thực hành hàn khí tập 1

Tài liệu “Thực hành hàn khí” được biên soạn với mục đích cung cấp những kiến thức khoa học công nghệ cho công nhân trẻ, những người mong muốn được học tập và nghiên cứu để tiếp tục sự phát triển nền công nghiệp Việt Nam

Ban gia c«ng kim lo¹i tÊm

Thùc hµnh

Hμn khÝ

TËp I

Hµ néi th¸ng 2 n¨m 2003

Lời Nói Đầu

Khoa học và công nghệ ngày càng phát triển trên thế giới Chúng ta cần cung cấp khoa học công nghệ cho công nhân trẻ, những người mong muốn được học tập và nghiên cứu để tiếp tục sự nghiệp phát triển nền công nghiệp Việt Nam

Để đáp ứng nhu cầu trên, Dự án “Tăng cường Khả năng Đào tạo Công nhân kỹ thuật tại trường Cao đẳng Công nghiệp Hà Nội” đã được thành lập

và bắt đầu hoạt động từ ngày 1 tháng 4 năm 2000 theo thoả thuận hợp tác kỹ thuật giữa hai chính phủ Việt Nam và Nhật Bản Đây là dự án hợp tác kỹ thuật về dạy nghề trên 3 lĩnh vực: Gia công kim loại tấm, điều khiển điện và gia công cơ khí

Cuốn giáo trình “Thực hành hàn khí – tập I” được viết với sự hỗ trợ của

chuyên gia Nhật Bản là một trong những kết quả hoạt động của Dự án

Giáo trình này đưa ra các ý tưởng để nghiên cứu một cách rất hiệu quả về công nghệ hàn khí trong lĩnh vực gia công kim loại tấm cho cả giáo viên dạy nghề và học viên

Nội dung giáo trình còn đưa ra nhiều bài học thực hành cơ bản bổ ích và hiệu quả cho học viên

Chúng tôi hy vọng cuốn giáo trình này sẽ được sử dụng hữu ích trong việc phát triển khả năng nghề của học viên tại môi trường làm việc công nghiệp đích thực

Ngày 24 tháng 02 năm 2003

Dự án JICA-HIC Ban gia công kim loại tấm

Môc lôc

1 Sö dông, b¶o d−ìng thiÕt bÞ vµ dông cô hµn khÝ………3

2 §iÒu chØnh ngän löa hµn……… 19

3 H×nh thµnh ®−êng hµn trªn mÆt ph¼ng kh«ng dïng que hµn phô………… 25

4 H×nh thµnh ®−êng hµn trªn mÆt ph¼ng sö dông que hµn phô ……….35

5 Hµn mèi hµn gÊp mÐp ë vÞ trÝ sÊp………43

6 Hµn gi¸p mèi kim lo¹i máng kh«ng cã khe hë ë vÞ trÝ sÊp……….48

7 Hµn gi¸p mèi kim lo¹i máng cã khe hë ë vÞ trÝ sÊp ………53

8 Hµn gi¸p mèi v¸t c¹nh ch÷ V ë vÞ trÝ sÊp……….58

9 KiÓm tra mèi hµn gi¸p mèi b»ng ph−¬ng ph¸p uèn……….63

10 Hµn chång ë vÞ trÝ sÊp………68

11 Hµn gãc ngoµi ë vÞ trÝ ngang……….72

12 Hµn gãc ch÷ T ë vÞ trÝ ngang ………….……… 77

Bμi 1: Sử dụng, bảo dưỡng thiết bị vμ dụng cụ hμn khí Mục đích:

Hình thành kỹ năng sử dụng, bảo dưỡng thiết bị và dụng cụ hàn khí

Vật liệu:

- Khí axêtylen và khí ô xy

- Nước xà phòng

Thiết bị và dụng cụ:

