- Sau khi hiệp ước Nhâm Tuất được kí kết phong trào đấu tranh của nhân dân ta gặp nhiều khó khăn: quân triều đình chống Pháp thì giải tán, nhân dân kháng chiến bị kết tội, kẻ thù n[r]
Trang 1Soạn giảng bài 19:
Nhân dân Việt Nam chống Pháp xâm lược
Mục I: Liên quân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược Việt Nam.
Mục II: Thực dân Pháp mở rộng chiến sự ra các tỉnh Nam Kì.
I Mục tiêu bài học.
1 Về kiến thức.
- Học sinh biết được quá trình mở rộng chiếm đóng của thực dân Pháp
ra các tỉnh phía Đông Nam Kì và Tây Nam Kì
- Hiểu được thái độ đầu hàng nhu nhược của triều đình nhà Nguyễn đối với thực dân Pháp
- Cuộc kháng chiến liên tiếp, quyết liệt của nhân dân ta đã gây cho Pháp nhiều khó khăn
- Kĩ năng ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng lịch sử
- Khả năng phân tích, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử
- Kĩ năng sử dụng bản đồ
- Liên hệ với bản thân
3 Thái độ, tư tưởng, tình cảm.
- Hiểu được bản chất tàn bạo của thực dân Pháp từ đó hình thành thái
độ căm thù chiến tranh, căm thù hành động xâm lược
- Bồi dưỡng lòng yêu nước, thái độ khâm phục, biết ơn các thế hệ đi trước
- Hình thành ý chí đấu tranh chống kẻ thù, tinh thần bất khuất, kiên cường
- Đánh giá đúng các sự kiện, nhân vật lịch sử
II Chuẩn bị.
1 Giáo viên.
- Chuẩn bị tài liệu phục vụ cho bài học: sách giáo khoa, sách giáo viên,
tư liệu tham khảo
- Bản đồ Việt Nam
- Bản đồ cuộc kháng chiến chống Pháp của các tỉnh Nam Kì
- Phiếu học tập
- Học bài cũ
- Đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi
Trang 2III Tiến trình dạy học.
1 Ổn định lớp.
2 Dẫn vào bài mới.
Hôm trước chúng ta đã học xong phần cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống Pháp tại Gia Định Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu quá trình thực dân Pháp mở
rộng chiến sự ra các tỉnh Nam Kì và các cuộc kháng chiến của nhân dân ta
chống Pháp
3 Tiến hành bài mới.
II.Thực dân Pháp mở rộng chiến sự ra các tỉnh phía Đông và phía Tây Nam Kì.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức cần đạt
Dạng hoạt động : Hoạt động nhóm kết hợp
với cá nhân
Giáo viên chia cả lớp thành 2 nhóm và giao
nhiệm vụ cho mỗi nhóm
- Nhóm 1: “Các em hãy tìm hiểu tình hình chiến sự ở các tỉnh miền Đông Nam Kì.”
- Nhóm 2: “Các em hãy tìm hiểu tình hình chiến sự ở các tỉnh miền Tây Nam Kì
Trong mỗi nhóm giáo viên giao nhiệm vụ
cụ thể của câu hỏi Một nhóm có 3 bàn Mỗi
bàn chuẩn bị một phần của câu hỏi theo những
nội dung sau:
+ Tìm hiểu quá trình Pháp đánh chiếm
các tỉnh Đông Nam Kì, Tây Nam Kì
+ Thái độ của triều đình
+ Phong trào kháng chiến của nhân dân
ta
Giáo viên gọi 1 em học sinh trả lời về quá
trình Pháp đánh chiếm các tỉnh Đông Nam Kì
- Giáo viên chốt lại:
+ Sau khi chiến sự ở Trung Quốc kết thúc, với
điều ước Bắc Kinh, thực dân Pháp rảnh tay ở
mạn Bắc, toàn bộ hải lục quân của thực dân
Pháp ở Viễn Đông kéo về Việt Nam dưới sự
1 Cuộc kháng chiến lan rộng ra các tỉnh Đông Nam Kì.
Sau điều ước Bắc Kinh thực dân Pháp có thêm viện binh từ Trung Quốc chuyển sang Vì thế quân Pháp đã nhanh chóng tiến hành mở rộng đánh chiếm ra các tỉnh Đông Nam Kì
+ Tháng 2 1861 Pháp đánh chiếm đại đồn Chí Hòa
+ Tháng 4/ 1861 Pháp đánh chiếm Định Tường
+ Tháng 12/ 1861 Pháp đánh chiếm Biên Hòa
+ Tháng 3/ 1862 Pháp đánh Vĩnh Long
Ngày 5/6/1862 triều đình Huế
đã kí hiệp ước Nhâm Tuất, đánh dấu sự đầu hàng đầu tiên của nhà Nguyễn với Pháp
Nội dung của hiệp ước Nhâm Tuất:
+ Nhượng cho Pháp 3 tỉnh Đông Nam Kì (Gia Định, Định Tường, Biên Hòa) và đảo Côn Lôn
+ Bồi thường cho thực dân Pháp
Trang 3chỉ huy của viên tướng gìa Sácnơ
+ Âm mưu của thực dân Pháp là chiếm lấy đất
Nam Kì, làm chủ lưu vực sông Cửu Long, phát
triển thế lực sang Campuchia rồi sang Lào để
thâm nhập thị trường Tây Nam Trung Quốc
+ Tháng 2 1861 Pháp đánh chiếm đại đồn Chí
Hòa
+ Tháng 4/ 1861 Pháp đánh chiếm Định
Tường
+ Tháng 12/ 1861 Pháp đánh chiếm Biên Hòa
Tháng 3/ 1862 Pháp đánh Vĩnh Long
Giáo viên gọi một em học sinh trả lời về
thái độ triều đình nhà Nguyễn
- Giáo viên gợi ý: Nhà Nguyễn có chống Pháp
không? Biểu hiện?
- Giáo viên chốt lại:
+ Như vậy, khi thực dân Pháp đã có những
hành động đẩy mạnh xâm lược nước ta thì triều
đình nhà Nguyễn vẫn còn đang lục đục.Cuối
cùng phe chủ hòa đã thắng và kết quả là hiệp
ước Nhâm Tuất đựơc kí kết
+ Nội dung của hiệp ước Nhâm Tuất
+ (?) Giáo viên hỏi: “Theo em vì sao nhà
Nguyễn lại có thái độ như vậy? Và hiệp ước
Nhâm Tuất có ý nghĩa gì? Nó có ảnh hưởng gì
đến phong trào kháng chiến của nhân dân ta?”
Nó đánh dấu sự đầu hàng đầu tiên của triều
đình với thực dân Pháp
Cũng bắt đầu từ đây phong trào kháng
chiến của nhân dân ta không còn đứng cùng
chiến tuyến với triều đình nữa Nhân dân chống
Pháp đồng nghĩa phải chống cả triều đình
phong kiến phản động
Thái độ đầu hàng của triều đình nhà
Nguyễn làm cho thực dân Pháp cũng phải ngạc
nhiên Trung tướng hải quân Si – mon đã nói
rằng: “May mắn thay, đang lúc phải đón đợi
một tình thế xấu thì Huế lại yêu cầu kí hòa
ước”
Giáo viên gọi 1 em học sinh trả lời phần
20 triệu quan
+ Mở 3 cửa biển Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên cho thương nhân Pháp
và Tây Ban Nha tự do buôn bán + Thành Vĩnh Long sẽ được trả lại cho triều đình khi triều đình chấm dứt được các hoạt động chống Pháp ở miền Đông
Cuộc kháng chiến của nhân dân ta
- Ngay từ khi thực dân Pháp mở rộng đánh chiếm Đông Nam Bộ, cuộc kháng chiến của nhân dân ta
đã phát triển rất mạnh mẽ
+Tiêu biểu như cuộc đấu tranh của nghĩa quân Trương Định, Trần Thiện Chính, Lê Huy
+Tháng 12/1861 đội quân của Nguyễn Trung Trực đánh chìm tàu chiến Hi Vọng của thực dân Pháp
- Sau khi hiệp ước Nhâm Tuất được kí kết phong trào đấu tranh của nhân dân ta gặp nhiều khó khăn: quân triều đình chống Pháp thì giải tán, nhân dân kháng chiến
bị kết tội, kẻ thù ngày càng củng
cố được chỗ đứng ở 3 tỉnh miền đông
Nhưng bất chấp sự ngăn cấm của triều đình nhân dân ta tiếp tục cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp và chống cả triều đình phản động
+Phong trào “tị địa” diễn ra sôi nổi làm cho Pháp gặp nhiều khó khăn trong quá trình bình định
+Tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa của Trương Định
Trương Định là một viên quan trong triều đình
Trang 4kháng chiến của nhân dân.
