SƠ CẤP CỨU CHẤN THƯƠNG

LƯU Ý• Không yêu cầu bệnh nhân cử động vùng bị tổn thương để xác định có gãy xương không • Nếu không thể chắc có gãy xương hay không hãy sử trí như gãy xương • Nên hỏi xác địn

202 0

Bác sĩ: Huỳnh Văn Tiến

SƠ CẤP CỨU

CHẤN THƯƠNG

Mục tiêu

1 Biết các bước tiếp cận ban đầu trong sơ cấp cứu

2 Nhận biết và xử trí chấn thương cột sống cổ

3 Tiếp cận và xử trí một số loại gãy xương thường

gặp

SƠ CỨU

Định nghĩa:

 Tiếp cận ban đầu và giải quyết các nhu cầu khẩn cấp về y tế

 Cho phép sơ cứu viên nhanh chóng xác định tình trạng của nạn nhân

và tiến hành sơ cứu

 Giúp nạn nhân hồi phục và có thể cứu sống ho

MỤC ĐÍCH SƠ CỨU

 Duy trì sự sống

 Giảm đau

 Ngăn ngừa biến chứng

 Thúc đẩy hồi phục

NGUYÊN TẮC SƠ CỨU DRSABCD

DANGER

Response

NGUYÊN TẮC SƠ CỨU DRSABCD

CỐ ĐỊNH CỘT SỐNG CỔ

Đưa đầu về tư thế trung tính

Giữ tư thế bệnh nhân thẳng trục

Chon nẹp cổ phù hợp

CỐ ĐỊNH CỘT SỐNG CỔ

NẸP CỐ ĐỊNH CỘT SỐNG CỔ

Nẹp cố định cột sống cổ

Xử trí gãy xương

Dấu hiệu chắc chắn NHÌN:

• Biến dạng chi

• Cử động bất thường

• Máu có váng mỡ chảy

ra từ nơi gãy xương

• Thấy xương lòi ra bên

ngoài (gãy xương hở)

SỜ:

• Tiếng lạo xạo xương

NHẬN BIÊT GÃY XƯƠNG

Dấu hiệu nghi

Xử trí gãy xương

NGUYÊN TẮC CỐ ĐỊNH

1 Đặt bệnh nhân nằm tư thế trung gian

2 Phải có đệm lót tại các vị trí tì đe

3 Cố định trên và dưới ổ gãy

4 Gãy hở: Đặt một miếng gạc hoặc miếng vải sạch lên trên đầu xương

chồi ra KHÔNG được kéo ấn đầu xương vào trong

Xử trí gãy xương

NGUYÊN TẮC NẸP BẤT ĐỘNG Ổ GÃY

1 Nẹp phải đủ DÀI : đi qua 2 khớp

2 Nẹp phải đủ RỘNG : tối thiểu 2/3 bề rộng chi

3 Cột cố định CHẮC , lót tốt nơi tì đe

4 Băng cố định tại 4 chỗ (2 trên – 2 dưới chỗ gãy) để cố đinh

NHỮNG VIỆC KHÔNG NÊN LÀM

• Sờ, nắn vùng nghi gãy.

• Mát-xa vùng nghi gãy.

• Di chuyển nạn nhân khi chưa cố định

• Ăn, uống khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

BẤT ĐỘNG XƯƠNG CÁNH TAY

BẤT ĐỘNG XƯƠNG CẲNG TAY

BẤT ĐỘNG XƯƠNG ĐÙI VÀ XƯƠNG CẲNG CHÂN

NẸP CỐ ĐỊNH XƯƠNG GÃY

Nẹp cố định xương cẳng chân

LƯU Ý

• Không yêu cầu bệnh nhân cử động vùng bị tổn

thương để xác định có gãy xương không

• Nếu không thể chắc có gãy xương hay không hãy

sử trí như gãy xương

• Nên hỏi xác định cơ chế chấn thương và vị trí tổn thương Như vậy bạn sẽ có thông tin cho nhóm cấp cứu khi ho tới hiện trường, giúp tiết kiệm thời gian.

TIẾP CẬN VÀ KIỂM SOÁT

VẾT THƯƠNG CHẢY MÁU

Trình bày:

Bs Huỳnh Văn Tiến Trung tâm Cấp Cứu 115 Tp.HCM

MỤC TIÊU

1 Biết được khái niệm và mục đích sơ cứu

2 Tiếp cận, kiểm soát chảy máu

3 Xử trí các loại vết thương đặc biệt

TIẾP CẬN CÁC VẾT THƯƠNG HỞ

VẾT THƯƠNG MẠCH MÁU

KIỂM SOÁT CHẢY MÁU

 Bất kể mức độ, vết thương chảy máu cần được kiểm soát

 Hầu hết vết thương chảy máu có thể tự cầm trước khi xe cấp cứu đến hiện trường

 Khi thực hiện các bước cầm máu, hãy luôn nhớ goi EMS (115)

Chảy máu là nguyên nhân chính gây tử vong sau chấn thương có thể

phòng ngừa

4/13/21

Gọi 115 và các bước băng ép cầm máu

1 Đeo găng tay (nếu có)

2 Boc lộ vết thương, rửa sạch vết thương (nếu có thể)

3 Không lấy dị vật ra

4 Garô hoặc băng ép cầm máu

5 Kiểm tra ngon chi sau băng ép (mỗi 10 phút)

6 Nếu máu còn chảy  Băng ép đè lần 2

7 Giúp nạn nhân ở tư thế nằm, kê cao chân

8 Giữ ấm cơ thể cho nạn nhân

Các bước sơ cứu ngoài cộng đồng

XỬ TRÍ CÁC VẾT THƯƠNG ĐẶC BIỆT

4/13/21

Những việc nên và không nên trong sơ cứu

Triệu chứng

Chảy máu cam • Không ngữa ra sau

• Ngữa ra sau có thể gây hại do máu chèn vào gây tắt khí quản, gây dị

v t đương thơ â

• Ngồi tư thế thằng đứng thoải mái

và hơi nghiêng về phía trước

• Véo mũi của bạn ngay dưới xương sống mũi và giữ cho đến khi ngưng chảy máu

• Sau khi kiểm soát chảy máu, đừng

xì mũi vì có thể se đánh b t cục â máu đông và khiến chảy máu lần nữa

• First Aid Bleeding.mp4

• Băng ép vết thương có dị vật.mp4

Phương pháp garo cầm máu

Chỉ định đặt garo:

 Vết thương có tổn thương mạch máu đã áp dụng những biện pháp cầm máu tạm thời nhưng không hiệu quả

 Vết thương chảy máu ồ ạt

Nguyên tắc đặt garo:

 Đặt garo trên vết thương #2-3cm

 Nguyên tắc 5-1-1

 Phiếu garo : màu đỏ, ho tên, thời gian

4/13/21

Vết thương hơ vùng cổ

1 Dùng gạc hoặc vải sạch đè lên vết thương để kiểm soát chảy máu

3 Nếu có nghi ngờ chấn thương cột sống -> giữ thẳng, cố định cổ

4 Di chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất

4/13/21

Vết thương đứt lìa - cắt cụt

Tiếp cận và sơ cứu các bước như 1 vết thương thông thường

Bảo quản phần chi đứt lìa:

1 Rửa nhẹ ngón tay khỏi bụi đất

2 Dùng gạc ẩm/khăn sạch boc lấy phần đứt lìa

3 Đặt phần chi vào túi nilon sạch cột chặt

4 Tạo túi đá hoặc xô nước đá, đặt túi có phần đứt lìa vào

5 Chuyển viện nhanh chóng (6-18h)

4/13/21

• Băng vết thương cắt cụt.mp4

Vết thương thấu bụng

 Không cố gắng đặt lại vị trí của các tạng thoát vị ra từ vết thương

 Dùng gạc sạch, đủ lớn, thấm nước muối sinh lý che phủ kín hoàn

toàn vùng tạng

 Dùng vật liệu không thấm cố định che đậy vết thương

 Co chân cong đầu gối để giảm áp lực ổ bụng

4/13/21

Vết thương thấu ngực

 Băng kín vết thương tạo van 1 chiều

 Vật liệu tạo van 1 chiều: boc nhựa hoặc túi nilon, đảm bảo băng kín

3 cạnh

 Ngăn ngừa tràn khí màng phổi áp lực => gây ra tình trạng xẹp phổi

=> suy hô hấp

 Tạo tư thế nằm thoải mái nhất cho bệnh nhân, để lồng ngực dễ nở ra nhất

4/13/21

• Băng ép vết thương ngực hở - không dị vật.mp4

• Băng ép vết thương vùng đỉnh.mp4

Sơ cứu rắn cắn

Mục tiêu bài

1 Biết phân loại các nhóm rắn độc thường gặp ở VN

2 Phân biệt vết cắn do rắn độc và rắn thường

3 Nắm được triệu chứng lâm sàng do rắn độc cắn

4 Biết được động hoc của các loại độc tố rắn lên cơ

quan

5 Biết được mục tiêu sơ cứu rắn cắn và cách sơ

cứu đúng khi bị rắn độc cắn

• Ước tính mỗi năm có 138.000 người tử vong do rắn cắn (WHO)

• Đặc biệt là các vùng nông thôn, vùng nhiệt đới

• Có khoảng 20% loài rắn độc Phần lớn thuộc 2 ho Elapidae và Viperidae

• Việt Nam thuộc khu vực có số người bị rắn độc cắn và tử vong cao nhất trong 4 khu vực (WHO)

• Bệnh viện Bạch Mai và BV Chợ Rẫy ghi nhận rắn độc cắn là

nguyên nhân ngộ độc nhập viện hàng đầu

Sơ lược

Sơ lược

• Ước tính mỗi năm nước ta có khoảng 30.000 người bị rắn độc cắn

• Tỷ lệ tử vong và nguy kịch tính mạng rất cao

• 13-14% số người sống sót phải đoạn chi

• Tốn kém chi phí cấp cứu, chữa trị

Rắn độc và rắn không độc

Phân loại rắn

Ho rắn hổ (Naja)

Hổ mang chúa (Ophiophagus)

Cạp nong, cạp nia (Bungarus spp)

Rắn mamba

Rắn biển (Hydrophis spp)

Russell’s Viper

Ho rắn lục Rắn lục xanh Rắn choàm quạp

Các loại độc tố

NEUROTOXIC VASCULOTOXIC MYOTOXIC

Độc tố với điểm nối TK

cơ tiền synape

Tác dụng chủ yếu lên

cơ vân

Liệt cơ hoành

Suy hô hấp

Elapidae

Độc tố ảnh hưởng lên quá trình đông – cầm máu

Chảy máu tại vị trí vết cắn, chảy máu nội tạng, xuất huyết não

Viperidae

Độc tố ly giải cơ: 3-8h sau vết cắn

Do hoại tử, tiêu cơ vân

 tăng Kali, tiểu huyết sắc tố, AKI.

Hổ mang, rắn lục

Triệu chứng chung

• Dấu rang nanh

• Đau, chảy máu, viêm cục bộ

• Xuất huyết

• Phồng rộp, nhiễm trùng tại chỗ

• Abcess – hoại tử

Triệu chứng rắn hổ cắn

• Buồn ngủ, dị cảm

• Bất thường về vị giác và khứu giác

• Sụp mi, liệt mặt

• Liệt cơ hô hấp – khó thở

• Cứng hàm - nuốt khó

Triệu chứng lục cắn

• Rối loạn thị giác

Mục tiêu sơ cứu

• Làm chậm sự hấp thụ của noc độc về tuần hoàn hệ thống

• Bảo vệ tính mạng của bệnh nhân, kiểm soát các triệu chứng nguy hiểm xuất hiện sớm và ngăn chặn các biến chứng trước khi bệnh nhân đến được cơ sở y tế

• Vận chuyển bệnh nhân một cách nhanh nhất, an toàn nhất đến cơ sở y tế có điều kiện điều trị

• Mục tiêu trên hết: Không làm gì có hại thêm cho bệnh nhân

Các bước sơ cứu

Nên làm Không nên làm

Trấn an nạn nhân Không cố gắng bắt rắn

Không để nạn nhân tự đi lại, bất động chi,

giữ vết thương thấp hơn tim

Không Garo, không rạch, hút, chườm đá Cởi bỏ trang sức ở chi bị cắn Không sử dụng Alcohol để giảm đau

Lập tức rửa vết thương bằng xà phòng +

nước ấm Không uống caffeine

Giữ vết thương sạch và khô Không đắp thuốc thầy lang thuốc lá

Băng ép bất động chi (Không sử dụng với

vết thương do rắn lục cắn)

Vận chuyển bệnh nhân

• Nhanh chóng đưa tới BV Chợ Rẫy, BV Nhiệt đới , BV Trưng Vương, BV

Nhân dân 115, BV quận Thủ Đức, Trại rắn Đồng Tâm Riêng trẻ em bị rắn độc cắn thì đưa đến BV Nhi đồng 1 hoặc BV Nhi đồng 2

