Luyện tập viết văn nghị luận

* Tóm lại, để phân tích thơ trữ tình có cơ sở khoa học, có sức thuyết phục phải cần đến rất nhiều năng lực, nhưng trước hết người phân tích cần nắm được một số hình thức nghệ thuật ngôn [r]

Luyện tập viết văn nghị luận

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức: Củng cố lại và khắc sâu phương pháp, cách viết bài văn nghị luận

2 Kĩ năng: Rèn kỹ năng viết bài văn nghị luận

3 Thái độ: Yêu thích văn nghị luận

II Chuẩn bị.

- GV: Soạn bài, tài liệu tham khảo

- HS: Ôn tập lại phần lí thuyết văn nghị luận chứng minh

III Tiến trình bài dạy.

1 Tổ chức.

2 Kiểm tra.

3 Bài mới.

1 Đề 1

Phân tích bài Tôi đi học của Thanh Tịnh.

* Dàn ý

1 Mở bài.

- Thanh Tịnh tên thật là Trần văn Ninh , sinh năm 1911, quê Gia Lạc – Huế Bắt đầu sáng

tác từ năm 1933

- Giọng văn Thanh Tịnh nhẹ nhàng, sâu lắng, giàu chất thơ

- Tôi đi học là truyện ngắn in trong tập Quê Mẹ, xuất bản năm 1941 Đây là thiên hồi kí cảm động về kỉ niệm của ngày đầu tiên đi học

2 Thân bài.

- Khung cảnh mùa thu ( Bầu trời, mặt đất ) mùa học sinh tựu trường

- Ngày đầu tiên đi học để lại ấn tượng sâu đậm, không bao quên

- Sau ba chục năm, nhớ về ngày ấy, tác giả vẫn còn bồi hồi xúc động

- Những hình ảnh trong quá khứ hiện lên tươi rói trong tâm tưởng.( Con đường đến trường, ngôi trường, học trò cũ, học trò mới, thầy giáo )

- Tâm trạng của cậu bé được mẹ dắt tay đi học( Thấy cái gì cũng khác lạ, bỡ ngỡ, rụt rè xen lẫn háo hức, cảm thấy mình đã lớn )

- Trước mắt cậu bé là một thế giới mới mẻ, lạ lùng Cậu vừa lo sợ phập phồng, vừa khát khao tìm hiểu, muốn được làm quen với bạn, với thầy

- Vừa ngỡ ngàng, vờa tự tin, cậu bé bước vào giờ học đầu tiên

3.Kết bài.

- Thiên hồi kí tôi đi học được viết từ cảm xúc trong sáng, hồn nhiên và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế

- Thanh Tịnh nói thay chúng ta cảm giác kì diệu của buổi hoạ đầu tiên trong đời

- Bài văn làm rung động tâm hồn người đọc hơn nửa thế kỉ qua

2 Đề 2.

Phân tích bài trong lòng mẹ của Nguyên Hồng

* Dàn ý

1 Mở bài.

- Nguyên Hồng(1918 – 1982) quê Nam Định nhưng lớn lên và sinh sống chủ yếu ở Hải Phòng, từng trải qua quãng đời cơ cực, gắn bó với tầng lớp thợ thuyền nghèo khổ

- Ông thấu hiểu, cảm thông, thương xót và quý trọng người lao động Ông được mệnh danh

là nhà văn của lớp người cùng khổ

- Trong lòng mẹ trích từ hồi kí Những ngày thơ ấu viết về tuổi thơ bất hạnh của chính nhà văn Đoạn văn thể hiện và khẳng định tình mẫu tử thiêng liêng không gì chia cắt được

2 Thân bài.

* Cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc và bé Hồng

+ Bà cô:

- Giả dối, cay nghiệt và độc ác: Cố tình nói cho bé Hồng biết tình cảnh thảm thương của người mẹ nơi đất khách quê người

- Vờ hỏi bé Hồng có thích vào Thanh Hoá chơi với mẹ không Cố tình xoáy sâu vào nỗi

đau mất cha, xa mẹ của đớa cháu bất hạnh

+ Bé Hồng:

- Nhạy cảm, nhận ra sự giả dối và ý nghĩa cay độc trong lời nói, vẻ mặt của bà cô

- Phẫn uất, tủi thân, bé Hồng oà lên khóc

- Không muốn tình thương yêu mẹ xcủa mình bị những rắp tâm tanh bẩn xúc phạm đến

- Căm thù thái độ tàn nhẫn, đố kị, nhỏ nhen của bà cô và họ hàng bên nội đối với mẹ mình, muốn phản kháng mãnh liệt để bảo vệ người mẹ đáng thương

* Cuộc gặp gỡ giữa mẹ con bé Hồng

+ Hoàn cảnh gặp gỡ:

- Bé Hồng tan học, nhìn thấy chiếc xe kéo chạy qua, người phụ nữ ngồi trên xe rất giống

mẹ nên cố chạy đuổi theo, vừa chạy vừa gọi

+ Tâm trạng bé Hồng khi gặp mẹ

- Cảnh hai mẹ con gặp nhau được tác giả miêu tả bằng ngòi bút trữ tình sâu sác đây là một bức tranh bằng ngôn ngữ về thế giới đầy tình thương yêu

- Bé Hồng sung sướng đến cực điểm khi được ngồi trong lòng mẹ, được nhìn ngắm mẹ thoả thích, được trò chuyện cùng mẹ cho bõ những ngày xa cách

- Những đau khổ, cay đắng của đứa con mồ côi dường như tan biến hết, chỉ còn một niềm hạnh phúc ngập tràn tâm hồn thơ dại

3 Kết bài.

- Tình thương yêu mẹ là nét nổi bật trong tâm hồn bé Hồng

- Cho dù cảnh ngộ éo le đến mấy thì tình mẫu tử cũng không phai nhạt

- đoạn văn trong lòng mẹ là bài ca cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

3 Đề 3.

Phân tích đoạn trích tức nước vỡ bờ ( trích trong tác phẩm tắt đèn của Ngô Tất Tố)

* Dàn bài

1.Mở bài.

- Giới thiệu vài nét về tác giả: Ngô Tất tố (1893 – 1954) quê Lộc Hà, Từ Sơn, Bắc Ninh Xuất thân nhà nho, hiểu biết khá sâu rộng về Hán học

+ Ông viết báo, viết văn, nổi tiếng với tác phẩm tắt đèn Được đánh giá là nhà văn hiện thực xuất sắc giai đoạn 1930 – 1945

- Tiểu thuyết tắt đèn phản ánh sinh động nỗi khổ của nông dân Việt Nam dưới ách áp bức bóc lột của chính quyền thực dân, phong kiến

2.Thân bài

- Đoạn trích tức nước vỡ bờ được trích từ chương XVIII của tác phẩm

- Sau khi bán con, bán chó để lấy tiền nộp sưu, cứu chồng ra khỏi cảnh gông cùm, chị Dậu tất bật chăm lo cho anh Dậu

- Bọn cai lệ và người nhà lí trưởng lại ập đến định bắt trói anh một lần nữa vì nhà anh chưa

đóng suất sưu của người em trai đã chết

- Chị Dậu van xin hết lời nhưng bọn chúng vẫn không buông tha Không thể chịu đựng

được hơn được nữa, chị Dậu đã vùng lên đánh lại chúng để bảo vệ chồng

+ Diễn biến tâm trạng chị Dậu

- Lúc đầu chị sợ hãi, năn nỉ, cầu xin chúng rủ lòng thương hại Vị thế của chị là kẻ dưới nên thái độ nhũn nhặn, hạ mình: Cháu van ông, cháu xin ông

- Sau đó chị thẳng thừng cự lại bằng lí lẽ, nâng vị thế của mình lên ngang hàng với bọn người áp bức: Chồng tôi đau ốm, ông kkông được phép hành hạ.

- Cuối cùng chị giận dữ, thách thức và trừng trị thích đáng kẻ ác Nâng vị thế lên cao hơn hẳn đối phương : Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem! Một lúc đánh bại hai đối thủ.

- Hành dộng phản kháng dữ dội của chị Dậu chứng minh cho quy luật có áp bức, có đấu tranh; tức nước vỡ bờ

- Tuy vậy, đây chỉ là hành động bột phát chứ chưa phải là hành động của người đẫ được giác ngộ cách mạng

- Đoạn trích ca ngợi chị Dậu, một phụ nữ nông dân đảm đang, yêu chồng, thương con, giàu

đức hi sinh và có tinh thần quật cường trước cái xấu, cái ác

3 Kết bài.

- Tức nước vỡ bờ là một đoạn văn hay, tiêu biểu cho bút pháp tả thực của Ngô Tất Tố

- Nhà văn đã dành cho nhân vật chị Dậu tình cảm yêu thương, trân trọng Bút pháp miêu tả sinh động đã hoàn thiện hình tượng người phụ nữ nông dân Việt Nam đẹp người, đẹp nết

- Đoạn văn làm rung động tâm hồn người đọc hơn nửa thế kỷ qua

4 Đề 4.

