míi, con ngêi míi, tri thøc khoa häc, nghÖ thuËt s¸ng t¹o còng ph¸t triÓn song song m«i trêng gi¸o dôc còng ®ßi hái ph¸t triÓn toµn diÖn vÒ mäi mÆt vµ ph¶i b¾t ®Çu tõ chÝnh nh÷ng con ng[r]
Trang 1Phần I
Đặt vấn đề
Bằng kiến thức đã học ở trờng Cao đẳng nghệ thuật, tri thức hiểubiết thực tế và kinh nghiệm tích luỹ chuyên môn, chuyên ngành Mĩthuật của bản thân không ngừng khai thác, khám phá, tìm tòi, sáng tạocái mới, cái đẹp và học hỏi đồng nghiệp cũng nh sự say mê yêu ngành,yêu nghề qua một quá trình công tác dạy học môn Mĩ thuật khối 6,khối 7, khối 8, khối 9 tôi đã đúc rút và nắm bắt tình hình nhận thứccủa các em học sinh tôi mạnh dạn xây dựng ý kiến về chuyên ngành
Mĩ thuật và kiến nghị, đề xuất một số ý kiến để nâng cao việc dạy họccủa bộ môn Mĩ thuật ở các trờng Trung học cơ sở trong thời đại mớiquy mô, đại trà hơn, góp phần vào công tác Đảng, công tác chính trị,công tác giáo dục chính quy hiện đại Hớng tới cái “chân - thiện -mỹ”, cái tinh, cái cốt lõi Chính vì thế tôi muốn nghiên cứu và chọn đề
tài: Phơng pháp dựng một bức phác thảo tranh bố cục Vẽ tranh -“
vẽ tranh đề tài ở khối 6, 7, 8, 9 ” – quy trình thiết kế bài giảng vẽ“
tranh về đề tài cảnh đẹp quê hơng - đất nớc ” Làm cơ sở xây dựngviệc dạy học Mĩ thuật vào ứng dụng thực tế của các trờng trong toànngành giáo dục vì vậy đây là một bộ môn mới mà Bộ giáo dục đào tạo
đa vào chơng trình cải cách giáo dục dạy học ở các trởng tiểu học,trung học cơ sở lên một tầm cao mới, đáp ứng nhu cầu thởng thức vềcái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong cuộc sống và xây dựng, hìnhthành nhân cách thẩm mỹ trong việc học tập, sinh hoạt vui chơi với ch-
ơng trình Mĩ thuật hiện nay nhằm nâng cao chất lợng toàn diện
II- lý do chọn đề tài:
Học sinh trung học cơ sở từ 11 - 15 là lứa tuổi ham thích hoạt
động nghệ thuật nói chung, hoạt động tạo hình “Mĩ thuật” nói riêngchơng trình học Mĩ thuật ở trung học cơ sở sẽ giúp các em học cácmôn, học khá tốt hơn, cách nhìn, cách sinh hoạt t duy của mon Mĩthuật sẽ tạo điều kiện cho các em học các môn khoa học tự nhiên cóhiệu quả hơn
Tuy nhiên ở trung học cơ sở học sinh cha học Mĩ thuật có nềnnếp, bị cuốn hút vào các môn chính cơ sở vật chất bộ môn còn thiếu,nghèo nàn, thiếu môn nghệ thuật, thiếu phòng chức năng… gây hạnchế nhất định đến chất lợng học Mĩ thuật của học sinh
Trang 2Một giáo viên trẻ khoẻ, nhiệt tình, yêu nghề, yêu trò, mến trẻtâm huyết với nghề, chịu khó tìm tòi học hỏi cái mới, cái đẹp, cái độc
đáo, cái đặc biệt có tâm hồn đam mê nghệ thuật nói chung và hội hoạ
“Mĩ thuật” nói riêng Là một giáo viên tốt nghiệp trờng cao đẳng Cao
đẳng nghệ thuật chuyên ngành Mĩ thuật và sự quan tâm giúp đỡ củaBan giám hiệu nhà trờng, bạn bè, đồng nghiệp nên tôi tự tin trong quátrình giảng dạy với chơng trình mới, bộ môn mới đạt hiệu quả và mongmuốn sự quan tâm hơn nữa của trờng, của phòng giáo dục tạo mọi điềukiện cơ sở vật chất tranh mẫu trờng, tợng… tạo ra các sân chơi, cáccuộc thi vẽ tranh, triển lãm tranh, các kỳ thi học sinh giỏi để giáo viênkhẳng định đợc chuyên môn trình độ của mình
