đ biết, mỗi hình thái kinh tế-xã hội cụ thể, thậm chí ngay trong một xã hội cụ thể ở những gi i đ n phát triển khác nhau l i đòi ỏi những mẫ ng ời công dân,... Muốn vậy, kinh nghiệm[r]
Trang 1Mở đầu: 4
TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHẠM VĂN ĐỒNG
KHOA SƯ PHẠM XÃ HỘI
I GI NG HỌC PH N GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƯƠNG
(Hệ CĐSP.THCS)
Giảng viên: L ê ng
Tổ bộ môn: Tâm lý – Giá dục - CTĐ
n nội bộ ảng g i – 2013
Trang 2LỜI NÓI Đ U
K ọc giá dục với các l k ọc ng iên cứ n ằm p á iện n ững
q y l ậ v ín q y l ậ củ các q á rìn ìn n n ân các b gồm r ng nó
n iề c yên ng n ứng với các góc độ k ác n củ sự p á riển cá n ân d ới ản ởng củ giá dục Giá dục ọc đ i c ơng l mộ r ng n iề ng n đó, nó xem xé ,
ìm iể q á rìn giá dục rên bìn diện ổng q á n ấ ững kế q ả d giá dục
ọc đ i c ơng m ng l i sẽ l c ỗ dự c các c yên ng n giá dục ọc k ác cả rên
p ơng diện địn ớng c ng v n ững vấn đề cụ ể
Tr ng n iề năm các n giá dục ọc n ớc đ d y công ng iên cứ v c r đời n ững giá rìn giá dục ọc Đ i c ơng rấ có giá rị n : Giá rìn Giá dục
ọc củ các giá s T ế gữ - Đặng Vũ , ê K án Bằng, Vũ gọc ng,
P m Viế V ợng… n ững giá rìn n y đ p ản án k á đầy đủ, sâ sắc n ự
p á riển giá dục v k ọc giá dục mỗi gi i đ n p á riển kin ế - x ội củ
đấ n ớc, p ù ợp với ừng bậc ọc, đ góp p ần íc cực v việc c ng cấp mộ ệ ống kiến ức giá dục ổng ể c n iề ệ củ ầy giá , cô giá r ng cả n ớc Với mục đíc p ục vụ sin viên ệ c đẳng s p m ọc ập ận lợi môn ọc nên tr ng k ôn k ổ ập b i giảng n y c úng ôi c ỉ rìn b y ngắn gọn mộ số c ơng
cơ bản l :
Chương 1 Giá dục ọc l mộ k ọc Chương 2 Giá dục v sự p á riển nhân cách Chương 3 Mục đíc , ng yên ly giá dục v ệ ống giá dục q ốc dân Việ
Nam
Chương 4 g ời giá viên p ổ ông
ập i liệ m k ả nội bộ; mặ k ác rìn độ biên s n củ c úng ôi có
n nên i liệ c ắc c ắn còn n iề n c ế Rấ m ng đ ợc sự đóng góp củ các đồng ng iệp gần x
Trang 3CHƯƠNG 1 GIÁO DỤC HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC 1.1 Giáo dục là một hiện tương xã hội đặc biệt
1.1.1 Giáo dục là một hiện tượng xã hội, một nhu cầu sống còn của con người
* Sự ìn n
Tr ng q á rìn sống, c n ng ời đ k ông ngừng đấ r n r ng x ội, đấ
r n với iên n iên, k ông ngừng l động để r củ cải vậ c ấ v in ần
Tr ng q á rìn đó c n ng ời đ tích lũy đ ợc n ững kin ng iệm đấ r n x ội,
kin ng iệm đấ r n với ự n iên, kin ng iệm l động sản x ấ Để x ội l i
ng ời có ể ồn i v p á riển, ng ời p ải truyền thụ c n n ững kin
ng iệm đó iện ợng r yền ụ - lĩn ội kin ng iệm x ội c ín l hiện tượng giáo dục úc đầ giá dục x ấ iện n mộ iện ợng t hát, di n r e lối q n