- Van giảm áp bình ô xy

- Van giảm áp bình axêtylen

I Lắp van giảm áp vào bình khí

1 Thổi sạch bụi bẩn trước khi lắp van giảm áp

- Quay cửa xả khí về phía trái người thao tác

- Mở và đóng nhanh van bình khí từ (1 ~ 2) lần

- Để tay quay tại van của bình

2 Lắp van giảm áp ô xy

- Kiểm tra gioăng của van giảm áp

- Lắp van giảm áp ô xy vào bình sao cho lỗ xả khí của van an toàn quay xuống phía dưới

- Dùng mỏ lết xiết chặt đai ốc

3 Lắp van giảm áp axêtylen

- Kiểm tra các hư hại của gioăng

Gioăng

- Điều chỉnh phần dẫn khí vào van giảm áp nhô ra khỏi mặt trong của gá kẹp khoảng 20 mm

- Để van giảm áp nghiêng khoảng 450

- Xiết chặt gá kẹp

4 Nới lỏng vít điều chỉnh van giảm áp

Nới lỏng vít điều chỉnh tới khi quay nhẹ nhàng

5 Mở van bình khí

- Không đứng phía trước van giảm áp

Gioăng

- Quay chìa vặn mở van bình khí nhẹ nhàng khoảng 1/2 vòng

- Kiểm tra áp suất bình khí trên đồng hồ áp suất cao

+ Chỗ lắp ghép giữa van giảm áp và bình khí

+ Chỗ lắp ghép giữa vít điều chỉnh và thân van giảm áp

+ Chỗ lắp đồng hồ đo áp suất

2 Dụng cụ cho hàn khí

3 Vận chuyển bình khí

- Trước khi vận chuyển đóng van bình cẩn thận

- Tháo van giảm áp

4 CÊu t¹o van b×nh « xy

5 Cách xử lý khi phát hiện rò rỉ khí

- Rò khí từ vít điều chỉnh của van bình khí

+ Mở vít điều chỉnh hết cỡ để ép thân van vào gioăng

+ Xiết chặt vít điều chỉnh xong vặn đai ốc hãm và thay gioăng

- Rò khí từ đầu lắp van giảm áp

+ Xiết chặt thêm đai ốc hãm

+ Nếu gioăng hỏng thì thay gioăng

- Rò khí từ vít điều chỉnh van giảm áp

+ Thay vít điều chỉnh hoặc van giảm áp

6 Cấu tạo van giảm áp ô xy và axêtylen

1 Đồng hồ đo áp suất bình

2 Đồng hồ đo áp suất khí ra mỏ hàn (cắt)

