Giá trị hiện thực vợ nhặt

Đề bài 3: Phân tích giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm “ Vợ nhặt”Gợi ý làm bài Mở bài: Vợ nhặt là một trong những truyện ngắn hay nhất của Kim Lân và của văn học Việt Nam sau 19

Đề bài 3: Phân tích giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm “ Vợ nhặt”

Gợi ý làm bài

Mở bài: Vợ nhặt là một trong những truyện ngắn hay nhất của Kim Lân và của văn học

Việt Nam sau 1945 Thông qua tình huống “nhặt vợ” ngồ ngộ mà đầy thương tâm, nhà văn đã cho ta thấy được nhiều điều về cuộc sống tối tăm của những người lao động trong nạn đói năm 1945 cũng như khát vọng sống mãnh liệt và ý thức về nhân phẩm của họ Truyện ngắn giàu giá tri hiện thực và nhân đạo

Thân bài

a Giá trị hiện thực

* Khái niệm “giá trị hiện thực” trong văn học.

Phản ánh hiện thực một cách cụ thể, chân thực, được xem là một nguyên lí quan trọng

của văn chương Hiểu rõ quy luật đó, nhà thơ Tố Hữu khảng định “văn học không chỉ là văn chương mà thực chất là cuộc đời Văn học sẽ không là gì cả nếu không vì cuộc đời

mà có Cuộc đời là nơi xuất phát, cũng là nơi đi tới của văn học” Đúng thế, văn chương

bao giờ cũng bắt rễ rất sâu vào hiện thực để tạo nên những trang viết có sức sống tươi xanh, giàu giá trị hiện thực Văn học có giá trị hiện thực là khi tác phẩm phản ánh chân thực những gì là bản chất nhất của cuộc sống, giúp người đọc nhận thức vừa toàn diện vừa sâu sắc bức tranh hiện thực được phản ánh

* Giá trị hiện thực trong Vợ nhặt

- Tác giả dựng lên khá chân thực bức tranh nạn đói ảm đạm, thê thảm năm 1945 mà nhân dân ta phải đối mặt Cái đói đã hành hạ người dân quê thật khủng khiếp Người dân phải dời bỏ quê hương, dắt díu nhau đi vật vờ như những bóng ma Trong cách viết của nhà văn, cái đói đã tràn đến xóm ngụ cư:

“Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình, đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám như những bóng ma, và nằm ngổn ngang khắp lều chợ Người chết như ngả dạ Không buổi sáng nào người trong làng đi chợ, đi làm đồng không gặp ba bốn cái thây nằm còng queo bên đường Không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người.”

Chỉ một đoạn văn ngắn mà Kim Lân đã giúp chúng ta đã cảm nhận được không khí ghê

sợ của nạn đói đã đi vào lịch sử Nạn đói mà hơn hai triệu đồng bào ta chết đói Đối diện với nạn đói này, người dân ngụ cư (âu cũng chính là đồng bào ta) luôn sống trong tâm

trạng lo sợ “Biết rằng có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không”.

- Tác phẩm gián tiếp vạch trần tội ác của giặc ngoại xâm Đánh chiếm nước ta, thực dân Pháp đã “đẻ” ra hàng trăm thứ thuế hết sức vô lí:

Thực dân Pháp ra sức bóc lột nhân dân ta, trong khi đó, Phát xít Nhật cũng ra sức thống trị đồng bào ta Chúng bắt dân ta phải “nhổ lúa để trồng đay” Hậu quả là giặc ngoại xâm

đã đẩy dân ta rơi vào nạn đói năm 1945

- Nhà văn phản ánh xu thế Cách mạng mà nhân dân lao khổ hướng tới Với hình ảnh lá cờ

đỏ ở cuối tác phẩm, nhà văn như muốn khảng định: người dân nghèo như anh cu Tràng sau khi giác ngộ chắc chắn sẽ đến với Cách mạng

=> Với ba phương diện như đã trình bày ở trên, ta thấy tác phẩm Vợ nhặt giàu giá trị hiện

thực

b Giá trị nhân đạo

* Khái niệm “giá trị nhân đạo”

Giá trị nhân đạo là một giá trị cơ bản của những tác phẩm văn học chân chính, được tạo nên bởi niềm cảm thông sâu sắc đối với nỗi đau của con người, sự nâng niu, trân trọng những nét đẹp trong tâm hồn và lòng tin vào khả năng vươn dậy của con người

* Giá trị nhân đạo trong Vợ nhặt của Kim Lân

Nhà văn Nguyên Ngọc cho rằng:“Nghệ thuật là sự vươn tới, sự hướng về, sự níu giữ mãi mãi tính người cho con người Cái cốt lõi của nghệ thuật là tính nhân đạo” Đồng cảm với quan niệm của Nguyên Ngọc, viết Vợ nhặt, Kim Lân đã có dịp thể hiện tình yêu con

người tha thiết của mình Tình cảm nhân đạo của ông gửi gắm trong tác phẩm thể hiện trên các phương diện sau:

- Tác phẩm bộc lộ niềm xót xa, thương cảm đối với cuộc sống bi đát của người dân nghèo trong nạn đói

+ Tác giả xót xa trước hình ảnh xóm ngụ cư chìm trong nạn đói: những xác người còng queo, tiếng quạ gào thê thiết, tiếng hờ khóc trong đêm, mùi xác chết gây gây, những khuôn mặt u ám, những dáng người ủ rũ, những nỗi lo âu tất cả đều gợi lên trong trái tim nhà văn nỗi đau quặn thắt

+ Kim Lân thương cảm sâu sắc với cảnh ngộ của mẹ con Tràng: Xót xa cho Tràng vì lấy được vợ nhờ nạn đói nên anh vừa vui lại vừa tủi; cảm thương với nỗi lòng trĩu nặng suy

tư ngập đầy những lo lắng, băn khoăn của bà cụ Tứ; ái ngại cho thân phận bị rẻ rúng, xem thường của người vợ nhặt tất cả đều gợi lên trong cõi lòng nhà văn tình cảm bùi ngùi, đầy xót xa

- Nhà văn lên án, tố cáo tội ác tày trời của bọn thực dân, phát xít đối với nhân dân ta: Thương người dân nghèo bao nhiêu, nhà văn căm phẫn bấy nhiêu với tội ác của giặc ngoại xâm Bởi giặc ngoại xâm đã chà đạp lên quyền sống tự do, độc lập của nhân dân ta Bởi giặc ngoại xâm đã đẩy người dân lành vào ngõ thẳm đường cùng của nạn đói ghê sợ

- Kim Lân khám phá, phát hiện, trân trọng và ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của người nông dân:

+ Họ là những con người giàu tình yêu thương, luôn cưu mang, đùm bọc giúp đỡ nhau trong cuộc sống.Vẻ đẹp này có lẽ được thể hiện rõ nhất qua hành cử của Tràng Gặp người đàn bà đói, dẫu chẳng dư dật gì, Tràng sẵn sàng cho ăn Khi người đàn bà theo mình, dù lo lắng cho những ngày sắp tới, Tràng cũng không từ chối, không hề đùa cợt,

xem thường Đây chẳng phải chính là tinh thần “Thương người như thể thương thân” vốn có tự ngàn đời của dân tộc đó sao ?

+ Họ là những con người giàu niềm tin, niềm lạc quan vào cuộc sống: Đối diện với cái chết cận kề, nhân vật của Kim Lân không bao giờ tuyệt vọng Người vợ nhặt bỏ qua ý thức về danh dự, chấp nhận “theo không” chỉ vì muốn dựng xây một mái ấm gia đình

Tràng dẫu có phần lo lắng “thóc gạo này đến cái thân mình chả biết có nuôi nổi không, lại còn đèo bòng”, nhưng vẫn đầy hào hứng chào đón một cuộc sống mới“Hắn đã có một gia đình Hắn sẽ cùng vợ sinh con đẻ cái ở đấy Một nguồn vui sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng Bây giờ hắn thấy hắn nên người ” Bà cụ Tứ dẫu lo lắng cho hai con nhưng vẫn không quên nhen lên ngọn lửa yêu sống “Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời ?” thế giới nhân vật của Kim Lân đều nhất quán hướng về sự sống Đây chính là dụng ý nghệ thuật của nhà văn khi viết tác phẩm này: “Trong sự túng đói quay quắt, trong bất cứ hoàn cảnh khốn khổ nào, người dân ngụ cư vẫn khao khát vươn lên trên cái chết, cái thảm đạm để mà vui, mà hi vọng”.