Phân tích truyện ngắn Lão hạc của Nam Cao

* Dàn bài

1 Mở bài.

- Nam Cao ( 1915 – 1951) tên thật là Trần Hữu tri Quê ở làng Đại Hoàng, huyện Lí Nhân, tỉnh Hà Nam

- Ông viết nhiều về đề tài nông thôn và để lại cho đời những truyện ngắn xuất sắc

- Ông được đánh giá là bậc thầy của truyện ngắn Việt Nam

- Một trong những tác phẩm thể hiện cái nhìn nhân đạo sâu sắc của Nam Cao là truyện ngắn Lão hạc, nhân vật chính là một lão nông dân nghèo khổ, thật thà, chất phác, yêu thương con hết lòng và giàu đức hi sinh

2 Thân bài.

* Lão hạc – một ngfười cha hết lòng vì con

- Vợ mất sớm Lão dồn tất cả tình yêu thương cho đứa con con trai duy nhất

- Thấu hiểu nỗi đau đớn của con vì nghèo mà bị phụ tình

- Tự dằn vặt vì không giúp được con thoả nguyện, để con phẫn trí bỏ làng đi phu đồn điền cao su

- Thà nhịn đói chứ không muốn ăn vào số tiền dành dụm cho con

- Vì thương con mà đành phải bán con chó Vàng để khỏi tốn kém

* Lão Hạc – Một lão nông nghèo khổ nhưng sống trong sạch và tự trọng

- Sau trận ốm kéo dài, lão không còn được ai thuê mướn nên lâm vào cảnh túng đói

- Lão kiếm được gì ăn nấy, không thích sự thương hại của người khác, không làm điều bậy bạ

- Lão tin cậy ông giáo, nhờ ông giáo giữ hộ mảnh vườn và số tiền lão để dành cho con trai

- Buộc phải bán con chó Vàng, lão ân hận mãi, cứ trách mình cư xử không đàng hoàng với nó

- Lão tự nguyện chọn cái chết dữ dội để giải thoát cuộc đời bất hạnh của mình

* Bình luận

- Trong sự bế tắc cùng cực của hoàn cảnh, người nông dân ngghèo vẫn giữ được phẩm giá tốt đẹp Điều này thể hiện thái độ trân trọng và cái nhìn nhân đạo của Nam Cao đối với những người nghèo khổ

- Nam Cao đã lồng vào trong tác phẩm một triết lí nhân sinh: Con người chỉ xứng đáng với danh nghĩa con người khi biết đồng cảm, chia sẻ và nâng niu những điều đáng thương,

đáng quí ở người khác

- Nhân vật lão Hạc có ý nghĩa lên án xã hội đương thời thối nát, bất công, không cho những con người có nhân cách cao đẹp như lão hạc được sống

3 Kết bài.

- Nhà văn Nam Cao đã giúp người đọc hiểu được nỗi khổ sở, bất hạnh của người nông dân nghèo dưới thời thực dân, phong kiến

- Ông kín đáo ca ngợi vẻ đẹp cao quí trong tâm hồn họ Điều đó khẳng định cách nhìn nhận, đánh giá đúng đắn và tiến bộ của nhà văn

- Hình ảnh lão Hạc nhắc nhở chúng ta hãy tôn trọng những con người nghèo khổ nhưng sống trong sạch

5 Đề 5.

Phân tích truyện cô bé bán diêm của An-déc-xen

* Dàn bài

1 Mở bài.

- An-đec-xen (1805 – 1875) là người Đan Mạch Ông sinh ra và lớn lên trong một gia

đình nghèo, bản thân phải vất vả kiếm sống

- Ông có năng khiếu văn chương Phần lớn sáng tác của ông dành cho thiếu nhi, truyện của

ông nổi tiếng khắp thế giới

- Cô bé bán diêm là truyện ngắn viết về số phận bất hạnh của người nghèo trong xã hội tư bản châu Âu thế kỉ 19 Bao trùm tác phẩm là tình thương yêu sâu sắc của nhà văn dành cho họ