sá , bắ c ớc ng y r ng qú rìn l động săn bắ , ái l ợm, c ăn n ôi, rồng
rọ … Về s giá dục rở n mộ động ự giác c t ch c c ục ích, nội
d ng v p ơng p áp… củ c n ng ời ội l i ng ời ng y c ng biến đổi, p á
riển, giá dục cũng p á riển v rở n mộ động đ ợc t ch c chuy n iệt: có
c ơng rìn , kế c , có nội d ng, p ơng p áp k ọc…
* Đặc r ng củ giá dục
vậy, giá dục l hoạt ộng truyền thụ l nh hội inh nghiệ l ch – hội t
th hệ trư c cho th hệ u nh chu n cho th hệ u th gi l o ộng n u t
i ng hội Có ể c i giá dục n mộ kiể di truyền hội – giá dục th c hiện c ch di n hội: l cơ c ế truyền ạt v l nh hội kin ng iệm đ đ ợc íc
lũy r ng q á rìn p á riển củ x ội l i ng ời
Giá dục với các l mộ iện ợng x ội có đặc r ng cơ bản l :
- T ế ệ đi r ớc r yền ụ c ế ệ đi s n ững kin ng iệm về l động sản
x ấ v sin cộng đồng…
- T ế ệ đi s lĩn ội v p á riển n ững kin ng iệm đó để m gi đời sống
x ội, m gi l động sản x ấ v các động x ội k ác ờ lĩn ội đ ợc
n ững kin ng iệm x ội m cá ể rở n n ân các v n ân các củ mỗi ng ời
đ ợc p á riển đầy đủ ơn, n ững n cầ v năng lực củ ọ p ng p ú đ d ng
Trang 4* Vai trò củ iện ợng giá dục
Giá dục vừ có ý ng ĩ đối với cá n ân, vừ có ý ng ĩ x ội lớn
- Đối với cá n ân: ìn n v p á riển n ân các đáp ứng yê cầ củ x
ội Giá dục l p ơng ức để ái sản x ấ sức l động x ội, ái sản x ấ n ững
n ân các cần iế , p ù ợp với yê cầ củ x ội r ng ừng gi i đ n lịc sử n ấ địn
- Đối với x ội: Giá dục ác động đến mọi mặ củ đời sống x ội, ông q
đ ng ồn n ân lực
Với ý ng ĩ đó, giá dục l điề kiện k ông ể iế đ ợc để d y rì v p á riển đời sống củ c n ng ời, củ x ội l i ng ời Đó l mộ l i động có ý
ức, có mục đíc củ c n ng ời, l c ức năng đặc r ng củ x ội l i ng ời C ỉ có
r ng x ội l i ng ời mới có giá dục C ỉ có c n ng ời ông q đấ r n với iên n iên, đấ r n x ội, l động sản x ấ mới íc lũy kin ng iệm lịc sử x
ội, mới r yền đ v lĩn ội kin ng iệm mộ các có ý ức Mộ số động vậ có
mộ số động ác gọi l d y c n bắ mồi, n ng c ỉ l động ác có ín bản năng ặc
bắ c ớc
* Tín x ội củ giá dục
Giá dục l iện ợng q n ệ ới mọi ng ời nên m ng bản c ấ x ội c độ Cụ ể là:
- Mục đíc giá dục: d x ội đặ r v ổ c ức ông q giá dục
- P ơng iện giá dục: ệ ống kin ng iệm lịc sử- x ội ( n ự văn hóa- x ội d l i ng ời r )
- g ời điề k iển giá dục: D x ội p ân công v đ ợc c yên môn ó
- Kế q ả giá dục: ng ời l động, đ ợc x ội iếp n ận v sử dụng,…
T lại:
- Giá dục l iện ợng đặc r ng củ x ội l i ng ời: Ở ế giới động vậ sự
r yền ụ v iếp kin ng iệm c ỉ m ng ín bản năng sin ồn, d y rì nòi giống
ng răm năm n y các bắ c ộ củ mè vẫn k ông có gì y đổi Ở c n ng ời
n ờ có ý ức m r ng q á rìn r yền đ v iếp kin ng iệm có sự lự c ọn,
