Bài thơ thể hiện quan điểm về cuộc sống nhàn, hòa hợp với tự nhiên, lánh xa quyền quý để giữ cốt cách thanh cao.. Phân tích a, Hoàn cảnh sống của nhà thơ.[r]
Trang 1Tiết 41 (Đọc văn) NHÀN
(Nguyễn Bỉnh Khiêm)
A Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được vẻ đẹp cuộc sống và nhân cách của Nguyễn Bỉnh Khiêm Hiểu đúng quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm
- Đọc và hiểu bài thơ giàu triết lý nhân sinh
B Phương tiện dạy học.
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, thiết kế bài giảng
C Phương pháp giảng dạy.
- Kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, phân tích, thuyết giảng, trao đổi
thảo luận
D Tiến trình lên lớp.
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ.
3 Giới thiệu bài mới.
4 Bài mới
Hoạt động của
GV (1) Hoạt động của HS (2) Nội dung cần đạt (3)
1, Hoạt động 1:
Hướng dẫn HS tìm
hiểu chung
GV Gọi HS đọc
tiểu dẫn
Em hãy nêu những
nét chính về sự
nghiệp văn chương
của Nguyễn Bỉnh
Khiêm ?
1, HS tìm hiểu chung.
HS đọc tiểu dẫn
HS suy nghĩ trả lời
I, Giới thiệu chung.
1, Tác giả.
- NBK sinh 1491 mất 1585 Quê ở làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, nay thuộc xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo , ngoại thành Hải Phòng
- NBK làm quan dưới triều Mạc Ông sống thẳng thắn cương trực NBK dâng sớ đòi trừng trị 18 tên lộng thần nhưng không được nhà vua chấp nhận
- NBK cáo quan về quê, lập Am Bạch Vân để dạy học Học trò NBK có nhiều người thành đạt
- Trong dân gian vẫn gọi NBK là Trạng Trình vì ông có nói nhiều những câu sấm ngữ
2, Tác phẩm.
- Thơ chữ Hán "Bạch Vân am thi tập"
- Thơ chữ Nôm " Bạch Vân quốc ngữ thi"
- Nội dung thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm mang đậm chất triết lý, ngợi ca kẻ sĩ, ngợi ca thú thanh nhàn Đồng thời phê phán thói đời đen bạc trong xã hội
Trang 2- Bài thơ Nhàn trích trong tập "Bạch Vân quốc ngữ thi"
2, Hoạt động 2:
Hướng dẫn HS đọc
hiểu bài thơ
GV gọi HS đọc bài
thơ
Em hãy nêu chủ
đề bài thơ ?
nào ?
NBK diễn tả hoàn
cảnh sống của
mình, nhà thơ làm
công việc gì? Tại
đâu?
Em có nhận xét gì
về công việc của
nhà thơ?
Để diễn tả lối sống
thanh nhàn, NBK
dùng biện pháp
nghệ thuật gì?
Chi tiết nào ở hai
câu thực thể hiện
quan điểm sống
của nhà thơ?
Nhà thơ đã tự nhận
xét như thế nào về
quan điểm sống
của mình?
2, HS đọc hiểu bài thơ.
HS đọc bài thơ
Căn cứ vào nhan
đề, HS nêu chủ đề của bài thơ
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
II Đọc hiểu bài thơ.
1, Đọc.
2, Chủ đề.
Bài thơ thể hiện quan điểm về cuộc sống nhàn, hòa hợp với tự nhiên, lánh
xa quyền quý để giữ cốt cách thanh cao
3 Phân tích
a, Hoàn cảnh sống của nhà thơ.
- Không gian sống: Chốn thôn quê
- Công việc:
+ Mai: Dụng cụ dùng để đào đất + Cuốc: Dụng cụ dùng để cuốc đất
+ Cần câu: Dùng để câu cá Nhà thơ làm những công việc của người nông dân (NBK thi đỗ trạng nguyên, là một vị đại quan)
- Tâm trạng: Thảnh thơi, thoải mái
“Thơ thẩn dầu ai” dù ai có cách vui thú nào cũng mặc, ta cứ thơ thẩn theo cách sống của ta
Hai câu thơ thể hiện quan niệm về
cuộc sống nhàn
Nghệ thuật:
+ Nhịp điệu 2/2/1/2 ở câu thơ đầu
diễn tả trạng thái ung dung trong những việc hàng ngày
+ Cách đếm “Một” thể hiện tâm trạng háo hức, thái độ sẵn sàng của NBK với công việc
+ Câu thơ “Thơ thẩn dầu ai vui thú
nào” ý thơ đối lập trong nội bộ của câu thơ, thể hiện lối sống khác thường của NBK lúc bấy giờ
b, Lối sống thanh nhàn của nhà thơ.
- Quan niệm sống của nhà thơ: Tìm nơi vắng vẻ Xa lánh công danh, thoát vòng danh lợi để bảo tòan khí tiết và nhân cách
- Nhà thơ tự nhận xét về quan điểm
Trang 3Để diễn tả lối sống
khác thường của
mình NBK đã sử
dụng biện pháp
nghệ thuật gì?
Tác dụng của các
biện pháp nghệ
thuật đó?
Sinh hoạt của nhà
thơ được diễn tả
như thế nào trong
hai câu luận?
Em có nhận xét gì
về sinh hoạt của
nhà thơ?
Hai câu cuối diễn
tả niềm vui của
NBK, Em hãy cho
biết suy nghĩ của
nhà thơ về công
danh, phú quý?
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
HS suy nghĩ trả lời
sống: “Ta dại”, “Người khôn”
Đó là lối sống khác thường của
NBK
Nghệ thuật
- NBK dùng cách nói ngược “Ta dại”, “Người khôn” Cách nói của NBK cần phải hiểu ngược lại thì mới đúng + Ta dại đó là sự vụng về, khờ dại của một người có trí tuệ Người có trí tuệ giả bộ ngẩn ngơ, khờ dại để người khác không ganh ghét, không hơn thua với mình Bậc đại trí giả bộ khờ dại để cho mình có cuộc sống yên ổn
+ Người khôn: Đó chính là thói hám lợi, ích kỉ, hay ganh tị của người đời
Trong hoàn cảnh sống lúc bấy
giờ dại lại hóa ra khôn, khôn trở thành dại
- NBK dùng phép đối ý: Dại/ khôn, vắng vẻ/ lao xao
- NBK dùng biện pháp ẩn dụ
Những biện pháp nghệ thuật đó có
tác dụng làm nổi bật lối sống khác thường của NBK Đó là lối sống vượt lên trên danh lợi
c, Sinh hoạt của nhà thơ.
- Ăn uống:
+ Mùa thu ăn măng trúc
+ Mùa đông ăn giá
NBK ăn uống đạm bạc, mùa
nào thức ấy Nhà thơ ăn uống đạm bạc nhưng không khắc khổ
- Sinh hoạt:
+ Mùa xuân tắm hồ sen
+ Mùa hạ tắm ao
Sinh hoạt của nhà thơ bình
thường, giản dị
Cách sống của nhà thơ hòa hợp
với tự nhiên Đó là lối sống thanh cao, đạm bạc
d, Niền hạnh phúc của nhà thơ.
- Trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, NBK
đã chọn cho mình một lối sống đúng
Trang 4Lối sống đó đã mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho nhà thơ:
“Rượu đến cội cây ta sẽ uống Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao”
- Hai câu thơ cuối mượn tích xưa để nói sự coi thường phú quý Có thái độ dứt khoát, nhà thơ đã tìm được niềm vui trong lối sống thanh nhàn Niềm vui đó thể hiện:
+ NBK là nhà triết học có trí tuệ uyên thâm
+ NBK là nhà nho sống thoát vòng danh lợi
+ NBK là người có bản lĩnh vững vàng, có nhân cách cao đẹp
3, Hoạt động 3:
Hướng dẫn HS
tổng kết
Dựa vào kiến thức
đã học, em hãy
tổng kết về nội
dung và nghệ thuật
của bài thơ?
3, HS tổng kết bài học.
HS suy nghĩ trả lời
III, Tổng kết.
1, Nội dung.
Lối sống thanh nhàn của nhà thơ
là phản ứng lại sự suy thoái về đạo đức của cuộc sống lúc bấy giờ Đó là lối sống tích cực
2 Nghệ thuật.
Bài thơ được ngắt nhịp đều đặn, nhịp nhàn thể hiện được sự nhàn nhã, sự hòa hợp giữa tâm hồn nhà thơ với thiên nhiên
5 Củng cố.
6 Dặn dò.
Soạn bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí”.
7 Rút kinh nghiệm, bổ sung.