- Giáo viên chốt lại
+ Ngay từ khi thực dân Pháp mở rộng đánh
chiếm 3 tỉnh Đông Nam Kì, cuộc kháng chiến
của nhân dân ta đã phát triển rất mạnh mẽ
+ Sau khi triều đình đầu hàng thực dân, nhân
dân ta vẫn tiếp tục chiến đấu, gây cho thực dân
Pháp nhiều khó khăn Mà tiêu biểu nhất là cuộc
khởi nghĩa của Trương Định
+ Trương Định là người quê ở Bình Sơn,
Quảng Ngãi Là người văn võ song toàn, đã
làm quan dưới thời nhà Nguyễn Dưới ngọn cờ
“bình tây đại nguyên soái” ông đã thu hút đựơc
đông đảo nhân dân tham gia khởi nghĩa Ông
đã thu hút hơn 1 vạn nghĩa binh và hoạt động
trên một vùng rộng lớn
Năm 1859 khi Pháp đánh chiếm Gia Định,
ông đã đem quân đội phối hợp với quân triều
đình chống Pháp
Tháng 2/1861 ông lập căn cứ ở Tân Hòa để
kháng chiến lâu dài
Năm 1862 ông giương cao lá cờ “Bình Tây
đại nguyên soái” đẩy mạnh phong trào đánh
định
Ngày 28/2/1863 Pháp tấn công căn cứ Tân
Hòa , nghĩa quân chiến đấu dũng cảm, sau 3
ngày thì rút lui để bảo toàn lực lượng
Ngày 20/8/1864 Pháp tập kích vào căn cứ
Tân Phước, nghĩa quân chống trả quyết liệt,
Trương Định hi sinh Một số nghĩa quân còn lại
kéo lên Đồng Tháp Mười, lập căn cứ tiếp tục
chiến đấu
Giáo viên gọi 1 em học sinh trả lời phần
thực dân Pháp mở rộng chiến sự ra miền Tây
Nam Kì
- Giáo viên chỉ cho các em thấy vị trí của 3
tỉnh miền Tây Nam Kì
- Giáo viên chốt lại kiến thức
Giáo viên gọi 1 em học sinh trả lời về thái
độ của triều đình khi Pháp tiếp tục mở rộng
Năm 1859 khi Pháp đánh chiếm Gia Định, ông đã đem quân đội phối hợp với quân triều đình chống Pháp
Tháng 2/1861 ông lập căn cứ ở Tân Hòa để kháng chiến lâu dài Năm 1862 ông giương cao lá cờ
“Bình Tây đại nguyên soái” đẩy mạnh phong trào đánh định
Ngày 28/2/1863 Pháp tấn công căn cứ Tân Hòa , nghĩa quân chiến đấu dũng cảm, sau 3 ngày thì rút lui để bảo toàn lực lượng
Ngày 20/8/1864 Pháp tập kích vào căn cứ Tân Phước, nghĩa quân chống trả quyết liệt, Trương Định
hi sinh Một số nghĩa quân còn lại kéo lên Đồng Tháp Mười, lập căn
cứ tiếp tục chiến đấu
2 Chiến sự lan rộng ra 3 tỉnh miền Tây Nam Kì.
Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kì
- Sau khi đánh chiếm Đông Nam
Kì và đặt nền bảo hộ lên Campuchia (1863) thực dân Pháp
đã cô lập được Tây Nam Kì Lấy
cớ triều đình Huế vi phạm hiệp ước năm 1862 đến ngày 20/6/1867 quân Pháp kéo đến thành Vĩnh Long, buộc Phan Thanh Giản nộp thành
+ Ngày 24/6/1867 Pháp đã đánh chiếm gọn 3 tỉnh miền Tây Nam
Kì (An Giang, Hà Tiên, Vĩnh Long) mà không tốn một viên đạn nào
Triều đình Huế nhu nhược, khiếp sợ Các tướng lĩnh quan lại, quân sĩ của triều đình nhanh chóng
Trang 5chiếm đóng ra các tỉnh miền Tây Nam Kì.
- Giáo viên khẳng định: Khi Pháp tiếp tục mở
rộng chiếm đóng ra các tỉnh miền Tây Nam Kì
thì triều đình nhu nhược, khiếp sợ Các tướng
lĩnh quan lại, quân sĩ của triều đình nhanh
chóng tan rã, đầu hàng thực dân Pháp
Giáo viên gọi 1 em trả lời về cuộc kháng
chiến của nhân dân ta ở 3 tỉnh miền Tây Nam
Kì
- Giáo viên chốt lại các cuộc khởi nghĩa của
nhân dân ta
- Giáo viên mở rộng thêm:
Có một câu nói xuất hiện trong thời kì kháng
chiến nàymà đến bây giờ chúng ta vẫn hay
nhắc: “Khi nào người Tây nhổ hết cỏ nước
Nam thì mới hết người Nam đánh Tây.” Câu
nói đó của Nguyễn Trung Trực Nguyễn Trung
Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, vốn làm
nghề chài lưới Cùng với nhân dân miền Tây
chống Pháp ông chỉ huy nghĩa quân đốt cháy
tàu Hi Vọng trên song Nhật Tảo làm cho thực
dân Pháp vô cùng hoảng sợ
Khi bị thực dân Pháp bắt vào tháng 9 –
1968, khi giặc tra khảo, ông dõng dạc trả lời:
Ta là Quản Lịch, người đã đốt tàu Hi vọng của
chúng bay Rồi ông nói: Phận ta đã xong, ta đã
không cứu được nước ta, ta chỉ yêu cầu một
việc là chúng bay giết chết tan gay đi.” Và rồi
trước khi chết nhà yêu nước đã tuyên bố: “Khi
nào người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới
hết người Nam đánh Tây.”
Giáo viên hỏi: “ Em có nhận xét gì về cuộc
đấu tranh của nhân dân miền Tây nói riêng và
cuộc đấu tranh của nhân dân các tỉnh Nam Bộ
nói chung?
- Giáo viên gợi ý thêm: Cuộc đấu tranh đó
diễn ra trong điều kiện thuận lợi hay khó khăn?
Có quyết liệt hay không? Nó gây khó khăn cho
Pháp không?