3 Vít điều chỉnh van giảm áp

4 Van xả khí

5 Đầu lắp ống dẫn khí từ van giảm áp ra mỏ hàn

6 Đầu lắp van giảm áp vào chai khí

7 Gá kẹp

8 Van an toàn

Phiếu đánh giá

Ngày thực hiện Thời gian thực hiện Đánh giá

Nội dung đánh giá Yếu tố đánh giá Mã đánh giá Điểm

Mở van bình khí thổi sạch bụi bẩn (Học sinh không đứng đối diện với

cửa thổi khí) Vặn đai ốc vào phần ren của bình

Điều chỉnh van giảm áp đúng vị trí Nới lỏng vít điều chỉnh

Công việc

chuẩn bị

Lắp van giảm áp

Mở van bình khí Kiểm tra Kiểm tra sự

rò khí

Phun nước xà phòng lên tất cả các vị

trí lắp ghép

Rò khí từ vít điều chỉnh van bình khí

Mở vít điều chỉnh hết cỡ Xiết chặt vít điều chỉnh và thay

gioăng

Rò khí từ phần lắp ghép van giảm áp

Xiết chặt đai ốc hãm Thay gioăng

Cách xử lý

khi rò khí

Rò khí từ vít điều chỉnh van giảm áp

Thay van giảm áp khác

Thời gian Thời gian

thực hiện

Điểm Tổng số điểm/số yếu tố đánh giá = / = Điểm

Khoảng điểm 100 ~ 75 74 ~ 50 49 ~ 25 Dưới 24

+ ống dẫn khí axêtylen màu đỏ, ống dẫn khí ô xy màu xanh

+ Xiết chặt đầu nối bằng vòng hãm

3 Điều chỉnh áp suất khí ô xy

- Quay nhẹ nhàng vít điều chỉnh van giảm áp ô xy cùng chiều kim đồng hồ

5 Lắp ống dẫn khí axêtylen

- Lắp ống dẫn khí axêtylen vào van giảm áp axêtylen và mỏ hàn

- Xiết chặt điểm nối bằng vòng hãm

6 Điều chỉnh áp suất khí axêtylen

- Quay nhẹ nhàng vít điều chỉnh của van giảm áp cùng chiều kim đồng hồ

- Điều chỉnh áp suất khí axêtylen ở mức 0,15 kg/cm2

7 Kiểm tra rò khí

- Kiểm tra các vị trí sau:

+ Phần lắp ghép đồng hồ áp suất khí ra mỏ hàn với van giảm áp

+ Phần nối ống dẫn khí vào van giảm áp

+ Phần nối ống dẫn khí vào mỏ hàn

+ Các van của mỏ hàn

+ Phần lắp ghép bép hàn vào đầu mỏ hàn

8 Xả khí hỗn hợp

- Trước khi xả khí kiểm tra xung quanh không có lửa

- Mở van axêtylen khoảng 10 giây

- Kiểm tra khí xả bằng cách đưa mỏ hàn lại gần thùng đựng nước và quan sát mặt nước

Tham khảo:

1.Trình tự tháo thiết bị hàn khí

1 Đóng van bình khí ô xy và axêtylen

2 Mở van ô xy và axêtylen của mỏ hàn

3 Khi đồng hồ trên van giảm áp chỉ về vạch “o” thì đóng các van mỏ hàn lại

4 Nới lỏng vít điều chỉnh ở van giảm áp

5 Tháo ống dẫn khí ô xy và axêtylen ở mỏ hàn

6 Tháo ống dẫn khí ô xy và axêtylen ở van giảm áp

7 Tháo van giảm áp ra khỏi bình khí

8 Khi nghỉ giữa ca thực hiện từ bước 1 đến bước 4

2 Các nguyên nhân không hút khi kiểm tra

- Bép hàn bị nới lỏng

- Lỗ dẫn khí bị tắc bởi các tạp chất đưa từ ngoài vào

- Van phun bị tắc bởi các tạp chất từ bên ngoài vào

Không hút là do hỏng chức năng phun và nó gây ra hiện tượng ngọn lửa tạt ngược Không dùng mỏ hàn đó

Xỉ

Khe hở

Mỏ hμn kiểu Đức

Nếu có khe hở giữa bép hμn vμ mỏ hμn thì khí ô xy

sẽ đi vμo ống dẫn khí axêtylen

chuẩn bị

Lắp ống dẫn khí

Lắp ống dẫn khí vào van giảm áp

Điều chỉnh áp suất khí ô xy áp suất ô xy 1,5 kg/cm

2

Kiểm tra độ hút

Mở van axêtylen và van ô xy, kiểm tra độ hút tại điểm nối ống dẫn khí

axêtylen Kiểm tra sự rò

khí

Phun nước xà phòng lên tất cả các

điểm nối Kiểm tra

Xả khí hỗn hợp

Mở van xả khí khoảng từ (5 ~ 10)

giây (mở cả 2 van)

Xả khí dư ra ngoài

Mở van axêtylen trước ( quan sát đồng hồ và quay bép hàn về hướng an toàn) Tháo thiết

bị

Sắp xếp vào kho

Tháo ống dẫn khí sau đó tháo van giảm áp và mỏ hàn (đặt thiết bị vào nơi qui định) Thời gian Thời gian

thực hiện

Điểm Tổng số điểm/số yếu tố đánh giá = / = Điểm

Khoảng điểm 100 ~ 75 74 ~ 50 49 ~ 25 Dưới 24

Bμi 2: Điều chỉnh ngọn lửa hμn Mục đích:

