Ebook Liệu IT đã hết thời?: Phần 1

Ý định của tôi không phải là viết nên một quyển sách giáo khoa về IT – nhiều người khác có trình độ hơn tôi để làm việc này – mà để đưa ra một quan điểm quản lý mới, giúp cả các nhà qu[r]

| 1

DOES IT MATTER?

Original Work Copyright © 2004 Harvard Business School Publishing Corporation Published by arrangement with

Harvard Business Review Press.

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI THƯ VIỆN KHTH TP.HCM

General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Carr, Nicholas

Liệu IT đã hết thời? / Nicholas Carr ; Vũ Duy Mẫn, Vũ Tuấn Ngọc dịch ; Vũ Công Lập [và nh.ng khác] chủ biên ; - T.P Hồ Chí Minh : Trẻ, 2013

184tr ; 20cm

Nguyên bản : Does IT matter?

1 Công nghệ thông tin 2 Đổi mới công nghệ I Vũ Duy Mẫn II Vũ Công Lập III Vũ Tuấn Ngọc IV Ts: Does IT matter?

658.4062 dc 22

C312

Chủ biên

VŨ CÔNG LẬP PHẠM VĂN THIỀU NGUYỄN VĂN LIỄN http://khoahocvakhampha.com.vn

Dành cho Ann, cùng Nora và Henry

| 7

L ờ i n ó i đ ầ u

Cuộc tranh luận lớn

Đã hơn 50 năm trôi qua kể từ ngày máy tính bắt đầu được sử dụng trong kinh doanh, nhưng vẫn còn nhiều điều chúng ta chưa biết về ảnh hưởng của chúng đến thương mại nói chung và hiệu suất doanh nghiệp nói riêng Ở một mức độ rộng, chúng ta không thể nói chính xác tại sao tin học hóa vốn gây ít ảnh hưởng đến năng suất công nghiệp trong bốn thập niên đầu, đột nhiên vào giữa những thập niên 1990 lại trở thành động lực cho

sự nhảy vọt trong năng suất lao động ở Mỹ Chúng ta cũng không thể nói chắc chắn tại sao việc tăng năng suất gần đây lại phân bổ không đều, xuất hiện ở một số ngành công nghiệp và khu vực đã đầu tư nhiều vào công nghệ thông tin, nhưng lại không xuất hiện

ở những ngành và khu vực khác cũng chi những khoản đầu tư lớn vào phần cứng và phần mềm

Khi xem xét đến các công ty riêng lẻ, bức tranh càng trở nên u

ám hơn Công nghệ thông tin (IT) đã làm thay đổi cách thức các công ty thực hiện nhiều hoạt động quan trọng, nhưng nó vẫn chưa – ít ra là cho đến lúc này – dẫn đến bất kỳ sự thay đổi nào về hình

| LIỆU IT ĐÃ HẾT THỜI?

8

thức hoặc kích thước thiết yếu của chúng IT đem lại nhiều lợi ích

to lớn cho một số ít công ty, thậm chí đưa một số lên vị trí dẫn đầu trong các ngành công nghiệp, nhưng với phần lớn còn lại, nó vẫn chỉ là nguồn gốc của những thất bại và thất vọng hơn là vinh quang Nó đã giúp nhiều công ty cắt giảm đáng kể chi phí nhân công và vốn lưu động, nhưng cũng khiến nhiều nhà quản lý tung tiền vào những đổi mới đầy rủi ro và sai lầm, đôi khi với những kết quả thật thảm hại

Nói đơn giản, vẫn còn rất khó, thậm chí không thể rút ra những kết luận khái quát về ảnh hưởng của IT đến năng lực cạnh tranh và lợi nhuận của các doanh nghiệp riêng lẻ Công nghệ thông tin đã trở thành chi phí vốn lớn nhất – và là một yếu tố nội tại của gần như mỗi quy trình kinh doanh hiện đại – nhưng các công ty vẫn tiếp tục đầu tư vào IT trong bóng tối, không có một nhận thức rõ ràng

về chiến lược cơ bản hoặc tác động tài chính của nó Mục tiêu của quyển sách này là giúp nâng cao sự hiểu biết đó, để cung cấp cho những nhà quản lý kinh doanh và công nghệ, cũng như những nhà đầu tư và hoạch định chính sách một quan điểm mới về sự giao nhau giữa công nghệ, cạnh tranh và lợi nhuận