- Nhà văn hé mở con đường đổi đời tươi sáng, tích cực cho người dân khốn cùng Bằng

cách để cho Tràng bừng tỉnh khi được giác ngộ “lá cờ đỏ to lắm” là của Việt Minh và

đoàn người đói ầm ầm đi trên đê Sộp chính là Việt Minh đi phá kho thóc của Nhật để chia cho dân nghèo, nhà văn tin tưởng rằng: những người dân nghèo khổ như Tràng sẽ đấu tranh dưới ngọn cờ của Đảng Đó chính là con đường giúp họ đổi đời đúng đắn, tươi sáng nhất

Kết bài: Vợ nhặt là truyện ngắn giàu giá trị hiện thực và nhân đạo Điểm đáng nói nhất

về giả trị nhân đạo của tác phẩm này là niềm tin sâu sắc của nhà văn vào bản năng sống, khát vọng sống mạnh mẽ của họ Tình cảm nhân đạo ở đây có nét mới mẻ so với tình cảm nhân đạo được thể hiện trong nhiều tác phẩm của văn học hiện thực trước Cách mạng

Bài phân tích của Trương Mỹ Huyền lớp 12 chuyên văn THPT Nguyễn Tất Thành ,

Hà Nội (Giải ba cuộc thi HSG cấp quận)

Vì khi đã chết, chúng ta không thể lên tiếng Phát xít Nhật càn qua quê hương ta, đất Việt lầm than với hai triệu người con chết vất vưởng Nhưng chính trong tận cùng ta thấy đối cực, trong cái chết và màu đen, chúng ta thấy tình yêu và sắc sáng Truyện "Vợ nhặt" là thế, một minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của sự sống, sống với nhọc nhằn khổ ải, sống với cái nghèo đến tột độ về vật chất, nhưng chỉ cần hi vọng, một sự hi vọng trù phú

và vững chãi Họ, chúng ta, tất thảy sẽ vượt qua

Tràng xấu, xấu là xấu trai, nhưng được cái tốt bụng và dễ gần Xóm làng nghĩ Tràng không thể có vợ Cũng đúng, với cái thời đói đến ăn cám hay ánh sáng vào đêm là thứ xa

xỉ vậy người vừa nghèo vừa xấu thì ai dám gửi thân ?

Xóm tản cư nheo nhóc và hoang tàn Đông thì có đông nhưng xóm làng như vẻ không người, chỉ là những cái bóng nhếch nhác lê gót trên những con đường quanh co Xác chết nhiều hơn thực thể di động Bóng đen gần như chiếm lĩnh cả, mặt trời vẫn sáng đó, nhưng đôi mắt của dân chúng ở đây cứ tối sầm sầm lại

Ấy vậy mà Tráng có vợ Xóm làng bị đói quật mà biểu hiện rõ nhất là lũ trẻ Sự hoạt bát bình thường thay cho cái im ỉm thụ động, chắc không ai dạy nhưng chúng biết bớt vận động là bớt bầu bạn với đói Nhưng Tràng lấy vợ! Bản năng làm chúng tò mò Chúng nhốn nháo cả một đoạn

Đường dài quanh co, sự dài ấy như trêu chọc cái e thẹn ban đầu của đôi uyên ương Nghĩ chữ uyên ương cũng không hợp trong hoàn cảnh này, khi người ta hay dùng chữ mĩ miều

đó cho những đám cưới linh đình Nay, trên con đường về nhà chồng với xác chết cạnh đường đủ gần để nhìn thấy sự phân hủy hoặc cứ văng vẳng bên tai tiếng khóc tang gia; thiết nghĩ ngày cưới cũng đáng nhớ thật

Tình yêu luôn là trò phiêu lưu Vì rằng chúng ta không biết sẽ gặp ai, hoặc chi chúng ta không biết sẽ đi về đâu và kết quả thế nào với sự chọn lựa đó Tràng và vợ đã tham gia cuộc phiêu lưu đó Tràng vẫn lo đau đáu về tương lai Một miệng nuôi không xong, giờ gánh thêm chẳng phải hại lấy thân và cả người ? Đến với nhau tốt đẹp thì đó là duyên lành, nhưng lôi nhau xuống cùng cực thì lại là nợ đời với nhau Tràng lại nhớ về cái sự chẳng biết duyên hay nợ kia Một câu hò cho quên khổ lao động, một cái đáp của tuổi trẻ thanh xuân, hai người quen nhau Lại cộng hưởng giữa đói và sự tốt bụng, họ lại gần

nhau hơn Giờ quay lại với sự thật ngay trước mắt, Tràng có vợ và mẹ anh thì vẫn chưa về

