Phân tích bài thơ Cáo bệnh bảo mọi người

Bài kệ đã trở thành bài cổ thi, đã đi suốt hành trình một thiên niên kỉ.. Lê Bá Khánh Trình, TS.[r]

VĂN MẪU LỚP 10

ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH BÀI THƠ CÁO BỆNH BẢO MỌI NGƯỜI

A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý

B DÀN BÀI CHI TIẾT

1 Mở bài

- Giới thiệu bài thơ Cáo bệnh bảo mọi người của tác giả Thiền sư Mãn Giác

- Dẫn dắt vào vấn đề

2 Thân bài

- Khái quát chung

• Thể loại: kệ là một thể văn thời văn học trung đại thuộc bộ phận thể văn Phật giáo

Nó có chức năng truyền bá và giải thích đạo Phật Kệ được viết bằng văn vần có ý

tứ sâu sa, cách nói thì kín đáo Không những thế nó còn có giá trị về mặt văn chương

• Bố cục: 2 phần

o Phần 1: 4 câu thơ đầu thể hiện quy luật cuộc sống

o Phần 2: còn lại: quan niệm nhân sinh cao đẹp

- Phân tích

• Quy luật cuộc sống

o Xuân qua thì trăm hoa rụng, xuân đến thì trăm hoa nở -> nhà thơ khái quát quy luật cuộc sống của thiên nhiên cũng như con người Mùa xuân đến trăm hoa đua nở, mùa xuân đi trăm hoa rụng rơi

o Tuy nhiên ở trên đời thì thường nói quá khứ rồi mới đến hiện tại, đến rồi mới

đi nhưng ở đây nhà thơ sử dụng cách nói ngược để nhằm thể hiện quan niệm

về kiếp sống của con người

o Kiếp sống con người luân hồi như bánh xe luân chuyển, từ kiếp này sang kiếp sau -> quan niệm mang đậm chất Phật giáo

o Hai câu sau thể hiện quy luật biến đổi của đời người, theo phật giáo thì con người phải trải qua sinh lão bệnh tử

o Việc thì cứ đi xa mãi rồi, trên đầu những dấu hiệu tuổi già xuất hiện

o Trái ngược với hoa tươi thì con người đến mức độ tuổi cao thì lại héo đi, già đi -> Bốn câu thơ đầu thể hiện được quan niệm của nhà thơ về kiếp người và những biến đổi của con người trên cõi trần Quan niệm ấy mang cách lý giải có phật giáo

• Hai câu thơ cuối thể hiện quan niệm nhân sinh cao đẹp của thiền sư

o Chớ có nói xuân qua thì hoa rụng hết > thể hiện quan niệm triết lý nhân sinh cao đẹp của thiền sư, nó biểu đạt một cách tinh tế về sự sống của con người

o Xuân có tàn thì vẫn còn hoa nở, cuộc đời người có hết nhưng vẫn còn linh hồn

ở lại

o Trước sân đêm qua nở một cành mai, cành mai ấy là một hình ảnh đẹp, mai là một trong tứ quý, mai mang vẻ đẹp kín đáo lại thanh thoát nhẹ nhàng gợi lên

sự cảm nhận về sự sinh sôi bất diệt Nó biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của con người và vạn vật

• Nhận xét

o Nội dung: thể hiện quan niệm về cuộc đời con người cũng như vạn vật, ra đi thanh thản thì cảm giác như ta vẫn còn trên đời này Bốn câu thơ đầu thể hiện cái tài trong cách sử dụng động từ chuyển động của thiền sư Hai câu thơ sau thể hiện cái thần

o Nghệ thuật: điệp cấu trúc câu, đối lập, đảo trật tự câu, hình ảnh mang sức tượng trưng

3 Kết bài:

- Nêu nhận xét, đánh giá chung về bài thơ

- Mở rộng vấn đề bằng suy nghĩ và liên tưởng của mỗi cá nhân

C BÀI VĂN MẪU

Về thời nhà Lí (1009 - 1225), Thăng Long trở thành kinh đô nước Đại Việt Sau chiến thắng sông Cầu - Như Nguyệt (1076), nền độc lập của Tổ quốc ta được củng cố, ý thức dân tộc phát triển mạnh mẽ Việc học hành được mở mang, Kinh tế nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển khá phồn thịnh Đạo Phật trở thành quốc giáo Việc xây chùa, đúc chuông, tạc tượng, in kinh Phật diễn ra sôi nổi khắp nơi Nhiều vị Thiền sư được triều đình trọng vọng Họ là những con người lỗi lạc, đức trọng, tài cao, giỏi thơ văn, tên tuổi sáng ngời sử sách