Thông qua phân tích các điểm độc đáo, vai trò đang phát triển trong kinh doanh, và các tiền lệ lịch sử, tôi sẽ chứng minh rằng tầm quan trọng chiến lược của IT hiện không tăng lên như nhiều người đã tuyên bố hay giả định, mà đang sụt giảm Vì IT đã trở nên mạnh mẽ hơn, chuẩn hóa hơn, và giá cả phải chăng hơn; nó

đã được biến từ một công nghệ độc quyền, mà các công ty có thể

sử dụng để giành ưu thế với các đối thủ, thành một công nghệ hạ tầng được chia sẻ bởi mọi đối thủ cạnh tranh Nói cách khác, công nghệ thông tin đang ngày càng trở thành một yếu tố đơn giản của sản xuất – một hàng hóa đầu vào cần thiết cho cạnh tranh nhưng không đủ để giành lợi thế

CUộC TranH LUận Lớn | 9

cách họ suy nghĩ để tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh như thế nào Cách thức các giám đốc điều hành phản ứng với vai trò thay đổi của IT sẽ ảnh hưởng đến vận mệnh công ty của họ trong nhiều năm tới

nỀn TẢnG VÀ PHẠM VI

Quyển sách này đào sâu, phát triển và mở rộng quan điểm tôi đã trình bày trong bài viết đăng trong số tháng 5 năm

2003 của Harvard Business Review Bài viết đó, với tiêu đề “IT

chẳng quan trọng”, đã trở thành tiêu chuẩn cho một cuộc tranh

luận sôi nổi và rộng rãi giữa những nhà cung cấp và người sử dụng công nghệ thông tin Trong hàng tá những bài viết đăng trên báo, tạp chí kinh doanh, và tạp chí công nghệ thông tin khắp thế giới, luận điểm của tôi đã được thảo luận và mổ xẻ, xem xét và phê phán, tấn công và bảo vệ Rất nhiều giám đốc điều hành, giáo sư kinh doanh và nhà báo đáng kính đã dò xét những điểm mạnh và điểm yếu trong lập luận của tôi và đóng góp quan điểm của họ về

IT và ý nghĩa của nó trong kinh doanh Vượt lên các giá trị trí tuệ và thực tiễn của cuộc tranh luận, điều đáng kể là bề rộng và cường độ của sự chú ý về cả tầm quan trọng của chủ đề này đối với các công

ty, lẫn việc thiếu vắng một sự hiểu biết chung về nó

Với riêng tôi, cuộc tranh luận vừa khiến hài lòng lại vừa gây bực bội Hài lòng vì tôi thấy mình đã thúc đẩy một sự xét lại cần thiết,

có tính xây dựng và đã chậm trễ của một trong những hiện tượng kinh doanh quan trọng nhất của nửa cuối thế kỷ Một bài viết tương đối ngắn về kinh doanh hiếm khi thu hút được nhiều người

| LIỆU IT ĐÃ HẾT THỜI?

10

và đưa ra công khai nhiều quan điểm tranh cãi như vậy Bực bội

vì ít nhất một số lời phê bình chỉ phản ánh những giải thích sai về bài viết của tôi – những giải thích sai trong một số trường hợp có thể truy về sự thiếu rõ ràng khi xác định giới hạn và phạm vi trong lập luận của tôi Khi phát triển luận điểm trong cuốn sách này, tôi

sẽ đề cập đến nhiều câu hỏi đã được đặt ra về các luận điểm trên,

và hy vọng đồng thời sẽ giải thích được chúng một cách chính xác

và tỉ mỉ hơn Chắc chắn tôi không giới thiệu cuốn sách này như một lời kết cho điều mà nhất định sẽ là một cuộc thảo luận dài và phong phú, nhưng tôi hy vọng nó sẽ giúp đưa cuộc thảo luận ít nhất là đến gần hơn một chút với những kết luận cụ thể về lợi ích thiết thực cho những nhà quản lý

