nóng lên vết thương, bạn vẫn có thể được áp dụngnhưng chỉ khi vết thương đã lành, ổn định, lúc đó chườm nóng có thểgiúp mau tan máu bầm Tuy nhiên, cũng nên cẩn thận, bởi chườmnóng quá, lâu quá có thể khiến da bị tổn thương thêm Chườm nóngsớm quá khi vết thương chưa kịp lành sẽ khiến tình trạng xuất huyếtnặng thêm Đặc biệt, nên lưu ý các vết thương ở vùng cẳng chân,chườm nóng không đúng lúc gây xuất huyết dễ dẫn đến chèn épkhoang, gây sưng tấy, nhiễm trùng, nguy hơn là hoại tử Tốt nhất lànên hỏi ý kiến bác sỹ trước khi chườm
Trang 33 Tác dụng:
- Nhiệt độ nóng có tác dụng làm giãn mạch, tăng cung cấp oxy cho các mô,tăng dinh dưỡng cho các mô, tăng tưới máu cho vùng chấn thương, có tácdụng kháng viêm
- Làm cho thân nhiệt bệnh nhân ấm lên
- Làm giảm sự co của gân, cơ, dây chằng, giảm sự cứng khớp, giảm đau,tăng cảm giác dễ chịu, sự thư giãn
- Gây sung huyết cục bộ, làm tăng tuần hoàn tại chỗ giúp cho quá trình vếtthương được nhanh hơn, làm giảm sự sung huyết ở sâu
- Trị chứng cứng đơ ở cổ: Người bị chứng đơ cổ nhẹ có thể chườm nóng vàochỗ cứng đơ đồng thời phối hợp với việc vận động vùng cổ Đầu từ từ cong
về phía trước, nhẹ nhàng chuyển động theo hướng trước sau và trái phải
- Phòng trị bệnh đau cột sống: Các chứng bệnh cột sống trong giai đoạn đầu
như cứng cổ, nhức mỏi hoặc sau khi bị nhiễm lạnh cảm thấy hơi đau nhức cóthể chườm nóng để cải thiện các triệu chứng trên, thúc đẩy máu lưu thông,giảm nhẹ chứng co rút cơ bắp, phòng chống bệnh cột sống
Trang 4- Giảm đau lưng mãn tính: Khi đau lưng dùng khăn chườm nóng có thể giảmnhẹ triệu chứng đau nếu tình hình quá nghiêm trọng bạn nên đến ngay bệnhviện kiểm tra.
- Giảm đau nhức vùng mông : Cơ bắp vùng mông cứng lại một nửa nguyênnhân là do đau nhức vì không hoạt động, ngồi lâu hoặc đau căng da Lúc nàybạn có thể nắm sấp dùng khăn chườm nóng vào chỗ đau, có thể giảm nhẹđược đau nhức
Trang 5- Chấn thương do ngã: Khi vận động bị chấn thương không nên lập tứcchườm nóng Sau khi bị thương 2-3 hôm, nếu không chảy máu hoặc khôngsưng tấy, lúc này có thể chườm nóng để giảm nhẹ đau nhức.
4 Kỹ thuật chườm nóng:
• Chườm nóng có 2 loại là chườm nóng khô và chườm nóng ướt
- Chườm nóng khô: dùng nguồn nhiệt tác dụng lên vùng cần chườm như hơi
ấm xủa than, nước ấm đựng trong chai, trong túi, gạch nóng… Chườm nóngkhô sức thấm không sâu nên chỉ áp dụng cho các cơn đau dạ dày, đau phầnmềm hoặc đau do các bệnh cơ xương khớp Chủ yếu để bệnh nhân dễ chịu,giảm đau và để mặt ngoài cơ có đủ máu
- Chườm nóng ướt: dùng khăn hoặc gạc thấm ngâm vào nước nóng rồichườm trực tiếp lên chỗ đau Chườm nóng ướt sức thấm sâu hơn, làm chobắp thịt đang co cứng giãn ra, tăng tuần hoàn, tăng sức hấp thụ các chất
• Kỹ thuật chườm nóng đòi hỏi cao hơn chườm lạnh vì không ít trườnghợp đã bị bỏng do túi chườm Dưới đây là kỹ thuật chườm nóng khô
và chườm nóng ướt:
4.1 Chườm nóng khô:
a Chuẩn bị bệnh nhân
- Thông báo và giải thích cho bệnh nhân biệt về thủ thuật sắp làm
- Hướng dẫn cho bệnh nhân những điều cần thiết
Trang 6b Chuẩn bị dụng cụ
- Túi chườm: số lượng tùy theo tình trạng bệnh nhân, có thể thay túi chườmbằng chai nước nóng, nướng gạch nóng
- Chườm nóng khô nhiệt độ nước từ 50–600C
- Nhiệt kế để đo nhiệt độ của nước (nếu ko có nhiệt kế có thể dùng tay đểcảm nhận nhiệt độ của nước)
- Bao túi hoặc khăn
- Kim băng
- Chất nhờn, thường dùng dầu Parafin
- Nhiệt kế đo nhiệt độ cơ thể
c Tiến hành:
- Kiểm tra xem túi có bị thủng không Kiểm tra nhiệt độ của nước, dùng nhiệt
kế để đo nhiệt độ, điều chỉnh nhiệt độ theo đúng chỉ định
- Ðuổi hết không khí trong túi chườm ra: đặt túi chườm trên mặt phẳng, ép túichườm để cho nước dâng lên đến cổ túi chườm Đổ nước nóng vào túi:khoảng 1/2 - 2/3 dung tích túi Vặn chặt nắp và dốc ngược túi chườm để kiểmsoát xem nắp túi có bị rò rỉ không Nếu bị rò rỉ thì phải thay ngay
- Lau khô và cho túi chườm vào bao hoặc dùng khăn bọc túi chườm lại,không đặt túi chườm trực tiếp lên da bệnh nhân
- Ðặt người bệnh nằm tư thế phù hợp Ðặt từ từ túi chườm lên vùng địnhchườm (Ðể miệng túi quay lên trên) Hỏi bệnh nhân xem có nóng quá không:nếu nóng quá có thể cho thêm nước lạnh vào túi chườm hoặc lót thêm vảiquanh túi chườm
- Cố định túi chườm vào vùng chườm Xoa dầu nhờn khi người bệnh kêunóng rát (không xoa dầu lên vết thương)
- Thay nước khi cần: thường khoảng 20-40 phút thay nước một lần Hết giờthì lấy túi chườm ra Lau khô dầu trên da (nếu bôi)
d Những điểm cần lưu ý:
- Phải đo nhiệt độ của nước chườm theo đúng chỉ định
- Thường xuyên theo dõi da bệnh nhân vùng chườm, nhất là những người già,trẻ em suy dinh dưỡng, thiếu máu, bệnh nhân rối loạn cảm giác
- Không cho bệnh nhân đè lên túi chườm
Trang 7- Không nên chườm quá lâu Thông thường mỗi lần chườm từ 20 - 40 phút.Nếu cần thì 2-3 giờ sau cho chườm lại vì chườm lâu làm cho da mềm, các lỗchân lông giãn ra vi khuẩn dễ xâm nhập vào cơ thể gây nhiễm khuẩn da, cơ.4.2 Chườm nóng ướt
Chườm nóng ướt cũng gồm nhiều phương pháp Phương pháp phổ biếnnhất là dùng khăn hoặc gạc tẩm nước nóng vừa phải rồi đắp lên vùng định
chườm Chườm nóng ướt được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Vết thương hở
- U nhọt
- Trong trường hợp nhiễm khuẩn nhẹ như khi đau mắt
a Chuẩn bị bệnh nhân: Như phần chườm nóng khô
b Chuẩn bị dụng cụ:
- Dung dịch chườm 40-50oC (hoặc dùng cồn Boric 2%, dung dịch NaCl0,9%, rượu quế, rượu hồi, rượu ngải cứu Nếu chườm lên vết thương hở thìdung dịch chườm phải đảm bảo vô khuẩn)
- Gạc miếng hoặc khăn bong (kích thước của gạc hay khăn tùy thuộc vào diệntích vùng chườm) Nếu đắp lên vết thương hở thì phải chuẩn bị gạc vô khuẩn
- Kiểm tra dung dịch, gạc/khăn chườm (nhiệt độ, vô khuẩn – nếu cần)
- Cho bệnh nhân nằm tư thế thích hợp
- Nhúng gạc hoặc khăn vào dung dịch Vắt cho ráo bằng kìm/kẹp
- Mở rộng khăn ra, từ từ đắp lên vùng chườm Phủ tấm nylon hoặc vải dàylên trên lớp gạc hoặc khăn chườm
- Thay gạc hoặc khăn chườm khi hết nóng (trung bình 10 phút thay 1 lần)
- Lấy gạc hoặc khăn ra khi không chườm nữa
- Lau khô da bệnh nhân, xoa dầu nhờn (xoa dầu nhờn khi bệnh nhân kêunóng rát Không xoa đầu lên mặt vết thương)
- Cho bệnh nhân nằm lại tư thế thoải mái
- Trường hợp chườm ở mặt: Dùng gạc vuông 5x5 cm (nếu có một mắt đauthì phải che mắt lành lại Cho bệnh nhân nằm nghiêng về bên mắt đau đểtránh gạc đè lên mắt đau)
Trang 8II Chườm lạnh:
1 Áp dụng: Chườm lạnh được sử dụng trong các chấn thương cấp tính, điểnhình là các chấn thương phần mềm, bong gân (giãn dây chằng, đứt dây chằng)thường gặp trong chấn thương thể thao…
- Nội khoa:
+ Xuất huyết nội ngoài nguyên nhân xuất huyết do phổi
+ Sốt cao trong các bệnh nhiễm khuẩn
bị chấn thương (giảm xuất huyết)
+ Chườm lạnh làm giảm co thắt cơ dẫn đến cải thiện tuần hoàn kết quả làlàm giảm rồi loạn chuyển hóa ở vùng bị chấn thương
+ Làm giảm dịch tiết tại chỗ, giảm phản ứng viêm, khu trú nhiễm khuẩn vàgiảm sự xung huyết do co mạch
+ Làm giảm đau do làm chậm sự dẫn truyền thần kinh, tạo ra tình trạng tê bì,chườm lạnh có tác dụng như thuốc giảm đau
Trang 94 Kỹ thuật chườm lạnh:
Để đạt được hiệu quả cao nhất, chườm lạnh cần phải được tiến hành ngay ởnhững phút đầu tiên sau khi bị chấn thương Trong 48-72 giờ đầu, việc chườmlạnh cần được tiến hành thường xuyên
- Bao túi hoặc khăn
- Băng vải, kim băng
- Bột talc
- Nhiệt kế
c Tiến hành:
- Kiểm tra xem túi có bị thủng không
- Cho đá vào túi chườm khoảng 1/2 - 2/3 túi Số lượng đá cho vào tùy thuộcvào nơi chườm
- Ðuổi không khí ra khỏi túi chườm
- Vặn chặt nắp túi chườm rồi dốc ngược túi chườm (để kiểm tra xem nắp túi
có khít không, có rò rỉ không)
- Lau khô và cho túi vào bao hoặc dùng khăn bọc lại (không đặt trực tiếp túichườm lên da bệnh nhân)
- Cho bệnh nhân nằm tư thế thuận tiện
- Ðặt từ từ túi chườm lên vùng định chườm (đặt từ từ để tránh gây cảm giáclạnh đột ngột cho bệnh nhân) Vị trí chườm: thường chườm ở hai bên cổ,nách, bẹn hoặc trên vùng đau
- Cố định túi chườm: có thể treo túi chườm (nếu có thể) hoặc dùng gối chèn
để giữ túi chườm ở đúng vị trí
- Thỉnh thoảng kiểm tra toàn trạng bệnh nhân tại chỗ chườm và túi chườm,nếu bệnh nhân rét, khó chịu, thân nhiệt hạ thì thôi không chườm nữa, phảiluôn giữ da vùng chườm khô ráo
Trang 10- Đổ bớt nước trong túi ra và cho thêm đá vào để duy trì nhiệt độ chườm nếucần thiết, thường sau khoảng 2-3 giờ thay đá trong túi một lần.
- Lấy túi chườm ra khi không chườm nữa: thời gian chườm có thể ngắn hoặckéo dài tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và chỉ định
- Lau khô da vùng chườm, rồi xoa bột talc (để tuần hoàn tại chỗ lưu thông trởlại)
- Cho bệnh nhân nằm lại tư thế thoải mái
- Ngừng chườm ngay khi theo dõi thấy da bệnh nhân tím tái, bệnh nhân kêu
tê, mất cảm giác vùng chườm, thân nhiệt giảm xuống dưới mức bình thường
- Với trường hợp chấn thương cấp tính, chườm lạnh chỉ có tác dụng trong 2-3giờ đầu, nếu trễ quá không còn tác dụng
- Không áp dụng cho những trường hợp sau:
+ Trẻ sơ sinh, người già yếu
+ Nhiễm khuẩn trên da
a Chuẩn bị bệnh nhân:
- Thông báo và giải thích về thủ thuật sắp làm cho người bệnh biết
- Hướng dẫn người bệnh những điều cần biết nếu ngườ bệnh là trẻ nhỏ, ngườibệnh không tiếp xúc được, cần giải thích cho người nhà biết
b Chuẩn bị dụng cụ:
- Chậu đựng nước tắm, nước tắm có nhiệt độ từ 15 - 30oC hoặc nước có phacồn 50% theo tỷ lệ 1/2 nước + 1/2 cồn, nhiệt độ của nước tùy theo tuổi, tìnhtrạng bệnh và trường phái Âu – Mỹ ( Ở Châu Âu để làm giảm nhiệt độ cơ thểthì dùng nhiệt độ cao tức là dùng nước nóng có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơthể 20C để chờm cho người lên cơn sốt Ở Mỹ để hạ sốt cũng sử dụng phươngpháp dùng nhiệt độ cao nhưng dùng nước nóng có thấp hơn nhiệt độ cơ thể
100C để chờm vì Mỹ cho rằng khi dùng nhiệt độ cao thì lỗ chân lông sẽ dãn
ra, phần ngoại biên dãn nở làm nhiệt toát nhanh hơn và nhanh hạ sốt.Nhưngsốt sẽ quay trở lại và có thể cao hơn
- Nhiệt kế để đo nhiệt độ của nước
- Khăn
- Một tấm nylon, bình phong che (để tránh nơi làm có gió lùa)
Trang 11c Tiến hành:
- Lấy mạch, nhiệt độ, đo huyết áp, đếm nhịp thở Trong suốt thời gian tiếnhành thủ thuật phải luôn lưu ý đến mạch, và nhịp thở của bệnh nhân (nếungười bệnh rét run, mạch nhanh, nhịp thở có những phản ứng bất thường thìphải ngừng lại ngay)
- Kéo bình phong che người bệnh
- Ðo nhiệt độ của nước, điều chỉnh nhiệt độ của nước nếu nước quá nóng,lạnh quá
- Tiến hành tắm cho người bệnh
- Quan sát người bệnh trước khi rời đi Lấy mạch, nhiệt độ, nhịp thở và huyết
áp sau khi thực hiện thủ thuật 30 phút
- Không đắp khăn ướt lên trên bụng và ngực
C Một số bài thuốc chườm dân gian:
- Bài thuốc từ lá náng:
+ Để làm thuốc, náng hoa trắng thường chỉ được dùng ngoài Khi bị ngãhay va chạm mạnh, chân tay bị tụ máu, sưng đau, bong gân, lấy lá, rửasạch, cắt miếng, đập hơi dập, hơ nóng rồi đắp và day nhẹ vào chỗ sưng vàbăng lại, ngày làm một lần
+ Lá chìa vôi, lá cúc tần, lá ngải cứu, lá náng, lá thầu dầu tía; giã nát 1trong 3 loại trên, trộn giấm hoặc rượu, sao nóng, đắp vào chỗ sưng đau,ngày 2 lần
- Bài thuốc từ lá na: Lá na 20g, quả đu đủ xanh 10g, vôi tôi 5g, muối ăn 5g;tất cả giã nát rồi hơ lửa cho nóng, đắp vào vùng bị bong gân, ngày đắp 1 lần
- Bài thuốc từ nghệ vàng:
Trang 12+ Giã nhỏ 40g nghệ vàng với 40 lá cúc tần, thêm 30ml rượu, sao với độnóng vừa phải rồi bó vào chỗ bong gân, ngày làm 1 - 2 lần.
+ Giã nhỏ 40g nghệ vàng với 40g lá ngải cứu, thêm 30ml rượu trắng và30ml giấm, sao nóng, bó vào chỗ sưng đau, ngày 1 - 2 lần
- Bài thuốc từ lá cây bông sứ: Giã nhuyễn lá cây bông sứ (hoa đại), trộn vớimuối ăn, đắp lên chỗ sưng đau do bong gân Lấy lá bông sứ khác hơ nóng rồiđắp lên trên, dùng băng băng lại để giữ thuốc, ngày làm 2 - 3 lần
- Chữa mụn nhọt: Lá tươi, giã, hơ nóng đắp
• Lưu ý: Việc chườm nóng bằng các loại lá như lá láng, lá na…, hay xoa cácloại dầu nóng là những kinh nghiệm dân gian, chỉ có tác dụng giảm đau khi
bị bong gân nhẹ Tuy nhiên, nó có thể gây các biến chứng nguy hiểm nếuchấn thương nặng và có chảy máu trong Trong ạt, dẫn tới viêm trường hợpnày, việc chườm nóng sẽ khiến mạch máu bị giãn và máu chảy ồ khớphoặc thậm chí hoại tử
Trang 13 Tài liệu tham khảo chủ đề 1:
- Giáo trình cấp cứu ở cộng đồng_ Trường Đại học y tế công cộng_ Khoa yhọc cơ sở
- Bài giảng Chườm
- http://www.ykhoa.net/baigiang/dieuduong/bai19.htm
-
http://vietbao.vn/Suc-khoe/Khi-nao-nen-chuom-nong-khi-nao-nen-chuom-lanh/2131722926/250/
- 15484/
Trang 14http://suckhoegiadinh.com.vn/khoe-+/hay-chuom-nong-khi-bi-dau-co qua.html
http://chuatrivettham.com/chuom-nong-lanh-chua-tri-vet-tham-tim-hieu-Video:
https:// www.youtube.com/watch?v=hqVQTaRuCLI
http://www.youtube.com/watch?v=TrXXc9zXQhs
Chủ đề 2: Trong thời gian đi thực địa, bạn và một bạn cùng nhóm đang ở
tại trạm y tế xã (không có thêm người nào nữa) thì được người dân địaphương báo qua điện thoại: cách trạm y tế khoảng 200m, có một người chếtđuối – xin cấp cứu Bạn hãy xử trí tình huống trên
CÁCH XỬ TRÍ:
Trang 15Khi nhận được tin báo qua điện thoại: cách trạm y tế khoảng 200m, có mộtngười chết đuối – xin cấp cứu (trong khi trạm y tế xã chỉ có em và một bạn cùngnhóm), em và ban em không thể cứ vậy cuống cuống bỏ trạm mà đi được Cả 2đứa sẽ cố gắng bình tĩnh hết mức để sáng suốt xử lí tình huống như những gì đãđược trang bị sẵn từ trường học.
Lưu ý:
Luôn lắng nghe người gọi tới cần giúp đỡ
Yêu cầu người cứu trợ loại bỏ hết nguy hiểm trước nếu có thể trươc khi cấp cứutheo hướng dẫn tránh là nạn nhân tiếp theo
Bình tĩnh, tự tin, luôn theo trình tự kỹ thuật ABC trong quy trình hướng dẫnthực hiện cho người gọi tới
Xử trí nhanh không quá 5 phút trước khi nạn nhân đuối nước ngừng thở tránhtổn thương não không hồi phục vì thiếu oxi
Bước hướng dẫn thực hiện ngắn gọn cho người nghe hiểu và dễ làm theo
A. Phân tích tình hình hiện trường, nạn nhân:
Lập tức hỏi ngay người cấp cứu:
- Bác hãy bình tĩnh nói rõ cho cháu nghe Nạn nhân là trẻ em hay người lớn?
- Nạn nhân đã được vớt lên bờ chưa? Có nhiều người ở đó không?
+ Thông thường nạn nhân sẽ được vớt lên bờ trước khi gọi yêu cầu cấpcứu
+ Nếu trong trường hợp nạn nhân chưa được vớt lên bờ nhanh nhẹn tìmngay que dài hoặc bất cứ thứ gì nén xuống mà nạn nhân có thể nắm được kéolên bờ Ở đó có ai biết bơi, khỏe mạnh hoặc hai người biết bơi có thể nhảyxuống cứu nạn nhân An toàn là trên hết tránh để người cứu lại là nạn nhân tiếp