III- Nhiệm vụ nghiên cứu
1 Trang trí một vài ý kiến cơ bản cần thiết về Mĩ thuật để có thể
giải quyết đợc các bài học trong chơng trình
2 Bồi dỡng thị hiếu thẩm mỹ và phơng pháp sáng tạo.
3 Trang bị phơng pháp dạy Mĩ thuật ở trờng THCS.
a) Về kiến thức: Nhận thức đợc khái niệm nhận thức khái niệm
mĩ thuật để vận dụng dạy Mĩ thuật ở trung học cơ sở
b) Về khả năng thực hành: Biết vẽ những bài theo mẫu trang trí
và thởng thức mĩ thuật, vẽ tranh đề tài…
c) Về phơng pháp giảng dạy: Nắm đợc mục đích, yêu cầu nhiệm
vụ và nội dung chơng trình mĩ thuật để vận dụng những phơng phápdạy học mĩ thuật ở trung học cơ sở
d) Giáo dục thẩm mỹ: hiểu biết về cái đẹp và vận dụng và giáo
dục thẩm mỹ cho học sinh thông qua dạy môn Mĩ thuật
IV- Đối tợng nghiên cứu
Nghiên cứu vẽ tranh đề tài, vẽ tranh dân gian, vẽ tranh quê hơng,
đất nớc, vẽ tranh mẹ của em… ở chơng trình lớp 6, 7, 8, 9
V- Phơng pháp nghiên cứu
Nghiên cứu thực tế ở các khối: Khi dạy học ở lớp 6, 7, 8, 9 theophơng pháp đổi mới của Bộ giáo dục tôi thấy phát huy ở học sinh mặttích, học sinh học tập sôi nổi, hăng say và đạt hiệu quả
Nghiên cứu một bài giảng áp dụng vào các tiết dạy Mĩ thuật ởcác khối 6, 7, 8, 9, giáo viên phải chuẩn bị giáo án, tranh mẫu cho họcsinh quan sát, đồ dùng dạy học, màu chì vẽ, giá vẽ… Học sinh đợc học
Trang 3lý thuyết xong và tiến hành thực hành tại lớp Giờ thực hành học sinh
vẽ tranh giáo viên bám sát hớng dẫn bổ sung
Qua giờ thực hành tôi thấy học sinh tích cực hoạt động và mứctiếp thu của học sinh rất tốt, có một số em vẽ tranh nhanh, đẹp, bố cụcchặt chẽ, hợp lý, sáng tạo độc đáo, màu sắc tơi sáng
Là giáo viên giảng dạy tôi luôn tìm tòi tài liệu tham khảo quathông tin truyền hình, sắc màu không gian, hành tinh xanh mãi xanh,sách sắc màu và hội hoạ của NXB Mĩ thuật, sách Mĩ thuật ngày naycủa Hội Mĩ thuật Việt nam, truyện tranh Việt Nam, sạch Mĩ thuật 6,
7, 8, 9, Mĩ thuật thế giới, chơng trình thế giới trong mắt em, tài liệubồi dỡng thờng xuyên cho giáo viên THCS, tập tranh triển lãm toànquốc 2001 - 2005 để vận dụng đa vào bài dạy góp thêm phần phongphú của bài và tạo cho học sinh hiểu sâu hơn
2 Các loại hình nghệ thuật:
Mĩ thuật bao gồm nhiều loại hình (ngành) nghệ thuật với đặc
điểm và ngôn ngữ riêng nh: Âm nhạc, kiến thức điều khắc, điện ảnh,sân khấu,thời trang, hội họa (Mĩ thuật) nhng thông thờng ngời ta dùng
từ Mĩ thuật để biểu thị đặc trng cho nghệ thuật hội Đó là một loại hìnhnghệ thuật sáng tạo cái đẹp bằng cách sử dụng đờng nét, màu sắc, hìnhmảng, khối mảng, hình thể hoà quyện với t tởng tình cảm của ngời họa
sĩ, nghệ sĩ tạo nên những tác phẩm mĩ thuật nh tranh, tợng…
Trang 4“Con ngời bản tính là nghệ sĩ, bắt cứ đầu vào lúc nào con
ng-ời cũng đa cái đẹp vào cuộc sống” (Mác xim - Goóc ky)
Từ buổi bình minh của nhân loại khi con ngời phát hiện ra vẻ
đẹp của thiên nhiên sự nhận thầu của thế giới hiện thực đợc mở rộngvới ý thức tự giác và ngỡng mộ thì con ngời đã đa cái đẹp vào phục vụcuộc sống Con ngời đã biết chê tác và trang trí các công cụ lao độngbằng đá, đồng từ hình dáng đơn sơ đến tiện dụng và thẩm mỹ (đẹp)
Mĩ thuật từ đó gắn bó khăng khít với lịch sử phát triển của conngời và ngày càng đạt tới mức độ nghệ thuật cao
Ngày nay xã hội mới, nhu cầu thẩm mỹ trong đời sống xã hộingày càng nhiều vẻ, nhiều mặt yêu cầu mĩ thuật cũng khác trớc về chấtlợng và kiểu dáng Chính vì vậy, con ngời muốn xây dựng cải tạokhung cảnh thiên nhiên và đời sống xã hội để cảnh quan môi trờngngày một xanh - sạch - đẹp tốt hơn hoàn mỹ hơn về nơi ăn, chốn ở, ph-
ơng tiện sinh hoạt từ lớn đến nhỏ trong gia đình… ngày càng đẹp hơn,tiện dụng hơn
Tóm lại: Đời sống xã hội mới ngày nay ở mọi nơi, mọi lúc đềucần đến vẻ đẹp “kịp thời” của Mĩ thuật và nghệ thuật Đó là một nhucầu chính đáng cần thiết của con ngời Hay nói một cách khác đờisống xã hội ngày càng cao, càng phát triển thì nhu cầu khoái cảm thẩm
mỹ của con ngời cũng phải cao hơn
II- Cơ sở thực tiễn
Trong chơng trình Mĩ thuật lớp 6, 7, 8, 9 cho chúng ta biết cách
vẽ tranh, vẽ tranh đề tài đờng nét, bố cục, hình mảng màu sắc, luật xagần tạo không gian phối cảnh, hình ảnh đó nguyên tắc vẽ tranh
Vẽ tranh đề tài rất phong phú, đa dạng có tầm quan trọng to lớnmang tầm vóc thời đại sâu sắc thông qua các tiết dạy mĩ thuật giáoviên làm sống lại, tái tạo thổi hồn vào bức tranh thể hiện hoạt độngsinh hoạt nguồn sống giàu đẹp của con ngời
Trong những nămqua Bộ giáo dục đã tiến hành thay sách giáokhoa lớp 6, 7, 8, 9 cải cách chơng trình dạy học, giáo viên thực hiệntheo chơng trình dạy học phơng pháp mới lấy học sinh làm trung tâm
đây là một vấn đề quan trọng đa chất lợng dạy học có hiệu quả
Hiện nay giáo viên mĩ thuật còn thiếu trong các trờng trung họccơ sở phải một điều giáo viên dạy học kiêm nhiệm môn Mĩ thuật Tuy
Trang 5dạy kiêm nhiệm nhng học sinh học sôi nổi, tích cực nhng cha có chiềusâu dẫn đến kết quả học tập cha đợc đáp ứng.