- Giáo viên chốt lại: Cuộc đấu tranh của nhân
tan rã, đầu hàng thực dân Pháp
Phong trào kháng chiến của nhân dân 3 tỉnh Tây Nam Kì
- Phong trào “tị địa” tiếp tục phát triển: những người yêu nước vượt biển ra vùng Bình Thuận mưu cuộc chiến đấu lâu dài
- Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
+ Khởi nghĩa của Phan Tôn, Phan Liêm ở Bến Tre
+ Khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực, Đỗ Thừa Long ở Rạch Giá,
Cà Mau
+ Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Huân ở Tân An, Mỹ Tho
Nhận xét: Cuộc kháng chiến của
nhân dân 3 tỉnh miền Tây Nam Kì tuy diễn ra trong điều kiện khó khăn về mọi mặt nhưng vẫn sôi nổi, quyết liệt Nó thể hiện tinh thần yêu nước, bất khuất của nhân dân ta Cuộc đấu tranh đó đã gây cho thực dân Pháp nhiều trở ngại trong công cuộc chiếm đóng và bình định
Trang 6dân 3 tỉnh miền Tây diễn ra trong điều kiện vô
cùng khó khăn, tuy nhiên với tinh thần yêu
nước, kiên cường bất khuất phong trào vẫn diễn
ra sôi nổi, quyết liệt, đã gây cho thực dân Pháp
nhiều khó khăn trong quá trình bình định chiếm
đóng
Giáo viên chốt lại kiến thức của bài: Như
vậy sau khi chiếm Gia Định năm 1859, đến
cuối năm 1860 đầu năm 1861 thực dân Pháp đã
đẩy mạnh những hoạt động đánh chiếm ra các
tỉnh miền Đông Nam Kì và Tây Nam Kì Thái
độ nhu nhược, đầu hàng của triều đình nhà
Nguyễn đã làm cho thực dân Pháp nhanh chóng
chiếm được 6 tỉnh Nam Kì Việc Pháp đánh
chiếm được 6 tỉnh Nam Kì là cơ sở để Pháp mở
rộng xâm lược ra miền Bắc Tuy nhiên cuộc
kháng chiến của nhân dân ta vẫn diễn ra quyết
liệt, dai dẳng Chính cuộc đấu tranh của nhân
dân đã làm cho thực dân Pháp gặp rất nhiều
khó khăn trong quá trình chiếm đóng và bình
định
4 Kết thúc bài học.
Để củng cố lại kiến thức đã học, các em sẽ làm 1 bài trắc nghiệm nhỏ
- Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh
- Giáo viên gọi 3 em làm xong sớm nhất lên bảng ghi đáp án
- Giáo viên chữa
- Trong 3 em, em nào đúng có thể cho điểm
Dặn dò các em về nhà học bài, làm bài tập và chuẩn bị đọc bài mới
PHIẾU HỌC TẬP
Trang 7Câu 1: Vì sao nhà Nguyễn lại kí hiệp ước Nhâm Tuất 1862?
A Do thực dân Pháp ép phải kí
B Do nhân dân ta không ủng hộ triều đình chống Pháp
C Đại đa số quan lại có tư tưởng chủ hòa
D Cả 3 đáp án trên
Câu 2: Nguyên nhân quan trọng nhất để Pháp nhanh chóng chiếm được 6
tỉnh Nam Kì là:
A Lực lượng của quân Pháp mạnh, vũ khí tối tân, hiện đại
B Triều đình nhà Nguyễn nhu nhược, mang nặng tư tưởng chủ hòa, thất bại và nhanh chóng đầu hàng
C Phong trào kháng chiến của nhân dân ta chưa đủ mạnh để chống Pháp
D Cả 3 đáp án trên
Câu 3: Kết quả lớn nhất mà phong trào đấu tranh của nhân dân Nam Kì đạt
được là:
A Kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp đã thất bại, buộc chúng phải chuyển sang kế hoạch “chinh phục từng gói nhỏ”
B Làm cho Pháp rơi vào tình thế khó khăn, tiến thoái lưỡng nam
C Tiêu hao một bộ phận sinh lực quân Pháp
Câu 4: Nhận xét nào sau đây là sai?
A Cuộc khởi nghĩa Trương Định là một biểu hiện của tinh thần đấu tranh chống Pháp của nhân dân ta
B Cuộc khởi nghĩa Trương Định là sự nổi dậy chống đối triều đình
C Từ một cuộc khởi nghĩa chống Pháp
Câu 5: Câu nói “ Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết nước
Nam đánh Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”
A Trương Định
B Nguyễn Trung Trực
C Sĩ quan người Pháp là Si – mon