2 Thân bài.

* Hoàn cảnh xảy ra câu chuyện

- Đêm giao thừa, mọi người xum họp dưới mái nhà ấm áp, vui vẻ chuẩn bị đón mừng năm mới

- Quang cảnh đẹp đẽ lã thường: Cửa sổ mọi nhà sáng rực ánh đènvà trong phố sực nức mùi gỗng quay

- Tiết trời giá lạnh bởi những cơn gió bấc hun hút

* Hoàn cảnh tội nghiệp của cô bé

- Mồ côi mẹ, bà nội qua đời, cô bé không nơi nương tựa

- Cha bắt đi bán diêm Cô bé đầu trần, chân đất, váy áo phong phanh, đi lang thang từ sán

đến tối mà không bán được bao diêm nào

- Cô bé không dám về nhà vì sự bị cha đánh đòn và ở nhà thì cũng rét buốt chẳng khác gì ở ngoài đường

- Cô bé vừa đói vừa rét, phải ngồi nép trong góc tường giữa hai ngôi nhà cho đỡ lạnh

* Những ước mơ của cô bé

- Mơ được sưởi ấm: Cô bé quẹt một que diêm để hơ bàn tay lạnh cóng và tưởng chừng như

được ngồi trước lò sưởi lửa cháy nom đến vui mắt và toả ra hơi nóng dịu dàng

- Mơ được ăn ngon: Cô quẹt que diêm thứ hai ánh lửa soi tỏ cảnh bàn tiệc trong nhà người

ta Cô mơ thấy con ngỗng quay nhảy ra khỏi đĩa, tiến về phía mình

- Mơ được ngắm cây thông nô-en: Quẹt que diêm thứ ba, cô bé thấy hiện ra trước mắt một cây thông lớn, trang trí lộng lẫy, rực rỡ hàng ngàn ngọn nến

- Mơ được gặp bà: Quẹt que diêm thứ tư cháy sáng, cô bé thấy rõ bà đang mỉm cười với

em Em cầu xin bà cho đi theo

- Lần lượt cô bé quẹt hết bao diêm để níu kéo hình ảnh của bà và để bà cho đi theo đến một thế giới không còn đói rét và đau khổ

* Cái chết bi thảm của cô bé bán diêm

- Tất cả chỉ là ảo ảnh Cô bé đã chết vì đói và rét

- Người đi đường thờ ơ nhìn thi thể cứng đờ của em

- Nhà văn khi miêu tả cái chết của cô bé bán diêm đã thể hiện rất rõ tình cảm xót thương vô hạn Để làm giảm bớt nỗi đau, nhà văn tả cô bé chết mà đôi má vẫn hồng và đôi môi

đang mỉm cười mãn nguyện Linh hồn của hai bà cháu đang bay lên trời

3 Kết bài.

- An-đec-xen là nhà văn của tuổi thơ, nhà văn của những người cùng khổ Tên tuổi của ông

đem đến vinh quang cho đất nước Đan Mạch

- Câu chuyện về cô bé bán diêm bất hạnh khiến người đọc rơi nước mắt ý nghĩa tố cáo xã hội tư bản của tác phẩm khá sâu sắc

6 Đề 6.

Phân tích đoạn văn đánh nhau với cối xay gió ( trích trong tiểu thuyết Đôn ki-hô-tê của nhà văn Xec-van-téc)

* Dàn bài

1 Mở bài.

- Xéc-van-téc (1547 – 1616) là nhà văn nổi tiếng của đất nước Tây Ban Nha Ông đã để lại cho đời nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đó có tiểu thuyết Đôn ki-hô-tê

- Đoạn đánh nhau với cối xay gió được trích từ tác phẩm này Nội dung phê phán loại người chuyên sống bằng ảo tưởng để rồi phải nhận lấy những thất bại ê chề trong cuộc sống

2 Thân bài.

* Hoàn cảnh xảy ra câu chuyện

- Hai thầy trò Đôn ki-hô-tê và Xan-chô Pan-xa trên đường đi thực hiện chuyến phiêu lưu diệt ác trừ gian

- Nhìn thấy những chiếc cối xay gió, Đôn ki-hô-tê tưởng tượng ra rằng đó là lũ khổng lồ

độc ác nên xông vào đánh Mặc cho Xan-chô Pan-xa giải thích và ngăn cản

* Diễn biến cuộc chiến

- Đôn ki-hô-tê hung hăng thúc ngựa, vung giáo xông vào đánh, miệng hét lớn, chớ có chạy trốn, lũ hèn mạt nhát gan kia

- Gió thổi làm cánh quạt của cối xay chuyển động rồi quay tít khiến ngọn giáo gẫy tan tành

và hất cả Đôn ki-hô-tê lẫn ngựa xuống đất

- Đôn ki-hô-tê bị ngã đau nhưng vẫn không tỉnh ngộ

* Tính cách của Đôn ki-hô-tê

- Bị đầu độc bởi loại truyện kiếm hiệp rẻ tiền nên lúc nào ông ta cũng mơ trở thành hiệp sĩ diệt ác trừ gian

- Bắt chước các hiệp sĩ trong truyện một cách ngô nghê, đáng cười, tự trang bị cho mình bằng các dụng cụ han rỉ từ thời tổ tiên để lại: áo giáp sắt, mũ sắt, giáo sắt, khiêm tự phong cho mình tước hiệp sĩ, tưởng tượng ra mình có một tình nương quye tộc, bỏ nhà lên

đường phiêu lưu, thuê giám mã kiêm vệ sĩ Đặt tên cho con ngựa còm già nua là chiến mã Rôt-xi-nan-te

- Đầu óc luôn tưởng tượng ra những điều kì cục: Nhìn cối xay gió ra lũ ác quỷ khổng lồ,

độc ác Không chịu nhìn nhận sự thật Báo thù và hiếu chiến Cho rằng mình được chúa trời giao cho sứ mệnh vinh quang

- Đôn ki-hô-tê có những ưu điểm đáng kể như tôn thờ công lí, yêu thương và sẵn sàng giúp

đỡ kẻ yếu, trừng trị kẻ ác

- Tuy vậy, lão lại có những nhược điểm cơ bản như lẫn lộn thực hư, suy nghĩ và hành động hoàn toàn theo suy diễn chủ quan nên làm việc nào thất bại việc ấy Lão coi nhẹ vật chất, căm ghét áp bức bất công, mong muốn lập lại trật tự xã hội nhưng vì phương pháp đấu tranh sai lầm nên cuối cùng lão chẳng giúp được ai Lão tự biến mình thành trò cười, vừa

đáng thương vừa đáng trách

* Tính cách của Xan-chô Pan-xa

- Dối lập hoàn toàn với chủ cả về hình thức lẫn bản chất: Xan-chô Pan-xa thực dụng, tỉnh táo, đồng ý đi theo Đôn Ki-hô-tê để sau này được làm thống đốc một vài hòn đảo giữa biển khơi

- Thương xót, lo lắng khi chủ bị thương

- Nhân vật Xan-chô Pan-xa là hình ảnh tương phản, tô đậm thêm tính cách của Đôn

Ki-hô-tê Đây là dụng ý nghệ thuật của tác giả

3 Kết bài.

- Đánh nhau với cối xay gió là một đoạn văn hay, hấp dẫn, tạo nên tiếng cười sảng khoái cho người đọc

- Hợp nhất hai nhân vật Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô Pan-xa ta sẽ được bức chân dung khá hoàn thiện về tính cách con người, kể cả mặt tích cực lẫn tiêu cực

- Tài năng của nhà văn thể hiện xuất sắc qua phương pháp miêu tả tâm lí nhân vật và cách dẫn dắt truyện vô cùng hấp dẫn

7 Đề 7

Phân tích đoạn trích chiếc lá cuối cùng của ơ hen-ri

* Dàn ý

1 Mở bài.

- ơ hen-ri (1862 – 1910) là nhà văn nổi tiếng của Mĩ Thuở nhỏ ông không được học hành tới nơi tới chốn, phải vất vả làm nhiều nghề để kiếm sống

- Phần lớn tác phẩm của ông phản ánh về cuộc sống của lớp người nghèo khổ

- Chiếc lá cuối cùng là một truyện ngắn xuất sắc, thấm đượm tình nhân ái giữa người với người, ca ngợi đức hi sinh thông qua đó thể hiện tinh thần nhân đạo của tác giả

2 Thân bài.

* Hoàn cảnh xảy ra câu chuyện

- Trong một ngôi nhà cho thuê cũ kĩ, tồi tàn ở một khu phố nhỏ phía tây công viên Oa-sinh-tơn

