Tại sao khi màng sau xináp bị phong toả thì xung thần kinh từ não không thể đến được cơ xương.. … nội dung câu trả lời chính là nội dung.[r]
Trang 1A - CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT Bài 30 TRUYỀN TIN QUA XINÁP
o0o
-I Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Vẽ và mô tả được cấu tạo của xináp
- Trình bày được quá trình truyền tin qua xináp
Nội dung trọng tâm: Cấu tạo xináp hoá học, cơ chế truyền tin qua xináp hoá học.
II Chuẩn bị
- Phương pháp:
o Phương pháp chính: giảng giải và thảo luận
o Phương pháp xen kẽ: hỏi - đáp
- Phương tiện dạy học:
o Tranh các loại xináp (hình 30.1/trang 121 – SGK)
o Tranh phóng to sơ đồ cấu tạo xináp (hình 30.2/trang 122 – SGK hoặc hình 29/trang
113 – SGK Sinh 11 nâng cao)
o Tranh phóng to sơ đồ lan truyền tin qua xináp (hình 30.3/trang 122 – SGK hoặc hình 29/trang 113 – SGK Sinh 11 nâng cao)
o Máy chiếu qua đầu hoặc projector và computer
III Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Kiểm tra bài cũ: <5 phút>.
Ổn định lớp: kiểm tra sĩ số, vệ sinh
GV hỏi: Trình bày cơ chế hình điện thế hoạt động ở tế bào.
HS1: trả lời
HS2: nhận xét, bổ sung và đánh giá
GV hỏi: Sự lan truyền điện thế hoạt động trên sợi thần kinh có bao miêlin có gì khác với
trên sợi thần kinh không có bao miêlin?
HS3: trả lời
HS4: nhận xét, bổ sung và đánh giá
GV: nhận xét và đánh giá
2 Vào bài mới:
a Mở bài: <1 phút>
Giáo viên thông tin cho học sinh: Chất curare có trong một loại cây ở Nam Mĩ có tác dụng phong toả màng sau xináp thần kinh – cơ và gây liệt cơ Trước kia, những người thổ dân Nam Mĩ thường tẩm chất curare vào đầu các mũi tê để săn bắn Khi bị trúng tên, các con thú không thể chạy được nữa và ngã xuống vì xung thần kinh từ não không thể đến được cơ xương và thế là cuộc sống của chúng cũng đành kết thúc ở đó Vậy, xináp là gì? Tại sao khi màng sau xináp bị phong toả thì xung thần kinh từ não không thể đến được cơ xương? … nội dung câu trả lời chính là nội dung của bài học hôm nay
b Tiến trình dạy học: <37 phút>
GV: Đặt vấn đề: Khi hưng phấn (xung thần
kinh) được dẫn truyền đến cuối sợi trục của tế
bào thần kinh này chuyển sang tế bào thần
kinh tiếp theo phải qua 1 bộ phận: Xináp
* Hoạt động 1.
GV: treo tranh hình 30.1/trang 121 - SGK
HS quan sát và thảo luận
I KHÁI NIỆM XINÁP
* Khái niệm: Xináp là diện tiếp xúc giữa tế bào thần kinh với tế bào thần kinh, giữa tế bào thần kinh với loại tế bào khác như tế bào cơ, tế bào tuyến, …
* Ba kiểu:
Trang 2(?) Xi náp là gì?
(?) Có những kiểu xináp nào?
HS: Xináp là diện tiếp xúc giữa tế bào thần kinh
với tế bào thần kinh, giữa tế bào thần kinh với
loại tế bào khác như tế bào cơ, tế bào tuyến
HS: Ba kiểu:
- Xináp giữa TBTK với TBTK
- Xnáp giữa TBTK với TB cơ
- Xináp giữa TBTK với TB tuyến
GV: củng cố ý kiến của học sinh, bổ sung, kết
luận
* Hoạt động 2.
GV thông tin: Có 2 loại xináp: xináp hoá học và
xináp điện Xináp hoá học là loại xináp phổ
biến ở động vật Nội dung bài này chỉ đề cập
đến xináp hoá học
GV: Treo tranh h29.2 HS quan sát, kết hợp
SGK trả lời câu hỏi:
(?) Xináp hoá học gồm những bộ phận nào?
