Tài liệu Bài về bệnh thấp tim

đau sưng khớp, mệt, khó thở, phù, tiểu ít, gia đình nên đưa trẻ đến bệnh viện khám lại ngay.Cần nhận biết triệu chứng lâm sàng của viêm họng do liên cầu khuẩn tán huyết beta nhóm A từ đó

Điều trị nghiêm ngặt

Thấp tim là bệnh thường gặp ở trẻ đang độ tuổi đi học, 5 đến 15 tuổi Bệnh xảy ra sau khi bị viêm họng domột loại vi trùng gọi là liên cầu khuẩn Không phải tất cả những trẻ bị viêm họng đều bị thấp tim, khoảng 3% trẻ bị viêm họng mắc bệnh này Sau đợt viêm họng do vi trùng liên cầu khuẩn, các cơ quan khác bắt đầu bị tổn thương

Tình trạng viêm nhiều khớp, đặc biệt là viêm các khớp lớn Hiện tượng viêm chỉ thoáng qua, di chuyển nhanh từ khớp này sang khớp khác, không kéo dài, từ nhẹ đến nặng Ngoài ra, còn xuất hiện tình trạng múa vờn, trẻ đang bình thường bắt đầu có những động tác vụng về như cầm đồ vật hay bị rơi, trẻ trở nên ngớ ngẩn, tay chân múa máy, quờ quạng Viêm tim diễn ra do viêm nội tâm mạc, viêm cơ tim, viêm màngngoài tim… Có trường hợp trẻ có thể gây phát ban ở da, có những nốt cục dưới da và múa giật

Bệnh nguy hiểm ở chỗ có thể gây suy tim, phù phổi trong giai đoạn cấp dẫn tới tử vong Những trường hợp sưng tim nặng sẽ để lại sẹo trên tim, gây hẹp van tim, hở van tim, có thể cần phải phẫu thuật mới chữakhỏi Trẻ mắc bệnh này phải được bác sĩ chuyên khoa tim mạch điều trị tại bệnh viện Trẻ cần phải nghỉ ngơi tuyệt đối trên giường ít nhất là 2 tuần, những trường hợp nặng có khi phải nghỉ ngơi 6 tuần tới 3 tháng

Nếu trẻ nào bị sưng tim, suy tim phải ăn lạt: không nêm muối vào thức ăn, không

ăn nước mắm, nước tương và chỉ uống nước khi khát Bác sĩ sẽ cho trẻ uống thuốc trong 10 ngày để điều trị viêm họng

và uống thuốc chống sưng khớp, sưng tim

ít nhất là 6 tuần Những trẻ bị suy tim còn được cho thêm các thuốc điều trị suy tim

Gia đình phải tuyệt đối tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ khi cho trẻ uống các thuốc chống sưng và điều trị suy tim này, không

tự động ngưng, tăng hoặc giảm liều thuốc,

vì như thế bệnh có thể nặng thêm hoặc rấtnguy hiểm cho trẻ Nếu trẻ bị múa giật sẽ được cho thuốc an thần, thuốc này chỉ cho trẻ uống dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ

Cảnh giác những cơn viêm họng

Bệnh thấp tim có thể hoàn toàn tránh được nếu điều trị tốt và đúng khi bị viêm họng Trẻ bị viêm họng nên đi khám bác sĩ để được cho uống đúng thuốc kháng sinh và đủ thời gian Gia đình phải cho trẻ tái khám định kỳ mỗi 4 tuần, 3 hoặc 6 tháng tùy theo hướng dẫn của bác sĩ Không nên bỏ tái khám vì bệnh sẽ tái phát và nặng Khi trẻ sốt,

đau sưng khớp, mệt, khó thở, phù, tiểu ít, gia đình nên đưa trẻ đến bệnh viện khám lại ngay.

Cần nhận biết triệu chứng lâm sàng của viêm họng do liên cầu khuẩn tán huyết beta nhóm A từ đó kịp thời điều trị phòng thấp tim Nếu phát hiện những dấu hiệu sau: sốt cao, mệt nhiều, thở khó khăn, nuốt khó, trẻ nhỏ chảy nước dãi nhiều hơn bình thường, phát ban đỏ toàn thân hoặc bệnh kéo dài trên 2 tuần cần đưa trẻ đến cơ sở y tế

để được đánh giá và điều trị tiếp.

Những trẻ đã bị thấp tim rồi bắt buộc phải tái khám định kỳ mỗi 4 tuần để được tiêm chích hoặc uống thuốc phòng tái phát bệnh trong thời gian tối thiểu là 5 năm Những trẻ từng mắc bệnh thấp tim và có di chứng hẹp hở van tim phải giữ vệ sinh răng miệng, đánh răng sau mỗi bữa ăn để phòng ngừa nhiễm trùng răng có thể dẫn tới nhiễm trùng máu và nội mạc tim Khi nhổ răng hoặc phải làm thủ thuật hay phẫu thuật phải thông báo cho bác sĩ biết có bệnh tim để được cho kháng sinh dự phòng trước.

Phòng ngừa bằng vắc-xin

Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thị Kim Thoa, Bệnh viện Nhi Đồng 1-TPHCM, do khả năng lây lan cao qua đường hô hấp, những trẻ bị bệnh viêm họng liên cầu khuẩn A phải cách ly khỏi nhà trẻ, trường học.Cho trẻ nghỉ học 1 ngày sau liều kháng sinh đầu tiên Nếu không sốt, từ ngày thứ 2 trở đi, trẻ có thể đi học trở lại mà không sợ lây lan cho các bạn Hiện đã có vắc-xin phòng bệnh viêm họng liên cầu khuẩn A nhưng chưa đủ các type huyết thanh và chưa sử dụng rộng rãi nên biện pháp dự phòng tích cực là tăng cường công tác giáo dục y tế về tác hại của bệnh, điều trị triệt để căn bệnh viêm họng Phòng tránh bị viêm họng bằng cách tập cho trẻ thói quen uống nhiều nước, giữ cho trẻ không bị lạnh đột ngột Tránh tiếp xúc khói bụi, khói thuốc lá, không khí lạnh Khuyến khích trẻ tập thể dục, ăn uống đầy đủ để tăng cường sức đề kháng cơ thể

Tiến sĩ – bác sĩ Vũ Minh Phúc (Bệnh viện Nhi Đồng 1-TPHCM) – Nguoilaodong

**********************************************************************************

Bouillaud's syndrome: Heart inflammation caused by rheumatism The inner lining of the heart

(endocardium) as well as the membrane surrounding the heart (pericardium) become inflamed More detailed information about the symptoms, causes, and treatments of Bouillaud's syndrome is available below

**********************************************************************************

Vi khuẩn liên cầu và bệnh thấp tim

Bệnh thấp tim tức là bệnh về tim nhưng có mối liên hệ giữa viêm khớp và bệnh tim Bệnh thường gặp chủ yếu ở trẻ em và thanh, thiếu niên Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh thấp tim

thuộc lứa tuổi học sinh (từ 7-15 tuổi) chiếm khoảng 0,3% Trong dân

gian hay có câu “thấp khớp đớp tim” Thực ra bệnh thấp tim còn liên

quan đến nhiều vấn đề quan trọng khác nhưng chủ yếu vẫn là tác nhân

gây bệnh do vi khuẩn liên cầu, viêm họng và sự đáp ứng của cơ thể

Cũng xin lưu ý rằng trong họ vi khuẩn liên cầu không phải bất kỳ vi

khuẩn liên cầu nào cũng có khả năng gây nên bệnh thấp tim mà chỉ có

vi khuẩn liên cầu nhóm A (Streptococcus pyogenes) mới là kẻ thù đáng

sợ, mặt khác cũng không phải bất kỳ người nào nhiễm liên cầu nhóm A

Họ vi khuẩn liên cầu gồm nhiều loài khác nhau, chúng có một số đặc điểm sinh học giống nhau nhưng lại

có nhiều đặc điểm khác nhau, một số đặc điểm sinh học có ở loài liên cầu này nhưng lại không có ở loài liên cầu khác và ngược lại Người ta phân chia liên cầu thành nhiều nhóm được đặt tên từ A đến R Mỗi nhóm liên cầu gây nên một số bệnh khác nhau nhưng chỉ có liên cầu nhóm A mới có khả năng gây bệnh thấp tim ở người