Hãy để tôi cung cấp một số định nghĩa quan trọng trước khi bắt đầu, trước tiên là với chính thuật ngữ khá mơ hồ “công nghệ thông tin” Tôi dùng từ “IT” mà tôi tin là ý nghĩa của nó được hiểu rộng rãi ngày nay, để biểu thị tất cả các công nghệ, cả phần cứng và phần mềm, được sử dụng để lưu trữ, xử lý, và chuyển tải thông tin

ở dạng số.1 Điều quan trọng cần nhấn mạnh ở đây là tôi đang nói đến chính bản thân công nghệ đó Ý nghĩa của từ “IT” không bao gồm thông tin chảy qua công nghệ hay tài năng của con người đang sử dụng công nghệ Như một số người đã chỉ ra một cách

chính xác trong những phản hồi với bài viết trên Harvard Business

Review của tôi, thông tin và tài năng thường định dạng cơ sở của

lợi thế kinh doanh Điều đó đã và sẽ luôn đúng Thật sự, khi giá trị chiến lược của công nghệ phai mờ đi, thì kỹ năng được sử dụng thường nhật có thể sẽ trở thành càng quan trọng hơn cho sự thành công của công ty

Tuy nhiên, sự phát triển của một hạ tầng IT chung và phổ dụng

sẽ gây ảnh hưởng và, trong một số trường hợp, hạn chế cách thức

sử dụng công nghệ nền tảng và thông tin nó truyền tải Tôi hy

CUộC TranH LUận Lớn | 11

lược và chiến thuật như thế nào Ngay cả hàng hóa đầu vào cũng không thể bị xem nhẹ

Một điều quan trọng khác cần được làm rõ là tôi đang nói đến các công nghệ để quản lý thông tin nội bộ và liên công ty, tại nơi vẫn được gọi là thế giới phát triển Tôi không nói về việc sử dụng

IT trong gia đình và ứng dụng của nó vào các sản phẩm tiêu dùng,

cả hai là những lĩnh vực mà tôi cho rằng đều chín muồi cho sự đổi mới nhanh chóng, đó là nơi mà vô vàn máy tính, truyền thông,

và các ngành công nghiệp điện tử tiêu dùng hội tụ.2 Và tôi cũng không nói về ứng dụng của nó trong những thị trường mới nổi, nơi nhìn chung có cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin kém phát triển hơn Người cung cấp và sử dụng IT trong các thị trường mới nổi có thể học hỏi được rất nhiều từ kinh nghiệm của các đối tác trong thế giới phát triển, như tôi mong đợi sẽ được làm sáng tỏ qua cuốn sách này, tuy nhiên họ ở những vị thế khác và phải đối mặt với những thách thức khác

SƠ ĐỒ CỦa CUỐn SÁCH

Mở đầu là một chương giới thiệu ngắn “Những chuyển đổi công nghệ” cung cấp một cái nhìn tổng quát về luận điểm của tôi và nhấn mạnh giá trị của việc khảo sát công nghệ thông tin

từ một góc độ chiến lược Chương này nhấn mạnh điều tôi nhìn nhận là thông điệp trung tâm – và tích cực – của quyển sách: sự biến đổi của công nghệ thông tin, từ một tập hợp các hệ thống độc quyền và không đồng nhất thành một cơ sở hạ tầng được tiêu chuẩn hóa và chia sẻ, là một quá trình tự nhiên, cần thiết và lành

| LIỆU IT ĐÃ HẾT THỜI?

