Tập đọc là một phân môn thực hành. Nhiệm vụ quan trọng của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm). Cần phải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau. Bài SKKN giúp học sinh đọc lớp 5 đọc diễn cảm, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học đã được các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lí chỉ đạo cũng như giáo viên trực tiếp giảng dạy đặc biệt quan tâm
Đổi mới phương pháp dạy học có thể hiểu tìm con đường ngắn nhất để đạt chất lượng và hiệu quả cao Con đường này không có sẵn, không bằng phẳng
mà đầy chông gai, khúc khuỷu, gập ghềnh với sự đan xen giữa cái chung và cái riêng, cái cũ và cái mới Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) bao gồm cả hai mặt: Phải đưa vào các PPDH mới đồng thời đồng thời tích cực phát huy những ưu điểm của PPDH truyền thống Lý luận dạy học đã khẳng định không có phương pháp vạn năng, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, yếu tố kinh nghiệm và sự kế thừa thể hiện khá đậm nét (thuyết trình , vấn đáp
là những phương pháp rất xưa cũ nhưng hiện tại vẫ được sử dụng trong các tiết dạy với mức độ đậm nhạt khác nhau) Đổi mới PPDH là sự kết hợp nhuần nhuyễn sáng tạo giữa kinh nghiệm của giáo viên với những yếu tố mới của PPDH hiện đại Với cách nhìn từ phương pháp mới, giáo viên có thể thực hiện việc cải tiến PPDH nói chung và môn Tiếng Việt lớp 5 nói riêng nhằm gây hứng thú học tập, tạo niềm tin, niềm vui bằng sự hình thành và phát triển
ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt: nghe, nói, đọc, viết để học sinh giao tiếp Thông qua việc dạy Tiếng Việt góp phần rèn luyện thao tác tư duy
Tiếng Việt là tiếng ghi âm, nghĩa là viết như thế nào thì đọc như thế ấy,
có đọc được thì mới hiểu được nội dung Vì thế phân môn Tập đọc có vị trí đặc biệt trong chương trình Tiểu học Nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinhTiểu học đồng thời làm cơ sở, nền móng cho mọi sự phát triển Đọc trở thành nhiệm vụ cấp thiết của mỗi người đi học Biết đọc con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từ đây họ biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội
Trang 3Nhờ đọc mà con người bày tỏ ý kiến của mỡnh Từ đú con người cú điều kiện tự học và hiểu biết cỏc mụn học khỏc Như vậy cú thể khẳng định rằng đọc là cầu nối của mọi tri thức, của mọi mụn học Đọc chớnh là học, học nữa, học mói, đọc để tự học, học cả đời Bởi vậy dạy cho học sinh biết đọc, đọc đỳng, đọc hiểu và đọc diễn cảm là một việc làm cần thiết và cú ý nghĩa rất quan trọng
Trong thực tế hiện nay, ở trường Tiểu học việc dạy đọc, bờn cạnh những thành cụng, cũn nhiều hạn chế Học sinh của chỳng ta chưa đọc được như mong muốn, kết quả đọc của cỏc em chưa đỏp ứng được yờu cầu của việc hỡnh thành kĩ năng đọc Cỏc giờ Tập đọc thỡ hầu như học sinh chỉ mới biết đọc đỳng, đọc trơn, số lượng học sinh biết đọc diễn cảm tốt cũn rất hữu hạn Giỏo viờn tiểu học cũn lỳng tỳng khi dạy Tập đọc đồng thời những phương phỏp cụ thể hướng dẫn rốn đọc diễn cảm cho học sinh Tiểu học cũng rất ớt được quan tõm
Vậy để giỳp học sinh đọc đỳng, đọc diễn cảm, hiểu và cảm thụ được bài văn, bài thơ thỡ đũi hỏi người giỏo viờn phải đổi mới phương phỏp dạy học theo định hướng mới đú là “Mọi học sinh đều phải tớch cực tham gia vào hoạt động học tập”
Do đú với mong muốn làm thế nào để chất lượng đọc đỳng, đọc diễn cảm của học sinh lớp 5 ngày càng nõng cao, tụi đó chọn đề tài “ Rốn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5” làm đề tài nghiờn cứu
I.2 Mục đích nghiên cứu
Thụng qua đề tài này, tụi mong muốn được gúp phần vào việc dạy nõng cao chất lượng giỏo dục núi chung và chất lượng dạy - học mụn Tiếng việt núi riờng
I.3 Thời gian địa điểm nghiên cứu
Trong thời gian hơn 8 thỏng kể từ khi đăng kớ đề tài (thỏng 9/2009) đến khi
hoàn thành đề tài (thỏng 5/2010) tụi đó thực hiện nghiờn cứu tại lớp 5A trường
Trang 4TiÓu häc An Sinh A huyÖn §«ng TriÒu - QN
I.4 Cơ sở thực tiễn
Qua quá trình giảng day nhiều năm ở trường tiểu học, tôi nhận thấy việc rèn đọc diễn cảm cho học sinhtrong giờ học chiếm một vị trí rất quan trọng đặc biệt đối với học sinh lớp 5
Tìm hiểu về những thuận lợi và khó khăn trong việc rèn đọc diễn cảm của học sinh lớp 5 qua giờ Tập đọc nói chung và lớp 5A trường tiểu học An Sinh
A nói riêng Tôi thấy học sinh có nhiều điều kiện tốt giúp cho việc rèn đọc có kết quả Những điều kiện đó là về chương trình, trình độ học sinh, sự quan tâm của gia đình, thầy cô và bạn bè Mặc dù có thuận lợi như vậy, thực tế tôi thấy khả năng đọc của học sinh không đồng đều, một số em có khả năng đọc rất tốt chỉ là sau khi nghe giáo viên đọc mẫu và hướng dẫn là các em có thể đọc khá đạt một tác phẩm Song bên cạnh đó, có những em có khả năng đọc còn hạn chế mặc dù đã được hướng dẫn tỉ mỉ Nguyên nhân tình trạng này có
cả nguyên chủ quan và khách quan Nguyên nhân khách quan là do những lỗi sai chung của địa phương khi phát âm và do phương pháp hướng dẫn của giáo viên, nên chưa phù hợp với toàn bộ học sinh Bên cạnh nguyên nhân, chính là nguyên nhân chủ quan, từ phía học sinh các em chưa tích cực rèn luyện, chậm trong tiếp thu kiến thức Từ sự chênh lệch như vậy, với mục tiêu chung đặt ra đối với giáo dục, là phát triển đồng bộ học sinh về các mặt Trên cơ sở bồi dưỡng những học sinh khá giỏi, khuyến khích quan tâm các học sinh yếu, giúp các em đạt trình độ chung
Từ những suy nghĩ như trên tôi quyết định chọn đề tài này đi vào “tôi quyết định chọn đề tài nàyđi vào tìm hiểu việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh qua giờ tập đọc ở lớp 5” Tìm ra phương pháp giảng dạy một cách tốt nhất trong quá trình hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm và cảm thụ tác phẩm văn học Đưa các em thâm nhập vào thế giới kì diệu của ngôn ngữ văn chương
Từ đó giáo dục cho các em cái hay, cái đẹp, bồi dưỡng những tinh thần đúng
Trang 5đắn đối với thiờn nhiờn, đất nước con người
II PHẦN NỘI DUNG
II.1 Chương I: Tổng quan
Trong thực tế giảng dạy của giỏo viờn cũng như việc học tập của học sinh
và kết quả khảo sỏt chất lượng đầu năm của trường, để đảm bảo cho chất lượng cuối năm thực sự là những con số thật, trỏnh được hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp và để học sinh cú thể học tốt mụn văn trong chương trỡnh Trung học cơ sở, tụi thấy việc đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 là thực sự cần thiết