HS: Trả lời
Yêu cầu nêu được:
+ Màng trước xináp
+ Màng sau xináp: có thụ quan tiếp nhận chất
trung gian hoá học (axêtincôlin)
+ Khe xináp
+ Chuỳ xináp:
(có bóng xináp chứa chất axêtincôlin)
GV: nhận xét và kết luận
* Hoạt động 3.
GV:Treo tranh hình 30.3/trang 122 – SGK
yêu cầu HS xem và làm câu lệnh trng 122
HS: nghiên cứu tranh và thảo luận câu lệnh
trong SGK với các câu hỏi như sau:
(?) Xung thần kinh truyền qua xináp qua những
giai đoạn nào?
(?) Vì sao tốc độ lan truyền của điện thế hoạt
động qua xináp chậm hơn truyền trên sợi thần
kinh?
(?) Vì sao xung thần kinh chỉ truyền 1 chiều từ
màng trước ra màng sau xináp?
HS: thảo luận theo nhóm (2 phút)
HS: Mổi nhóm cử một đại diện trả lời nội dung
3 câu hỏi trên
GV: nhận xét, bổ sung và rút ra kết luận cho
từng câu hỏi như sau:
* Lan truyền của ĐTHĐ qua Xináp theo 3
bước
* Vì trải qua nhiều giai đoạn
- Xináp giữa TBTK với TBTK
- Xnáp giữa TBTK với TB cơ
- Xináp giữa TBTK với TB tuyến
II CẤU TẠO CỦA XINÁP
+ Màng trước xináp
+ Màng sau xináp: có thụ quan tiếp nhận chất trung gian hoá học (axêtincôlin)
+ Khe xináp
+ Chuỳ (cúc)xináp:
(có bóng xináp chứa chất axêtincôlin)
III QUÁ TRÌNH LAN TRUYỀN CỦA ĐTHĐ QUA XINÁP.
(Theo 3 bước)
- Xung thần kinh lan truyền đến chuỳ xináp
kênh Ca2+ trên màng chuỳ xináp mỡ Ca2+ vào chuỳ Xináp
- Ca2+ làm túi chứa chất trung gian hoá học (axêtincôlin) vỡ ra, giải phóng chất trung gian hoá học (axêtincôlin) vào khe Xináp
- Chất trung gian hoá học (axêtincolin) gắn vào màng sau xináp màng sau xináp mất phân cực
Xuất hiện điện thế hoạt động (xung thần kinh)
lan truyền tiếp
Trang 3* Vì màng sau không có chất trung gian hoá
học để đi về màng trước Màng trước không có
thụ thể tiếp nhận chất trung gian hoá học như
màng sau
+ Đồng thời nhấn mạnh:
* Ở màng sau chất trung gian hoá học bị enzim
phân huỷ thành chất không hoạt động
(Axêtincôlin = Axêtin + côlin)
* Hai chất này được tái hấp thụ vào màng trước
và tổng hợp thành chất hoạt động (Axêtin +
Côlin = Axêtincôlin)
3 Củng cố và dặn dò: <2 phút> - Củng cố: GV: (?) Xi náp là gì? (?) Có những kiểu xináp nào? (?) Xung thần kinh truyền qua xináp qua những giai đoạn nào? HS 1 : (!)Xináp là diện tiếp xúc giữa tế bào thần kinh với tế bào thần kinh, giữa tế bào thần kinh với loại tế bào khác như tế bào cơ, tế bào tuyến HS 2: (!)Ba kiểu: - Xináp giữa TBTK với TBTK - Xnáp giữa TBTK với TB cơ - Xináp giữa TBTK với TB tuyến HS 3 : (!) - Xung thần kinh lan truyền đến chuỳ xináp kênh Ca2+ trên màng chuỳ xináp mỡ Ca2+ vào chuỳ Xináp - Ca2+ làm túi chứa chất trung gian hoá học (axêtincôlin) vỡ ra, giải phóng chất trung gian hoá học (axêtincôlin) vào khe Xináp - Chất trung gian hoá học (axêtincolin) gắn vào màng sau xináp màng sau xináp mất phân cực Xuất hiện điện thế hoạt động (xung thần kinh) lan truyền tiếp - Dặn dò: HS về nhà trả lời các câu hỏi trong SGK, ghi nhớ nội dung tóm tắt phần in nghiêng trong khung ở cuối bài
4 Rút kinh nghiệm
Trang 4
PHẠM THỊ THU HÀ NGÔ DUY THANH