Thực ra liên cầu nhóm A không chỉ gây nên bệnh thấp tim mà chúng còn có khả năng gây nhiều bệnh có liên quan đến bệnh thấp tim Bệnh hay gặp nhất do liên cầu nhóm A gây ra là viêm họng mà hay gặp là thểviêm amidan Trong bệnh viêm amidan thường amidan sưng to, có khi có hốc, trong các hốc có mủ Khi amidan bị viêm người ta có thể tìm thấy vi khuẩn liên cầu nhóm A bằng nuôi cấy phân lập (xin lưu ý là nhuộm trực tiếp từ bệnh phẩm lấy từ chất nhày họng hoặc mủ ở amidan bằng phương pháp gram chỉ xác định được hình thể và tính chất bắt màu, cách sắp xếp của vi khuẩn liên cầu chứ không xác định được là liên cầu thuộc nhóm nào)

Về mặt cấu tạo có giả thuyết cho rằng, liên cầu nhóm A có cấu trúc vách tế bào, một số tổ chức có cấu trúc gần giống với cấu trúc của bao khớp, cầu thận, gờ cơ, cột cơ của tim người do vậy khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể người (gây viêm họng, amidan ) thì cơ thể sẽ sinh ra kháng thể chống lại tác nhân gây bệnh là liên cầu nhóm A Chính kháng thể chống liên cầu nhóm A do cơ thể gây ra lại có tác dụng chống lại tổ chức bao khớp, gờ cơ, cột cơ và hậu quả là các tổ chức của con người bị hư hỏng dần dần và mắc bệnh Điều quan trọng là người ta cũng đã chứng minh được rằng có sự phản ứng chéo giữa kháng nguyêncủa liên cầu nhóm A với kháng nguyên tổ chức cơ tim và thành phần glycoprotein của van tim

Bằng cách nào để xác định được trẻ bị nhiễm liên cầu nhóm A?

Như đã trình bày ở phần trên, trong một số trường hợp trẻ bị viêm amidan thường tác nhân gây nhiễm khuẩn là liên cầu nhóm A Vì vậy trong tiền sử bệnh, bệnh nhi có viêm amidan, viêm họng, đặc biệt là trong các trường hợp viêm họng, viêm amidan tái đi tái lại nhiều lần có thể có vai trò của vi khuẩn liên cầu nhóm A Khi người thầy thuốc khám họng nghi là viêm do vi khuẩn, thầy thuốc cho làm xét nghiệm

Có 2 loại xét nghiệm để xác định liên cầu nhóm A Xét nghiệm trực tiếp tức là nhuộm soi xem có vi khuẩnliên cầu hay không? Từ đó sẽ có yêu cầu phân lập và xác định vi khuẩn liên cầu nhóm A Xét nghiệm này mới chỉ cho phép nói trẻ bị viêm họng do liên cầu nhóm A Để xác định trẻ có nguy cơ thấp tim hay khôngngười ta còn phải xét nghiệm máu tìm kháng thể chống liên cầu nhóm A (xét nghiệm gián tiếp) Xét nghiệm máu tìm kháng thể kháng liên cầu nhóm A được gọi là làm phản ứng ASLO (Anti Streptolysin O).Streptolysin O là một loại kháng nguyên đặc hiệu của liên cầu nhóm A khi xác định được nó trong máu với một số lượng vượt quá chỉ số cho phép trên một cơ thể bình thường là thuộc loại bệnh lý Ngày nay người ta cũng đã sản xuất ra một loại test ASLO xác định nhanh, test này chỉ trong một thời gian ngắn có thể biết được trong máu bệnh nhân có kháng thể kháng liên cầu nhóm A hay không nhưng mang tính chất định tính, không thể dựa vào kết quả này để nói bệnh nhân mắc bệnh thấp tim, tuy vậy test này cũng có giá trị nhất định là giúp cho bác sĩ điều trị nghĩ đến cần phải xác định lượng kháng thể kháng liên cầu nhóm A trong máu bệnh nhân (làm ASLO định lượng) để chẩn đoán xác định

Khi phát hiện trẻ bị nhiễm liên cầu nhóm A nên làm gì?

Như trên đã trình bày, vi khuẩn liên cầu nhóm A là loại vi khuẩn rất nguy hiểm bởi lẽ chúng có thể gây nên một số bệnh trong đó nguy hiểm nhất là bệnh thấp tim Khi phát hiện trong chất nhày họng hoặc mủ của viêm amidan có loài vi khuẩn này cần được điều trị một cách triệt để Sau khi đã được dùng kháng

sinh để điều trị, hằng tháng nên kiểm tra lại (xét nghiệm chất nhày họng) xem đã hết hẳn vi khuẩn liên cầunhóm A hay chưa Song song với việc điều trị, bác sĩ sẽ cho xét nghiệm máu để định lượng kháng thể kháng liên cầu nhóm A trong máu bệnh nhân (định lượng ASLO) Khi lượng kháng thể trong máu bệnh nhân vượt quá mức cho phép bác sĩ sẽ kết hợp với các dấu hiệu lâm sàng và tư vấn để bệnh nhi được tiêm phòng thấp ở các khoa nhi hoặc bệnh viện nhi Tại đây bệnh nhân sẽ được theo dõi một cách cẩn thận cả

về các triệu chứng lâm sàng, cả về xét nghiệm trong một thời gian do bác sĩ điều trị chỉ định

PGS.TS.BS Bùi Khắc Hậu - SKĐS

*************************************************************************************

Thuốc điều trị thấp tim

Thấp tim là một thể lâm sàng của bệnh tự miễn dịch (nghĩa là cơ thể tự sinh ra kháng thể chống lại chính các cơ quan tổ chức của mình), xảy ra sau nhiễm liên cầu khuẩn bêta tan huyết nhóm A (LCK

- A) ở đường hô hấp trên gây tổn thương ở mô liên kết của nhiều cơ quan, trong đó quan trọng nhất

là tổn thương khớp và tim Các tổn thương tại khớp thường chỉ thoảng qua và không để lại di chứng gì, nhưng tổn thương tại tim (chủ yếu các van tim) lại để lại những hậu quả nhiều khi rất nặng nề (do vậy bệnh còn được gọi là thấp tim) như hở van, hẹp van hoặc kết hợp.

Biểu hiện lâm sàng

- 50 - 70% số bệnh nhân mở đầu bằng viêm họng Có trường hợp viêm họng nhẹ thoảng qua biểu hiện bằng đau họng đơn thuần, cũng có khi không có biểu hiện viêm họng ban đầu (30 - 50%)

Sau viêm họng 7 - 15 ngày các triệu chứng của thấp khớp cấp xuất hiện: bệnh nhân sốt cao 38 - 390C, tim đập nhanh, da tái xanh, vã mồ hôi

- Viêm khớp: Thường biểu hiện bằng viêm khớp cấp di chuyển từ khớp nọ sang khớp kia Các khớp sưng nóng đỏ đau nhiều, hạn chế vận động do sưng đau kéo dài vài ngày đến một tuần rồi khỏi chuyển sang khớp khác, không để lại di chứng gì

Các khớp hay bị là các khớp gối, cổ chân, khuỷu, vai, rất ít gặp các khớp nhỏ ngón chân tay, hầu như không gặp ở cột sống và khớp háng Đôi khi triệu chứng ở khớp rất kín đáo, chỉ có cảm giác đau mỏi hoặcviêm khớp kéo dài ít di chuyển, viêm các khớp nhỏ

- Các biểu hiện trên tim: thấp khớp có thể gây tổn thương trên cả 3 phần của tim: viêm màng trong tim, viêm cơ tim và viêm màng ngoài tim Tỷ lệ tổn thương tim gặp trong khoảng 30 - 90% bệnh nhân thấp tim

Điều trị

Cần phải tiến hành đồng thời điều trị và dự phòng thấp tim bởi chúng liên quan chặt chẽ với nhau.

Chế độ chăm sóc

Nghỉ ngơi tuyệt đối trong thời gian bệnh tiến triển, giữ ấm, ăn nhẹ Ở những bệnh nhân không có triệu chứng viêm cơ tim, có thể bất động trong thời gian 2 - 3 tuần, nếu có viêm cơ tim thì thời gian bất động phải được kéo dài ít nhất 4 tuần Nếu bệnh nhân có suy tim thì bất động khoảng 8 tuần cho đến khi các triệu chứng suy tim được cải thiện Ngừng các vận động thể dục trong 6 tháng sau đó

Điều trị bằng thuốc

Kháng sinh

- Penicillin G tiêm bắp thịt trong thời gian 1 - 2 tuần Hoặc penicillin V uống Tùy theo từng lứa tuổi mà

có liều lượng và thời gian điều trị thích hợp Nếu dị ứng penicillin có thể thay bằng kháng sinh khác như erythromycin

Sử dụng thuốc chống viêm

Tùy theo mức độ tổn thương khớp, tim

- Với viêm khớp đơn thuần: liều tấn công: dùng aspirin trong 2 tuần sau đó duy trì: aspirin 75mg/ kg/ ngày, trong 4-6 tuần hoặc cho tới khi hết các triệu chứng viêm

- Với viêm tim mức độ nhẹ và trung bình: tấn công: prednisolon 1 - 2 mg/kg/ngày, uống kéo dài 2 - 3 tuầnrồi giảm dần liều cho tới khi hết các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm máu, miễn dịch trở về bình thường (2 - 3 tháng) Khi giảm liều prednisolon có thể bổ sung thêm aspirin 75mg/kg/ ngày và tiếp tục trong 4 - 6 tuần sau khi đã ngừng prednisolon

- Với thể nặng có thể dùng steroid đường tĩnh mạch

+ Tấn công: solumedrol 2mg/kg/ ngày, trong 2-3 ngày sau đó chuyển uống prednisolon 1 - 2mg/kg/ngày kéo dài trong 3 - 6 tuần

+ Duy trì: giảm dần liều prednisolon và phối hợp với aspirin

+ Điều trị múa vờn: phenobarbital 5mg/kg/ngày Nếu không đáp ứng có thể cho haloperidol

+ Điều trị suy tim: nếu bệnh nhân có suy tim cấp hoặc có bệnh van tim phối hợp (các thuốc lợi tiểu, trợ tim)

Thời gian phòng ngừa thấp tim: Thấp khớp không có tổn thương tim dự phòng thấp trong 5 năm Thấp tim

có di chứng nhẹ ở một van tim: người lớn dự phòng 5 năm, trẻ em dự phòng cho tới 18-20 tuổi Thấp tim

di chứng van tim nặng cần dự phòng thấp tái phát cho tới 40 tuổi hoặc suốt đời

Phòng thấp tiên phát: Phòng ngừa đợt thấp đầu tiên lúc trẻ chưa bị thấp

Tích cực phát hiện và điều trị viêm họng do LCK bằng: Benzathin penicillin tiêm bắp, hoặc penicillinV, hoặc erythromycin uống

Sau viêm họng 7 - 15 ngày, các triệu chứng của thấp khớp

cấp xuất hiện: bệnh nhân sốt cao 38 - 39oC, tim đập nhanh,

da tái xanh, vã mồ hôi

- Viêm khớp: Thường biểu hiện bằng viêm khớp cấp di

chuyển từ khớp nọ sang khớp kia Các khớp sưng nóng đỏ,

đau nhiều, hạn chế vận động do sưng đau kéo dài vài ngày

đến một tuần rồi khỏi chuyển sang khớp khác, không để lại

di chứng gì

Bệnh thấp tim có thể gây nên di chứng van tim nặng

Các khớp hay bị là các khớp gối, cổ chân, khuỷu, vai, rất ít gặp các khớp nhỏ ngón chân tay, hầu như không gặp ở cột sống và khớp háng

Đôi khi triệu chứng ở khớp rất kín đáo chỉ có cảm giác đau mỏi hoặc viêm khớp kéo dài ít di chuyển, viêmcác khớp nhỏ

- Các biểu hiện trên tim: Thấp khớp có thể gây tổn thương trên cả 3 phần của tim: viêm màng trong tim; viêm cơ tim và viêm màng ngoài tim Tỷ lệ tổn thương tim gặp trong khoảng 30 - 90% bệnh nhân thấp tim

+ Viêm màng trong tim: Có thể thấy tiếng tim bị mờ hoặc xuất hiện các tiếng thổi tại vị trí các huyệt nghe tim của van hai lá hay van động mạch chủ Ít khi gặp tổn thương van ba lá và van động mạch phổi Có thể chỉ tổn thương ở một van có khi cả hai van, cả hở hẹp van kết hợp Khi đã bị viêm màng trong tim một lầnthì những lần tái phát sau của thấp khớp cấp sẽ làm các tổn thương van tim nặng thêm, tăng thêm.

+ Viêm cơ tim: Biểu hiện chủ yếu bằng nhịp tim nhanh, tiếng tim mờ hoặc các rối loạn nhịp tim ở các mức độ khác nhau Nhịp tim nhanh không tương xứng với mức độ sốt, nhịp tim nhanh ngay cả khi ngủ (bình thường nếu nhiệt độ tăng 1 độ thì nhịp tim tăng khoảng 10-15 lần/phút) Trong trường hợp nặng viêm cơ tim có các triệu chứng của suy tim cấp: khó thở, tím tái, gan to, tĩnh mạch cổ nổi

+ Viêm màng ngoài tim: Triệu chứng chủ yếu của viêm màng ngoài tim là cảm giác đau ngực trái và nghe thấy tiếng cọ màng ngoài tim

Chữa trị thế nào?

Cần phải tiến hành đồng thời điều trị và dự phòng thấp tim bởi chúng liên quan chặt chẽ với nhau

Chế độ chăm sóc: Nghỉ ngơi tuyệt đối trong thời gian bệnh tiến triển, giữ ấm, ăn nhẹ Ở những bệnh nhân không có triệu chứng viêm cơ tim, có thể bất động trong thời gian từ 2 - 3 tuần, nếu có viêm cơ tim thì thời gian bất động phải được kéo dài ít nhất 4 tuần Nếu bệnh nhân có suy tim thì bất động khoảng 8 tuần cho đến khi các triệu chứng suy tim được cải thiện Ngừng các vận động thể dục trong 6 tháng sau đó.Kháng sinh: Penicillin G tiêm bắp thịt trong thời gian 1 - 2 tuần hoặc penicillin uống Nếu dị ứng

penicillin có thể thay bằng kháng sinh khác như erythromycin

Sử dụng thuốc chống viêm: Tuỳ theo mức độ tổn thương khớp, tim sẽ có chỉ định cụ thể

- Với viêm khớp đơn thuần: Dùng liều tấn công aspirin trong 2 tuần sau đó duy trì aspirin liều giảm hơn trong 4-6 tuần hoặc cho tới khi hết các triệu chứng viêm

- Với viêm tim mức độ nhẹ và trung bình:

+ Liều tấn công: prednisolon uống kéo dài 2 - 3 tuần rồi giảm dần liều cho tới khi hết các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm máu, miễn dịch trở về bình thường (2 - 3 tháng) Khi giảm liều prednisolon có thể bổ sung thêm aspirin và tiếp tục trong 4 - 6 tuần sau khi đã ngừng prednisolon

- Với thể nặng có thể dùng steroid đường tĩnh mạch

+ Liều tấn công: Solumedrol trong 2-3 ngày sau đó chuyển uống prednisolon kéo dài trong 3 - 6 tuần.+ Duy trì: Giảm dần liều prednisolon và phối hợp với aspirin

Điều trị múa vờn: Phenobarbital Nếu không đáp ứng có thể cho haloperidol

Điều trị suy tim: Nếu bệnh nhân có suy tim cấp hoặc có bệnh van tim phối hợp (các thuốc lợi tiểu, trợ tim)

Ngoài những triệu chứng trên, bệnh thấp tim còn có các biểu hiện khác: Khoảng 3-5% các bệnh nhân xuất hiện hạt thấp dưới da; đa số là trẻ em, là những hạt bé kích thước 5 – 20mm, nằm ngay dưới da thành từng nhóm không dính vào da nhưng dính vào nền xương quanh các khớp viêm (chân, gối, khuỷu),

xuất hiện cùng các triệu chứng của khớp và tim là triệu chứng của thấp hoạt động Thường mất đi sau vài tuần không để lại dấu vết gì Một số khác có thể xuất hiện nổi ban, ban màu hồng hay vàng nhạt có gờ hình nhiều vòng, vùng trung tâm thì nhợt nhạt, thường ở ngực, bụng, vai, gốc chi, không bao giờ ở mặt Ngoài ra còn có thể gặp triệu chứng múa vờn

Dự phòng thấp khớp cấp

Rất quan trọng, đây là một mắt xích chính trong việc kiểm soát bệnh Cần phải có kế hoạch cẩn thận và tiến hành ngay từ giai đoạn cấp của bệnh

Phòng thấp thứ phát: Ngăn ngừa các đợt thấp tái phát ở người đã bị thấp khớp cấp hoặc thấp tim

Benzathin penicillin tiêm bắp thịt Cứ 3 tuần tiêm nhắc lại một lần

PenicilinV

Thời gian phòng ngừa thấp tim:

- Thấp khớp không có tổn thương tim: Dự phòng thấp trong 5 năm

- Thấp tim có di chứng nhẹ ở một van tim: người lớn dự phòng 5 năm, trẻ em dự phòng cho tới 18-20 tuổi

- Thấp tim di chứng van tim nặng cần dự phòng thấp tái phát cho tới 40 tuổi hoặc suốt đời

Phòng thấp tiên phát: Phòng ngừa đợt thấp đầu tiên lúc trẻ chưa bị thấp

Tích cực phát hiện và điều trị viêm họng do LCK bằng:

Benzathin penicillin tiêm bắp thịt một lần duy nhất, hoặc penicilin V uống, hoăc erythromycin uống.TS.BS Nguyễn Ngọc Hà - skđs

**********************************************************************************

TTO - Cháu bị hở van hai lá, hiện đang điều trị tiêm phòng thấp (tiêm đã được 12 năm và bác sĩ nói có thểphải tiêm suốt đời)

Theo kết quả siêu âm và điện tim của cháu, bác sĩ kết luận như sau: - Nhịp tim: 68 - Huyết áp:

110/70mmHg - Màng ngoài tim: không có dịch - Hở hai lá: 1.5/4 , van dày nhẹ, lá trước sa vào nhĩ trái Diện tích dòng hở hai lá: 3.47cm2 - Kích thước và chức năng tim trong giới hạn bình thường - Áp lực ĐMP

ở giới hạn bình thường cao( 30mmHg) - Hở nhẹ van ĐMC

Cháu thỉnh thoảng còn có dấu hiệu của bệnh viêm phế quản (có mua thuốc về uống) Với bệnh tình của cháu như vậy có nguy hiểm không? Liệu cháu có cần phẫu thuật không? Với bệnh tật như vậy sau này cháu có thể sinh con không? Nếu sinh con liệu cháu có bị nguy hiểm hay bệnh này có di truyền cho thế hệ sau không?

Thanh Thùy

- Trả lời của phòng mạch online:

Thanh Thùy thân mến,

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hở van hai lá như dị tật tim bẩm sinh, viêm (thấp tim, lupus ban đỏ, xơ cứng bì…), nhiễm trùng (viêm nội tâm mạc), thiếu máu cơ tim, bệnh cơ tim phì đại hay thoái hóa van…

Ở các nước đang phát triển, một trong những nguyên nhân thường gặp gây hở van hai lá mãn tính là thấp tim Triệu chứng của hở van hai lá gồm khó thở, hồi hộp, đánh trống ngực, ngất … tùy thuộc vào mức độ

hở, tốc độ tiến triển nhanh hay chậm của hở van, có tổn thương phối hợp của các van tim khác và tùy áp lực động mạch phổi

Thanh Thùy không nói rõ các triệu chứng của bệnh, tuy nhiên theo như mô tả và kết quả siêu âm thì em bị

hở van hai lá mức độ nhẹ, nguyên nhân là thấp tim Như vậy, hiện tại em chưa có chỉ định phẫu thuật, tuy nhiên cần được theo dõi sát Nếu các triệu chứng của bệnh ngày càng nhiều, tim ngày càng lớn, áp lực động mạch phổi tăng, mức độ hở van ngày càng nặng thì cần được điều trị phẫu thuật sửa hoặc thay van hai lá

Khi em bị ho, có thể không phải là triệu chứng của viêm phế quản mà còn có thể do nguyên nhân của sunghuyết phổi nên cần phải được khám và kê toa của bác sĩ

Người bị bệnh lý van tim hậu thấp vẫn có thể lập gia đình và sinh con bình thường, tuy nhiên nếu đã được

mổ để sửa hoặc thay van tim hai lá có sử dụng thuốc kháng đông cần phải được theo dõi sát bởi bác sĩ tim mạch khi có thai và sinh nở Bệnh này không di truyền nên em yên tâm

Em còn trẻ nên cần phòng thấp tim tái phát ít nhất là đến năm 25 tuổi, có thể cần phòng thấp tim đến năm

35 tuổi hoặc dài hơn

*************************************************************************************

THẤP TIM

Thấp tim hay còn gọi là thấp khớp cấp hoặc sốt thấp khớp (rheumatic fever) được coi là một trong những

bệnh của hệ miễn dịch mô liên kết hay thuộc hệ thống tạo keo Cho tới nay, bệnh vẫn khá thường gặp ở các nước đang phát triển (trong đó có Việt Nam) và là nguyên nhân hàng đầu của bệnh van tim ở người trẻtuổi Bệnh thường gặp ở lứa tuổi từ 6-15 tuổi, nhưng không ít trường hợp xảy ra ở lứa tuổi 20 hoặc hơn nữa Ngày nay, người ta đã tìm ra nguyên nhân gây bệnh là do nhiễm Liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A đ-

ường hô hấp trên (Streptococcus A)

I Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh

Cho đến nay, thế giới đã thống nhất dùng tiêu chuẩn Jones được điều chỉnh năm 1992 (Bảng 11-1) Chẩn đoán xác định thấp tim khi có bằng chứng của nhiễm liên cầu A đường hô hấp (biểu hiện lâm sàng của viêm đường hô hấp trên và/hoặc làm phản ứng ASLO dương tính và/hoặc cấy dịch họng tìm thấy liên cầu), kèm theo có ít nhất 2 tiêu chuẩn chính hoặc có 1 tiêu chuẩn chính kèm 2 tiêu chuẩn phụ

Bảng 11-1 Tiêu chuẩn Jones được điều chỉnh năm 1992 trong chẩn đoán thấp tim.

