Nã kh«ng chØ gióp häc sinh lÜnh héi kiÕn thøc, ®iÒu chØnh hµnh vi, th¸i ®é cña m×nh mµ cßn kÝch thÝch høng thó häc tËp, t×m tßi s¸ng t¹o, vËn dông linh ho¹t vµo cuéc sèng.[r]
Trang 1Đề tài:
Một số biện pháp Sử dụng mô hình hoạt cảnhtrong môn đạo đức Nhằm phát huy tính tích cực và tạo
hứng thú cho học sinh lớp 2
P hần I- đặt vấn đề
Nh chúng ta đã biết, cùng với những môn học khác, môn đạo đức đóng vai trò quan trọng trong chơng trình Tiểu học Nó không chỉ cung cấp kiến thức mà quan trọng hơn là góp phần hình thành nhân cách, bồi dỡng t tởng tình cảm của học sinh theo các chuẩn mực đạo đức
Tuy nhiên, con đờng hình thành nhân cách không phải là thuyết giáo, áp
đặt, không phải là ngày một ngày hai mà phải bằng những hình thức sao cho học sinh dễ tiếp nhận thông qua một quá trình Và đối với học sinh tiểu học, những gì dễ tiếp nhận nhất là những gì gây hứng thú và để lạị ấn tợng sâu
đậm Trong dạy học đạo đức, sử dụng linh hoạt các phơng pháp là đã làm đợc
điều đó
Để giải quyết đợc vấn đề trên hay nói cách khác là để giáo viên có thêm biện pháp phát huy tính tích cực và tạo hứng thú cho học sinh một cách dễ dàng hơn trong quá trình công tác giảng dạy, tôi đã đặc biệt qua tâm và đa ra
“Một số biện pháp sử dụng mô hình, hoạt cảnhtrong môn đạo đức nhằm phát
huy tính tích cực và tạo hứng thú cho học sinh lớp 2”
Những mong gúp phần tham gia giỳp cỏc em HS học tốt mụn đạo đức ở Tiểu học núi chung và lớp 2 núi riờng Vỡ thế, tụi xin mạn phộp trỡnh bày để quý đồng nghiệp tham khảo và gúp ý kiến.Tụi cũng mong rằng: những điều trỡnh bày là một chút kinh nghiệm nhỏ để cỏc thầy cụ giỏo dành cho học sinh thân yờu của chỳng ta
P hần Ii- thực trạng và giảI pháp thực hiện.
a.thực trạng
a) Về phía giáo viên.
Khảo sát thực tiễn việc đa hoạt cảnh vào tiết học nói cung và các tiết học đạo đức nói riêng, tôi thấy hầu nh trong các tiết học bình thờng phơng pháp này ít đợc coi trọng vì một số lý do nh:
Trang 2+ Phần lớn giáo viên cho rằng đạo đức chỉ là môn học phụ nên không nhất thiết phải đầu t nhiều thời gian và kinh phí cho môn học này
+ Thời gian dành cho việc đầu t xây dựng kịch bản, luyện tập chuẩn bị
đạo cụ cho vở kịch…đòi hỏi giáo viên phải kiên trì, chịu khó nhất là với đối t -ợng học sinh yếu kém, nhút nhát
b) Về phía học sinh.
- Khả năng diễn xuất, nhập vai vào các hoạt cảnh của các em còn hạn chế vì các em cha quen và cha đợc thể nghiệm nhiều trong cuộc sống cũng
nh trong giao tiếp Phần lớn các em còn ngợng ngùng làm giảm sức hấp dẫn của vử kịch Đây là kết quả của việc giáo viên không thờng xuyên sử dụng hoạt cảnh trong tiết học bình thờng mà chỉ dùng trong những tiết dạy thực tập, thao giảng…nên đã làm giảm sức sáng tạo của học sinh
- Khi đã đựơc sử dụng thờng xuyên, hoạt cảnh làm cho các em hết sức hứng thú, khơi nguồn sáng tạo cho các em và đợc các em đón nhận hăng hái, nhất là học sinh khá giỏi, tạo không khí thi đua trong lớp học nhất là khi giáo viên tổ chức cho các em tự thiết kế và diễn xuất những hoạt cảnh theo nội dung bài học
b.giảI pháp thực hiện.