III- Bố cục tranh
1 Mảng chính: Là mảng nêu bật đợc nội dung của tranh, làm rõ
nội dung chủ đề của ngời vẽ
2 Mảng phụ: Là mảng có tác dụng bổ trợ cho mảng chính
nhằm tăng thêm ý nghĩa của nội dung chủ đề mà ngời vẽ muốn diễn
đạt tạo đợc phối cảnh không gian, thời gian cho tranh vẽ
IV- Nguyên tắc bố cục tranh
* Một số phơng pháp để xây dựng bố cục tranh:
Bố cục theo đờng lợn để tái tạo
đợc sự uyển chuyển, mềm mại,
duyên dáng (vui chơi, văn nghệ)
Nhng để có bố cục đẹp phải dựa vào tính chất và yêu cầu chủ đềtranh Do đó còn chú ý một số điều cơ bản khi làm bố cục tranh
- Phân bố hình mảng to, nhỏ phải đợc sự nhịp nhàng
Trang 6(Cần lu ý: Tranh bố cục dồn về một phía làm bố cục mất cân đối
và tránh đặt các mảng hình đăg đối, có cùng tỷ lệ hoặc đặt một mảngquá lớn vào giữa tranh
- Không đặt các đờng xuyên chép vào các góc tranh và khôngnên vẽ các đờg thẳng chia đôi bức tranh thành hai mảng bằng nhau
- Chủ đề của bức tranh có vị trí xứng đáng về hình mảng và màusắc
Tóm lại: Để có bố cục tranh đẹp và còn tuỳ thuộc vào sự lựachọn hình thức bố cục kết hợp với nội dung chủ đề tranh và khả năng
về ngời vẽ
V- Phơng pháp tiến hành vẽ tranh
1 Nghiên cứu lựa chọn chủ đề:
Vẽ tranh là một khái niệm rộng lớn về nội dung.Vì vậy ngời giáoviên phải lựa chọn một chủ đề sao cho phù hợp với tình cảm, cảm xúc
và khả năng thể hiện của mình nh:
- Nên thể hiện ở khía cạnh nào thì nêu đợc nội dung chủ đề
- Nên vẽ những gì hình tợng nào là chủ đề, hình tợng nào là phụ,nếu thiếu hình tợng thì tranh vẽ không có nội dung có thể lạc đề
2 Làm phác thảo:
a) Phác thảo đen trắng:
Trang 7Vẽ thử 3 -4 cái nhỏ để chọn 1 Đây là bớc đầu nghiên cứu tìm tòisắp xếp những hình ảnh, cảnh vật bằng mảng hình to nhỏ để diễn ýxây dựng chủ đề sao cho hài hoà mảng và đậm nhạt tạo cho ngời vẽchủ đọng khi làm phác thảo màu tránh đợc tình trạng hình mảng, đậmnhạt lộn xộn, màu sắc bợt bạc, bớc này làm tốt sẽ góp phần quan trọngquyết định đối với bức tranh.