- Nhân vật: Giôn-xi, Xiu, cụ Bơ-men và một số người khác

- Giôn-xi là một nữ hoạ sĩ trẻ tuổi cùng bạn tên là Xiu thê căn gác xép trên sân thượng Giôn-xi bị sưng phổi nặng, không có tiền thuốc thang nên chán đời, muốn chết Cô tự nhủ khi chiếc lá thường xuân cuối cùng ở bức tường đối diện cửa sổ rụng nốt thì cô cũng lìa

đời Xiu hết lòng chăm sóc bạn và buồn bã kể cho cụ Bơ-men, một hoạ sĩ già thuê dưới tầng hầm nghe ý định của Giôn-xi Cảm thương cô gái nghèo khổ và muốn kéo cô về với cuộc sống, cụ Bơ-men đã bí mật vẽ chiếc lá lên tường trong đêm mưa ruyết Nhờ vậy mà

Giôn-xi lấy lại được hi vọng, vượt qua cơn nguy kịch Còn cụ Bơ-men thì đã chết vì bị sưng phổi chỉ sau đó hai ngày

* Tính cách của Giôn-xi

- Là một cô gái nghèo khổ, yêu thích và có năng khiếu hội hoạ, nuôi mộng trở thành hoạ sĩ nhưng không may mắc bệnh sưng phổi nặng mà không có tiền mua thuốc

- Bi quan, luôn nghĩ đến cái chết Nhìn những chiếc lá thường xuân lần lượt rụng cô cho rằng số phận mình cũng như những chiếc lá ấy

- Khi nhìn thấy chiếc lá cuối cùng vẫn gan góc bám chặt trên cành ( lá vẽ) thì trong lòng cô bất chợt rộn lên tâm trạng yêu đời, ham sống Tự trách mình không có nghị lực như chiếc lá bé nhỏ

- Ước mơ đẹp đẽ lại cháy sáng, cô bày tỏ với Xiu là muốn có dịp được vẽ vịnh Na-plơ nổi tiếng

- Chiếc lá cuối cùng đã giúp cô thoát khỏi cái chết và hồi phục rất nhanh

* Tính cách của Xiu

- Thương bạn tận tình chăm sóc bạn, sẵn sàng chiều theo ý muốn của Giôn-xi

- Buồn bã, lo lắng trước tình cảnh tuyệt vọng của Giôn-xi

- Cố gắng động viên Giôn-xi vượt qua nỗi lo sợ, ám ảnh bởi cái chết

- Vui mừng khi bạn hồi phục

* Tính cách cụ Bơ-men

- Khát khao trở thành học sĩ có tên tuổi, sẽ có tác phẩm để đời nhưng chưa bao giờ bắt tay vào việc

- Nghe kể chuyện về Giô-xi, cụ Bơ-men xót thương, nhờ Xiu dẫn lên thăm

- Tình thương và lòng trắc ẩn khơi dậy trong tâm hồn cụ một ý tưởng sáng tạo

- Cụ âm thầm vẽ chiếc lá thường xuân lên tường trong đêm mưa tuyết, với hi vọng khơi dậy trong Giôn-xi nghị lực và tình yêu cuộc sống

- Lòng nhân ái, đức hi sinh của cụ Bơ-men là nguồn cảm hứng giúp cụ tạo ra tác phẩm tuyệt vời

- Cái chết của cụ đã đem lại sự sống cho cô gái trẻ đáng thương

3 Kết bài.

- Chiếc lá cuối cùng là truyện ngắn chân thực, cảm động Cách kể chuyện của tác giả rất hấp dẫn

- Tính nhân văn sâu sắc đã đem lại giá trị lâu dài cho tác phẩm

- ý nghĩa của truyện: Nghệ thuật đích thực phải phục vụ con người và cuộc sống

………

………

………

………

………

………

………

……… ………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Các yếu tố hình thức nghệ thuật cần chú ý khi

phân tích thơ trữ tình

I Đặc trưng của thơ trữ tình và một số lỗi cần tránh.

Thơ là một hình thái nghệ thuật đặc biệt Hệ thống cảm xúc, tâm trạng và cách thể hiện tình cảm, cảm xúc được xem như là đặc trưng của nổi bật của thơ trữ tình Trong các tác phẩm thuộc các thể loại như văn xuôi tự sự, kịch, cũng có cảm xúc, tâm trạng, nhưng cách thể hiện thì rất khác so với thơ trữ tình Cảm xúc của tác giả có trong các thể loại văn học kể trên là thứ cảm xúc được thể hiện một cách gián tiếp thông qua hệ thống hình tượng nhân vật, các sự kiện xã hội và diễn biến của câu chuyện Trái lại, trong thơ trữ tình, tác giả bộc lộ trực tiếp cảm xúc của mình Rõ ràng khi đọc đoạn thơ:

“ Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ

Màu nước xanh, cá bạc, chiếc thuyền vôi,

Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi,

Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá !

( Quê hương - Tế Hanh)

người đọc cảm nhận được rất rõ tấm lòng và tình cảm nhớ nhung da diết của nhà thơ Tế Hanh đối với quê hương, nơi ông đã sinh ra, lớn lên và gắn bó một thời ở đây nhà thơ công khai và trực tiếp nói lên những tình cảm, suy nghĩ của chính mình Khác với cách thể hiện tình cảm trong thơ, các em hãy đọc đoạn văn sau:

“ Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy tôi, lão bảo ngay:

- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !

- Cụ bán rồi ?

- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong.

Lão cố làm ra vui vẻ Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mắt lão ầng ậng

- Thế nó cho bắt à ?

Mặt lão đột nhiên co dúm lại Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy

ra Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít Lão hu

hu khóc

( Nam Cao - Trích Lão Hạc)

Người kể chuyện ở đây xưng tôi, nhưng tôi đây là ông giáo chứ không phải là Nam Cao

Nhà văn hoàn toàn không xuất hiện mà luôn dấu mình đi Trong trang sách chỉ có ông giáo

kể lại câu chuyện Như thế phải qua cách kể chuyện và miêu tả của nhân vật ông giáo về nỗi ân hận, đau khổ đến cùng cực của lão Hạc, chúng ta mới thấy được tấm lòng thông cảm, thái độ trân trọng mến yêu của Nam Cao đối với nhân vật này

Trong nhiều bài thơ trữ tình, nhà thơ xưng bằng ta, chẳng hạn :

“Ta nghe hè dậy bên lòng

Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi”

( Khi con tú hú - Tố Hữu)

hoặc nhiều khi không thấy xưng tôi hay ta gì cả, mà chỉ thấy một ai đó đang lẳng lặng kể,

tả và tâm sự, tâm tình, chẳng hạn :

“ Năm nay đào lại nở

Không thấy ông đồ xưa

Những người muôn năm cũ

Hồn ở đâu bây giờ”

( Ông đồ - Vũ Đình Liên )

Trong trường hợp như thế, người xưng ta hoặc không xưng gì cũng đều là chính nhà thơ Nghĩa là sau câu thơ vẫn thấy hiện lên rất rõ tấm lòng và tình cảm sâu nặng của tác giả Có những trường hợp nhà thơ mượn lời của một nhân vật nào đó, nhập vai vào một ai đó mà thổ lộ tâm tình ( người ta gọi là trữ tình nhập vai) thì thực chất nhân vật trữ tình đó cũng chính là tác giả Thế Lữ mượn lời con hổ trong vườn bách thảo để dốc bầu tâm sự của chính ông về nỗi chán ghét cái xã hội giả dối, nghèo nàn, nhố nhăng, ngớ ngẩn đương thời;

để nói lên khát vọng tự do, khát vọng về cái thời một đi không trở lại Trong trường hợp này, khi ông viết:

“Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ

Thuở tung hoành hống hách những ngày xưa”

thì ta là con hổ và cũng chính là Thế Lữ.

Phân tích thơ trữ tình thực chất là chỉ ra tiếng lòng sâu thẳm của chính nhà thơ Nhưng tiếng lòng ấy lại được thể hiện rất cô đọng và hàm xúc bằng một hình thức nghệ thuật độc

đáo - nghệ thuật ngôn từ Tiếp xúc với một bài thơ trữ tình trước hết là tiếp xúc với các hình thức nghệ thuật ngôn từ này Nhà thơ gửi lòng mình qua những con chữ, trong những con chữ và các hình thức biểu đạt độc đáo khác Tất cả thái độ sung sướng, hả hê của Nguyễn Khuyến đối với tên quan tuần mất cướp được gửi qua chữ “lèn” trong câu thơ “ Tôi nghe kẻ cướp nó lèn ông” Tiếng kêu đau đớn, đột ngột của nhà thơ Tố Hữu trước sự ra đi

của chú bé liên lạc được thể hiện qua chữ Thôi rồi và hình thức gãy nhịp của câu thơ “Bỗng

loè chớp đỏ - Thôi rồi, Lượm ơi !” (Lượm) Như thế, phân tích thơ trữ tình trước hết phải

xuất phát từ chính các hình thức nghệ thuật ngôn từ mà chỉ ra vai trò và tác dụng của chúng trong việc thể hiện tình cảm, thái độ của nhà thơ

Nắm chắc đặc điểm và yêu cầu trên, HS cũng sẽ tránh được các lỗi dễ mắc trong việc phân tích và cảm thụ thơ trữ tình Trong các bài phân tích, bình giảng thơ trữ tình, HS

th-ường mắc một số lỗi sau đây:

+ Chỉ phân tích nội dung và tư tưởng được phản ánh trong bài thơ, không hề thấy vai trò của hình thức nghệ thuật Đây thực chất chỉ là diễn xuôi nội dung bài thơ ra mà thôi

+ Có chú ý đến các hình thức nghệ thuật, nhưng tách rời các hình thức nghệ thuật ấy ra khỏi nội dung (thường là gần đến kết bài mới nói qua một số hình thức nghệ thuật được nhà thơ sử dụng trong bài)

+ Suy diễn một cách máy móc, gượng ép, phi lí các nội dung và vai trò, ý nghĩa của các hình thức nghệ thuật trong bài thơ Nghĩa là nêu lên các nội dung tư tưởng, tình cảm không

có trong bài; phát hiện sai các hình thức nghệ thuật hoặc “bắp ép”các hình thức này phải có vai trò tác dụng nào đó trong khi chúng chỉ là những hình thức bình thường

* Tóm lại, để phân tích thơ trữ tình có cơ sở khoa học, có sức thuyết phục phải cần đến rất nhiều năng lực, nhưng trước hết người phân tích cần nắm được một số hình thức nghệ thuật ngôn từ mà các nhà thơ thường vận dụng để xây dựng nên tác phẩm của mình Đây chính là cơ sở đáng tin cậy nhất để người đọc mở ra được “cánh cửa tâm hồn”của mỗi nhà thơ ở mỗi bài thơ

II Một số yếu tố hình thức nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình

Đọc tác phẩm văn học trước hết chúng ta tiếp xúc với những hình thức thể hiện cụ thể của ngôn từ nghệ thuật Đó là những dấu câu và cách ngắt nhịp, là vần điệu, âm hưởng

và nhạc tính, là từ ngữ và hình ảnh, là câu và sự tổ chức đoạn văn, là văn bản và thể loại của văn bản… Phân tích tác phẩm văn học không được thoát li văn bản có nghĩa là trước hết phải biết bám sát các hình thức biểu hiện trên của ngôn từ nghệ thuật, chỉ ra vai trò và ý nghĩa của chúng trong việc thể hiện nội dung

1 Nhịp thơ

Nhịp điệu có vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thơ trữ tình Nó giúp nhà thơ nâng cao khả năng biểu cảm, cảm xúc Phân tích thơ trữ tình, không thể không chú ý phân tích nhịp điệu Để xác định được nhịp điệu của từng bài thơ, ngoài việc đọc từng câu thơ cho ngân vang âm điệu và làm bừng sáng hình ảnh thơ, việc nắm được đặc điểm chung về nhịp điệu của từng thể loại cũng là điều rất cần thiết.Thường thường, nhịp điệu của thơ lục bát uyển chuyển, mềm mại thanh thoát; nhịp của thơ thất ngôn bát cú hài hòa, chặt chẽ; nhịp của thơ tự do, thơ hiện đại rất phóng khoáng, phong phú

Có lần trong một cuộc hội thảo về truyện ngắn, nhà văn Tô Hoài đã than phiền rằng: nhiều người viết văn bây giờ hình như quên hết cả các dấu câu Ông thật có lý khi cho rằng dấu câu là một hình thức của chữ, của từ Thật ra không phải chỉ có dấu câu mà ngay cả cách ngắt nhịp cũng cần được xem là một từ đa nghĩa, một từ đặc biệt trong vốn ngôn ngữ chung của nhân loại Các em đều biết rằng trong những tình huống giao tiếp thông thường của cuộc sống, im lặng lắm khi lại nói được rất nhiều: khi căm thù tột đỉnh, lúc xao xuyến bâng khuâng, khi cô đơn buồn bã, lúc xúc động dâng trào Những cung bậc tình cảm này nhiều khi không thể mô tả được bằng chữ nghĩa Dấu câu và sự ngắt nhịp là một trong những phương tiện hữu hiệu để thể hiện "sự im lặng không lời" Nhiều khi người ta chỉ