hoạt cảnh đã làm đợc điều đó
Nhìn chung, hoạt cảnh có những tác dụng sau đây:
- Là phơng pháp tổ chức mới mẻ, hiện đại, phù hợp với tâm lý thích cái hay, cái mới của mỗi ngời
- Hoạt cảch tạo ra không khí sinh hoạt sôi nổi, các em lĩnh hội đợc tri thức dễ dàng, giúp tiết học sôi động, hiệu quả Sức hấp dẫn của vở kịch đã lôi
Trang 3cuốn học sinh tham gia tránh sự mệt mỏi, nhàm chán sự nặng nề, áp đặt trong mỗi tiết học
- Mặt khác, chỉ tiêu của con ngời trong thời đại mới là phải thông minh, nhanh nhẹn, hoạt bát, ứng xử có văn hoá, đặc biệt là hành vi văn hoá trong giao tiếp mà khi tham gia vào hoạt cảnh các em có cơ hội đợc giao tiếp nhiều hơn Qua đó, giáo viên có kiều kiện để hiểu rõ từng em, uốn nắn và dạy dỗ kịp thời để các em hiểu cách ứng xử có văn hoá
Xuất phát từ ba lý do trên, tôi đã thực nghiệm đa hoạt cảnh vào các tiết học đạo đức để gây hứng thú cho các em đặc biệt là để hình thành hành vi văn hoá trong giao tiếp cho trẻ nhỏ Đa hoạt cảnh vào các tiết học, tôi thấy đã phần nào khắc phục những thiếu sót trầm lặng, gò bó của các tiết học bình th-ờng và đặc biệt là nó đã phát huy tính tích cực và tạo hứng thú cho học sinh
nh tinh thần của dạy học hiện đại
II- Mục đích đa ra sáng kiến.
- Chứng minh tác dụng của hoạt cảnh trong các tiết học đạo đức
- Cách áp dụng hoạt cảnh ở một số bài cụ thể trong chơng trình đạo đức lớp 2
III- Nội dung của sáng kiến.
1 Cơ sở lý luận:
Hoạt cảnh là một trong những hình thức tổ chức dạy học tích cực trong
đó giáo viên tổ chức và điều khiển một số học sinh trong lớp thực hiện các cuộc trình diễn ngắn có sự chuẩn bị trớc về nội dung để diễn tả một tình huống trong bài học hoặc tự sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức của các em
Phơng pháp sử dụng hoạt cảnh là một phơng pháp tổ chức dạy học mới
mẻ, hấp dẫn hơn các phơng pháp khác (hỏi-đáp, trò chơi…) vì nó phù hợp với
đặc điểm tâm lý và nhận thức của học sinh tiểu học Do đó, đây là phơng
Trang 4pháp có ý nghĩa và tác dụng rất lớn trong các môn học nhất là trong môn đạo
đức
Khi sử dụng phơng pháp này sẽ tạo ra không khí học tập sôi nổi và sức hấp dẫn của hoạt cảnh sẽ lôi cuốn nhiều học sinh tham gia bởi vì chính các em
tự tham gia trình diễn, tự xử lý tình huống thậm chí còn tự mình biên soạn kịch bản Khi đã nắm chắc thành thục và đợc giáo viên thờng xuyên tổ chức, bằng phơng pháp hoạt cảnh sẽ nhân cách hoá đợc các tình huống trong các tiết học Điều đó có nghĩa là mở rộng vốn hiểu biết cho các em
Các em không chỉ nghe, ghi nhớ những điều căn dặn của giáo viên mà
có thể tái hiện, ứng xử và tự giải quyết những tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống đối với bản thân mình
Phơng pháp sử dụng hoạt cảnh phát huy tính năng động, độc lập, sáng tạo tính mạnh dạn cũng nh năng khiếu của các em, bởi vì muốn diễn kịch hấp dẫn, diễn xuất và nhập vai tốt thì ít nhiều đòi hỏi phải có năng khiếu
- Hoạt cảnh rất phù hợp với tâm lý trẻ nên nó lôi cuốn, gây đợc sự tập trung chú ý của các em Do đó nó có tác dụng rất lớn đến nhận thức bởi nếu không tham gia, các em cũng rất hồi hộp, háo hức muốn biết diễn biến, kết thúc của vở kịch Qua đó, mục đích của vở kịch cùng với ý nghĩa của nó dễ dàng đi sâu vào tình cảm, nhận thức và nó có tác động mạnh mẽ đến hành vi của trẻ Không những thế, nó còn đặt các em vào những tình huống “có vấn
đề”, kích thích các em đa ra những cách ứng xử mà em cho là đúng
Với phơng pháp sử dụng hoạt cảnh, các em có thể chiếm lĩnh tri thức một cách dễ dàng, nội dung tiết học đợc khắc sâu bởi ấn tợng của vở kịch Nhờ đó mà tiết học cũng diễn ra hấp dẫn hơn, lý thú và hiệu quả hơn, tránh đ
-ợc không khí mệt mỏi, nhàm chán nh một số hình thức tổ chức trong các
ph-ơng pháp dạy học truyền thống
3 Thực nghiệm vận dụng:
3.1 Những yêu cầu cơ bản:
Trang 5Muốn vở kịch thành công và đạt hiệu quả cao trong các tiết học cần phải
đảm bảo những yêu cầu sau:
a) Yêu cầu về cơ sở vật chất tối thiểu để diễn kịch là phải có sân khấu.