Mục tiờu cần đạt của mụn Tập đọc lớp 5 là: hỡnh thành và phỏt triển ở học sinh cỏc kĩ năng sử dụng Tiếng việt (nghe - núi - đọc - viết) để học tập và giao tiếp trong mụi trường hoạt động của lứa tuổi
Thụng qua việc dạy và học Tiếng việt gúp phần rốn luyện cỏc thao tỏc của tư duy, kiến thức sơ giản về tự nhiờn, về xó hội, văn hoỏ, văn học, về con người trong nước và nước ngoài
Bồi dưỡng tỡnh yờu Tiếng việt và hỡnh thành thúi quen giữ gỡn sự trong sỏng của Tiếng việt, gúp phần hỡnh thành nhõn cỏch con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Ở lớp 5, cỏc mục tiờu của mụn Tiếng việt được cụ thể hoỏ thành những yờu cầu về kiến thức, kĩ năng đối với học sinh đú là cỏc kĩ năng nghe - núi - đọc - viết Cụ thể nghiờn cứu về đọc:
Biết cỏch đọc cỏc loại văn bản hành chớnh, khoa học, bỏo chớ, văn học phự hợp với nội dung văn bản thể hiện được tỡnh cảm, thỏi độ của tỏc giả, giọng điệu của nhõn vật thụng qua giọng đọc
Biết đọc thầm với tốc độ nhanh hơn học sinh lớp 4
Trang 6Biết cỏch xỏc định đại ý của bài, chia đoạn văn bản, nhận ra mối quan
hệ giữ cỏc nhõn vật, tỡnh tiết trong bài, biết nhận xột về một số hỡnh ảnh, nhõn vật trong cỏc bài tập đọc cú giỏ trị văn chương
Xuất phỏt từ việc nhận thức về tầm quan trọng của việc rốn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 qua phõn mụn Tập đọc Để chỉ đạo tốt cụng tỏc giảng dạy phõn mụn Tập đọc của giỏo viờn tụi đó mạnh dạn tỡm tũi, đề ra kế hoạch
"Rèn đọc diễn cảm cho học sinh qua phõn mụn Tập đọc"
II.1.2 Cơ sở tõm sinh lớ, đặc điểm tõm lớ học sinh Tiểu học II.1.3 Cơ sở ngụn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc
II.1.4 Cơ sở giỏo dục và phỏt triển
III Chương II: Nội dung vấn đề nghiên cứu
III 1 Thực trạng của việc dạy học phõn mụn Tập đọc núi chung
Phõn mụn Tập đọc cú một nhiệm vụ rất quan trọng đối với học sinh Tiểu học Do đú, vấn đề dạy học phõn mụn Tập đọc hiện nay rất được chỳ trọng Cú nhiều chuyờn đề, phương phỏp đặt ra nhằm đưa chất lượng đọc của cỏc em nõng lờn Nhưng nhỡn chung chủ yếu chỉ tập trung đến cỏc lớp đầu cấp
để làm sao cỏc em đọc đỳng, đọc trụi chảy là được Cũn ở cỏc lớp cuối cấp, giỏo viờn chỉ tập trung nhận xột cỏch đọc đỳng, đọc trơn chứ chưa cú biện phỏp cụ thể để dành cho việc luyện đọc diễn cảm
III.2 Thực trạng dạy học phõn mụn Tập đọc lớp 5A ở trường Tiểu học An Sinh A huyện Đông Triều
Qua thực tế giảng dạy và nghiờn cứu khảo sỏt chất lượng phõn mụn Tập đọc của học sinh lớp 5, bản thõn tụi nhận thấy: một số học sinh mới chỉ ở mức
độ đọc đỳng, đọc trơn Cú em chẳng cần quan tõm mỡnh cú đọc diễn cảm bài thơ, bài văn đú khụng mà chỉ đọc to, đọc nhanh là được
Qua tỡm hiểu tụi rỳt ra được một số nguyờn nhõn sau:
Trang 7- Do cách phát âm theo phương ngữ, thường phát âm lệch chuẩn viết,
cụ thể các em thường mắc lỗi sau:
+ Các lỗi phụ âm đầu: l/n Ví dụ: nổi lửa/ lổi lửa; nấu nướng/ lấu lướng…
+ Các lỗi về thanh: Các em đọc còn nhầm lẫn giữa thanh ngã và thanh sắc Ví dụ: suy nghĩ/ suy nghí; nghĩ kĩ/ nghí kí…
+ Do các em chưa nắm vững cách ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu, chưa biết nhấn giọng, lên giọng hạ giọng những từ cần thiết