Trong số đó, Mãn Giác Thiền sư (1052 - 1096) là một vị cao tăng mang tâm hồn thi

sĩ tuyệt đẹp Bài "Có bệnh bảo mọi người" (Cáo tật thị chúng) được vị Thiền sư đọc cho các đệ tử nghe khi ông lâm bệnh trọng, trước lúc qua đời Vốn là một bài kệ (kinh kệ) hàm chứa triết lí đạo Phật cao sâu, nhưng lại tươi mát, gợi cảm, đầy thi vị Nguyên tác bằng chữ Hán, đây là bản dịch thơ:

"Xuân qua, trăm hoa rụng, Xuân tới, trăm hoa cười

Trên đầu, già đến rồi

Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết, Đêm qua, sân trước, một cành mai"

(Ngô Tất Tố dịch) Bài kệ - thơ đã nói lên quy luật của sự sống và thiên nhiên, biểu lộ tâm thế của nhà

sư trước quy luật sinh, tử ở cõi nhân gian, cái tịch diệt và cái vĩnh hằng trong vũ trụ

"Có bệnh bảo mọi người" gồm 6 câu, cứ 2 câu kết thành một liên đăng đối, hài hoà

để lại nhiều ấn tượng thú vị

Hai câu đầu nói lên sự tuần hoàn của 4 mùa, tiêu biểu là sự chuyển vần của mùa xuân Mỗi độ xuân về, trăm hoa nở (bách hoa khai) đua sắc khoe hương

Hình ảnh "trăm hoa cười" tượng trưng cho sức sống mạnh mẽ, cho vẻ đẹp của cây

cổ thiên nhiên và mùa xuân Nhựa sống mùa xuân, hương sắc mùa xuân còn gì đẹp hơn?

Và khi mùa xuân đi qua, ngày tháng sẽ trôi nhanh theo mùa hạ, chuyển sang mùa thu rồi đến mùa đông, chẳng bao lâu lại trở về mùa xuân cỏ cây, hoa lá, tạo vật cũng biến đổi, sinh trưởng hay phai tàn theo 4 mùa, năm tháng Khi mùa xuân trôi qua, "trăm hoa rụng" (bách hoa lạc) theo quy luật của tự nhiên Hai câu thơ mang màu sắc triết lí, khái quát quy luật tồn tại của thiên nhiên và sự vận động của thời gian Mùa xuân cũng như sự sống thiên nhiên chuyển biến bất tận: "xuân qua" rồi "xuân tới", "hoa nở" rồi "hoa tàn " Mùa xuân là vĩnh hằng Cỏ cây, trăm hoa cũng như vạn vật, con người đều bị chi phối theo quy luật khắc nghiệt của tự nhiên:

"Xuân qua, trăm hoa rụng, Xuân tới, trăm hoa cười"

Bước đi của mùa xuân "qua tới", cũng như trăm hoa "rụng nở", một lối nói đầy cảm xúc, làm cho câu kệ vốn khô khan đã trở thành câu thơ đẹp và hay Qua đó, ta thấy tâm hồn vị Thiền sư quả là đẹp!

Hai câu tiếp theo, Mãn Giác nói về chuyện người, chuyện đời Trong cõi nhân sinh, vạn vật biến diễn không ngừng, vận động theo năm tháng "Trước mắt việc đi mãi Cũng

niên trẻ tráng tất cái già sẽ đến Quy luật cuộc sống là như thế, vốn thế! Vị cao tăng đang nằm trên giường bệnh, đọc bài kệ này cho các đệ tử nghe Ông muốn nhắc nhở họ với tất

cả sự thanh thản: Ông đã về già, đang "có bệnh ", nhất định sẽ "tịch " (chết) Đó là lẽ thường tình, có gì đáng sợ, đáng lo Ý tưởng và triết lí của câu kệ cao siêu vô cùng Hãy biết yêu cuộc đời với sự thanh thản - hãy làm chủ cuộc sống:

"Trước mắt, việc đi mãi, Trên đầu, già đến rồi"

Bài kệ được khép lại bằng hai câu tuyệt cú, xưa nay được truyền tụng như một vần thơ đẹp trong bài cổ thi:

"Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận, Đình tiền tạc dạ nhất chi mai (Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết, Đêm qua sân trước, một cành mai)

Hai tiếng "mạc vị " (đừng tưởng) như một lời nhắc khẽ, thấm thìa Câu thơ cấu trúc liên hoàn, tương phản: "hoa rụng hết " và "một cành mai " nở ra Hình ảnh "nhất chi mai

" (một cành mai) là một thi liệu ta thường bắt gặp trong thơ cổ "Đối ngạn: nhất chi mai ", (Bên suối: một nhành mai) - Hồ Chí Minh nhành mai tượng trưng cho vẻ đẹp tinh khiết, thanh cao, lộng lẫy của thiên nhiên và con người Trong bài thơ này, cành mai nở hoa buổi xuân tàn là một hoán dụ nghệ thuật, nhà thơ lấy nó để nói về mình, chỉ về mình, biểu lộ một quan niệm nhân sinh của vị chân tu: vạn vật sinh ra, tồn tại rồi mất đi, có sinh, trưởng, lão, bệnh, tử nhưng nhà tu hành chân chính, đắc đạo có thể vượt ra khỏi vòng sinh tử, ngoài quy luật tự nhiên như cành mai nở hoa buổi xuân tàn, khi trăm hoa đã rụng hết! Vậy thì ta (Thiền sư Mãn Giác) đang "có bệnh " là chuyện thường tình, theo quy luật của

tự nhiên có gì đáng băn khoăn? "Thác là thể phách, còn là tinh anh" (Truyện Kiều) Ngoài triết lí sâu xa của đạo Phật, được cụ thể hóa và hình tượng hóa qua hình ảnh "nhất chi mai ", câu thơ còn ẩn chứa một ý nghĩa đẹp: nhà sư rất lạc quan yêu đời Với ông, thìthiên nhiên hữu sắc hữu hương, tràn đầy sức sống, tươi mát trẻ trung, cuộc sống không ngừng

Bài kệ "Cáo tật thị chúng " thể hiện một cốt cách, một quan niệm sống đẹp của vị Thiền sư đức trọng tài cao Tư tưởng Phật giáo hoà quyện với chất thơ, tầm cao sâu triết

lí đạo Phật được trang phục bằng lời thơ đẹp, giàu hình tượng và cảm xúc

Bài kệ đã trở thành bài cổ thi, đã đi suốt hành trình một thiên niên kỉ Đọc bài "Cáo tật thị chúng", ta trân trọng tinh thần yêu đời, yêu sự sống của vị Thiền sư, chúng ta yêu thêm vẻ đẹp trắng muốt của cành mai nở hoa buổi xuân tàn Dư vị của bài thơ như một lời nhắc khẽ: hãy làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc đời và biết làm chủ bản thân mình,

để yêu đời, yêu sống, để lao động và học tập say mê

Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh

nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các

trường chuyên danh tiếng

I Luyện Thi Online

- Luyên thi ĐH, THPT QG: Đội ngũ GV Giỏi, Kinh nghiệm từ các Trường ĐH và THPT danh tiếng xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học

- Luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán : Ôn thi HSG lớp 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán các

trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn

II Khoá Học Nâng Cao và HSG

- Toán Nâng Cao THCS: Cung cấp chương trình Toán Nâng Cao, Toán Chuyên dành cho các em HS THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt

ở các kỳ thi HSG

- Bồi dưỡng HSG Toán: Bồi dưỡng 5 phân môn Đại Số, Số Học, Giải Tích, Hình Học và Tổ Hợp dành cho

học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt

thành tích cao HSG Quốc Gia

III Kênh học tập miễn phí

- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các

môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất

- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi miễn

phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh

Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai

Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%

Học Toán Online cùng Chuyên Gia

HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí