“ Ñoaøn thuyeàn ñaùnh caù ” laø moät baøi thô ñaëc saéc trong chuøm thô cuûa Huy Caän vieát veà vuøng moû, vuøng than, vuøng bieån Quaûng Ninh- Haï Long, ca ngôïi cuoäc soáng lao ñoäng t[r]
Trang 1Tuần 11
Ngày soạn: 3 11 09
Tiết 51: VH
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
-Huy
Nhà thơ Huy Cận
( 1919-2005)
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Giúp HS
- Thấy và hiểu được sự thống nhất của cảm hứng về thiên nhiên, vũ trụ và cảm hứng về lao động của tác giả đã tạo nên những hình ảnh đẹp, tráng lệ, giàu màu sắc lãng mạn trong bài thơ
Đoàn thuyền đánh cá.
- Liên hệ môi trường biển cần được bảo vệ
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng cảm thụ và phân tích các yếu tố nghệ thuật (hình ảnh, ngôn ngữ, âm
điệu) vừa cổ điển vừa hiện đại trong bài thơ
3 Thái độ: Giáo dục HS biết yêu vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động, bảo vệ môi
trường biển
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên :
+ Đọc tham khảo SGK, SGV để soạn giáo án
+ Chuẩn bị bảng phụ, phiếu học tập
2 Chuẩn bị của h ọ c sinh :
+ Đọc kĩ văn bản và soạn bài theo câu hỏi SGK
III Hoạt động dạy học:
1 Ổn định tình hình lớp: (1’)
- Kiểm tra sĩ số, kiểm tra nề nếp HS
2 Kiểm tra bài cũ: (5’)
+ Đọc thuộc “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” Phân tích hình ảnh những chiến sĩ lái xe?
YCTL : HS đọc thuộc lòng được bài thơ Hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở Trường Sơn trong thời chống Mĩ, với tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm và ý chí chiến đấu giải phóng miền nam
Trang 2+ Giáo viên kiểm tra vở bài soạn, nhận xét , cho điểm.
3 Giảng bài mới:
- Giới thiệu bài: (1’)
“Đoàn thuyền đánh cá” là một bài thơ đặc sắc trong chùm thơ của Huy Cận viết về vùng
mỏ, vùng than, vùng biển Quảng Ninh- Hạ Long, ca ngợi cuộc sống lao động tập thể tràn ngập niềm vui lãng mạn, hào hứng của những người dân ham đánh cá xa bờ
TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY
TG HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH NỘI DUNG
15’ HĐ1: Hướng dẫn HS tìm
hiểu chung.
- Gọi HS đọc phần chú thích
SGK
? nêu vài nét về tác giả, tác
phẩm?
- GV: Nhấn mạnh thêm về
hoàn cảnh sáng tác của bài
thơ: Bài thơ được viết vào
năm 1958, khi đất nước đã
kết thúc thắng lợi cuộc
kháng chiến chống thực dân
Pháp, miền Bắc được giải
phóng và đi vào xây dựng
cuộc sống mới Không khí
hào hứng, phấn chấn, tin
tưởng bao trùm trong đời
sống xã hội và ở khắp nơi
dấy lên phong trào phát triển
sản xuất xây dựng đất nước
- GV hướng dẫn HS cách
đọc: Giọng đọc phấn chấn
HĐ1:
- HS đọc chú thích, rút ra vài nét chính về tác giả, tác phẩm
- Huy Cận nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập htơ
“Lửa thiêng”
- Được Nhà nước trao tặng giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật (1996)
- Bài thơ được sáng tác nhân một chuyến đi thực tế của Huy Cận về Quảng Ninh
- Bài thơ được in trong tập
“Trời mỗi ngày lại sáng”(1958)
I Đọc – Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Huy Cận (1919-2005), quê ở Hà Tĩnh
- Ông nổi tiếng trong phong trào thơ mới với
tập thơ Lửa Thiêng
(1940)
- Được Nhà nước trao tặng Giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật (1996)
2 Tác phẩm:
- Bài thơ được sáng tác nhân một chuyến đi thực tế của tác giả về Quảng Ninh Bài thơ được in trong tập
“Trời mỗi ngày lại
sáng”.
3 Đọc – giải thích từ khó.
Trang 3hào hứng, chú ý các nhịp 4/3.
2-2/3, âm hưởng chắc khỏe
thể thơ thất ngôn trường
thiên 4 câu/khổ
- GV đọc mẫu-gọi HS đọc
- Giải thích từ khó: chú thích
1 cần bổ sung thêm: có thể
đó là cái nhìn từ một hòn đảo
trên vịnh Hạ Long
? Hãy tìm bố cục bài thơ ?
- GV: Bài thơ đã tạo ra một
khung cảnh không gian rộng
lớn bao la với mặt trời, biển,
trăng, sao, mây, gió; thời
gian là nhịp tuần hoàn của
vũ trụ từ lúc hoàng hôn đến
lúc bình minh, cũng là thời
gian của một chuyến ra biển
rồi trở về của đoàn thuyền
đánh cá
- HS lắng nghe
- HS đọc văn bản
- HS đọc phần giải thích từ khó
- Bố cục: 3 đoạn + 2 khổ đầu: Đoàn thuyền đánh cá xuất phát trong hoàng hôn đỏ rực, trong tiếng hát mơ say
+ 4 khổ tiếp: Ngợi ca cảnh đánh bắt cá trong đên trăng trên biển
+ Khổ cuối: Đoàn thuyền đầy cá trở về trong ánh bình minh chói rọi
4 Bố cục: 3 đoạn
- 2 khổ đầu: Cảnh
đoàn thuyền ra khơi
- 4 khổ tiếp: Cảnh
đánh bắt cá trên biển
-Khổ cuối: Đoàn
thuyền trở về
20’ HĐ2: Hướng dẫn HS phân
tích.
- Gọi HS đọc lại 2 khổ thơ
đầu
? Khổ thơ đầu tác giả giới
thiệu hoàn cảnh ra khơi như
thế nào? Hình ảnh so sánh:
Hòn lửa; hình ảnh ẩn dụ:
Then, cửa gợi cho em ấn
tượng gì?
- GV: Mở đầu bài thơ là hai
câu thơ tả cảnh hoàng hôn
trên biển thật độc đáo, thú
vị Nếu chỉ căn cứ vào thực
tế đơn thuần sẽ thấy câu thơ
thật vô lí, bởi trên vịnh Hạ
Long (hướng đông) không
HĐ2:
- HS đọc lại 2 khổ thơ đầu
- HS suy nghĩ trả lời
+ Mặt trời xuống biển, thiên nhiên kì vĩ mở ra, vũ trụ như một ngôi nhà lớn, với màn đêm buông xuống là tấm cửa khổng lồ với những lượn sóng là then cửa
II Tìm hiểu văn bản
1 Cảnh đoàn thuyền
ra khơi:
- Mặt trời xuống biển
như hòn lửa.
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
-> Thiên nhiên kì vĩ đang dần vào trạng thái nghỉ ngơi
Trang 4thể thấy cảnh mặt trời xuống
biển như thế Nhưng đây nhà
thơ có thể đặt điểm nhìn trên
con thuyền đang ra khơi, nhìn
về hướng tây, phía bờ, cũng
có thể điểm nhìn từ một hòn
đảo ngoài khơi và cũng có
thể là hình ảnh thuần tưởng
tượng và khái quát nghệ
thuật
? Từ “lại” có hàm ý gì? Em
hiểu hình ảnh “Câu hát căng
buồm” như thế nào? Nội
dung lời hát gợi mơ ước gì
của người đánh cá?
- GV: Có thể so sánh với
cảnh ra khơi trong bài thơ
“Quê hương” của Tế Hanh
“Cánh buồm gương to như
mảnh hồn làng” Ta đều bắt
gặp được khí thế, quyết tâm
và nhiều khát vọng của
người đi biển
- GV: Sự sống của biển cả
đang khép lại, trong khi hoạt
động của con người bắt đầu
sôi động nơi biển khơi làm
nổi bật tư thế lao động của
con người trước biển cả
- HS trả lời
- Từ “lại”cho ta thấy đây là công việc thường ngày của người đi biển
-“Câu hát căng buồm” là cách
nói khoa tương, hợp lí thể hiện niềm vui, tinh thần sảng khoái của người đi biển Tiếng hát vang khỏe, bay cao, cùng với gió, hòa vớ gió thổi căng cánh buồm
- Nội dung thể hiện ước mơ đánh bắt thật nhiều hải sản, một ước mơ bình dị, đẹp đẽ
- Nghe
- Nghe
- Con người lại tiếp tục công việc đều đặn
“Câu hát căng buồm”
-> Lãng mạn, tràn đầy niềm tin vui, nhiệt tình lao động
- Mong ước bắt nhiều cá
2’ HĐ3: Củng cố.
? Cấu trúc bài thơ “Đoàn
thuyền đánh cá” như thế
nào?
A Theo thời gian: Hoàng
hôn- đêm trăng- rạng đông
B Theo công việc: Ra
khơi-đánh cá- trở về
HĐ3:
- HS chon câu C
Trang 5C Kết hợp cả A và B.
- Giáo viên nhận xét
4 Dặn dò h ọ c sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: (1’)
- Về nhà :
+ đọc lại bài thơ, nắm được tác giả, tác phẩm
+ Cảnh đoàn thuyền ra khơi đã gợi ra không khí lao động như thế nào?
- Chuẩn bị bài:
+ Tìm hiểu cảnh đánh bắt cá và cảnh đoàn thuyền trở về?
+ Cảm nhận về nội dung và nghệ thuật bài thơ
IV Rút kinh nghiệm, bổ sung:
Trang 6
Ngày soạn: 5 11 09
Tiết 52: VH
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
Huy Cận
-( Tiếp theo)
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Giúp HS
- Thấy và hiểu được sự thống nhất của cảm hứng về thiên nhiên, vũ trụ và cảm hứng về lao động của tác giả đã tạo nên những hình ảnh đẹp, tráng lệ, giàu màu sắc lãng mạn trong bài thơ
Đoàn thuyền đánh cá.
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng cảm thụ và phân tích các yếu tố nghệ thuật (hình ảnh, ngôn ngữ, âm
điệu) vừa cổ điển vừa hiện đại trong bài thơ
3 Thái độ: Giáo dục HS biết yêu vẻ đẹp của thiên nhiên và con người lao động, bảo vệ môi
trường biển trong sạch
- Có ý thức bảo vệ môi trường biển, nguồn lợi thủy sản
II Chuẩn bị:
1 Chuẩn bị của giáo viên :
+ Đọc tham khảo SGK, SGV để soạn giáo án
+ Chuẩn bị bảng phụ, phiếu học tập
2 Chuẩn bị của h ọ c sinh : + Đọc kĩ văn bản và soạn bài theo câu hỏi SGK.
III Hoạt động dạy học:
1 Ổn định tình hình lớp: (1’)
- Kiểm tra sĩ số, kiểm tra nề nếp HS
2 Kiểm tra bài cũ: (3’)
- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh ( Vở soạn, vở bài tập, vở ghi chép )
- GV nhận xét, ghi điểm
3 Giảng bài mới:
- Giới thiệu bài:1’
Ở tiết trước các em đã tìm hiểu chung về văn bản, phân tích cảnh ra khơi Tiết học hôm nay tiếp tục tìm hiểu cảnh đánh bắt cá trên biển và cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
Trang 7TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY
TG HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH NỘI DUNG
5’ HĐ1: Hướng dẫn HS ôn lại
kiến thức tiết 1.
- Gọi HS đọc lại bài thơ
- Củng cố lại tiết 1: Cảnh ra
khơi: Sự sống của biển cả đang
dần khép lại, trong khi hoạt
động của con người bắt đầu sôi
động nơi biển khơi làm nổi bật
tư thế con người trước biển cả
HĐ1:
- HS đọc lại bài thơ
- HS nhắc lại kiến thức
26’ HĐ2: Hướng dẫn HS phân
tích.
- Gọi HS đọc lại 4 khổ thơ tiếp
? Cảnh đoàn thuyền đi trên
biển và chuẩn bị đánh bắt cá
được tác giả miêu tả như thế
nào?
- Giáo viên bình: Lãng mạn,
gợi cảm, ân tình, lộng lẫy
Người dân trong tư thế làm chủ
vừa tự hào về biển, vừa biết ơn
biển đã mang lại nguồn sống,
nguồn hạnh phúc cho họ
Người đi biển vừa có tâm hồn
lãng mạn, vừa có tinh thần yêu
thiên nhiên, vừa có sự cảm
nhận sâu sắc về biển Ở họ còn
thể hiện sức mạnh, tinh thần
lao đông hăng say
HĐ2:
- HS đọc 4 khổ thơ tiếp
- HS phát hiện trả lời
+ Cảnh đoàn thuyền lướt êm trên biển đêm trăng và chuẩn
bị đánh bắt cá được tả như bức tranh lãng mạn, hào hùng
“lái gió với buồm trăng” .
Trăng, gió, mây đã hòa nhập với con thuyền Chuẩn bị bao vây, buông lưới như đang
“dàn thế trận” khẩn trương và phấn khởi tự tin
+ Sự giàu có, đẹp đẽ của cá biển Những loài cá khác nhau được gọi tên, được tả với những đặc điểm hình dáng và hoạt động cụ thể
- Nghe
II Phân tích văn bản
(Tiếp)
2 Cảnh đánh bắt cá:
- Cảnh đoàn thuyền lướt đi êm trên biển: bức tranh lãng mạn, hào hùng
- Sự giàu có, đẹp đẽ của cá biển
Trang 8? Cảnh lao động đánh cá (kéo
lưới) được tả như thế nào?
Phân tích cụm từ “kéo xoăn tay
chùm cá nặng”?
- Giáo viên bình: Nghề biển
vất vả, nguy hiểm Nhưng ở
đây ta không cảm thấy điều
đó Chỉ thấy những con người
lãng mạn, nhiệt tình, say mê
đầy trách nhiệm trong công
việc
- Giáo viên liên hệ: Biển cho
ta cá như lòng mẹ, biển cả thật
bao la, mênh mông, tài nguyên
biển thật phong phú, đa dạng
Để tài nguyên ấy không bị cạn
kiệt, con người cần phải bảo
vệ môi trường biển, giữ gìn
môi trường sống của các loài
thủy sản
? Cảnh hoàn thành công việc
đánh cá, nhìn thành quả lao
động sau một đêm làm việc cật
lực được miêu tả bằng hình
ảnh nào?
- Gọi HS đọc khổ thơ cuối
? Mở đầu là câu hát, kết thúc
cũng là câu hát, em có suy
nghĩ gì về điều đó?
- Công việc đánh bắt cá qua cái nhìn của nhà thơ có phần đơn giản, giàu chất thơ, chất lãng mạn Riêng cảnh kéo lưới được miêu tả khả sát thực tế Cụ thể bằng hình ảnh
“kéo… nặng”-> Kéo hết sức,
liền tay, liên tục để cá không thể thoát được, kéo suốt đêm cho đến sao mờ, sao lặn
- Nghe
- Nghe, liên hệ bản thân
- Hình ảnh lãng mạn, ẩn dụ nhưng xuất phát từ thực tế qua tưởng tượng của nhà thơ:
Trong ánh trăng ban mai rực rỡ hiện lên hàng nghìn hàng vạn con cá lấp lánh vẫy bạc, đuôi vàng xếp ăm ắp trên những con thuyền trĩu nặng
- HS đọc
- HS suy nghĩ, trả lời
+ Câu hát mở đầu: Tạo nên khí thế, tinh thần chủ động của người đi biển
+ Còn câu hát trở về là câu hát của sự mãn nguyện, niềm vui hạnh phúc vì đạt được
- Cảnh lao động đánh cá: Khẩn trương , tràn đầy niềm vui
3 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về.
- Điệp khúc: “Câu hát
căng buồm”: Vui, hạnh
phúc
Trang 9? Tư thế người đi biển như thế
nào? Vì sao đoàn thuyền chạy
đua cùng mặt trời?
? Hình ảnh “Mắt cá huy hoàng
muôn dặm khơi”gợi cho em
liên tưởng gì?
- Giáo viên bình: Kết thúc
bằng hình ảnh đoàn thuyền trở
về trong ánh bình minh rực rỡ
Vẫn tiếng hát vang lên – tiếng
hát chở niềm vui thắng lợi
Mặt trời đội biển trong nước
xanh lam thật đẹp đẽ và lộng
lẫy
thành quả lao động
- Con người trong tư thế chạy đua để hòa nhập vào ngày mới
- Hình ảnh “Mắt cá…
khơi”thật đẹp, tươi sáng, hứa
hẹn một tương lai mới
- Nghe
- Tư thế: Chạy đua-> Thiên nhiên và con người hòa vào ngày mới
- Hình ảnh:
“Mặt trời đội biển”
“Mắt cá huy hoàng”
->Khung cảnh tươi sáng, cuộc sống mới thật đẹp, hứa hẹn một tương lai mới
7’ HĐ3: Củng cố, tổng kết.
? Vì sao gọi đây là một khúc
tráng ca về những người lao
động trên biển cả Việt Nam
TK XX?
- GV khái quát dựa trên câu trả
lời của HS Khắc sâu giá trị
nghệ thuật: Xây dựng hình
ảnh, tưởng tượng phong phú,
độc đáo; âm hưởng khỏe
khoắn, hào hùng, lạc quan
- Gọi HS đọc phần ghi nhớ
? Từ bài thơ, những tình cảm
nào của nhà thơ đối với đất
nước, con người đáng để ta suy
nghĩ, trân trọng?
- Hướng dẫn HS luyện tập
+ Viết một đoạn văn phân tích
khổ thơ mở đầu hoặc khổ thơ
cuối
HĐ3:
- HS thảo luận, trả lời
+ Aâm điệu vang khỏe, bay bổng, tràn đầy cảm hứng lãng mạn, màu sắc lung linh kì ảo, nhà thơ ngợi ca lao động và con người lao động làm chủ đất nước, làm chủ cuộc đời
- Học sinh đọc phần ghi nhớ
- Tình yêu quý đất nước và con người lao động Tin yêu cuộc sống
- HS viết đoạn văn dựa vào các ý đã phân tích
III Tổng kết:
* Ghi nhớ :SGK
Trang 104 Dặn dò h ọ c sinh chuẩn bị cho tiết học tiếp theo: (2’)
+ Ra bài tập về nha ø
- học thuộc bài thơ, nắm được nội dung nghệ thuật bài thơ
- Phân tích được vẻ đẹp của bài thơ
- Đoàn thuyền đánh cá là một trong những tác phẩm nghệ thuật xuất sắc lấy cảm hứng từ
lao động xây dựng đất nước Em còn biết những tác phẩm nổi tiếng nào khác mang cảm hứng này (Thi ca hoặc âm nhạc)?
+ Chuẩn bị bai : “øBếp lửa” :
- Đọc kĩ hai văn bản, đọc phần chú thích SGK
- Soạn bài theo câu hỏi đọc hiểu văn bản
IV Rút kinh nghiệm, bổ sung:
Trang 11
Ngày soạn: 6.11.09
Tiết 53:TV
TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (TT)
I Mục tiêu:
1.Kiến thức: Hệ thống hóa các kiến thức đã học về từ vựng (từ tượng thanh và từ tượng
hình, một số phép tu từ từ vựng: so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ)
2.Kĩ năng: Rèn luyện các kĩ năng sử dụng từ ngữ trong viết văn bản và trong giao tiếp 3.Thái độ: Có ý thức sử dụng từ ngữ trong viết văn và trong giao tiếp.
II.Chuẩn bị:
1.Chuẩn bị của giáo viên :
+Tham khảo SGK, SGV để soạn giáo án
+Bảng phụ ghi bài tập
2.Chuẩn bị của h ọ c sinh : Đọc và soạn bài theo câu hỏi SGK.
III Hoạt động dạy học:
1.Ổn định tình hình lớp: (1’)
2.Kiểm tra bài cũ: (4’)
+ Thế nào là từ mượn? Vì sao chúng ta phải mượn tiếng nước ngoài?
+ Giải nghĩa từ “dự thảo” và “đại sứ quán”
* Đáp án:
+ Từ mượn: ngoài từ Thuần Việt là những từ do nhân dân sáng tạo ra, chúng ta còn vay mượn nhiều từ của tiếng nước ngoài để biểu thị những sự vật, hiện tượng, đặc điểm… mà tiếng Việt chưa có từ thật thích hợp để biểu thị
+ Dự thảo: văn bản mới ở dạng dự kiến, phác thảo, cần đưa ra một hội nghị của những người có thẩm quyền để thông qua
Đại sứ quán: cơ quan đại diện chính thức và toàn diện của một nhà nước ở nước ngoài, do đại sứ đặc mệnh toàn quyền đứng đầu
3 Giảng bài mới:
- Giới thiệu bài: 1’
Ở tiết trước các em đã tổng kết về từ vựng.Tiết học hôm nay chúng ta tiếp tục tổng kết về từ vựng
TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY
TG HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH NỘI DUNG
Hướng dẫn HS ôn lại từ
tượng thanh, từ tượng hình
+ Bước 1: GV cho HS ôn lại
khái niệm từ tượng thanh, từ
tượng hình
HĐ1:
- HS nhắc lại khái niệm
+ Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật
+ Từ tượng thanh là từ mô phỏng
I Từ tượng thanh và từ tượng hình.
1.Khái niệm: