cách dạy tốt bài thơ viếng lăng bác

Nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy - học môn Ngữ văn nói chung và Ngữ văn lớp 9 nói riêng, đồng thời phát huy cao hơn nữa hiệu quảtrong giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáo

A ĐẶT VẤN ĐỀ:

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Ngữ văn là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, có tầm quan trọngrất lớn trong việc giáo dục tư tưởng, quan điểm, tình cảm cho học sinh Đâycũng là môn học góp phần hình thành nên những kiến thức cơ bản và quan trọng

về hình thành nhân cách con người, chuẩn bị cho các em một hành trang đểbước vào đời hoặc học lên những bậc học cao hơn Đó cũng chính là chiếc chìakhóa mở cửa cho tương lai

Nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy - học môn Ngữ văn nói

chung và Ngữ văn lớp 9 nói riêng, đồng thời phát huy cao hơn nữa hiệu quảtrong giảng dạy theo tinh thần đổi mới sách giáo khoa và quan điểm tích hợp làvấn đề cần được quan tâm nhất hiện nay Bởi tích hợp là một xu thế phổ biếntrong dạy học hiện đại, là một khái niệm rộng, ở mỗi lĩnh vực khoa học khácnhau cũng được hiểu và ứng dụng khác nhau Trong dạy học, tích hợp được hiểu

là sự phối kết hợp các tri thức một số môn học có những nét chính, tương đồngvào một lĩnh vực chung, thường là quanh những chủ đề, những kiến thức nguồn

Dạy học theo hướng tích hợp liên môn và khai thác văn bản dựa vào đặc

trưng thể loại là phương pháp đồng thời là nguyên tắc của bộ môn ngữ văn ởchương trình Trung học cơ sở Là một giáo viên giảng dạy môn ngữ văn, tôinhận thấy tính ưu việt của phương pháp này hơn hẳn phương pháp trước đây.Tính ưu việt của phương pháp thể hiện rõ qua thái độ, niềm say mê, kết qua tiếp

hiểu các kiểu văn bản thuộc các thể loại văn học mà còn có khả năng tạo lập vănbản, hiểu thêm nhiều kiến thức về cuộc sống, lịch sử, địa lí…

Với vấn đề đặt ra như trên, tôi chọn đề tài: “ Cách dạy tốt bài thơ Viếng

lăng Bác”.

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

1 Mục đích

Để dạy học Ngữ văn thật hấp dẫn, cuốn hút học sinh, phát huy được tối đa

tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em, tạo cho các em niềm say mê khi

học tập bộ môn Dạy học tích hợp có mục đích xây dựng và phát triển năng lựctoàn diện cho học sinh giúp học sinh vận dụng và huy động kiến thức của cácmôn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng

tự học, tự nghiên cứu của học sinh

2 Nhiệm vụ:

Qua nghiên cứu, khảo sát thực trạng dạy học Ngữ văn ở nhà trường phổ

thông nói chung và dạy học Ngữ văn ở khối lớp 9 nói riêng, cần phải nhanhchóng đưa cách dạy tích hợp liên môn vào nhà trường để phát huy nâng cao hiệuquả chất lượng giờ dạy Từ đó tìm các giải pháp, nêu phương án, đề xuất, kiếnnghị nhằm giúp học sinh chủ động tiếp thu được nhiều kiến thức liên môn, pháthuy tính tích cực chủ động của các em

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1 Đối tượng nghiên cứu:

- Chương trình môn Ngữ văn trường THCS, môn Ngữ văn 9 nói chung và tiết

117 bài thơ: Viếng lăng Bác (Viễn Phương) nói riêng

- Kiến thức liên môn : Ngữ văn, Lịch sử, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Địalí

- Phương pháp dạy học Ngữ văn

- Giáo viên giảng dạy Ngữ văn - học sinh lớp 9

2 Thời gian nghiên cứu:

Bắt đầu thực hiện từ tháng 09 năm 2015 đến đầu tháng 5 năm 2016

3 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Dự giờ, thăm lớp, khảo sát tìnhhình dạy và học ngữ văn ở lớp, trường và một số trường khác - Trên sách báo,các phương tiện thông tin đại chúng

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá kết quả điều tra

IV DỰ BÁO VÀ TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI:

1 Dự báo của đề tài:

Đề tài được đưa ra nhằm thực hiện theo chủ trương đổi mới chương trìnhdạy học mà Bộ GD&ĐT đã đề Công văn số 5555/BGDĐ-GDTrH ngày 08

phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt độngchuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng;các công văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học hằng năm.Theo đó, thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trongsách giáo khoa như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào chương trình

và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạyhọc trong mỗi môn học và các chủ đề tích hợp liên môn phù hợp với việc sửdụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường.Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiệnhành và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương phápdạy học tích cực, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho họcsinh trong mỗi chuyên đề đã xây dựng ra từ năm học 2014