ở đây, sân khấu là khoảng trống trong phòng học hoặc ngoài trời Ngoài
ra có thể chuẩn bị thêm những dụng cụ hay trang phục để đảm bảo độ thẩm
mỹ cũng nh độ công phu
b) Yêu cầu về chuẩn bị
* Đối với giáo viên
- Phải biết lựa chọn nội dung hoạt cảnh phù hợp với nội dung bài học vì
dù sao đây cũng không phải là phơng pháp vạn năng có thể áp dụng cho tất cả các tiết học
* Đối với học sinh
- Phải có ít nhiều năng khiếu nghệ thuật nh khả năng thể hiện giọng, khả năng đổi giọng, cách diễn xuất, hình thức…tính năng động sáng tạo khi nhập vai, hoá thân vào vai diễn
- Hoạt cảnh có thể đa vào bất cứ lúc nào trong tiết học, có thể là ở phần kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới, khai thác nội dung bài mới hay cũng có thể
ở phần củng cố, tổ chức thi đua giữa các nhóm, tổ …
- Mặt khác, các em phải thuộc lời nắm đợc nội dung kịch bản Các em cần biết đợc mình là nhân vật gì trong kịch bản ấy để từ đó biết đợc đặc điểm nhân vật về ngoại hình, tính cách, điệu bộ… của vai đó nh thế nào
c) Về nội dung.
- Mỗi hoạt cảnh cần đợc xây dựng đầy đủ có nội dung cốt truyện và phải chứa đựng các mâu thuẫn, các tình huống cần giải quyết
- Các tình huống trong hoạt cảnh cần phải gần gũi, quen thuộc và vừa sức để các em có thể nhập vai và diễn xuất dễ dàng
Trang 6d) Chuẩn bị.
- Thông thờng là giáo viên viết lời nhng khi đã đợc sử dụng thờng xuyên, học sinh đã quen trong những lần thi đua giữa các nhóm, tổ thì các em
tự sáng tạo, tự thiết kế cách diễn xuất ở những hoạt cảnh đơn giản
- Chuẩn bị sân khấu và một số trang phục (nếu có) cũng nh các dụng cụ cần thiết cho việc trình diễn
3.2 Một số hoạt cảnh để tham khảo.
a) Bài 2: Biết nhận lỗi và sửa lỗi
* Mục đích của bài học:
- Học sinh hiểu khi có lỗi thì nên nhận và sửa lỗi để mau tiến bộ và đ ợc mọi ngời yêu quý Nh thế mới là ngời dũng cảm, trung thực
- Học sinh biết tự nhận và sửa lỗi khi có lỗi, biết nhắc bạn nhận và sửa lỗi
- Học sinh biết ủng hộ, cảm phục các bạn biết nhận lỗi và sửa lỗi
* Mục đích đa ra hoạt cảnh
Nếu nh truyện “Cái bình hoa” nói về lỗi do sơ ý mắc phải thì ở đây tôi muốn nói đến cái lỗi thuộc về tính cách con ngời Đó là nết xấu trong quan hệ với ngời xung quanh, qua hoạt cảnh này các em sẽ tự đối chiếu với bản thân mình để có cách điều chỉnh bản thân cho thích hợp
* Hoạt cảnh: Ai ngoan
Buổi sáng chủ nhật, hai chị em Lan ra vờn chơi (dựng sân khấu có một
số cây hoa để 2 chị em chơi hái hoa, bắt bớm…)
Chị Hà: Lan ơi, lại đây mà xem chị bắt đợc con bớm vàng này rồi
Lan: Con bớm này là của em, lúc nãy em nhìn thấy trớc Chị trả nó đây cho em
Trang 7Chị Hà: Thì chị cũng bắt nó cho em mà (Chị Hà đa con bớm vàng cho Lan)
Chị Hà và Lan: A, mẹ đi chợ về rồi!
Lan: Mẹ có mua quà cho con không?
Mẹ: Có, mẹ mua Táo cho 2 chị em đây này Con đem lại cho chị để chị chia cho nhé (Mẹ đa cho Lan 10 quả Táo)
Lan: (Cầm táo đi lại chỗ chị, vàu đi vừa nhìn xem quả nào to hơn Lan
đa cho chị 4 quả, mình lấy 6 quả) Của chị đây này Chị lớn hơn em chị đợc ít hơn (Lan cầm và ăn luôn 1 quả)
Chị Hà: Đúng rồi đấy Chị lớn hơn em nên chi nhờng cả cho em đấy (Chị
Hà đa tất cả cho Lan rồi quay vào nhà)
Lan: (Ngợng nghịu không biết nói thế nào)
Câu hỏi khai thác hoạt cảnh
1 Trong hoạt cảnh vừa rồi, theo em ai là ngời có lỗi? Đó là lỗi gì?
2 Nếu em là bạn Lan, em sẽ xử sự thế nào? Hãy đóng vai bạn Lan và diễn lại hoạt cảnh theo ý em
3 Nếu em là bạn của Lan, em sẽ nói gì với bạn lúc đó?
b) Bài 3: Gọn gàng, ngăn nắp
* Mục tiêu của bài học:
- Giúp học sinh hiểu:
+ ích lợi của việc gọn gàng, ngăn nắp
+ Biết phân biệt gọn gàng, ngăn nắp và cha gọn gàng, ngăn nắp
- Học sinh biết giữ gọn gàng, ngăn nắp chỗ học, chỗ chơi
- Học sinh biết yêu mến những ngời sống gọn gàng, ngăn nắp
* Hoạt cảnh: Anh bạn luộm thuộm
Trang 8Hùng là ngời rất luộm thuộm, cẩu thả Đi học về, Hùng quăng cặp sách xuống bàn, quần áo, mũ cởi ra, vứt xuống giờng rồi ôm bóng ra sân chơi
Buổi tối, Hùng học bài Học xong, sách cậu để trên bàn, vở bỏ lên giá sách, bút vẫn kẹp vào trong vở
Học xong, cậu cởi quần áo dài bỏ lên ghế rồi ngủ, nhảy vội lên giờng đá cả dép vào gầm giờng
Sáng dậy, Sơn gọi ngoài cổng Hùng mới bò dậy khỏi giờng Cậu lục tìm sách vở, quần áo, bút… mãi mới thấy Còn dép nằm sâu trong gầm giờng Hùng không tìm đợc, đành đi đôi dép đứt đi học
Với vở kịch này chỉ cần 2 nhân cật nhng phải chuẩn bị kỹ dụng cụ
Câu hỏi khai thác vở kịch:
1 Hùng có điểm nào đáng chê?
2 Vì sao Hùng phải đi dép đứt đi học?
3 Khi đi học về và khi học bài ở nhà xong, em cất đồ dùng của mình
nh thế nào?
c) Bài 7: Giữ gìn trờng lớp sạch đẹp.
* Mục tiêu của bài học.
- Học sinh biết:
+ Một số biểu hiện cụ thể của việc giữ gìn trờng lớp sạch đẹp
+ Lý do tại sau cần giữ gìn trờng lớp sạch đẹp
- Học sinh biết làm một số công việc cụ thể để giữ gìn trờng lớp sạch
đẹp
- Học sinh có thái độ đồng tình với các việc làm đúng để giữ gìn trờng lớp sạch đẹp
* Mục đích đa ra hoạt cảnh.
Trang 9Giúp học sinh thấy đợc giữ gìn trờng lớp sạch đẹp không chỉ có quét dọn, không vứt rác, không vẽ bẩn… mà còn phải giữ gìn, chăm sóc các bồn hoa, cây cảnh trong trờng
* Hoạt cảnh: Bạn nào đáng chê
Bình: Toàn ơi, Đức ơi chúng mình ra vờn hoa của trờng chơi đi
(Ba bạn rủ nhau ra vờn hoa)
Toàn: (Cầm lấy một bồn hoa) Bông hoa này đẹp thật đấy
Vừa lúc ấy Đức nhìn thấy một con bớm vàng bay trong vờn hoa
Đức: Ôi, con bớm vàng đẹp quá, mình bắt nó ra xem đi
Bình: Thôi, đừng bắt nó, dẫm vào bồn hoa sẽ nát hoa đấy Cô giáo mà nhìn thấy cô sẽ phạt cậu cho mà xem
Đức: Nhng có ai nhìn thấy đâu, các cô vẫn cha đi mà
(Vừa nói Đức vừa nhảy vào bồn hoa bắt chú bớm vàng)
Toàn: Mình cũng thích bông hoa này, mình sẽ nhổ cây này về nhà trồng
(Toàn vừa nói vừa nhổ cây hoc vào cặp)
Đức: Bây giờ mình vào lớp đi
(Cả 3 dắt nhau vào lớp)
Câu hỏi khai thác nội dung hoạt cảnh
1) Trong hoạt cảnh trên, bạn nào đáng khen, bạn nào đáng chê? Vì sao? 2) Nếu em là bạn Bình, em sẽ làm gì sau đó?
d) Bài 13: Giúp đỡ ngời khuyết tật
* Mục tiêu của bài học
- Giúp học sinh hiểu:
+ Vì sao cần giúp đỡ ngời khuyết tật
+ Cần làm gì để giúp đỡ ngời khuyết tật
Trang 10+ Trẻ em khuyết tật có quyền đợc đối xử bình đẳng, có quyền đợc hỗ trợ, giúp đỡ
- Học sinh có những việc làm thiết thực giúp đỡ ngời khuyết tật tuỳ theo khả năng của bản thân
- Học sinh có thái độ thông cảm, không phân biệt đối xử với ngời khuyết tật
* Mục đích đa ra hoạt cảnh
* Hoạt cảnh: Trên sân bóng
Lâm bị điếc từ nhỏ nhng cậu rất thích học, vì thế mẹ cậu đa cậu đến tr-ờng và xin cô hiệu trởng cho cậu vào học lớp tình thơng Giờ ra chơi cậu th-ờng ra sân cỏ xem các bạn nam đá bóng
(Hùng, Nam, Hà đang đá bóng trên sân)
Hùng: Mình cho Lam chơi với đi hình nh cậu ấy rất thích đá bóng, mà chúng mình cần thêm một ngời nữa
Nam: Nhng cậu ấy bị điếc, muốn phối hợp với cậu ấy để chuyền bóng thì làm thế nào đợc Nếu chia phe, mình không nhận cậu âý đâu
Hà: Thì chúng mình chỉ chơi cho vui chứ có đợc mất gì đâu?
(Vừa lúc ấy thì Đức cũng ra sân)
Nam (nhanh nhẩu): Đức ơi, ra đây đá cùng chúng mình, đang thiếu mọt ngời.
Thằng Lâm nó điếc nên mình không muốn cho nó chơi, cậu có đồng ý không?
Câu hỏi khai thác hoạt cảnh:
1) Em đồng ý với thái độ của bạn nào? Không đồng ý với thái độ của bạn nào? tại sao?
2) Theo em, Đức sẽ nói gì với các bạn Em hãy đóng vai Đức và thể hiện tiếp hoạt cảnh trên
IV- Kết luận và đề xuất s phạm.
Trang 11A/ Kết luận.
Có thể nói, trong các tiết học đạo đức, không có gì hấp dẫn học sinh hơn
là các hoạt cảnh, kịch ngắn Nó không chỉ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức,
điều chỉnh hành vi, thái độ của mình mà còn kích thích hứng thú học tập, tìm tòi sáng tạo, vận dụng linh hoạt vào cuộc sống Vì thế, để nâng cao hiệu quả trong các tiết học đạo đức cũng nh để phát triển kỹ năng nói, thể hiện trớc
đám đông, cần tăng cờng sử dụng hoạt cảnh
Hiện nay, phơng pháp sử dụng hoạtcảnh cha áp dụg phổ biến trong các tiết học đạo đức vì những lý do khách quan nhng nếu chịu khó đầu t về thời gian (tìm hiểu để xây dựng kìch bản và luyện tập) thì đây là một phơng pháp
có tác dụng rất lớn
B/ Đề xuất s phạm
1 Cần coi đây là một phơng pháp phổ biến, đặc trng trong dạy học đạo
đức ở Tiểu học
2 Vì những tác dụng nh đã phân tích nên việc sử dụng hoạt cảnh không chỉ bó hẹp trong tiết học đạo đức mà còn mở rộng trong các môn học khác nh lịch sử (tái hiện lại các nhân vật lịch sử), tập đọc…và đặc biệt là trong sinh hoạt Sao nhi đồng theo chủ điểm của từng tháng
3 Bên cạnh việc đầu t thiết bị dạy học cho các môn học khác, nhà trờng cần có sự quan tâm đầu t về đạo cụ, trang phục…để các hoạt cảnh đợc hấp dẫn hơn
Trên đây là kinh nghiệm của tôi về việc sử dụng hoạt cảnh trong các tiết học đạo đức nhằm phát huy tính tích cực và tạo hứng thú cho học sinh Rất mong nhận đợc sự góp ý chân thành của các đồng nghiệp để sáng kiến của tôi
đợc hoàn thiện hơn