Ngọn lửa cácbon hoá

3 Mồi lửa

- Mở van axêtylen khoảng 1/2 vòng quay

- Mở van ô xy khoảng 1/4 vòng quay

- Chú ý hướng của ngọn lửa

- Dùng bật lửa để mồi lửa

Mũ bảo hộ Kính hμn

áo dμi tay

Tạp dề

Găng tay

Quần bảo hộ

Bảo vệ chân

Giμy bảo hộ

4 Điều chỉnh ngọn lửa trung tính

- Mở thêm van axêtylen và xác định chiều dài nhân ngọn lửa

- Mở từ từ van ô xy và điều chỉnh nhân ngọn lửa để đạt đ−ợc ngọn lửa trung tính

Sè hiÖu vµ ®−êng kÝnh lç cña bÐp hµn:

Phiếu đánh giá

Họ và tên Sản phẩm số

Ngày thực hiện Thời gian thực hiện Đánh giá

Nội dung đánh giá Yếu tố đánh giá Mã đánh

giá ĐiểmMặc đầy đủ bộ bảo hộ

dẫn khí

Lắp ống dẫn khí vào mỏ hàn và van giảm áp Xiết chặt điểm nối bằng vòng hãm

Điều chỉnh áp suất ô xy

đường ống

áp suất ô xy bằng 1,5 kg/cm2

Kiểm tra sự rò khí

Phun nước xà phòng lên tất cả các

điểm nối, các van của mỏ hàn Kiểm tra

Kiểm tra độ hút

Mở van axêtylen và ô xy, kiểm tra

độ hút tại điểm nối ồng dẫn khí

vào mỏ hàn Mồi lửa Không quá nhiều muội khói

Điều chỉnh ngọn lửa

Ngọn lửa trung tính, ngọn lửa ôxy hoá và ngọn lửa cácbon hoá

Điều chỉnh

ngọn lửa khí

Tắt ngọn lửa Khoá van axêtylen trước (không

gây tiếng nổ) Xả khí dư

trong ống dẫn

Mở van axêtylen trước ( quan sát đồng hồ và quay mỏ hàn

về hướng an toàn) Tháo thiết

bị

Sắp xếp vào kho

Tháo ống dẫn khí sau đó tháo van giảm áp và mỏ hàn (đặt thiết bị vào nơi qui định) Thời gian Thời gian

thực hiện

Điểm Tổng số điểm/số yếu tố đánh giá = / = Điểm

Khoảng điểm 100 ~ 75 74 ~ 50 49 ~ 25 Dưới 24

3 Đặt mỏ hàn

- Mồi lửa và điều chỉnh để được ngọn lửa trung tính

- Đặt mỏ hàn và ngọn lửa thẳng hướng với đường vạch dấu

4 Nâng mỏ hàn

- Giữ mỏ hàn nghiêng khoảng 45o

- Giữ khoảng cách giữa nhân ngọn lửa và bề mặt vật hàn bằng từ (2 ~ 3)

mm

5 Lµm nãng ch¶y kim lo¹i c¬ b¶n

- KiÓm tra h−íng, gãc nghiªng vµ chiÒu cao nh©n ngän löa

- Quan s¸t qu¸ tr×nh nãng ch¶y

+ ChÊm dÊu c¸ch nhau 20 mm ë ®−êng th¼ng 1

+ ChÊm dÊu c¸ch nhau 15 mm ë ®−êng th¼ng 2

+ ChÊm dÊu c¸ch nhau 10 mm ë ®−êng th¼ng 3

+ ChÊm dÊu c¸ch nhau 5 mm ë ®−êng th¼ng 4

2 T¹o bÓ hµn

- T¹o bÓ hµn t¹i ®iÓm giao nhau cña c¸c ®−êng v¹ch dÊu

- Kh«ng lµm s«i bÓ hµn vµ t¹o ra tia löa

3 Chuyển động mỏ hàn

- Di chuyển nhân ngọn lửa từ phải sang trái với chiều cao không đổi

- Điều chỉnh đúng hướng, góc nghiêng và chiều cao nhân ngọn lửa

4 Làm lại bước 2 và 3

- Di chuyển với tốc độ đều đồng thời giữ chiều rộng bể hàn không đổi với

đường thẳng 5, 6, và 7

- Tăng vận tốc di chuyển của mỏ hàn khi đến gần cuối đường hàn bởi vì

điểm cuối đường hàn dễ bị cháy thủng

Tư thế hàn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả hàn, ngoài ra còn yếu