Tiêu

chuẩn

chính

1 Viêm tim: gặp 41-83% số bệnh nhân thấp tim.

Viêm tim có biểu hiện lâm sàng từ nhịp nhanh, rối

loạn nhịp (hay gặp bloc nhĩ thất cấp 1), hở van hai

lá hoặc van động mạch chủ, viêm màng ngoài tim,

viêm cơ tim, đến suy tim

2 Viêm khớp: Gặp khoảng 80 %, là triệu chứng

rất có ý nghĩa nhưng không phải đặc hiệu hoàn

toàn Biểu hiện là sưng đau khớp kiểu di chuyển

và không bao giờ để lại di chứng ở khớp

3 Múa giật của Sydenham: là rối loạn vận

động ngoại tháp, với vận động không mục đích và

không cố ý

4 Nốt dới da: nốt có đường kính 0,5-2cm, nổi

dưới da, di động tự do, không đau, có thể đơn độc

hoặc tập trung thành đám, thường thấy ở gần vị

trí các khớp lớn như khớp gối

5 Hồng ban vòng: là những ban đỏ không hoại

tử, nhạt màu ở giữa, vị trí thường ở thân mình,

mặt trong các chi và không bao giờ ở mặt Thường

mất đi sau vài ngày

Tiêu

chuẩn

phụ

1 Sốt

2 Đau khớp: đau một hoặc nhiều khớp nhưng

không có đủ các triệu chứng điển hình của viêm

khớp

3 Tăng cao protein C-reactive huyết thanh

4 Tốc độ máu lắng tăng

5 Đoạn PQ kéo dài trên điện tâm đồ

Bằng chứng của nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A trước

đó

1 Cấy dịch ngoáy họng tìm thấy liên cầu hoặc test nhanh

kháng nguyên liên cầu dương tính

2 Tăng nồng độ kháng thể kháng liên cầu trong máu

(Phản ứng ASLO > 310 đv Todd)

II Sinh lý bệnh

Mối liên hệ chặt chẽ giữa viêm họng và thấp tim đã được biết rõ từ năm 1930 Ngời ta thấy rằng: (1) Có bằng chứng của sự tăng rõ rệt kháng thể kháng streptolysin O ở trong huyết thanh bệnh nhân bị thấp tim (2) Hiệu quả rõ rệt của kháng sinh trong phòng bệnh thấp tim là một trong những bằng chứng hỗ trợ cho

cơ chế trên

Thấp tim không phải do trực tiếp liên cầu gây ra mà thông qua cơ chế miễn dịch Thông thường, sau khoảng 3 tuần viêm đường hô hấp trên bệnh nhân mới có biểu hiện của thấp tim Một khía cạnh nữa là thấp tim rất ít khi xảy ra ở bệnh nhân dưới 5 tuổi, khi mà hệ miễn dịch chưa hoàn thiện đầy đủ nên phản ứng chéo của cơ thể chưa đủ hiệu lực gây ra thấp tim

Kháng nguyên là các protein M,T và R ở lớp vỏ ngoài của liên cầu A là yếu tố quan trọng nhất gây phản ứng chéo với cơ thể Khi liên cầu xâm nhập vào cơ thể chúng ta, cơ thể sẽ sinh ra các kháng thể chống lại

vi khuẩn đó, nhưng vô tình đã chống lại luôn các protein ở các mô liên kết của cơ thể, nhất là các mô liên kết ở van tim Trong đó, protein M là yếu tố không những đặc hiệu miễn dịch mà còn là yếu tố gây thấp mạnh nhất

Có khoảng 3% số bệnh nhân bị viêm đường hô hấp trên do liên cầu nhóm A mà không được điều trị triệt

để sẽ tiến triển thành thấp tim, và có khoảng 50% số bệnh nhân đã bị thấp tim sẽ bị tái phát các đợt thấp tim sau đó Nhiễm liên cầu ngoài da thường ít khi gây thấp tim

III Triệu chứng lâm sàng

A Các biểu hiện chính

1 Viêm tim:

a Viêm tim là một biểu hiện bệnh lý nặng của thấp tim và khá đặc hiệu Có khoảng 41-83% số bệnh nhân

thấp tim có biểu hiện viêm tim Các biểu hiện của viêm tim có thể là viêm màng trong tim, viêm màng ngoài tim, viêm cơ tim

b Viêm tim có thể biểu hiện từ thể không có triệu chứng gì đến các dấu hiệu suy tim cấp nặng hoặc tử vong

c Các triệu chứng lâm sàng có thể gặp là: tăng nhịp tim, tiếng thổi tâm thu, tiếng thổi tâm trương, tiếng rung tâm trương, rối loạn nhịp, tiếng cọ màng tim, suy tim…

d Suy tim thường ít gặp ở giai đoạn cấp, nhưng nếu gặp thì thường là biểu hiện nặng do viêm cơ tim

e Một trong những biểu hiện phải chú ý và là biến chứng nặng của thấp tim là viêm van tim Hở van hai

lá là một trong những biểu hiện thường gặp nhất, trong khi hở van động mạch chủ ít gặp hơn và thường kèm theo hở van hai lá

f Viêm màng ngoài tim có thể gây đau ngực, tiếng cọ màng tim, tiếng tim mờ…

2 Viêm khớp:

a Viêm khớp là một biểu hiện hay gặp nhất trong thấp tim (80%) nhưng lại ít đặc hiệu

b Biểu hiện của viêm khớp là sưng, nóng, đỏ, đau khớp, xuất hiện ở các khớp lớn (gối, cổ chân, cổ tay, khuỷu, vai ) và có tính chất di chuyển

c Viêm khớp đáp ứng rất tốt với Salycilate hoặc Corticoid trong vòng 48 giờ Nếu trong trường hợp đã cho Salycilate đầy đủ mà trong vòng 48 giờ viêm khớp không thuyên giảm thì phải nghĩ tới nguyên nhân khác ngoài thấp tim

d Viêm khớp do thấp tim thường không bao giờ để lại di chứng ở khớp

3 Múa giật Sydenham:

a Đây là biểu hiện của tổn thương ngoại tháp và khá đặc hiệu cho thấp tim

b Các biểu hiện là những động tác vận động không mục đích và không tự chủ ở các cơ mặt, chi; giảm ơng lực cơ, rối loạn cảm động

trư-c Các biểu hiện ban đầu có thể là khó viết, khó nói hoặc đi lại

d Các biểu hiện này thường rõ khi bệnh nhân bị xúc động hoặc thức tỉnh và mất đi khi bệnh nhân ngủ

e Múa giật Sydenham là một trong những biểu hiện muộn của thấp tim, nó thường xuất hiện sau khoảng 3tháng sau khi viêm đường hô hấp trên Múa giật Sydenham thường biểu hiện đơn độc trong thấp tim và gặp ở khoảng 30% Triệu chứng này thường mất đi sau 2-3 tháng

f Cần phải chẩn đoán phân biệt với một số bệnh lý khác như động kinh, rối loạn hành vi tác phong

4 Nốt dưới da:

a Đó là những nốt có đường kính khoảng 0,5-2 cm, cứng, không đau, di động và thường xuất hiện ngay trên các khớp lớn hoặc quanh các khớp Nốt dưới da có thể gặp ở khoảng 20% số bệnh nhân bị thấp tim vàthờng biến mất sau khoảng vài ngày

b Da ở trên nốt này thường vẫn di động bình thường và không có biểu hiện viêm ở trên

5 Hồng ban vòng (erythema marginatum):

a Đây là một loại ban trên da, có màu hồng và khoảng nhạt màu ở giữa tạo thành ban vòng Thường không hoại tử và có xu hướng mất đi sau vài ngày

b Hồng ban vòng là một dấu hiệu khá đặc hiệu trong thấp tim và ít gặp (5%), thường chỉ gặp ở những bệnh nhân có da mịn và sáng màu Hồng ban vòng thường xuất hiện ở thân mình, bụng, mặt trong cánh tay, đùi và không bao giờ ở mặt

c Khi có hồng ban vòng thì thờng có kèm theo viêm cơ tim

6 Các dấu hiệu phụ:

a Sốt thường xảy ra trong giai đoạn cấp

b Đau khớp được xác định là chỉ đau khớp chứ không có viêm (sưng, nóng, đỏ)

c Ngoài ra, có thể gặp các biểu hiện như đau bụng, viêm cầu thận cấp, viêm phổi cấp do thấp tim, đái máu, hoặc viêm màng não… Đây là những dấu hiệu không trong tiêu chuẩn chẩn đoán thấp tim

B Các xét nghiệm chẩn đoán

1 Các dấu hiệu là bằng chứng của nhiễm liên cầu nhóm A (GAS):

a Có thể xác định thông qua ngoáy họng tìm thấy liên cầu (nuôi cấy hoặc xét nghiệm kháng nguyên nhanh) hoặc các phản ứng huyết thanh thấy tăng nồng độ kháng thể kháng liên cầu

b Xét nghiệm ASLO (AntiStreptoLysin O) là một phản ứng thông dụng hiện nay Sự tăng nồng độ ASLOtrên 2 lần so với chứng (khoảng trên 310 đơn vị Todd) có giá trị xác định dấu hiệu nhiễm GAS Tuy nhiênASLO còn có thể tăng trong một số bệnh lý khác như: viêm đa khớp, bệnh Takayasu, Schoenlein-Henoch,hoặc thậm chí ở một số trẻ bình thường

c Để xác định bằng chứng nhiễm GAS trước đó có thể dùng xét nghiệm ASLO nhắc lại nhiều lần hoặc một số kháng thể khác như: anti-DNAase B; anti-hydaluronidase; anti-streptokinase; anti-ADNase…

d Hiện nay có một số que thử nhanh có sẵn để thử với một số kháng thể kháng GAS, nhưng độ chính xác không cao và có ý nghĩa tham khảo

2 Sinh thiết:

a Sinh thiết cơ tim có thể cho thấy hình ảnh hạt Aschoff, là hình ảnh hạt thâm nhiễm gặp trong thấp tim Hạt này gặp ở khoảng 30% số bệnh nhân có các đợt thấp tái phái và thường thấy ở vách liên thất, thành thất, tiểu nhĩ

b Các hình ảnh tế bào học còn cho thấy hình ảnh viêm nội mạc tim với đặc trưng là phù và thâm nhiễm tổchức màng van tim

c Sinh thiết cơ tim không có ích trong giai đoạn cấp của thấp tim, nó chỉ nên chỉ định và có giá trị phân biệt khi thấp tim tái phát và khó phân biệt với các bệnh thấp khớp mạn khác

3 Một số xét nghiệm máu khác:

a Tăng bạch cầu, thiếu máu nhược sắc/bình sắc

b Tốc độ máu lắng tăng và protein C phản ứng tăng

4 X quang tim phổi: Thường thì không có biến đổi gì đặc biệt trong thấp tim Một số trường hợp có thể

thấy hình tim to, rốn phổi đậm hoặc phù phổi

5 Điện tâm đồ:

a Thường hay thấy hình ảnh nhịp nhanh xoang, có khi PR kéo dài (bloc nhĩ thất cấp I)

b Một số trờng hợp có thể thấy QT kéo dài

c Khi bị viêm màng ngoài tim có thể thấy hình ảnh điện thế ngoại vi thấp và biến đổi đoạn ST

6 Siêu âm Doppler tim:

a Có thể giúp đánh giá chức năng tim

b Hình ảnh hở van tim ngay cả khi không nghe thấy được trên lâm sàng

c Có thể thấy tổn thương van hai lá và van động mạch chủ Giai đoạn sau có thể thấy hình ảnh van dày lên, vôi hoá cùng các tổ chức dưới van

IV Điều trị

A Điều trị đợt cấp

Một khi đã có chẩn đoán xác định thấp tim thì các biện pháp sau là cần thiết:

1 Loại bỏ ngay sự nhiễm liên cầu: (xem Bảng 11-3) bằng thuốc kinh điển Benzathine Penicillin G

600.000 đơn vị (đv) tiêm bắp sâu 1 lần duy nhất cho bệnh nhân dưới 27 kg, và 1,2 triệu đv cho bệnh nhân trên 27 kg, tiêm bắp sâu 1 lần duy nhất Nếu bệnh nhân bị dị ứng với penicillin thì dùng thay bằng

Erythromycine 40mg/kg/ngày, uống chia 2 lần/ngày, trong 10 ngày liên tục

2 Chống viêm khớp: phải được bắt đầu càng sớm càng tốt ngay khi có chẩn đoán

a Aspirin: là thuốc được chọn hàng đầu và hiệu quả nhất Liều thường dùng là 90 - 100 mg/kg/ ngày,

chia làm 4-6 lần Thường dùng kéo dài từ 4-6 tuần tuỳ thuộc vào diễn biến lâm sàng Có thể giảm liều dầndần sau 2-3 tuần Nếu sau khi dùng Aspirin 24-36 giờ mà không hết viêm khớp thì cần phải nghĩ đến nguyên nhân khác ngoài thấp tim

b Prednisolone đợc khuyến cáo dùng cho những trường hợp có kèm viêm tim nặng Liều dùng là 2 mg/kg/ngày chia 4 lần và kéo dài 2-6 tuần Giảm liều dần trước khi dừng

c Một số thuốc giảm viêm chống đau không phải corticoid có thể được dùng thay thế trong một số hoàn cảnh nhất định

3 Điều trị múa giật Sydenham: bao gồm các biện pháp nghỉ ngơi tại giường, tránh các xúc cảm, dùng

các biện pháp bảo vệ và có thể dùng một số thuốc như: Phenobarbital, Diazepam, Haloperidol, hoặc

steroid Việc phòng bệnh tiếp tục theo chế độ cũng là biện pháp tránh được tái phát múa giật Sydenham

4 Chế độ nghỉ ngơi trong giai đoạn cấp là rất quan trọng Đầu tiên là nghỉ tại giường, sau là vận động nhẹ

trong nhà rồi vận động nhẹ ngoài trời và trở về bình thường (Bảng 11-2) Chế độ này tuỳ thuộc vào mức

hợp

5 Điều trị suy tim (nếu có): nghỉ tại giường, thở ôxy, với suy tim trái cấp cho Morphin, lợi tiểu, trợ tim

Hạn chế ăn mặn, hạn chế uống nhiều nước, có thể dùng lợi tiểu Digoxin có thể dùng nhưng phải thận trọng vì quả tim của bệnh nhân thấp tim rất nhạy cảm, nên dùng liều ban đầu chỉ nên bằng nửa liều quy -

ước

6 Phòng thấp: Vấn đề cực kỳ quan trọng là nhắc nhở bệnh nhân và gia đình sự cần thiết và tôn trọng chế

độ phòng thấp tim cấp hai khi bệnh nhân ra viện

bệnh nhân dị ứng với

Penicillin hoặc

Sulfazidine)

a Cần thiết phải điều trị thật sớm nếu có thể

b Penicillin là thuốc lựa chọn hàng đầu vì tính hiệu quả và giá rẻ Nên dùng Benzathine Penicillin G liều duy nhất tiêm bắp (Bảng 11-3) Có thể dùng thay thế bằng uống Penicillin V trong 10 ngày

c Các thuốc phổ rộng như Ampicillin không có lợi ích gì hơn so với Penicillin trong điều trị thấp tim

d Với bệnh nhân dị ứng với Penicillin, thay thế bằng Erythromycin uống trong 10 ngày Có thể dùng Marcrolide mới như Azithromycin để thay thế rất có tác dụng, dùng trong 5 ngày với liều 500 mg trong ngày đầu sau đó 250 mg mỗi ngày cho 4 ngày tiếp theo

e Có thể thay thế bằng chế độ khác là dùng Cephalosporin thế hệ I dạng uống (Cephalexin, Cephadroxil), uống trong 10 ngày

2 Phòng bệnh cấp II: Phải bắt đầu ngay khi đã chẩn đoán xác định là thấp tim

a Thuốc dùng được nêu trong Bảng 11-3

b Thời gian dùng (Bảng 11-4), nói chung phụ thuộc vào từng cá thể bệnh nhân

c Nói chung nên dùng đường tiêm Chỉ nên dùng đường uống cho các trường hợp ít có nguy cơ tái phát thấp tim hoặc vì điều kiện không thể tiêm phòng được, vì tỷ lệ tái phát thấp tim ở bệnh nhân dùng đường uống cao hơn đường tiêm nhiều

Bảng 11-4 Thời gian tiến hành của phòng thấp cấp II.

Tình trạng bệnh Thời gian kéo dài

Thấp tim có viêm cơ tim

và để lại di chứng bệnh

van tim

Kéo dài ít nhất 10 năm và ít nhất phải đến 40 tuổi Có thể tiêm rất lâu dài (nên áp dụng)

Thấp tim có viêm tim

nh-ưng chưa để lại di chứng

bệnh van tim

10 năm hoặc đến tuổi trưởng thành, một số trường hợp kéo dài hơn

Thấp tim không có viêm

tim 5 năm hoặc đến 21 tuổi, có thể dài hơn tuỳ trường hợp

Thực hành BỆNH TIM MẠCH NGUYỄN LÂN VIỆT (Chủ biên)

Tài liệu tham khảo

1 Bisno AL Group A streptococcal infection and acute rheumatic fever N Engl J Med 1991;

325:783-793

2 da Silva NA, de Faria Pereira BA Acute rheumatic fever Pediatr Rheumatol 1997;23:545-568

3 Dajani AS Rheumatic fever In: Braunwald E, ed Heart disease: a textbook of cardiovascular

medicine, 5th ed Philadelphia: WB Saunders, 1997:1769-1775

4 Dijani AS, Ayoub E, Bierman FZ, et, al, Guidelines for the diagnosis of rheumatic fever: Jones criteria

Updated 1993 Circulation 1993; 87: 302-307

5 Nader S Rheumatic fever In: Marso SP, Griffin BP, Topol EJ, eds Manual of Cardiovascular

Medicine Philadelphia: LippincottRaven, 2000

6 Stollerman GH Rheumatic fever Lancet 1997;349: 935-942.

********************************************************************************

Phòng ch ng th p tim tr em ống thấp tim ở trẻ em ấp tim ở trẻ em ở trẻ em ẻ em

Th p tim kh i đ u b ng b nh nhi m trùng nh là viêm h ng, do liên c u ởi đầu bằng bệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ầu bằng bệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ằng bệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ẹ là viêm họng, do liên cầu ọng, do liên cầu ầu bằng bệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu khu n tan huy t nhóm B gây ra Khi viêm h ng đã kh i, tr có tri u ch ng ết nhóm B gây ra Khi viêm họng đã khỏi, trẻ có triệu chứng ọng, do liên cầu ỏi, trẻ có triệu chứng ẻ có triệu chứng ệnh nhiễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu ứng viêm kh p c p đ ng th i v i th p tim (viêm màng trong tim) Trong đó viêm ồng thời với thấp tim (viêm màng trong tim) Trong đó viêm ời với thấp tim (viêm màng trong tim) Trong đó viêm màng trong tim (gây h p van hai lá) đ l i di ch ng n ng n và vĩnh vi n ẹ là viêm họng, do liên cầu ể lại di chứng nặng nề và vĩnh viễn ại di chứng nặng nề và vĩnh viễn ứng ặng nề và vĩnh viễn ề và vĩnh viễn ễm trùng nhẹ là viêm họng, do liên cầu

Bác sĩ Hồ Thanh Tùng, Trưởng khoa Tim mạch - Bệnh viện Nguyễn Trãi TP HCM, cho biết trẻ em 5-15 tuổi bị thấp tim nhiều nhất Nguyên nhân là các em dễ

bị viêm họng do khả năng miễn dịch chưa cao, và thường xuyên tiếp xúc với những nguồn bệnh như bạn học, ở chung với người bị bệnh

Viêm họng thường xảy ra vào mùa lạnh, mùa mưa, tập trung ở độ tuổi 3-20, trong

đó 30% trường hợp do liên cầu khuẩn tan huyết nhóm B gây ra (còn lại do virus) Loại viêm họng này khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt - đau họng - nuốt đau, không sổ mũi Khoảng 2-3 tuần sau viêm họng, bệnh nhân bị viêm khớp, tập trung ở những khớp lớn như đầu gối, khuỷu tay, cổ chân, và di chuyển nhanh từ khớp này sang khớp khác Khớp có thể chỉ bị đau hoặc có đủ triệu chứng viêm, sau 5-7 ngày khớp hết đau dù không có điều trị gì, không để lại di chứng cứng khớp teo cơ Sau khi viêm họng, trong

cơ thể người xuất hiện kháng thể để đối phó với liên cầu khuẩn Song, cũng chính kháng thể này lại phá huỷ mô màng trong tim và cơ tim, gây ra bệnh ở tim

Cũng theo bác sĩ Tùng, viêm tim thường xảy ra trong đợt thấp khớp cấp đầu tiên và đợt thấp khớp tái phát lần hai Đây là biểu hiện nặng nhất của bệnh, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng vĩnh viễn với bệnh van tim hậu thấp (sau khi thấp khớp) Viêm tim có thể xuất hiện một mình hoặc kèm với các triệu chứng khác ở da, khớp, thần kinh Hiện nay, mỗi năm cả nước có hàng nghìn người phải chờ đợi để đến lượt được mổ thay van tim

Biện pháp chung để phòng ngừa thấp tim là nghỉ ngơi, khám bệnh kịp thời để phát hiện các âm thổi mới làtriệu chứng của viêm tim Bác sĩ Tùng nhấn mạnh, để phòng chống thấp tim có hiệu quả, cần tuyên truyền

để người dân biết lợi ích của việc điều trị viêm họng cho người trong độ tuổi 3-20, cũng như hậu quả tai hại của bệnh van tim hậu thấp đối với trẻ Quan trọng nhất là phát hiện sớm bệnh viêm họng do liên cầu khuẩn tan huyết nhóm B gây ra, điều trị bằng penicilline

Ngoài ra cần tăng cường mạng lưới y tế quận huyện Hiện nay, TP HCM chỉ có hai phòng khám thấp tim cho trẻ ở hai bệnh viện Nhi đồng 1, 2, trong khi phải cần khoảng hơn 20 phòng mới tạm đủ Đồng thời, mạng lưới phòng chống thấp tim cần quan tâm sâu đến các trường học, mẫu giáo, tiểu học, trung học để phát hiện viêm họng ngay và điều trị có hiệu quả

do thấp tim.

xơ chai van tim Tỷ lệ mắc bệnh cao ở trẻ em từ 5 đến 15 tuổi Bệnh khâ phổ biến ở nước ta vă lă nguyín nhđn của phần lớn bệnh tim mắc phải, cần có sự cảnh giâc cao, điều trị sớm vă tích cực.

Tăi liệu bệnh học Trung Quốc gọi tín bệnh lă 'Phong Thấp Nhiệt’ vì bệnh biểu hiện cả 3 đặc điểm bệnh lýlă: phong (đau di chuyển), thấp (sưng câc khớp) vă nhiệt (sốt, nóng đỏ ) Hiện nay gọi lă ‘Phong Thấp TínhTđm Tạng Bệnh’

Theo y học cổ truyền, nếu bệnh biểu hiện ở khớp thì qui văo ‘Chứng Tý’ (nhiệt tý), nếu tổn thương ở tim

lă chủ yếu thì thuộc phạm vi của chứng ‘Chinh Xung', ‘Tđm Qủ’ Cũng liín hệ với câc chứng Phong Lao,Suyễn Chứng, Thủy Thũng, Tđm Thống

Nguyín Nhđn Bệnh Lý

Bệnh xuất hiện sau khi nhiễm liín cầu khuẩn tan mâu Bí ta nhóm A (thường được phât hiện vi khuẩn trong họng người bệnh nhđn thấp khớp cấp) Liín cầu khuẩn gđy bệnh giẫn tiếp thông qua cơ chế tự miễn

Bệnh phât sinh nhiều về mùa lạnh, nơi khí hậu ẩm thấp Tổn thương bệnh lý cơ bản lă xuất tiết vă tăng sinh Viím nhiễm xuất tiết lă thoâi hóa kiểu fibrin (Dĩgĩnĩrescence fibrinoide) của chất tạo keo, có phù

nề, xđm nhập tế băo lymphô, bạch cầu đa nhđn, tương băo Viím nhiễm ‘tăng sinh’ chủ yếu lă những hạt Aschoff có thể gặp bất cứ chỗ năo có tổn thương viím nhiễm, nhưng nhiều nhất lă trong tổ chức dưới nội tđm mạc, tổ chức đệm gần mạch mâu nhỏ

Nguyín nhđn theo Y học cổ truyền chủ yếu lă do phong hăn thấp nhiệt xđm nhập cơ thể gđy ủng tắc kinh lạc sinh ra chứng ‘tý’, bệnh lđu ngăy lăm tổn thương chđn đm gđy sốt (hư nhiệt) hoặc lăm tổn thương khí huyết gđy nín khí hư, huyết hư hoặc khí huyết đều hư, dẫn đến câc chứng ‘Tđm Qủ’ ‘Chinh Xung’, v.v Triệu Chứng Lđm Săng

1) Triệu chứng toăn thđn:

- Sốt thường sau 2 tuần bị viím họng, có thể sốt cao 39-40oC nhưng thường lă sốt vừa 38-39oC

- Mạch nhanh, thường lă nhanh nhiều hơn so với sự tăng nhiệt độ, cần chú ý có tổn thương cơ tim

Những triệu chứng khâc như mệt mỏi, kĩm ăn, xanh xao, có khi chảy mâu cam

2) Triệu chứng tại chỗ:

Có thể biểu hiện nhiều nơi:

a) Tim: Tiếng tim mờ, có tiếng thổi tđm thu ở mỏm, cũng có thể nghe tiếng thổi tđm trương ở đây, hoặc tiếng cọ măng tim (có thể mất đi trong 1-2 ngăy), ít khi có trăn dịch Nhịp tim nhanh, có khi có ngoại tđm thu, tiếng ngựa phi (biểu hiện viím cơ tim), bệnh nặíng lín

b) Khớp: Thường gặp 80%, có thể viím nhiều khớp gặp nhất lă câc khớp cổ tay, khuỷu, cổ chđn, đầu gối Câc khớp thường sưng, nóng, đỏ, đau, nhiều khi chỉ có sưng, đau di chuyển vă khỏi không có di chứng.c) Cục Meynet dưới da, cứng, di động, to bằng hạt đậu xanh hoặc hạt bắp, không đỏ không đau, ở dưới da,thường sờ thấy ở gần đầu xương ở khớp, xuất hiện vă lặn đi nhanh Ban đỏ vòng thường xuất hiện ở bụng

và chân tay, hay gặp ở trẻ nhỏ Múa giật (Chorée de Sydenham) biểu hiện tổn thương thấp ở nhân não xám Ở phổi có thể có viêm màng phổi khô hay tràn dịch, ở thận có thể xuất hiện viêm cầu thận cấp lan tỏa, khỏi nhanh khi bệnh lui.

Cận Lâm Sàng

a) Xét nghiệm: Bạch cầu tăng trên 10.000 đến 20.000/mm3 chủ yếu tăng tế bào đa nhân trung tính, có khi tăng loại ‘ái toan’ Tốc độ lắng máu tăng cao lúc bệnh tiến triển Fibrin máu tăng lên 6-8g/1 (bình thường 4g/l) (đợt tiến triển) C-protein reactive (CPR) (+) Anti streptolysin ‘O’ (ASLO) tăng cao nhất tuần lễ thứ

4 từ khi bắt đầu nhiễm khuẩn và lên đến 400 đơn vị

b) X quang tim: Tim có thể to hơn và nhịp đập yếu hơn

c) Điện tâm đồ: Thời gian P-R, Q-T đều kéo dài, đoạn SY thấp hoặc cao, sóng T thấp hoặc đảo nghịch.Chẩn Đoán

Hiện vẫn còn dựa theo tiêu chuẩn của Jones phân ra tiêu chuẩn chính và phụ

Tiêu chuẩn chính: Viêm tim, viêm nhiều khớp, múa giật, cục Meynet, ban vòng đỏ

2 tiêu chuẩn chính (1 phải là viêm tim)

1 tiêu chuẩn chính và 2 tiêu chuẩn phụ

Điều Trị theo y Học Hiện Đại

l) Chế độ nghỉ ngơi, ăn uống: Nằm nghỉ tuyệt đối trong thời gian 1 tháng, trẻ em

không chạy nhảùy, nhiều trường hợp suy tim phải nằm nghỉ tại giường cho đến khi tốc độ lắng máu trở lạibình thường, ăn nhạt tương đối trong lúc điều trị