p ù ợp với ực i n
Trang 5- Giá dục r đời cùng với sự r đời củ x ội l i ng ời, n ng s k i r đời
giá dục rở n n ân ố quy t nh sự ồn i v p á riển củ x ội l i ng ời
- Giá dục m ng ín sáng c , có ín địn ớng ố n ấ , động giá dục, ợp lý n ấ , giúp c mỗi cá n ân p á riển, đáp ứng mộ các năng động, sáng các yê cầ ng y c ng c củ x ội
C ín vì vậy giá dục l mộ r ng n ững iện ợng x ội, v ơn ế nữ giá dục còn l iện ợng x ội đặc biệ
1.1.2 Tính chất của hiện tượng giáo dục giáo dục
* Tín p ổ biến v vĩn ằng
- Giá dục l ột hiện tượng h i n t t y u l ột ch c năng hông thể thi u
củ x ội l i ng ời: Ở đâ có sự ác động giữ c n ng ời với c n ng ời ở đó có giá dục; giá dục di n r r ng mọi k ông gi n, mọi ời gi n
- Giá dục tồn tại nh h ng cùng i hội lo i ngư i hông o gi t i:
Giá dục r đời, ồn i v p á riển m i m i cùng với x ội l i ng ời
Lê nin nói: "Phạ trù h i n nh h ng l giáo dục trẻ e "
* Tín c ấ lịc sử và giai cấp củ giá dục
- Tính l ch củ giáo dục
mộ iện ợng x ội, giá dục c ị sự c i p ối củ các q á rìn x ội k ác
n : kin ế, c ín rị, x ội Giá dục b giờ cũng p á riển v biến đổi k ông ngừng, b giờ cũng m ng ín lịc sử cụ ể
Tín lịc sử củ giá dục đ ợc biể iện: Ở mỗi n ớc r ng mỗi gi i đ n lịc sử
n ấ địn , có mộ nền giá dục riêng biệ , m n ững đặc r ng củ nó về ín c ấ , mục đíc , n iệm vụ, nội d ng, p ơng p áp, p ơng iện đề d n ững điề kiện
củ gi i đ n đó q i địn n rìn độ sản x ấ , ín c ấ củ q n ệ sản x ấ , c ế độ
c ín rị, cấ rúc x ội, ệ ởng, nền kin ế văn ó … K i c ế độ x ội y đổi ì ké e sự y đổi củ giá dục v k i giá dục p á riển ì úc đẩy x ội
p á riển
Từ ín lịc sử củ giá dục, c úng rú r mộ số kế l ận q n rọng r ng việc xây dựng v p á riển giá dục:
Trang 6+ Giá dục l “k ông n ấ n bấ biến”, việc s c ép ng yên bản mô ìn giá dục củ n ớc k ác r ng việc xây dựng nền giá dục củ n ớc mìn l việc l m
p ản k ọc
+ Giữ ng yên mô ìn giá dục đ đ ợc ìn n ở mộ gi i đ n r ớc đây,
k i m điề kiện củ gi i đ n mới có sự y đổi căn bản cũng l n động rái q i
l ậ
+ Có ể v cần ọc ập kin ng iệm củ q á k ứ, củ các n ớc k ác mộ các
có c ọn lọc, p ê p án v vận dụng c úng v iện i, n ớc mìn c p ù ợp
+ K i ng iên cứ giá dục, đán giá giá dục p ải đặ giá dục r ng mối q n
ệ với x ội, đồng ời p ải ấy đ ợc ác dụng củ giá dục đối với x ội
+ ững điề c ỉn , cải iến, cải các , đổi mới giá dục r ng ừng ời kỳ p á riển l mộ ấ yế k ác q n S ng n ững biến động đó cần đ ợc dự bá c ín xác,
c ẩn bị cẩn ận v iến n ố
- Tính ch t giai c p của giáo dục
Cũng d ín q y địn củ x ội đối với giá dục, giá dục r ng x ội có gi i cấp n ấ iế p ải m ng ín gi i cấp Tín gi i cấp củ giá dục l q y l ậ q n rọng củ việc xây dựng v p á riển giá dục r ng x ội có gi i cấp y l ậ n y