tố quan trọng hơn là vị trí nhân ngọn lửa Đó là sự kết hợp giữa hướng, góc nghiêng và chiều cao nhân ngọn lửa Trong quá trình luyện tập phải điều chỉnh góc độ và nhân ngọn lửa chính xác như hình vẽ dưới đây Tuy nhiên do ngọn lửa nhìn xiên từ phía người thợ nên khó kiểm tra các điều kiện của ngọn lửa và các yêu cầu luyện tập

3 Nung nãng ch¶y kim lo¹i c¬ b¶n

4 C¸c ph−¬ng ph¸p phßng ngõa ngän löa ch¸y ng−îc

T©m bÓ hμn lâm xuèng

Ch¸y thñng

Phiếu đánh giá

Ngày thực hiện Thời gian thực hiện Đánh giá

Nội dung đánh giá Yếu tố đánh giá Mã đánh giá Điểm

Sự đồng đều về chiều rộng mối

Bμi 4: H×nh thμnh ®−êng hμn trªn mÆt ph¼ng sö dông

2 Bắt đầu hàn

- Mồi lửa và điều chỉnh để được ngọn lửa trung tính

- Tạo bể hàn cách điểm bắt đầu hàn khoảng 5 mm

- Chú ý tránh không để cháy thủng điểm bắt đầu hàn

- Điều chỉnh que hàn nghiêng một góc 45o so với bề mặt vật hàn

- Làm nóng chảy que hàn bổ xung kim loại cho đường hàn

3 Trong quá trình hàn

- Đ−a que hàn lên và xuống với tốc độ đều trong khi di chuyển nhân ngọn lửa

- Đ−a que hàn vào tâm bể hàn

- Không đ−a que hàn ra phía ngoài ngọn lửa

- Giữ chiều rộng bể hàn đều nhau

- Điều chỉnh góc nghiêng mỏ hàn nhỏ khi có hiện t−ợng cháy thủng vật hàn

4 Kết thúc đường hàn

- Tăng tốc độ hàn từ vị trí cách điểm cuối đường hàn khoảng 20 mm

- Khi còn cách điểm cuối của đường hàn khoảng 10 mm đưa nhân ngọn lửa lên và xuống để giảm sự nóng chảy của kim loại cơ bản

- Lấp đầy rãnh hồ quang ở điểm cuối đường hàn

2 Phương pháp nối mối hàn

- Nung nóng mối hàn tại vị trí cách phần lõm của mối hàn khoảng 5 mm Khi kim loại mối hàn đã nóng chảy di chuyển mỏ hàn chậm tới phần lõm của mối hàn

- Khi bể hàn đạt được kích thước như đường hàn trước, đưa que hàn phụ vào

bể hàn điền đầy phần lõm và tiếp tục hàn

3 Sù b¾n tãe kim lo¹i

Sù b¾n tãe kim lo¹i ®−îc sinh ra trong khi hµn lµ do c¸c nguyªn nh©n sau:

Axªtylen (Kg/cm 2 )

Sè bÐp hµn

ChiÒu dµi nh©n ngän löa (mm)

§−êng kÝnh (mm)

ChiÒu dµi lµm viÖc (mm)

Thêi gian hµn

ChiÒu réng (mm)

ChiÒu cao (mm)

Phiếu đánh giá

Ngày thực hiện Thời gian thực hiện Đánh giá

Nội dung đánh giá Yếu tố đánh giá Mã đánh giá Điểm

Sự đồng đều về chiều rộng mối hàn

Sự đồng đều về chiều cao mối hàn

Sự đồng đều về hình dạng mối hàn

Xử lý điểm đầu và điểm cuối mối hàn

Khuyết cạnh Chảy tràn

Rỗ khí

Hình dạng mối hàn

Độ thẳng của đường hàn

Sự cháy thủng

Hàn

Nội dung khác Biến dạng vật hàn

Làm sạch

Làm sạch mối hàn và kim loại cơ

bản

Làm sạch ô xy hoá trên bề mặt mối hàn và kim loại cơ bản

Thời gian Thời gian

Bμi 5: Hμn mối hμn gấp mép ở vị trí sấp Mục đích:

Hình thành kỹ năng hàn mối hàn gấp mép kim loại mỏng ở vị trí sấp

1 C«ng viÖc chuÈn bÞ

- ChuÈn bÞ c¸c thiÕt bÞ, dông cô t−¬ng tù nh− trong bµi sö dông, b¶o d−ìng thiÕt bÞ vµ dông cô hµn khÝ

- GÊp mÐp ph«i:

+ V¹ch dÊu ®−êng th¼ng gÊp mÐp c¸ch ®Çu cña ph«i tõ (3 ~ 5) mm

+ KÑp phÇn mÐp gÊp vµo trong m¸ kÑp ªt« sao cho ®−êng v¹ch dÊu gÊp trïng víi mÆt trªn cña m¸ kÑp ªt«

+ Dïng bóa uèn ph«i t¹o mÐp gÊp nh− h×nh vÏ

3 Tiến hành hàn

- Giữ góc nghiêng của mỏ hàn nghiêng một góc từ 45o ~ 50o so với hướng ngược với hướng hàn và hướng nhân ngọn lửa vào kẽ hàn

- Giữ mỏ hàn thẳng với hướng hàn làm với hai bên cạnh hàn một góc 90o

- Chuyển động mỏ hàn theo đường thẳng Khi vùng hàn quá nhiệt thì kéo nhân ngọn lửa ra xa vùng hàn, đợi cho nhiệt độ vùng hàn giảm lại tiếp tục hàn

Hμn đính

5 Cắt bỏ phần đã hàn rồi tiếp tục luyện tập theo trình tự trên

6 Làm sạch và kiểm tra

- Làm sạch toàn bộ đường hàn và vật hàn

- Kiểm tra hình dạng mối hàn

- Kiểm tra phần kim loại nóng chảy hai bên cạnh hàn

- Kiểm tra điểm đầu và điểm cuối đường hàn

- Kiểm tra sự ô xy hoá bề mặt mối hàn

Hướng hμn

Bép hμn

40

Vị trí cắt

Phiếu đánh giá

Ngày thực hiện Thời gian thực hiện Đánh giá

Nội dung đánh giá Yếu tố đánh giá Mã đánh

giá Điểm Hình dạng

Xử lý điểm đầu và điểm cuối mối hàn Tình trạng mối hàn tại các điểm hàn

đính

Hàn

Nội dung khác

Sự biến đổi của kim loại cơ bản

Làm sạch

Làm sạch mối hàn và kim loại cơ

Bμi 6: Hμn gi¸p mèi kim lo¹i máng kh«ng cã khe hë ë vÞ

Tèt

Kh«ng tèt

- Làm sạch phần mối hàn

- Lấy phần cắt rời, tiếp tục luyện tập theo các bước ở trên

5 Kiểm tra mối hàn bằng mắt

- Kiểm tra hình dạng mối hàn

- Kiểm tra phần kim loại đắp và chiều rộng mối hàn

- Kiểm tra độ thẳng mối hàn

- Kiểm tra điểm đầu và điểm cuối đường hàn

- Kiểm tra sự ô xy hoá bề mặt mối hàn

Cắt tấm phôi tại vị trí cách mép đường hμn 5 mm

Xử lý điểm đầu và điểm cuối mối hàn

Sự đồng đều về chiều cao phần đắp

mối hàn Khuyết cạnh

Hàn

Hình dạng mối hàn

Chảy tràn

Làm sạch

Làm sạch mối hàn và kim loại cơ

bản

Làm sạch ô xy hoá trên bề mặt mối hàn và kim loại cơ bản

Thời gian Thời gian