sống xa lạ, giả tạo.Đặc biệt ,thân xác hàng thịt làm Trương Ba nhiễm một số thói xấu và những nhu cầu vốn không phải là của bản thân ông.Trước nguy cơ tha hoá về nhân cách và sự phiền ph[r]
Trang 1+ Nêu được ít nhất 2 đặc điểm về kịch.
+ Nêu được những nét chính về tác giả, phong cách sáng tác, vị trí trên văn đàn với những tác phẩm tiêu biểu + Nêu hoàn cảnh sáng tác, bố cục của vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, vị trí của trích đoạn được học + Thuộc lòng ít nhất 2 đoạn đặc sắc nhất trong đoạn trích.
+ Liệt kê ít nhất 3 đoạn đối thoại của Trương Ba với các nhân vật khác trong vở kịch.
+ Liệt kê được các đoạn thoại tiêu biểu nói lên tâm hồn thanh cao, trong sáng của Hồn Trương Ba
Trang 2+ Phân chia bố cục của trích đoạn kịch (tùy theo các tiêu chí khác nhau)
- Bậc 2:
+ Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt
+ Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với người thân.
+ Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với Thích Đế
+ Phân tích nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ và tình huống kịch trong trích đoạn“Hồn Trương Ba, da hàng thịt”
- Bậc 3:
+ Nhận xét, đánh giá về ý nghĩa triết lý được hiện ra qua các cuộc đối thoại của Hồn Trương Ba với các nhân vật khác trong đoạn trích.
+ Phân tích để rút ra giá trị phê phán hiện thực xã hội hiện nay.
+ Chứng minh được kịch của Lưu Quang Vũ đặc sắc trên phương diện: sự hấp dẫn của kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu; sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá trị truyền thống….
+ So sánh, liên hệ với bản thân để từ đó rút ra bài học cuộc sống: Hãy là chính mình!
2 Về thái độ:
- Hiểu và yêu thích kịch hơn.
Trang 3- Bồi dưỡng tình cảm yêu thương, trân trọng những giá trị sống tốt đẹp (yêu thương, hạnh phúc, gia đình, tôn
trọng, vị tha…)
3 Về kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản thuộc thể loại kịch
- Rèn luyện năng lực phân tích và cảm nhận các nhân vật, các sự kiện diễn biến của kịch bản văn học
- Rèn luyện năng lực tư duy tích cực, thảo luận và làm việc nhóm…
B Kiến thức trọng tâm
1 Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với các nhân vật khác trong vở kịch
2 Đoạn cuối cùng.
3 Khái quát ý nghĩa tư tưởng của vở kịch, đoạn kịch
4 Hồn Trương Ba, da hàng thịt từ truyện cổ dân gian đến kịch bản của Lưu Quang Vũ
Trang 4+ Đọc Lưu Quang Vũ – về tác gia và tác phẩm (NXBGD, 2007)
+ Đọc ít nhất 2 lần trích đoạn và soạn bài theo hướng dẫn SGK/trang 215 + Làm việc nhóm với các nội dung nhiệm vụ sau:
Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt
Nhóm 1: Mục đích lập luận của 2 nhân vật
Nhóm 2: cử chỉ
Nhóm 3: xưng hô
Nhóm 4: giọng điệu, vị thế
Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với người thân
Nhóm 1: phản ứng của người vợ ra sao? Nguyên nhân?
Nhóm 2: Phản ứng của người con dâu ra sao? Nguyên nhân?
Nhóm 3: Phản ứng của cháu gái ra sao? Nguyên nhân?
Nhóm 4: Phản ứng, tâm trạng của Trương Ba ra sao? Nguyên nhân?
D Phương pháp và phương tiện dạy học
1 Phương pháp dạy học
Trang 5- Sử dụng linh hoạt các hình thức diễn giảng, gợi mở, thảo luận nhóm, nêu vấn đề… để học sinh phát huy được khả năng làm việc độc lập, tự chủ và sáng tạo của mình
2 Phương tiện dạy học
- Máy chiếu: trình chiếu các tranh ảnh về tác giả, về một số đoạn trong vở kịch, các sơ đồ khái quát về đặc điểm, cấu trúc của kịch bản văn học
- Hoặc tranh ảnh, bản đồ về tác giả, về vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt được giáo viên, học sinh chuẩn
bị trước giờ lên lớp.
+ Phân tích vẻ đẹp tự nhiên (hoặc văn hóa, hoặc lịch sử) của dòng sông Hương
+ Nhan đề Ai đã đặt tên cho dòng sông? có ý nghĩa gì?
3 Mở đầu bài học:
- Cho học sinh tóm tắt lại câu chuyện dân gian Hồn Trương Ba, da hàng thịt
Trang 6- Từ truyện cổ tích quen thuộc Hồn Trương Ba, da hàng thịt, nhà viết kịch tài danh Lưu Quang Vũ đã sáng tạo
ra vở kịch nói Hồn Trương Ba, da hàng thịt với chủ đề hiện đại, chiều sâu tư tưởng, đặc sắc nghệ thuật.
Đoạn trích chúng ta được học là đoạn kết và đỉnh điểm mâu thuẫn của toàn vở.
4 Hoạt động dạy học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức cần đạt
1 Hướng dẫn đọc hiểu khái quát về tác giả và tác phẩm (trò chơi)
Cho học sinh xem hình ảnh chân dung tác giả và một số đoạn kịch đã được diến trên sân khấu (bằng máy chiếu hoặc bằng tranh ảnh đã chuẩn bị trước)
Tổ chức trò chơi đồng đội
nhỏ với nội dung: “Đến
với Lưu Quang Vũ”
-Lớp chia 2 đến 3 đội tùycách sắp xếp của không gianlớp học
-Đặt tên cho đội chơi
Tùy cách bố trí của lớp mà chia lớp ra làm 2 đến 3 đội chơi,cho các em thay phiên nhau lên bảng ghi những hiểu biếtcủa mình về tác giả(mỗi người 1 thông tin) Hết 2 phút, mọihoạt động dừng lại
? Giáo viên đối chiếu,
nhận xét, công bố đội
thắng cuộc và tổng kết lại
A: Nghe và ghi chép lại
những ý cơ bản giáo viên đãtổng kết
-Năm sinh?
-Quê Quán?
-Tài năng nổi bật
A.Tìm hiểu chung 1.Tác giả:
- Lưu Quang Vũ (1948-1988) quê gốc ở Đà Nẵng,sinh ởPhú Thọ trong một gia đình trí thức
+1965-1970 vào bộ đội và được biết đến như một nhà thơtài năng đầy hứa hẹn
Trang 7-Vị trí trên văn đàn-Giải thưởng Hồ Chí Minh
+1970-1978 xuất ngũ làm nhiều nghề để mưu sinh
+1978-1988 làm biên tập viên tạp chí Sân khấu ,bắt đầusáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của kịchtrường những năm 80 thế kỉ XX với những vở kịch đặc sắc
như :Lời thề thứ 9,Nàng Xi-ta, Tôi và chúng ta, Hồn
-Năm 2000, được tặng giải thưởng HCM về VHNT
? Em hãy cho biết tác giả
-Từ một cốt truyện dân gian ,tác giả đã xây dựng thành vởkịch nói hiện đại ,đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tưtưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc
b Tóm tắt tác phẩm
Trương Ba, một người làm vườn tốt bụng,khoẻ mạnh, giỏiđánh cờ bị Nam Tào bắt chết nhầm Vì muốn sửa sai nênNam Tào và Đế Thích cho hồn Trương Ba sống lại ,nhập vàothể xác hàng thịt vừa mới chết Trú nhờ thể xác hàng thịt,hồn Trương Ba gặp rất nhiều phiền toái : lí trưởng sáchnhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, gia đình Trương Ba cũng cảmthấy xa lạ…mà bản thân Trương Ba cũng đau khổ vì phải
Trang 8sống xa lạ, giả tạo.Đặc biệt ,thân xác hàng thịt làm Trương
Ba nhiễm một số thói xấu và những nhu cầu vốn không phải
là của bản thân ông.Trước nguy cơ tha hoá về nhân cách và
sự phiền phức phải mượn thân xác của kẻ khác,Trương Baquyết định trả lại thân xác cho hàng thịt và chấp nhận cáichết
c Vị trí trích đoạn
Văn bản được trích từ cảnh XII và đoạn kết của vở kịchdiễn tả sự đau khổ dằn vặt và quyết định cuối cùng vô cùngcao thượng của Trương Ba sau mấy tháng hồn trú nhờ vàothể xác hàng thịt và gặp rất nhiều phiền toái …
2 Xác định tình huống và các mâu thuẫn trong đoạn kịch