• Viện Vắc xin và Sinh phẩm Y tế IVAC (Nha Trang) chỉ sản xuất được huyết thanh đơn giá, tức chỉ đặc hiệu với một loại rắn, là huyết thanh kháng rắn lục, rắn hổ đất IVAC chưa làm được huyết thanh đa giá kháng nhóm rắn

hổ, huyết thanh kháng rắn chàm quạp, nên phải nhập từ Thái Lan

Các biện pháp sơ cứu

Nên làm Không nên làm

Nhìn, nhớ màu sắc, hình dáng, đặc điểm rắn Không cố gắng bắt rắn

Goi giúp đỡ - goi 115 (EMS) Không Garo, không rạch, hút, chườm đá

Trấn an, đặt bệnh nhân tư thế nằm hoặc

ngồi giữ vết thương thấp hơn tim

Không sử dụng Alcohol để giảm đau Cởi bỏ trang sức ở chi bị cắn

Lập tức rửa vết thương bằng xà phòng +

nước ấm Không uống caffeine

Giữ vết thương sạch và khô

Băng ép bất động chi (Không sử dụng với

vết thương do rắn lục cắn)

Pressure-immobilization and pressure pad

Phương pháp cố định áp lực (Pressure-immobilization

method)

• Nên sử dụng băng thun rộng 5-10cm và dài 4,5 metres

• Băng toàn bộ chi bị cắn, bắt đầu từ xa đến gần, qua vị trí vết cắn #20cm

• Băng áp lực 50-70mmHg, không làm tắt mạch chi

BĂNG ÁP LỰC

Pressure-immobilization and pressure pad

Phương pháp băng áp lực (Pressure pad)

dày đặt trực tiếp lên vị trí vết cắn và buộc tại chỗ với bang không đàn hồi, áp lực 70cmHg

Huyết thanh kháng nọc rắn

• Bản chất là IgG được chiết tách từ huyết thanh động vật (ngựa) đã được gây miễn dịch với noc rắn

• Huyết thanh đơn giá

• Huyết thanh đa giá

• Chỉ định dùng huyết thanh kháng noc rắn: Theo WHO

Huyết thanh kháng nọc rắn

Rào cản đối với việc tiếp cận sớm với Antivenom

• Khoảng cách

• Văn hóa

• Thiếu phương tiện di chuyển an toàn

• Chi phí cao

Những loại rắn thương gặp

Chủ yếu ở Nam Trung Bộ và miền nam

Khả năng phun nộc độc xa 1m,

gây mù vĩnh viễn

Độc thần kinh – hoại tử cơ

Rắn hổ mang

Elapidae

Phân bố khắp cả nước

Thường sống trên cây

Rối loạn đông máu – hoại

tử cơ

Rắn lục đuôi đỏ

Viperidae

Rắn chàm quạp

Xuất hiện ở rừng cao su Đông Nam Bộ Thường nằm cuộn tròn trong lá cây khô Có nhiều nhất ở Ninh Thuận, Tây Ninh, Đồng Nai, An Giang, Vũng Tàu

Rối loạn đông máu

Crotalinae

Kết luận

Phòng tránh rắn cắn:

đêm tối

khép kín

ban đêm

Kết luận

Các bước sơ cứu:

• Trấn an nạn nhân

• Không để nạn nhân tự đi lại, bất động chi bị cắn

• Cởi bỏ đồ trang sức

• Rửa sạch

• Băng ép bất động

• Vận chuyển

Tài liệu tham khảo

• Vũ Văn Đính và CS (2004), “Rắn độc”, hồi sức cấp cứu toàn tập, Tr 433-437, Nhà xuất bản

Y hoc Hà Nội.

• Nguyễn Kim Sơn (2007) “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và điều trị bệnh nhân bị một số rắn độc trên cạn cắn thuộc ho rắn hổ (elapidae) ở miền Bắc Việt Nam”, Luận án Tiến sỹ Y hoc - Đại hoc y Hà Nội.

• World health organization (2005) “Guidelines Forthe Chinical Management of Snabte bites

in the south - East Asia Region”, WHo - South - East Asia, Regiosal office, Neu Delli.

• World health organization (2010) “Guidelines for the management of snake-bites in the

South-East Asia Region”

• Bradeley (2006) “Snakes and other reptiles”, Goldfranks toxicologic Emergency, 8 th  edition,

Mc Gran Hill PP, 1643 - 1656.

• Richard F (2007), “Snake bite”, Poisoning and Drug overdose, 5 th  edition, Mc Gran Hill -

Lawge, electronic version.