Sự xuất hiện của người mẹ là cái nhấn cho sự khổ của đôi bên Qua người mẹ như tấm gương, ta nhìn thấy cả ba gương mặt đói hốc trong đấy Và như mọi bà mẹ Việt Nam, bà

đã khóc Khóc vì thương, thương cho đứa con mình đã có vợ, thương cả đứa con dâu cũng cùng quẫn chẳng khác gì con mình Khóc vì tủi, tủi cho cái phận nghèo không dễ có được một đám cưới đủ nghi thức hay gần hơn là đủ no, chỉ vài câu chào, vài ánh mắt nhìn thẳng nhau, vậy là họ thành gia đình Và khóc với một chút nghi ngờ, phải chăng vì đến đường cùng, người ta mới gửi thân cho con trai nhà mình ? Nước mắt tuông ra cho lời định nói đến Bà chỉ chúc cho hai con sống bình yên bên nhau, còn tương lai là sự bấp bênh không muốn nghĩ

Vợ Tràng, thành viên mới của gia đình, chắc cũng lo xốn xang trăm bề Mà không, phải chắc chắn chứ Phụ nữ Việt vốn giỏi lo toan; công, dung, ngôn, hạnh là vốn liếng mà họ lận lưng khi về nhà chồng Nhưng với cái quá mới thế này chị chưa thể chứng minh gì Rồi trời cũng tối Chu kì vẫn thế Sáng giăng mắt ra Tràng mới dậy Đời hay nói mỗi ngày là một ngày mới, và điều đó ập ngay cho Tràng thấy Nhà cửa gọn hơn, có cái gì đó

ấm cúng hơn, chỉn chu và cảm giác như đang và sẽ chuẩn bị cho tương lai

Bữa cơm tới Biết rằng đói thì luôn đói nhưng cơm thì vẫn phải theo bữa Và họ, dùng từ cơm như thói quen, chứ đáng ra bữa ăn chỉ là cháo và cám Trời đánh tránh bữa ăn, thằng Nhật thì không Lại vang lên tiếng đòi thuế Thuế, thuế, lại thuế !

Như vết thương mở miệng, mỗi ngày một bào mòn đến cùng kiệt sức khỏe Thuế từng ngày là nỗi ám ảnh của dân đen, dân đói Ruộng vẫn còn, nhưng chúng bắt trồng đay Lúa vẫn có, nhưng là cho chúng nó Dân ta chết, làm phân bón cánh đồng

Tràng đờ ra Cái đờ ra như sự nhu nhược không đề kháng Cuộc sống của anh là sự chịu đựng và ám ảnh riết thành thói quen, anh quy đồng tương lai cho cái hiện tại khốn khổ này Không riêng anh, mà có lẽ xóm làng này, không riêng xóm làng này, mà có lẽ cả một nước Việt này sự đờ ra kia như bao phủ tất thảy

Việt Minh !

Hả !? Việt Minh ! Tràng như sực tỉnh Cái tên này nghe mang máng ở đâu Anh đã từng

sợ, vì anh không hiểu gì Nhưng vợ nói, rồi phong phanh tin nghe đồn, sao anh thấy họ thân quen

Tràng như bị cuốn vào dòng suy nghĩ đó, với quật khởi, với cờ đỏ Họ chính là ta, ta hòa với họ Việt Minh không xa lạ mà chính là bản thể này Tiếng trống thúc thuế vẫn dồn dập Nhưng ! Không còn là tiếng trống hoang mang lo sợ, âm thanh như tức lồng ngực giờ là tiếng trống trận cho cả một tầng lớp bị chà đạp Sống với niêm tin, họ sẽ sống ! Truyện kết lửng lơ, với Tràng còn ngồi với bữa cơm dang dở Nhưng cái dang dở kia là khởi đầu cho trường kì kháng chiến của một dân tộc, mà trong đó hình thành từ từng cá

thể Tràng, vợ Tràng và cả mẹ già, giờ tay sẽ cùng chung sức cho hành trình dài của triệu dân đất Việt Pháo đài hòa bình và độc lập vững chãi trên từng viên gạch tin tưởng và hi vọng