Khi làm phác thảo ta có thể dùng các ký hoạ đã có từ thực tế, lựachọn và sắp xếp bố cục, sau đó có thể thêm vào, bớt đi hoặc thay đổicác vị trí hình mảng để tạo nên một bố cục chặt chẽ vững chắc
Cần tạo nên các mảng đậm nhạt, mảng sáng, mảng tối, trunggian để diễn tả không xa gần và tạo nên thế cân bằng của bố cục
b) Phác thảo màu:
Dựa trên cơ sở mảng đậm, mảng nhạt của phác thảo đen trắng, tatìm phải thảo màu cho phù hợp với các độ đậm nhạt và tơng quan màusắc hài hoà, thể hiện đúng đợc nội dung chủ đề, khi phác thảo màucần chú ý ở gần, ở xa, màu trong tối, ngoài sáng Màu ở ngoài sángbao giờ cũng rõ ràng và nóng, tơng phản mạnh, màu ở trong tối thờng
là màu lạnh Nếu nh sử dụng không đúng quy định sẽ không diễn tả
đ-ợc không gian các mảng hình sẽ không nắm đúng vị trí mà muốn nhảy
ra ngoài hoặc gây rối mắt
Trang 8Trớc khi vẽ phác thảo màu cần xác định gam màu chủ đạo chophù hợp với nội dung Khi vẽ màu phải hiểu chú ý đến tơng quan đậmnhạt và tơng quan màu sắc, không nên dùng màu nguyên chất để vẽhoặc không nên vẽ xong mảng này rồi mới vẽ sang mảng khác mà phải
so sánh toàn bộ giữa các mảng gần, xa, sáng, tối có nh vậy ta mới tìm
đợc một phác thảo màu tốt để thể hiện đợc nội dung chủ đề
c) Phóng hình:
Đầu tiên ta phải phóng hình lên khuôn khổ quy định, Cần chú ý
đến tỷ lệ giữa khôn khổ của phác thảo và khuôn khổ bản vẽ Khiphóng hình cần phải vẽ kỹ các đặc điểm của nhân vật và đồ vật trongcảnh, cần chú ý đến tỷ lệ của ngời ở gần và ngời ở xa Để cho hìnhphóng chính xác đúng với phác thảo nên áp dụng phơng pháp phongtranh cách kẻ ô hay bàn cờ
d) Thể hiện:
Dựa trên phác thảo màu đã pha màu cho đúng ta có thể vẽ từ
đậm đến nhạt, từ gần đến xa, vẽ toàn bộ các mảng lớn, sau đó mới vẽcác chi tiết Khi vẽ màu luôn chú ý so sánh các màu đặt ngang nhausao cho thuận mắt, êm dịu tạo nên một hoà sắc đẹp, không nên vẽ kỹcác chi tiết không cần thiết
VI- Nội dung và biện pháp thực hiện
1 Nội dung vẽ tranh:
Các em có thể vẽ nhiều đề tài, tìm đợc những ý hay dí dỏm, cónhiều bố cục lạ, đẹp về hình, về dáng và những nét điển hình, vẽ cóchiều sâu, có động, có tĩnh, màu sắc tơi vui hồn nhiên, thơ mộng, trữtình vì vẽ tranh có tính chất tổng hợp nhiều yếu tố nh hình hoạ, ký hoạ,màu sắc, phơng pháp sắp xếp (bố cục, hình mảng, đậm, nhạt xa gần…)hằm ghi lại tạo nên một hình ảnh, một cảnh sinh hoạt hoặc nêu lên mộtvấn đề trong cuộc sống Tranh vẽ gợi cho ngời xem những khung cảnh,hình ảnh cô đọng nhất, tập trung nhất
Tranh vẽ có mục đích phục vụ cho yêu cầu cuộc sống (sản xuất,chiến đấu, các nhu cầu trong cuộc sống Nếu suy nghĩ chúng ta sẽ tìmthấy nhiều chủ đề rất thú vị để vẽ thành tranh có chủ đề tốt
Tranh vẽ có tác dụng giáo dục động viên mọi ngời cho ên khi vẽcần phải nghiên cứu kỹ nội dung, chọn lọc những nét điển hình tiêu
Trang 9biểu nhất để mô tả tranh vẽ là phản ánh cuộc sống bằng chính cuộcsống cho nên phải triệt khai thác hình và màu của sự vật thông quacảm xúc và tài năng sáng tạo của ngời vẽ.
Ngời vẽ phải biển hiện chủ đề và những nguyên tắc phơng phápsáng tác và cảm xúc của họ để bức trah đạt đợc 3 yếu tố
- Có vốn sống và sự hiểu biết từ cuộc sống
- Nắm đợc những nguyên tắc, phơng pháp xây dựng bố cục
b) áp dụng phơng pháp mới:
VII- Quy trình của một giáo án Mĩ thuật
1 Soạn bài theo phơng pháp tích cực
- Những dự kiến của giáo viên phải tập trung chủ yếu vào cáchoạt động của học sinh (quan sát vật mẫu, tranh, ảnh và tranh luậnnhững vấn đề đặt ra…) Trên cơ sở giáo viên hình dung mình sẽ phải tổ
Trang 10chức các hoạt động của học sinh nh thế nào ? (giao bài tập theo cánhân hay nhóm…)
Giáo viên phải suy nghĩ công phu về những khả năng biểu diễncủa các hoạt động đề ra cho học sinh dự kiến những giải pháp điều
chỉnh để không bị “cháy giáo án”
Bài học đợc xây dựng từ đóng góp của học sinh thông qua nhữnghoạt đông do giáo viên tổ chức khai thức vốn hiểu biét và kinh nghiệmcủa từng học sinh và tập thể, tăng cờng mối liên hệ từ trò đến thầy vàmối liên hệ trong thực tế thì giáo viên phải có kinh nghiệm s phạm mớilàm chủ đợc tiết học
2 Quy trình thiết kế giáo án Mĩ thuật (giáo án dạy vẽ tranh
* Kiến thức: giúp học sinh cảm thụ và biết thêm những di tích,
danh làm, thắng cảnh của quê hơng đất nớc
* Kỹ năng: Học sinh vẽ đợc tranh về quê hơng đất nớc mình qua
kiến thức cơ bản và theo ý thích
* Thái độ: Có tình cảm yên mến và biết tôn trọng gìn giữ những
di sản văn hoá, lịch sử, những cảnh đẹp của quê hơng đất nớc
II- Chuẩn bị:
1.Tài liệu tham khảo
- Sách giáo viên Mĩ thuật
- Phơng pháp giảng Mĩ thuật trung học cơ sở
2 Đồ dùng dạy và học hớng dẫn cách vẽ tranh đề tài
* Học sinh : Bút chì, tẩy, màu, bút vẽ, giấy vẽ, vở vẽ vv…
Trang 11Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Từ ngàn xa ông cha ta đã ngợi ca đất nớc ta đẹp nh rừng vàng biển bạc,sơn thuỷ hữu tình:
Đờng vô xứ Nghệ quanh quanhNon xanh nớc biếc nh tranh hoạ đồRừng cọ đồi chè, cây đa bến nớc sân đình…
Đất nớc ta có nhiều danh lam thắng cảnh đẹp, di tích lịch sử, di tích văn hoá, du lịch nổi tiếng nh cung đình Huế, Phố cổ Hội an, Văn Miếu -Phố cổ Hà Nội, Vịnh Hạ Long, Sa pa… mà nhiều hoạ sĩ vẽ nên nhữngbức tranh kiệt tác Nhng hôm nay thầy và trò sẽ nghiên cứu một cảnh
đẹp, gần gũi quen thuộc với chúng ta đó là : Vẽ tranh phong cảnh quê
h-ơng - đất nớc.
Câu hỏi 1: Các em tả lại những cảnh
đẹp nổi bật, quanh cảnh ở quê hơng
Trả lời:
Nhóm 1 - 2: các đình làng, ngõ xóm,con sông, trờng, trạm… cây đa, bếnnớc, sân đình…
- Nhóm 3 - 4: Quê hơng thờng diễn
ra các hoạt động nh: lễ hội, sinh hoạtvăn nghệ, thể thao…
+ Treo đồ dùng dạy học (tranh phong