12

mạnh Chỉ với sự trở thành một cơ sở hạ tầng – một tài nguyên chung – IT mới có khả năng đem lại những lợi ích kinh tế và xã hội

to lớn nhất của nó

Chương 2 “Mở Lối” giới thiệu và giải thích sự khác biệt quan trọng giữa công nghệ độc quyền và công nghệ hạ tầng Tôi miêu

tả các doanh nghiệp sử dụng những công nghệ hạ tầng ra sao, từ đường sắt đến điện, tiến triển theo hướng có thể dự đoán và báo hiệu những gì chúng ta đã thấy với IT Cụ thể hơn, những người tiên phong của một công nghệ hạ tầng thường đạt được những lợi thế lâu dài trong giai đoạn đầu của sự phát triển, tuy nhiên khi cơ

sở hạ tầng chín muồi và trở nên rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn, được hiểu biết sâu hơn, thì các đối thủ cạnh tranh có khả năng bắt chước một cách nhanh chóng bất cứ sáng tạo mới và có giá trị nào Trong chương 3 “Một Món Hàng Gần Hoàn Hảo” tôi xem xét các đặc điểm kỹ thuật, kinh tế và cạnh tranh của IT đã góp phần dẫn

nó đến quá trình biến thành hàng hóa đặc biệt một cách nhanh chóng Tôi đề cập ở chương này hai trong số những chỉ trích đáng

kể nhất đánh vào luận điểm của tôi: thứ nhất là tôi đã bỏ qua tiềm năng gần như vô hạn cho các sáng tạo trong phần mềm và, thứ hai, tôi đã phớt lờ những thay đổi liên tục trong cách thức các tài nguyên IT được tổ chức – trong “kiến trúc” IT như các nhà công

nghệ đặt ra Trong khi thừa nhận phần mềm máy tính là dễ sửa

đổi và thích nghi hơn những công nghệ hạ tầng trước đây – những phẩm chất khiến nó kém nhạy cảm với quá trình biến thành hàng hóa – tôi lý giải rằng nó phô bày những phẩm chất khiến nó đi theo hướng khác – tới sự biến thành hàng hóa Và trong khi nhìn nhận sự tiến hóa liên tục của kiến trúc IT, tôi sẽ khuyến cáo rằng tại chính thời điểm này, phần lớn các sáng tạo đều hướng tới nâng cao độ tin cậy và hiệu quả của cơ sở hạ tầng được chia sẻ thay vì cho phép việc sử dụng cơ sở hạ tầng một cách độc quyền

CUộC TranH LUận Lớn | 13

của tôi đã biện hộ rằng “IT chưa bao giờ là quan trọng” như một nguồn lợi thế Trong chương này, qua trường hợp của nhiều nhà tiên phong IT, tôi chỉ ra rằng các hệ thống và mạng thông tin thực

sự đã tạo ra những rào cản kiên cố đối với cạnh tranh trong quá khứ, nhưng những rào cản này đã mất đi khi IT tiến bộ hơn Tôi

cũng đưa ra ý tưởng về chu kỳ nhân rộng công nghệ, một khái niệm

quan trọng để đánh giá xem liệu một sự đầu tư chiến lược vào IT

có thực sự xứng đáng không

Chương 5 “Hòa Tan Chiến Lược Phổ Quát” bước trở lại từ khảo sát chi tiết về quản lý IT để miêu tả làm thế nào mà sự xuất hiện của một cơ sở hạ tầng kinh doanh mới có thể thay đổi được nền tảng của cạnh tranh trên thị trường Tôi thảo luận về hiệu ứng

ăn mòn của hạ tầng IT lên một số hình thức truyền thống của lợi thế cạnh tranh và mô tả những thành công kinh doanh ngày càng

xoay quanh việc theo đuổi đồng thời cả lợi thế bền vững lẫn lợi thế

đòn bẩy Tôi cũng giải thích các doanh nghiệp cần cẩn trọng trong

việc cân bằng giữa nhu cầu chia sẻ thông tin và quy trình cùng đối tác, với nhu cầu duy trì sự toàn vẹn trong tổ chức như thế nào Cơ

sở hạ tầng IT làm cho việc chuyên môn hóa và thuê gia công bên ngoài dễ dàng hơn, nhưng không có nghĩa là các công ty phải vội vàng theo đuổi chúng

Trong chương 6 “Quản Lý Các Mỏ Tiền” tôi đề cập tới những ý nghĩa quản lý thực tiễn của sự biến đổi IT thành hàng hóa Nhấn mạnh tầm quan trọng của kiểm soát giá cả và rủi ro, tôi cung cấp bốn hướng dẫn cho đầu tư và quản lý IT: giảm chi; đi theo chứ không dẫn đầu; đổi mới khi rủi ro thấp; và tập trung vào những lỗ hổng hơn là các cơ hội Tôi cũng đưa ra một số ví dụ từ thực tiễn

| LIỆU IT ĐÃ HẾT THỜI?

14

gần đây của các công ty để cung cấp những mô hình hành động

Ý định của tôi không phải là viết nên một quyển sách giáo khoa về

IT – nhiều người khác có trình độ hơn tôi để làm việc này – mà để đưa ra một quan điểm quản lý mới, giúp cả các nhà quản lý kinh doanh lẫn công nghệ có những quyết định thích hợp trong những năm tới

Chương cuối, “Giấc Mơ Về Những Cỗ Máy Tuyệt Vời” khảo sát những hậu quả rộng lớn hơn của công nghệ thông tin lên các nền kinh tế và xã hội Tôi miêu tả cách mà sự nhiệt tình tự nhiên với công nghệ mới, với lời hứa hẹn về thay đổi, có thể khiến chúng ta phóng đại các lợi ích và bỏ qua các chi phí của nó, và sự thiên vị này tác động đến nhận thức của chúng ta về cái gọi là cuộc cách mạng máy tính như thế nào

Một cuộc thảo luận như vậy là đặc biệt hợp thời vào lúc này Chúng ta đang tới một bước ngoặt trong lịch sử của IT cho kinh doanh cùng với sự hội tụ của ba trào lưu quan trọng sẽ định hình tương lai Thứ nhất, các công ty đang đánh giá lại cách tiếp cận của họ với đầu tư và quản lý IT khi nền kinh tế đã tạm hồi phục so với sau cuộc suy thoái hậu-bong-bóng-Internet Thứ hai, ngành công nghiệp công nghệ đang giữa thời kỳ tái cơ cấu, khi các nhà cung cấp điều chỉnh lại chiến lược cạnh tranh của họ để đáp ứng

sự thay đổi trên thị trường Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách

và nhà kinh tế đang đánh giá tác động rộng của máy tính lên hiệu suất và năng suất công nghiệp, điều sẽ dẫn đến những quyết định quan trọng của nhà nước về sự phát triển của hạ tầng IT trên toàn thế giới Đưa ra những quyết định đúng đắn trong tất cả những lĩnh vực này đòi hỏi một sự trao đổi thông tin và quan điểm thẳng thắn, và tôi mang cuốn sách này đến với các bạn đọc cũng trên tinh thần đó

CUộC TranH LUận Lớn | 15

từ Tại Harvard Buisiness Review, các đồng nghiệp cũ của tôi gồm

David Champion, Andy O’Connel, Anand Raman, và Tom Steward

đã góp những ý kiến rất giá trị trong khi tôi thực hiện bài viết là tiền thân của cuốn sách này Jeff Kehoe, biên tập viên tại Harvard Business School Press đã giúp nhấn mạnh thêm suy nghĩ và lập luận của tôi Jeff cũng thu xếp để có năm người đọc lại, tất cả đều

là những chuyên gia trong lĩnh vực IT, nhằm phản biện cho bản thảo của cuốn sách, và những góp ý sắc bén của họ đã giúp tôi hoàn thiện thêm trong logic và hành văn Nhiều cây bút về kinh doanh và công nghệ khác đã gây ảnh hưởng đến tư duy và giúp định hình các lập luận của tôi; tôi ghi nhận những ảnh hưởng này trong những ghi chú và thư mục ở cuối sách Cuối cùng, tôi muốn cảm ơn các nhân viên tại Thư viện công Gleason đã rất nhiệt tình giúp tôi mượn một khối lượng khổng lồ các tư liệu liên thư viện