+ Do các em lười đọc sách không chịu khó rèn đọc
Nên ngay từ đầu năm học, trong phạm vi nghiên cứu, tôi đã thống kê chất lượng đọc của học sinh lớp 5A như sau:
Bảng chất lượng khảo sát phân môn Tập đọc lớp 5A đầu năm
Số em đọc đạt trung bình
Số em đọc đúng, rõ ràng
Số em đọc diễn cảm tốt
III.3 Cơ sở tâm sinh lí, đặc điểm tâm lí học sinh Tiểu học
Học sinh Tiểu học - con người với cấu tạo đầy đủ các bộ phận của một
cơ thể đang phát triển Trong đó, cơ quan phát âm, ngôn ngữ phát triển mạnh, phù hợp với sự tiếp nhận và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới, theo chức năng của chúng Chức năng phát âm - Tập đọc
Khả năng nhận thức, tư duy, tưởng tượng, tình cảm, trí nhớ và nhân cách học sinh đang được hình thành, tiềm tàng khả năng phát triển và đang phát triển
Học sinh Tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò, thích hoạt động, khám phá thường độc lập, tự lực làm việc theo hứng thú của mình
Thầy cô là hình tượng mẫu mực nhất được trẻ tôn sùng nhất, mọi điều
Trang 8trẻ đều nhất nhất nghe theo, sự phát triển nhân cách của học sinh Tiểu học phụ thuộc phần lớn vào quá trình dạy học và giáo dục của thầy cô trong nhà trường Tiểu học
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học bước đầu đem đến sự vận động khoa học cho não bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinh hoa văn hoá, văn học nghệ thuật trong tâm hồn trẻ, rèn kĩ năng đọc, hiểu, cảm thụ văn học, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức, hành động đúng cho trẻ, phát triển khả năng học tập các môn khác, là điều kiện phát triển toàn diện cho học sinh Tiểu học
Nhân cách học sinh Tiểu học phát triển đúng đắn hay lệch lạc phụ thuộc vào quá trình giáo dục của người thầy mà trong đó mà phương tiện là nghe, nói, đọc, viết có được nhờ học Tập đọc Dạy Tập đọc đặc biệt là dạy đọc diễn cảm cho học sinh Tiểu học đòi hỏi người thầy phải có phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học, phù hợp với
sự phát triển tiến bộ của khoa học, xã hội, đáp ứng như cầu ham hiểu biết của học sinh Tiểu học và tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách cho trẻ
III 4 Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc
Ngôn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngôn ngữ chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ, câu ,đoạn, văn bản, ngữ điệu, nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ Đó là những vấn đề gắn bó với việc dạy và học Tập đọc của thầy và trò bậc Tiểu học
Văn học nghệ thuật, là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức lý tưởng tình yêu, nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn con người thêm phong phú và sâu sắc
Dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúng tiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm, cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hình thành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp, nghĩa lsf học sinh
Trang 9biết chuẩn ngôn ngữ và hiểu biết cảm thụ văn học Đây là một nghệ thuật, nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy Tiểu học Dạy Tập đọc sẽ càng tinh tế, càng sáng tạo, càng hiệu quả khi ta nghiên cứu vận dụng tốt những thành tựu của ngôn ngữ văn học
III.5 Cơ sở giáo dục và phát triển
Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm) Cần phải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau
Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải hiểu được nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khoá” (chốt, trọng yếu) trong bài, biết tóm tắt nội dung của đoạn Với những bài văn biết phát hiện ra yếu tố
“văn” và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung Như vậy, biết đọc đồng nghĩa với kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnh được văn bản ở các tầng bậc khác nhau
* Qua việc điều tra trên cho thấy tỉ lệ học sinh đọc diÔn c¶m chiếm 22,8% Nh vËy tỉ lệ học sinh đọc diễn cảm còn thấp Từ lí do trên tôi quyết định nghiên cứu đề tài “RÌn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”
Đây là một việc làm thiết thực mà trong mỗi giáo viên đứng lớp như chúng ta băn khoăn, suy nghĩ nên dạy như thế nào để nâng cao hiệu quả các giờ dạy trên lớp nói chung và dạy đọc diễn cảm cho học sinh cuối bậc Tiểu học nói riêng
Để đưa chất lượng đọc đúng, đọc diễn cảm có sự thay đổi, tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp sau:
cho häc sinh líp 5
IV.1 Hướng dẫn học sinh luyện đọc đúng một cách linh hoạt, khéo léo
Trang 10Như chúng ta đã biết đọc diễn cảm chỉ thực hiện được trên cơ sở học sinh đã đọc đúng và đọc lưu loát Đọc đúng không đọc thừa, không sót tiếng Đọc đúng phải thể hiện được hệ thống ngôn ngữ âm chuẩn, tức là đọc đúng chính âm Bởi vậy việc rèn cho học sinh luyện đọc đúng là khâu đầu tiên của việc rèn đọc diễn cảm và đã thực hiện ở các lớp 1, 2, 3, 4 Đối với học sinh lớp 5 thì việc luyện đọc đúng được rèn luyện như sau:
IV.1.1 Luyện đọc đúng:
- Trước khi tiến hành luyện đọc, chia văn bản thành các đoạn đọc (đơn
vị chia tạm thời, không phải bao giờ cũng đồng nhất với cách chia đoạn theo
bố cục của văn bản) mà giáo viên căn cứ vào trình độ đọc của học sinh trong lớp để chia văn bản thành các đoạn, sao cho các đoạn không quá dài hoặc quá chênh lệch nhau về chữ số, cách ngắt đoạn không quá chi li, gây khó khăn cho học sinh đọc theo dõi và đọc nối tiếp
- Dựa vào số đoạn, giáo viên chỉ định trước số học sinh thạm gia đọc nối tiếp ở mỗi vòng đọc Học sinh có thể đứng hoặc ngồi tại chỗ với tâm thế sẵn sàng đọc nối tiếp
- Để củng cố kĩ năng đọc trơn đã được rèn ở các lớp dưới, giáo viên nên hướng dẫn học sinh đọc nối tiếp qua 3 vòng:
+ Vòng 1: Qua những học sinh đọc nối tiếp, giáo viên nghe và phát hiện những hạn chế về cách phát âm, ngắt nghỉ, ngữ điệu câu, từ đó có biện pháp hướng dẫn đối với cá nhân hoặc nhắc nhở chung đối với cả lớp để học sinh đạt yêu cầu đọc đứng và đọc rành mạch
+ Vòng 2: Học sinh đọc nối tiếp, kết hợp nắm nghĩa của từ được chú giải trong SGK, nó có tác dụng góp phần nâng cao kĩ năng đọc hiểu (việc tìm hiểu nghĩa từ có thể xen kẽ trong quá trìng đọc nối tiếp hoặc sau khi đọc hết bài) Nếu học sinh đọc sai, giáo viên vẫn tiếp tục hướng dẫn, sửa chữa
+ Vòng 3: Học sinh đọc nối tiếp để giáo viên đánh giá sự tiến bộ, tiếp tục hướng dẫn hoặc nhắc nhở