Đề tài góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy học môn

Ngữ văn ở trường THCS

2 Tính mới của đề tài:

Với sáng kiến này được thực hiện theo chủ đề dạy học tích hợp theo hướngđổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh mà BộGD&ĐT đề ra năm học 2014 Bản thân tôi thấy khả năng vận dụng đề tài trongviệc góp phần đổi mới phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao Trong tương laigần việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn sẽ thay thế cho cách dạy họctrước đây, cho nên khả năng phổ biến và nhân rộng của sáng kiến sẽ được đánhgiá cao Bản thân tôi sẽ áp dụng sáng kiến này thường xuyên trong quá trình

giảng dạy và báo cáo chuyên đề hàng năm đến các đồng chí giáo viên trong nhàtrường.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng tích hợp đó là một trong những nộidung trọng tâm Bộ GD-ĐT yêu cầu trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo

dục trung học cơ sở Dạy học theo hướng tích hợp là một trong những quan

điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trongnhà trường phổ thông và trong chương trình xây dựng môn học Quan điểm tíchhợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập vàquá trình dạy học

Trong quá trình học tập, học sinh có thể lần lượt học những môn học khácnhau, những phần khác nhau trong mỗi môn học nhưng học sinh phải biết đặtcác khái niệm đã học trong những mối quan hệ hệ thống trong phạm vi từng

môn học cũng như giã các môn học khác nhau Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có như vậy thì các em mới thực sự làm chủ

được kiến thức và mới vận dụng được kiến thức đã học khi phải đương đầu vớimột tình huống thách thức, bất ngờ, chưa từng gặp

Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợpvào các bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ như

trị sống cho học sinh với các hình thưc tích hợp: Tích hợp ngang, tích hợp dọc,tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trongdạy học, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tínhtích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Đây là quan điểmtích hợp mở rộng kiến thức trong bài học Ngữ văn với các kiến thức của các bộmôn khoa học tự nhiên- khoa học xã hôị của các nghành khoa học, nghệ thuậtkhác với các kiến thức đời sống mà học sinh tích lũy được từ cuộc sống cộngđồng, qua đó làm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho học sinh Dạy học tích hợp liên môn Ngữ văn là hình thức liên kết kiến thức giao thoavới môn Ngữ văn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc Rèn luyện

kĩ năng sống ,giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương để học sinh tiếp thukiên thức, biết vân dụng vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyếtvấn đề liên quan đến môn học

Tích hợp liên môn chính là sự lồng ghép, sự kết hợp những nội dung cácmôn học theo những cách khác nhau Quan điểm tích hợp được thực hiện rất đadạng, phong phú Nó có thể tồn tại không chỉ ở mức độ, như là tích hợp trongnội bộ môn học, tích hợp đa môn… mà còn có thể thực hiện một cách linh hoạtđối với các mức độ tích hợp

Trong Khoa học xã hội, việc tích hợp các môn như Văn học, Lịch sử, Địa lí,Giáo dục công dân, Âm nhạc… để rồi từ môn học này, học sinh có thể hiểu thêm

về kiến thức về các bộ môn khác, làm cho qua trình học tập có ý nghĩa; sử dụng

kiến thức trong tình huống; lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học; các kiếnthức gắn liền với kinh nghiệm sống của học sinh; có điều kiện phát triển kỹ năngchuyên môn.

II CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Thực tiễn đã chứng tỏ rằng, việc thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục

và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp

và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh so với việc cácmôn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong nhữngquan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo nhữngcon người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộcsống hiện đại Bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày, trong quan hệvới các tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này, hòa nhập thế giới họcđường với thế giới cuộc sống Cái cốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho họcsinh vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hoặc đặt

cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo Thay vì tham nhồi nhétcho học sinh nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, dạy học tích hợp chú trọng tậpdượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được vào các tình huốngthực tế, có ích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người lao động, làmcha mẹ, có năng lực sống tự lập

Dạy học tích hợp là quá trình dạy học trong đó giáo viên tổ chức để học sinhhuy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải

quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kĩnăng mới, từ đó phát triển được những năng lực cần thiết.

Từ trước tới nay, việc dạy học tích hợp kiến thức liên môn đã được sử dụngnhưng không phải giáo viên nào cũng đạt được hiệu quả như mong muốn

Môn Ngữ văn trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều

đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tìnhcảm cho học sinh Môn Ngữ văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ Điều

đó nói lên mối quan hệ giữa Ngữ văn và các môn khác Học môn Ngữ văn sẽ cótác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng gópphần giúp học tốt môn Ngữ văn Cho nên tự nó cũng toát nên yêu cầu tăngcường tính thực hành giảm lý thuyết gắn với đời sống Khi dạy văn bản “Viếng lăng Bác”, giáo viên bằng kiến thức, bằng năng lực

sư phạm, bằng những phương pháp dạy học phù hợp, đa dạng, tích cực, hìnhthành cho học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độ, những bài học sâu sắctrước hết là kiến thức văn học, đồng thời của nhiều môn học khác như: Lịch sử,Địa lý; Giáo dục công dân; Mỹ thuật; Âm nhạc… Trên thực tế của quá trình dạyhọc, tôi có thể đưa học sinh đến những miền kiến thức, bài học, kỹ năng liên vănbản Tôi đưa ra sáng kiến dạy văn bản “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương theohướng tích hợp liên môn với mong muốn được góp phần nâng cao chất lượngdạy học, đưa nền giáo dục Việt Nam tiến lên hiện đại, có thể hoà nhập với nềngiáo dục thế giới Tôi cũng hi vọng rằng, với đề tài này sẽ là một kinh nghiệm

nhỏ đóng góp vào việc xây dựng và biên soạn chương trình, sách giáo khoa của

Bộ giáo dục và Đào tạo Việt Nam

Trong quá trình thực hiện tiết dạy, ngoài kiến thức chính là văn học với việc

tìm ra nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm và giúp các em cảm nhận đượcniềm xúc cảm chân thành, tha thiết của người con miền Nam đối với Bác Hồkính yêu Trong bài thơ, tôi còn tích hợp môn Lịch sử trong khi giới thiệu hoàn

cảnh ra đời, giới thiệu di tích lịch sử lăng Bác, kết hợp kiến thức Giáo dục công

dân đó chính là học sinh hiểu thêm về Bác, về tư tưởng của Bác, về vẻ đẹp vàcông lao to lớn của Bác với dân tộc Việt Nam Các em có ý thức hơn trong việc

tu dưỡng rèn luyện đạo đức theo tấm gương Bác Hồ Tích hợp Âm nhạc ở phầncủng cố để học sinh cảm nhận được cảm xúc, nhạc điệu của bài thơ tha thiếtchân thành, lắng đọng, cảm động qua bài hát "Viếng lăng Bác"

Từ tiết dạy, có thể khẳng định thêm về mặt lý luận dạy học: Muốn đổi mớiphương pháp dạy học thì phải vận dụng sáng tạo các phương pháp dạy học nhằmkhơi dậy hứng thú của học sinh trong quá trình tiếp nhận kiến thức Từ tiết dạy,cũng giúp học sinh hiểu rằng, học văn không chỉ tìm hiểu đơn thuần từ câu chữtrên văn bản, phải biết khai thác, vận dụng kiến thức để hiểu rằng “trong thơ cóhoạ” (thi trung hữu hoạ), “trong thơ có nhạc” và học văn là học làm người," vănhọc là nhân học"

III PHƯƠNG PHÁP DẠY TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG BÀI VIẾNG

LĂNG BÁC:

Trong quá trình giảng dạy bài học này năm trước, khi dạy xong văn bản lớp

9 tôi thấy giờ dạy của mình chưa thỏa mãn, giờ dạy kết quả chưa cao, khôngcuốn hút được học sinh Học sinh hiểu kiến thức ở mức độ chưa cao, phần lớncác em mới chỉ nắm được nội dung bài thơ, mà kiến thức các môn học khácchưa nắm được, đa phần các em chưa hứng thú với môn học

Tôi đã ra một bài kiểm tra để xem học sinh cảm nhận về tác phẩm như thế

nào, kết quả thu được như sau:

Lớp Số lượng Điểm từ 8-10 Điểm từ 7-8 Điểm từ 5-6 Điểm dưới 59A 30 0 3 (10%) 14(47%) 13(43%)9B 30 0 2 (7%) 16(53%) 12(40%)

Với kết quả không mấy khả quan như vậy tôi mạnh dạn dạy bài này theo cách

vận dụng kiến thức liên môn như sau:

Tiết 117: VIẾNG LĂNG BÁC

- Thấy được những đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: Giọng điệu trang trọng

và tha thiết phù hợp với tâm trạng và cảm xúc, nhiều hình ảnh ẩn dụ có giá trịsúc tích và gợi cảm Lời thơ dung dị mà cô đúc, giàu cảm xúc mà lắng đọng

- Giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn văn bản qua viêc tích hợp lồng ghép cácmôn học như: lịch sử, giáo dục công dân, âm nhạc, địa lí Cụ thể:

*Lịch sử: Giúp học sinh hiểu thêm về sự kiện ngày Bác Hồ ra đi và di tích lich

sử lăng Bác

*Giáo dục công dân: Khơi dậy niềm tự hào, biết ơn, kính trọng Bác Hồ- lãnh

tụ vĩ đại của dân tộc, để từ đó giáo dục học sinh học tập và làm theo tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh

*Địa lí: Học sinh hiểu thêm về vị trí địa lí lăng Bác Hồ - để học sinh có dịp

đến thăm

*Âm nhạc: Giúp học sinh cảm nhận được lời ca, giai điệu mượt mà đằm

thắm, cảm động , sâu lắng qua bài hát "Viếng lăng Bác" (Phổ nhạc Hoàng Hiệp,thơ Viễn Phương, Ca sĩ Bảo Yến.)

2 Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm một bài thơ hiện đại

- Bao quát toàn bộ tác phẩm, thấy được mạch cảm xúc trong bài thơ

- Tìm hiểu một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệthuật của chúng trong bài thơ

- Giúp học sinh nắm được và vận dụng kiến thúc liên môn để hiểu được vẻđẹp của tác phẩm.

3 Thái độ:

- Giáo dục ý thức tình cảm, lòng biết ơn Chủ Tịch Hồ chí Minh và các anhhùng đã hi sinh, nhân thức đúng đăn sâu sắc tư tưởng Bác Hồ

B CHUẨN BỊ:

Giáo viên: - Phần mềm dạy học( Powerpoint )

- Tư liệu kiến thức liên môn

- Bài hát "Viếng lăng Bác" (Phổ nhạc Hoàng Hiệp, thơ ViễnPhương, Ca sĩ Bảo Yến.), Bác Hồ một tình yêu bao la”( Nhạc và lời Thuận Yến) Học sinh: - Chuẩn bị bài mới

C TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” của

Thanh Hải và nêu cảm nhận chung về bài thơ?

3 Bài mới:

- Giáo viên giới thiệu: Các em hãy cùng xem một đoạn video clip: (Mở băng

“Bác Hồ một tình yêu bao la”) ( Nhạc và lời Thuận Yến )

Có lẽ hơn một thế kỉ qua những vần thơ hay nhất, đẹp nhất, những lời ngợi cathành kính nhất của tất cả các nghệ sĩ đều dành cho Bác Hồ kính yêu của chúng

ta-Người là hiện thân của đất trời hoa trái cho mãi muôn đời sau Người mất đi

là một tổn thất vô cùng to lớn của dân tộc ta và cho cả nhân loại Vẫn nằm trongmạch cảm xúc ấy nhà thơ Viễn Phương đã rất thành công với bài thơ “ViếngLăng Bác” bởi đã nói lên được tất cả cảm xúc của người dân Việt Nam đối vớiBác Hồ kính yêu

Tiết học hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu về bài thơ

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt

Giáo viên chiếu chân dung Viễn

Phương

Học sinh quan sát chân dung

Giáo viên: Em hãy nêu những nét

chính nhà thơ Viễn Phương?

I, ĐỌC- TÌM HỂUCHUNG

1/Tác giả

- Viễn Phương ( 1928- 2005, PhanThanh Viễn), quê An Giang, ông là mộttrong những cây bút xuất hiện sớm nhấtcủa lực lượng văn nghệ giải phóngmiền Nam thời chống Mĩ

Giáo viên: Đặc điểm thơ Viễn

Phương và các tác phẩm chính của

ông ?

Giáo viên: Em hãy nêu hoàn cảnh

sáng tác bài thơ?

Giáo viên: Tích hợp với môn lịch sử

trình chiếu phim tư liệu cảnh trước

lúc Bác ra đi

(Xem lại năm Bác mất) 2/9/1945

Bác Hồ đã ra đi, không được tiễn đưa

Bác trước lúc đi xa để rồi 7 năm sau

ngày đất nước được thống nhất, cũng

là lúc công trình Lăng chủ tịch Hồ Chí

Minh vừa được khánh thành, hoà

trong dòng người với nỗi nhớ tiếc

khôn nguôi, nhà thơ Viễn Phương đã

nói hộ nhân dân miền Nam nói riêng

giàu tình cảm và chất mơ mộng, ngay

cả trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt ởchiến trường

Sáng tác 1976, in trong tập “ Như mâymùa xuân”

và cả dân tộc Việt Nam nói chung nỗi

niềm thành kính ấy qua bài thơ:

Giáo viên: Em biết gì Lăng chủ tịch

Giáo viên: Chiếu bài thơ. 3 Đọc- tìm hiểu chung về bài thơ