q y địn giá dục l mộ p ơng ức đấ r n gi i cấp, n r ờng l mộ công cụ
củ c yên c ín gi i cấp, động giá dục cũng n môi r ờng n r ờng l vũ
đ i đấ r n gi i cấp rên lĩn vực ởng, văn ó v giá dục đ c n ng ời mới, ế ệ mới, p ục vụ íc cực c công c ộc đấ r n gi i cấp, xây dựng x ội mới e đ ờng lối củ gi i cấp nắm c ín q yền
Tín gi i cấp củ giá dục q y địn mục đíc giá dục, nội d ng giá dục,
p ơng p áp giá dục, ìn ức ổ c ức giá dục, c ín sác giá dục…
é đặc r ng nổi bậc củ nền giá dục v n r ờng củ các gi i cấp bóc lộ ống rị, ừ c ế độ c iếm ữ nô lệ đến c ế độ bản đế q ốc là ồn i s ng s ng i
ệ ống giá dục, i l i ìn n r ờng m ng ín c ấ bấ bìn đẳng, ín c ấ
p ản dân c ủ, ín c ấ p á riển p iếm diện Mộ ệ ống giá dục d n c c n em
gi i cấp ống rị: c ú rọng d y k ọc, ng i ngữ, ng ệ ậ , ể dục, c ỉ y
q ân sự, q ản lý kin d n Mộ ệ ống n r ờng d n c c n em gi i cấp bị rị:
Trang 7d y ri ức k ọc sơ đẳng, n c ế, ớc bỏ rí dục v sự p á riển rí lực, c ỉ ấn
l yện các kỹ năng l động c ủ yế
vậy, r ng x ội có gi i cấp đối k áng v đấ r n gi i cấp, không có và
k ông ể có mộ nền giá dục " r ng lập", "đứng ng i" ặc "đứng rên" c ộc đấ
r n gi i cấp củ x ội, mộ nền giá dục "p ục vụ c n ể x ội"
ền giá dục v n r ờng x ội c ủ ng ĩ cũng m ng ín c ấ gi i cấp: tính
c ấ gi i cấp công n ân Do bản c ấ v sứ mện lịc sử củ gi i cấp công n ân, nền
giá dục v n r ờng x ội c ủ ng ĩ có bản c ấ k ác ẳn với nền giá dục củ
n r ờng củ các gi i cấp bóc lộ C ín vì mục đíc củ gi i cấp công nhân là xóa
bỏ mọi gi i cấp, xó bỏ mọi ìn ức áp bức v bóc lộ , giải p óng l động, giải
p óng c n ng ời nên nền giá dục x ội c ủ ng ĩ ể iện ín dân c ủ rộng r i v
ín n ân đ sâ sắc, ớng v việc ìn n n ững n ân các n diện, i hòa mọi n viên r ng x ội
ững b i ọc đ ợc rú r ừ ín gi i cấp củ giá dục:
+ Tín gi i cấp r ng giá dục đòi ỏi ng ời l m công ác giá dục p ải nắm vững q n điểm v đ ờng lối củ Đảng, c ín sác , p áp l ậ củ n n ớc
+ Đòi ỏi ng ời l m công ác giá dục p ải ý ức rõ giá dục đ ng p ục vụ c
gi i cấp n
+ g ời ọc biế đ ợc s n y mìn p ục vụ c i, n ế n
* Giáo dục vừ m ng ín c ng vừ m ng ín cụ ể
- Tín c ấ c ng p ổ q á - n ân l i : Giá dục đối với rẻ n ỏ ế giới iện
n y có mục đíc n l ớng ới sự c ăm sóc, p á riển n diện n ân các Giá dục ệ giá rị x ội ơng đối giống n : ò bìn , n ân văn; c i rọng kí năng ng ề
ng iệp,…
- Tín c ấ riêng cụ ể : P ụ ộc v địn c ế c ín rị; kin ế; văn ó ừng
q ốc gi , ậm c í vùng, miền,…
* Giá dục l iện ợng văn min - đỉn c văn ó củ l i ng ời:
- Giá dục l ôn gắn với n bộ sự p á riển văn ó , K -KT củ ừng gi i đ n
p á riển củ lịc sử - x ội l i ng ời
- T ông q giá dục l m văn ó -x ội v mọi mặ đời sống n ân l i p á riển
Trang 8- Giá dục k ả năng v cơ ội c cá n ân íc ứng c ộc sống ố ơn v ng y
c ng n p úc,…
1.1.3 Các chức năng xã hội của giáo dục
D giá dục ác động đến c n ng ời c nên nó cũng có k ả năng ác động đến các lĩn vực củ đời sống x ội, đến các q á rìn x ội m c n ng ời l c ủ ể ững ác dụng củ giá dục đối với các q á rìn x ội xé về mặ x ội ọc đ ợc gọi l n ững c ức năng x ội củ giá dục Có 3 l i c ức năng x ội củ giá dục:
- C ức năng kin ế - sản x ấ
- C ức năng c ín rị - x ội
- C ức năng ởng - văn á
ững c ức năng n y ể iện v i rò củ giá dục đối với sự ồn i v p á riển
củ x ội về ấ cả các mặ
* Chức năng kin ế - sản x ấ
ội d ng c ức năng kin ế - sản x ấ củ giá dục:
- Giá dục ực iện c ức năng n y ông q c n ng ời, ông q ệ ống
ng ồn n ân lực Mối liên ệ giữ giá dục v sản x ấ đ ợc ìn n rên sức l động
+ Giá dục tạo r c l o ộng i mộ các k é lé , in xả , iệ q ả để vừ
y ế sức l động cũ bị mấ đi, vừ r sức l động mới c ơn, góp p ần ăng năng s ấ l động, đẩy m n sản x ấ p á riển kin ế – x ội C ín giá dục
đ tái n u t c l o ộng x ội, r lực l ợng rực iếp sản x ấ v q ản lý x
ội với rìn độ, năng lực c
+ Giáo dục o tạo lại nguồn nhân l c lỗi th i, nên sức l động mới,
đáp ứng kịp ời ng ồn n ân lực iế ụ d n iề ng yên n ân Bằng c n đ ờng
r yền ông, giá dục p á riển ở c n ng ời n ững năng lực c ng v năng lực riêng biệ , giúp c n ng ời nâng c năng lực l m việc, y đổi ng ề ng iệp, y đổi việc
l m, góp p ần p á riển kin ế sản x ấ
+ Giá dục tr c ti thư ng uy n bồi d ỡng, nâng c rìn độ văn ó , k
ọc kĩ ậ , kĩ năng l động c n ân dân l động Đó l yế ố cơ bản để p á riển kin ế - sản x ấ củ x ội
- K i có ng ồn n ân lực c , sẽ:
Trang 9+ Tăng k ả năng ứng dụng K -KT v l động sản x ấ
+ T y đổi d y kin ế e cơ c ế ị r ờng
+ Tăng ín sáng r ng l động sản x ấ v q ản lí
+ Tăng k ả năng ứng dụng n n c óng K - KT v lđsx,…
vậy, với c ức năng kin ế - sản x ấ giá dục l động lực c ín úc đẩy nền kin ế p á riển v giá dục p ải đi r ớc sự p á riển kin ế - x ội K i nền
k ọc v công ng ệ đ đến rìn độ p á riển c , n cầ x ội đ d ng, ng ời
l động p ải l n ững ng ời có rìn độ ọc vấn c , có kiến ức rộng, có y ng ề vững, có ín năng động, sáng … ì giá dục p ải đ n ân lực mộ các có ệ ống, c ín q i ở rìn độ c
Mộ số yê cầ đối với giá dục k i ực iện c ức năng n y:
- Giá dục p ải gắn bó với sự p á riển kin ế - sản x ấ , p ục vụ sự ng iệp công ng iệp ó – iện đ i ó đấ n ớc
- Giá dục cần xây dựng ệ ống ng n ngề cân đối, đ d ng, p ù ợp sự p á riển kin ế - sản x ấ củ đấ n ớc
- Giá dục đ ng ồn n ân lực đảm bả ín cân đối
- Giá dục đ ng ồn n ân lực có c yên môn ng iệp vụ c , ỏ m n các
yê cầ sản x ấ iện đ i
* C ức năng c ín rị - x ội
- Giáo dục góp phần quan trọng trong việc giáo dục ởng chính trị, đ đức công dân, pháp luật
Giá dục k ông đứng ng i c ín rị m nó l p ơng ức yên r yền, phổ biến chủ r ơng, đ ờng lối, c ín sác … của một chế độ chính trị, giai cấp hay chính đảng cầm quyền Giáo dục rực iếp r yền bá ệ ởng c ín rị, đ ờng lối c ín sác củ gi i cấp nắm q yền v rực iếp đ c ẩn bị c ế ệ rẻ m gi v
c ộc sống, bả vệ c ế độ c ín rị, x ội đ ơng ời
- Giáo dục đ ng ời l động đáp ứng những mục đíc , n ững yêu cầu chính trị - xã hội nhấ định
đ biết, mỗi hình thái kinh tế-xã hội cụ thể, thậm chí ngay trong một xã hội
cụ thể ở những gi i đ n phát triển khác nhau l i đòi ỏi những mẫ ng ời công dân,
Trang 10ng ời l động khác nhau nhằm đáp ứng mục đíc , yê cầu chính trị - xã hội nhất định
Giáo dục phải đáp ứng “đơn đặ ng” đó Mộ k i đơn đặ ng n y y đổi thì giáo dục phải y đổi về mục đíc , ệ thống các ngành học, mục tiêu, nội dung,
p ơng p áp, ìn ức tổ chức giáo dục… để có thể đủ khả năng v điều kiện thực hiện tốt nhấ “đơn đặ ng” mới này Muốn vậy, kinh nghiệm cho thấy, một mặt giáo dục phải có tính nh y bén, ín năng động, mặt khác xã hội phải hỗ trợ tích cực và có hiệu quả cho nó
- Giáo dục ác động đến cấu trúc xã hội và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành xã hội
Trong xã hội phong kiến, giáo dục góp p ần k ông n ỏ r ng việc k é sâ
êm sự p ân c i gi i cấp, xây dựng mộ cấ rúc x ội m ng ín c ấ gi i cấp v đẳng cấp rõ rệ
Ví dụ: Giáo dục trong chế độ phong kiến góp phần không nhỏ vào việc xây dựng
và duy trì sự bấ bìn đẳng giữa nam và nữ n m đ ợc đi ọc, thi cử, làm quan; nữ thì
ng ợc l i, k ông đ ợc đi ọc, ở nhà làm công việc nội trợ…
Còn trong xã hội xã hội chủ ng ĩ , nhờ giáo dục cho mọi ng ời, giáo dục ờng xuyên, giáo dục phổ cập…, rìn độ dân trí ngày một nâng cao, làm cho các tầng lớp
xã hội d dàng nhích l i gần nhau
- Trang bị cho toàn xã hội lý ởng phấn đấu vì mộ n ớc Việt Nam "dân giàu,
n ớc m nh, xã hội công bằng, dân chủ, văn min "
- Giáo dục góp phần nâng c rìn độ văn ó c n dân, góp p ần xó đói, giảm nghèo, chuyển đổi cơ cấu sản xuất, t o ra sự bìn đẳng giữa các tầng lớp dân c
* C ức năng ởng - văn ó
- Giá dục l p ơng ức cơ bản r yền bá v xây dựng ệ ởng c ng địn ớng c mọi ái độ v n vi củ n x ội
- Giá dục góp p ần nâng c rìn độ văn ó , k ọc kỹ ậ c n x
ội, xây dựng lối sống, nếp sống có văn ó nâng c dân rí
- Giá dục góp p ần bả ồn, p á riển n ững giá rị ởng – văn ó củ n ân
l i v củ dân ộc ông q việc d y ọc v giá dục