Tìm thêm những bài thơ khác của Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu dân,.. yêu nước[r]
Trang 1Ngày soạn: 10 -10 - 2010
Ngày dạy: 18 - 10 - 2010
Tiết theo PPCT: 38_ Đọc văn
Tên bài: Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi
(Bảo kính cảnh giới – bài 43)
I/ Mục Tiêu bài học
Giúp HS:
1 Về kiến thức:
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp độc đáo của bức tranh ngày hè:căng tràn sức sống và tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, nặng lòng với nhân dân, đất nớc của Nguyễn Trãi.
- Thấy đợc đặc sắc nghệ thuật của thơ Nôm Nguyễn Trãi:thất ngôn xen lục ngôn dồn nén cảm xúc, cách ngắt nhịp, cách dùng từ ngữ hình ảnh sống động.
2 Về kĩ năng:
Rèn khả năng đọc – hiểu một bài thơ Nôm Đờng luật
3 Về t tởng:
- Bồi dỡng tình yêu thiên nhiên đất nớc, tình cảm gắn bó với cuộc sống của nhân dân
- Tích hợp giáo dục t tởng đạo đức Hồ Chí Minh từ những điểm tơng đồng giữa hai tâm hồn nghệ sĩ bình dị đời thờng, yêu thiên nhiên, luôn trăn trở vì dân, vì nớc, nghị lực sống phi thờng vợt lên trên mọi hoàn cảnh Từ đó xác định một động lực phấn đấu cho học sinh: noi theo để xứng đáng là thế hệ tiếp nối, chủ nhân của thời đại mới
II/ phơng tiện thực hiện
- SGK, SGV Ngữ văn 11 tập 1
- Hình ảnh minh họa
- Thiết bị dạy học cơ bản: phấn, bảng, máy chiếu
- Các kiến thức đã học của học sinh có liên quan
- Các tài liệu tham khảo khác
III/ Cách thức tiến hành
Sử dụng thích hợp các hình thức dạy học: nêu vấn đề, phân tích gợi mở, đối thoại, thảo luận nhóm.
IV/ Tiến trình lên lớp
1 Bớc 1: ổn định tổ chức ( 1 phút ): kiểm tra sĩ số, sơ đồ lớp.
2 Bớc 2: Kiểm tra bài cũ ( 4 phút ): Kiểm tra việc học bài cũ và vở soạn của HS
Trang 2CH1( dành cho HS trung bình): Ở THCS em đó học văn bản tỏc phẩm nào của Nguyễn Trói?
CH2 ( dành cho HS khá, giỏi): Học xong hai văn bản “ Nớc Đại Việt ta” và “Bài ca Côn Sơn” em biết đợc nét đẹp chính
nào trong thơ văn của Nguyễn Trãi ?
3 Bớc 3: Bài mới:
* Lời vào bài:
* Bài giảng:
của thầy và trò kiến thức cần truyền đạt Trọng tâm Nội dung tích hợp
5ph
25ph
Câu hỏi :
Dựa vào tiểu dẫn SGK hãy
giới thiệu khái quát về tập
thơ “Quốc âm thi tập và ”
bài thơ Cảnh ngày hè ?“ ”
Câu hỏi: Đọc và cảm nhận
bài thơ: Em hãy tái hiện bức
tranh cảnh ngày hè ?
Gợi mở 1: Nhận xét tác dụng
của các biện pháp dùng từ,
I.Tìm hiểu chung
1 Tập thơ “ Quốc âm thi tập ”
- Là tập thơ Nôm, gồm 254 bài
- Nội dung: vẻ đẹp con ngời Nguyễn Trãi
- Nghệ thuật: sáng tạo trong thể thơ Đờng luật
- Bố cục: 4 phần ( SGK) -> đặt nền móng cho thơ tiếng Việt
2 Bài thơ Cảnh ngày hè“ ”
- Là một bài trong phần đầu “ Vô đề” của tập thơ “Quốc âm thi tập”
- Nằm ở vị trí thứ 43, trong mục
“Bảo kính cảnh giới”(gơng báu răn mình)
II Đọc hiểu văn bản–
1 Cảnh ngày hè:
Con ngời thi nhân đang “rỗi rãi hóng mát suốt ngày dài”
Cây hòe xanh từ tán lá giơng lên che rợp Cây thạch lựu trớc hiên nhà nở hoa nh đang
ý thức thái độ nghiêm khắc với bản thân, giữ gìn phẩm chất đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh:
“Tự khuyên mình”, “Nghe tiếng giã gạo”, 4 câu đề từ tập “Nhật kí trong tù”
Trang 3đặt câu, nhịp thơ ?
Gợi mở 2: Từ đó cho thấy
nhà thơ đã tái hiện cảnh vật
qua hình ảnh, màu sắc, hơng
vị, âm thanh, trạng thái nh
thế nào ? Có phải chỉ có thiên
nhiên không hay còn có con
ngời? Thiên nhiên là chính
hay con ngời là chính?
phun màu đỏ
Sen hồng trong ao đã ngát mùi hơng Tiếng ve kêu inh ỏi nh tiếng đàn bên lầu cao lúc mặt trời sắp lặn
Trong tâm t của nhà thơ vang lên : Tiếng đàn của Nghiêu, Thuấn và hình ảnh xã hội lý tởng
“dân giàu đủ khắp đòi phơng ” -> Hình ảnh, màu sắc, hơng vị đặc trng cho mùa hè: các tính từ chỉ màu sắc: lục (xanh
đậm), đỏ, hồng : gam màu mạnh, hài hòa gợi cảm giác tơi tắn rực rỡ, các từ láy lao xao, dắng dỏi gợi sự nhộn nhịp tấp nập
- > âm thanh mạnh, dứt khoát, liên tục, nhịp nhàng, trầm bổng ngân dài, vang xa, tín hiệu của cuộc sống dân dã nơi làng quê thanh bình
-> trạng thái của cảnh vật: Thời gian cuối ngày nhng sự sống thì không dừng lại
* Các động từ mạnh: đùn đùn, giơng, phun, tiễn, kết hợp đảo ngữ, và cách ngắt nhịp, đối xứng gợi liên tởng về trạng thái của cảnh: sức sống tiềm tàng từ bên trong tuôn trào mạnh mẽ, không ngừng nh tràn khắp không gian, thấm vào vạn vật
* ngắt nhịp ở câu 3, 4: 3/4 khác với nhịp 4/3 thông thờng của thơ Đờng luật, có tác dụng nhấn mạnh, làm nổi bật cảnh vật; nghệ thuật đối xứng giữa hai câu có tác dụng làm tăng thêm vẻ rộn ràng cho cảnh
Trang 4Câu hỏi: Từ sự phân tích trên,
theo em cảnh ngày hè ở đây
có gì đặc sắc ?
* Đảo ngữ, đa từ láy, tính từ “lao xao”, “dắng dỏi” lên đầu câu nhấn mạnh âm thanh sự sống của con ngời nhộn nhịp, tấp nập đậm đà hơi thở cuộc sống
=> Bài thơ trớc hết là một bức tranh đẹp về thiên nhiên và cuộc sống ngày hè đợc phác họa
từ gần đến xa, từ hẹp đến rộng, từ cụ thể trớc mắt đến trừu tợng xa xôi bằng mọi giác quan thị giác , thính giác, khú giác cùng những liên tởng tinh tế, có sự hòa hợp giữa thiên nhiên cảnh vật
và sự sống con ngời với những nét rất đặc trng
từ cây cối lá hoa, đến hơng vị, màu sắc, âm thanh, ánh sáng Tất cả đều tơi tắn, sôi động rộn ràng, căng tràn sức sống Nhờ đó tác động vào mọi giác quan ngời đọc khơi gợi những rung cảm mãnh liệt Hè mà không bức bối, cuối ngày
mà không gợi buồn bã lụi tàn
-> Cảnh vật và bút pháp vừa kế thừa truyền thống thơ ca dân tộc và vừa có sự sáng tạo gần với thơ hiện đại
2 Con ng ời nhà thơ:
Trang 5Câu hỏi: chuyển tiếp: Bài thơ
đơn thuần tả cảnh hay còn có
tình ngời?
Câu hỏi: Nêu cảm nhận của
em về diễn biến tâm trạng của
Nguyễn Trãi
Gợi mở:Xuất hiện qua câu
đầu trong tâm thế nào?
Gợi mở: 3 câu tiếp có sự
chuyển biến về tình cảm ra
sao?
Gợi mở: Câu 5, 6 nhà thơ
h-ớng tới điều gì?
Gợi mở:Hai câu cuối trực tiếp
bộc lộ mong muốn gì của tác
giả?
Gợi mở: hoàn cảnh ra đời của
bài thơ rất đặc biệt
Có 2 quan niệm cho rằng bài
thơ đợc viết trong khoảng thời
gian
- Câu thơ đầu con ngời nhàn tản tìm tới thiên nhiên nh một thú vui -> yêu thiên nhiên, hòa cảm với thiên
- 3 câu tiếp : say mê khám phá vẻ đẹp bất ngờ của thiên nhiên quanh mình -> yêu đời, yêu cuộc sống
- 2 câu 5, 6 : lắng nghe âm thanh hình dung cuộc sống đời thờng vui trớc cuộc sống thanh
đời thờng
- 2 câu cuối: khát vọng cho nớc cho dân -> nỗi
-u thời mẫn thế
- Bài thơ đợc viết trong hoàn cảnh đặc biệt ->
nghị lực sống phi thờng, luôn biết vơn lên làm
sống
=>“ức Trai tâm thợng quang Khuê tảo“ điển
Gợi dẫn : Qua những bài thơ
đã học ở THCS, em thấy nhà thơ nào có tâm hồn gần với Nguyễn Trãi nhất ?
Hồ Chí Minh cũng có -mối giao cảm mãnh liệt với thiên nhiên, lòng yêu đời, yêu cuộc sống,gắn bó với
đời sống bình dị đời thờng, trong đó con ngời luôn có
vị trí đặc biệt: Chiều tối; Trời hửng; Ngắm trăng, Cảnh đồng nội, Đọc tuyên ngôn độc lập…
- Nghị lực sống phi thờng: Nhật kí trong tù ( các bài Trên đờng, 4 câu đề từ)
- Tấm lòng vì nớc vì dân: Câu trả lời các nhà báo nớc ngoài năm 1946
Trang 6- Khi Nguyễn Trãi làm quan và
đắc chí
- Khi thất sủng lui về ở ẩn tại
Côn Sơn
hình cho cốt cách con ngời Việt Nam
4 Bớc 4: Củng cốbài học: 8 phút
TG Hoạt động của thầy và trò Trọng tâm kiến thức cần truyền đạt Nội dung tích hợp
Dựa vào ghi nhớ SGK, trả lời
câu hỏi trắc nghiệm để khái
quát nét đặc sắc về nội dung và
nghệ thuật của bài thơ
Chia nhóm thảo luận: về bài
học sống cho bản thân sau khi
học xong bài thơ?
Chơi trò học thuộc thơ
III Tổng kết:
1 Giá trị nội dung:
- Vẻ đẹp độc đáo của bức tranh ngày hè
- Tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu dân, yêu nớc của Nguyễn Trãi
2 Giá trị nghệ thuật:
Ngôn ngữ thơ bình dị tự nhiên, đan xen câu lục ngôn vào bài thơ thất ngôn
3.Giá trị giáo dục:
- Tình yêu thiên nhiên đất nớc,
- Tình cảm gắn bó với cuộc sống của ngời dân
- ý thức trách nhiệm, lối sống vị tha cao thợng, vì lợi ích chung
- nghị lực sống phi thờng, luôn biết vơn lên làm chủ hoàn cảnh, niềm tin vào tơng lai
Học xa để biết nay Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh là hai con ngời tiêu biểu cho hai thời đại nhng đều là kết tinh cốt cách Việt Nam Thế hệ trẻ cần noi theo để tiếp nối
5 Bớc 5: Hớng dẫn học bài: 2 phút
Trang 7 Học thuộc lòng và tập đọc diễn cảm bài thơ
Tìm thêm những bài thơ khác của Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu dân, yêu nước Từ đó rút ra bài học cho bản thân.
Soạn bài tiếp theo: Tiết 39: Tóm tắt văn bản tự sự