? Đoạn kịch được xây
? Trong đoạn kịch được
học nổi lên những mâu
+Cái chết của cu Tị+Trương Ba không muốn kéodài tình trạng đó, gặp ĐếThích
A: 2 học sinh trả lời
a.Tình huống:
-Hồn Trương Ba đau khổ, dằn vặt, day dứt trong thân xácanh hàng thịt, trong sự lấn át của hắn, trong sự xa lánh, khóchịu của gia đình (vợ, con, cháu)
-Cu Tị, bạn của cháu gái Trương Ba đột tử-Trương ba gọi gặp Đế Thích – người bạn cờ, người làmcho ông sống lại, nói rõ quyết định của mình
b Mâu thuẫn – xung đột
-Giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt (mâu thuẫn chủ yếu)-Giữa hồn Trương Ba và những người trong gia đình
3 Hướng dẫn đọc hiểu chi tiết
Trang 9-Chuyển ý: Gọi hỏi học sinh về các bước phát triển của kịch (giao đãi-thắt nút-phát triển-cao trào-mở nút) Sau đây lớp
mình hãy cùng nhau phân tích xem đoạn trích“Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nằm ở giai đoạn nào…
-GV chia lớp làm 4 nhóm tiến hành thảo luận Mỗi nhóm bám sát văn bản, thảo luận và cử đại diện lên bảng ghi
? Cho học sinh đọc phân
vai diễn cảm giữa hồn
? Giọng điệu của các nhân
vật lúc này thế nào? Qua
A: Nhóm 4 trả lời
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
1.Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và xác hàng thịt -Các vai:
+Hồn Trương Ba+Xác hàng thịt
a.Thể hiện:
- Mục đích:
+ Hồn Trương Ba: Phủ định sự lệ thuộc của linh hồn vào
xác thịt, coi xác thịt chỉ là cái vỏ bề ngoài, không có ýnghĩa Khẳng định linh hồn vẫn có đời sống riêng : nguyênvẹn, trong sạch, thẳng thắn
+ Xác hàng thịt: Khẳng định sự âm u, đui mù của thể xác có
sức mạnh ghê gớm, có khả năng điều khiển, làm át đi linhhồn cao khiết, dồn hồn T.Ba vào thế đuối lí, phải thỏa hiệp,quy phục
-Cử chỉ:
+Hồn Trương Ba: ôm đầu, đứng vụt dậy, nhìn chân tay,
thân thể, bịt tai lại => Uất ức, tức giận, bất lực
+Xác hàng thịt: lắc đầu, tỏ vẻ thương hại.
-Xưng hô:
+ Hồn Trương Ba: mày – ta => Khinh bỉ, xem thường + Xác hàng thịt: ông – tôi => ngang bằng, thách thức
Trang 10cuối cùng qua những câu
trả lời của học sinh
A: 3 đến 4 học sinh thuộc các
nhóm sẽ trả lời
Chú ý lắng nghe và ghi chéplại
+ Hồn Trương Ba: Bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lí
thua cuộc, chấp nhận trở lại xác hàng thịt
+ Xác hàng thịt: Đặt nhiều câu hỏi phản biện -> thắng thế,
buộc được hồn T.Ba quy phục
b.Nhận xét:
-Nhân vật bắt đầu rơi vào mâu thuẫn=> thắt nút
-Trong khi rất muốn tách ra khỏi thân xác kềnh càng, thô lỗcủa anh hàng thịt thì xác lại cứ muốn tồn tại mãi tình trạngnày -> với sự giễu cợt của xác, hồn càng đau khổ và bế tắc
- Hồn cao khiết nhưng vô dụng, xác đui mù nhưng hấp dẫnghê gớm-> lí lẽ ti tiện nhưng hết sức thực tế, khiến hồnkhông có cơ sở bác bỏ Sự chống đối ngày càng yếu dần vàphải đầu hàng trong tuyệt vọng
Cuộc độc thoại trong tâm trạng một con người: giữa
mơ ước đẹp đẽ và những dục vọng bản năng thấphèn, tầm thường Chiến thắng chính mình, chiếnthắng những đòi hỏi bản năng, cái ác, cái giả dốitrong phần tối của con người là vô cùng khó khăn
Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng là sốngđáng hổ thẹn vì dung tục đồng hóa trong than xác
Trang 11anh hàng thịt vốn dung tục cả đời.
Khi con người sống chung với dung tục, sẽ bị dungtục lấn át, thắng thế, ngự trị, tàn phá những gì tốtđẹp, cao quý trong con người
Nghệ thuật: đoạn đối thoại, độc thoại rất sinh động,
đầy sáng tạo, nhiều nghĩa ẩn dụ, thúc đẩy xung độttới đỉnh điểm, đưa tính cách nhân vật càng thêm rõràng, sắc nét
? Cho học sinh đọc đoạn
đối thoại giữa Trương Ba
và gia đình
? Trong cuộc đối thoại
với gia đình, những người
tân của ông thể hiện thái
+Với cháu gái
A: Đọc diễn cảm theo vai
Nhóm 1 trả lời câu hỏi theo
sự phân công trước
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
Nhóm 2 trả lời câu hỏi theo
phần nhiệm vụ đã chuẩn bị
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
2.Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba và gia đình -Các vai: Trương Ba, vợ, cái Gái, con dâu
a Với người vợ:
- “Ông bây giờ còn biết đến ai nữa…”, “đi biệt…để ôngđược thảnh thơi…với cô vợ người hàng thịt…Còn hơn làthế này…”, “Ông đâu còn là ông…”
=> Buồn bã, đau khổ, muốn chết, bỏ đi, muốn nhườngchồng lại cho vợ anh hàng thịt
=> Nguyên nhân: nhận ra sự thay đổi của chồng và đau khổkhi sống cảnh chồng chung
b.Với cái Gái:
-“Ông nội tôi chết rồi Nếu ông nội tôi hiện về được, hồnông nội tôi sẽ bóp cổ ông…”
-“Ông nội đời nào thô lỗ phũ phàng như vậy…”
-“Đừng vờ! Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cútđi”
Trang 12+Với con dâu
? Trước thái độ của những
người thân, Trương Ba
(trong xác anh hàng thịt)
cảm thấy như thế nào?
Liệt kê một số đoạn thoại
thể hiện tâm trạng của
đi đến quyết định gì? Câu
nào của ông thể hiện điều
đó?Có phải gia đình khiến
ông có quyết định như
Nhóm 3 trả lời theo sự phân
công
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
Nhóm 4 trả lời
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
A: nhóm 4 tiếp tục trả lời
=>Các nhóm khác bổ sung,nhận xét
-“làm thế nào, thầy ơi?”
=> thấu hiểu, thương bố
=> Đau khổ, bất lực
=> Nguyên nhân: sợ sự thay đổi ngày càng nhiều của bốchồng, chị không còn nhận ra hình ảnh ông bố chồng hiềnhậu, nhẹ nhàng, khéo léo trong hình dáng và thân xác anhhàng thịt cứ ngày một lộ rõ sự thô vụng, tàn nhẫn
d.Hồn Trương Ba:
-Đối thoại với 3 người thương yêu của mình, Hồn Trương
Ba càng thêm đau khổ, tuyệt vọng vì hoàn cảnh trớ trêu màmình đã tự nguyện dấn thân vào
+ “Bà, sao lại đến nông nỗi này?”
+ “Ông không dè…đấy là…tại…”
+ “Thầy đã làm u khổ Có lẽ cái ngày u chon xác thầyxuống đất, tưởng thầy đã chết hẳn, u cũng không khổ bằngbây giờ”
=> Lời thoại ngắn, toàn câu hỏi biểu thị sự ngơ ngác, thảngthốt, một trạng thái thẫn thờ, tê xót
Trang 13=>Công nhận sự thắng thế của cái xác nhưng ngay sau đóphản lại lý luận của cái xác => Nhân vật không thỏa hiệp
mà đấu tranh mạnh mẽ, quyết liệt -> vẻ đẹp tâm hồn caoquý của người lao động trong cuộc đấu tranh với cái dungtục để tự hòan thiện nhân cách
Cái quý nhất của con người là cuộc sống Nhưng khôngphải bất cứ cách sống, kiểu sống nào Sống mà đánh mấtbản thân, sống giả dối với người và với mình, sống như hồnTrương Ba đang sống, thì thà chết còn hơn! Nhưng cũngphải trải nghiệm trong vài tháng bi đát ấy thì hồn Trương
Ba mới nhận thức được điều này
?Tiên Đế Thích có thái độ
như thế nào trước quyết
định của Trương Ba?
A:1 học sinh trả lời
3.Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với tiên Đế Thích:
a Đế Thích:
-Ngạc nhiên trước quyết định không sử dụng thân xác anhhàng thịt của Trương Ba
- Đưa ra đề xuất để Trương Ba được sống: nhập xác Cu Tị
=> một cách tồn tại “dễ thở” hơn, “dễ chịu” hơn
Trang 14? Quan điểm của Đế
quan điểm như thế nào?
Học sinh nghe và ghi lại
+ Cuộc sống là đáng quýnhưng sống gửi thân xác thìthật tệ hại…
=>Thần tiên cũng mang những thói hư tật xấu như ngườitrần=>Phê phán xã hội đương thời
Liên hệ với các hiện tượng tồn tại trong xã hội(thanh niên bị tha hóa =>Hậu quả liên quan đến mọi
Trang 15? Phản ứng của hồn
Trương Ba như thế nào
trước những quan niệm
của Đế Thích?
? Chi tiết cu Tị chết là
một bước ngoặt quan
trọng trong quyết định của
hồn Trương Ba Tại sao
Trương Ba không chịu
+Thái độ sống cần có của con người: dũng cảm, dám đốimặt, thừa nhận những sai lầm của bản thân, để không baogiờ trốn chạy
- “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyệnkhông nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờanh hàng thịt Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưngsống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”
=>Quan niệm: Cuộc sống thật đáng quí nhưng sống nhờ,sống gửi, sống chắp vá, không được là mình thì thật vônghĩa “Sống” đơn thuần chỉ là đời sống thực vật, “sốngnhư thế nào” – sống “toàn vẹn” mới là đời sống của mộtcon người Để có được ý nghĩa chân chính đó quả không dễdàng
- Khi Đế Thích so sánh: không thể đổi tâm hồn cao quí củabác lấy chỗ cho cái phần hồn tầm thường của anh hàng thịt
=> Phản ứng:
Trang 16+Thấu hiểu: tầm thường nhưng chúng sẽ sống hòa thuậnvới nhau.
+Thương người vợ anh hàng thịt
- Chi tiết: Cu Tị chết => đẩy bi kịch đến chỗ “mở nút”
- Trương Ba tưởng tượng ra giả cảnh khi nhập xác đứa bé
=> bao nhiêu phiền toái khác do sự vênh lệch hồn xác sẽxảy ra , nỗi đau của người thân cu Tị => nhận thức tỉnh táo
=> quyết định sáng suốt: xin cho cu Tị sống lại, để mìnhchết hẳn
Nhận xét
- Lời của Trương Ba dày đặc => không còn cái ngập ngừng,yếu thế như trong đối thoại với Xác, mà tự tin, chủ độngbày tỏ
- Quá trình đưa ra quyết định dứt khoát “chết hẳn”, Trương
Ba đã thực hiện cuộc phục sinh tâm hồn mình Người ta lạithấy một Trương Ba nhân hậu, vị tha, giàu tình thương
- Nhận thức được ý nghĩa đích thực của cuộc sống: Cuộcsống đáng quí biết bao (Ông tưởng tôi không ham sống haysao?), nhưng sống mà không được là mình (sống giả tạo) thìchẳng có lợi cho ai ngoài “bọn khốn kiếp” đục nước béo cò
4.Đoạn kết: