Tóm lại: Tác giả đã gợi lên được hình ảnh của Lor-ca, người nghệ sĩ tự do, tài hoa, sống giữa thời đại bạo tàn của chế độ độc tài Frăng-cô và nền nghệ thuật già nua, vẫn ôm ấp khát vọng[r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày ôn thi:
Đàn ghi ta của Lor-ca ( Thanh Thảo )
* Mục đích chuyên đề giúp các em củng cố những nội dung cơ bản xung quanh tác phẩm
“Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo
- Những nét chính về nhà thơ Thanh Thảo, đặc điểm của thơ Thanh Thảo
- Sự bất tử của Lor-ca với tiếng đàn huyền thoại
- Niềm ngưỡng mộ và xót thương của tác giả đối với Lor-ca
I Khái quát:
1 Tác giả: (1946 ).
+ Tên khai sinh: Hồ Thành Công
+ Quê: Mộ Đức, Quảng Ngãi.
+ Đóng góp quan trọng nhất vẫn là thơ ca
+ Sáng tác hay và độc đáo về chiến tranh và thời hậu chiến
- Đặc điểm thơ:
+ Đậm chất triết lí, ít nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng và siêu thực
+ Suy tư trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại
+ Cách tân thơ Việt , sáng tạo lối biểu đạt mới.Luôn tìm tòi ,khám phá, sáng tạo cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do, đem đến một mĩ cảm hiện đại cho thơ bằng thi ảnh và ngôn
từ mới mẻ)
2 Lor-ca :
+ Bậc thầy của thi ca hiện đại thế giới
+ Tinh thần công dân và ý thức cách tân nghệ thuật
+ Lor-ca là nghệ sĩ trình tấu rất xuất sắc ghi ta và dương cầm
3.Tác phẩm:
a Xuất xứ:
+ Rút trong tập “ Khối vuông Ru- bích”
b Bố cục: Bốn phần
- Phần 1( Sáu dòng đầu): Lor-ca - con người tự do, nghệ sĩ cách tân trong khung cảnh chính trị và nghệ thuật TBN
- Phần 2 (12 dòng tiếp) : Lor-ca và cái chết oan khuất
- Phần 3 ( 4 dòng tiếp) : Niềm xót thương Lor-ca và sự bất tử của Lor-ca
- Phần 4 ( Còn lại): Suy tư về cuộc giải thoát và giã từ của Lor-ca
c Hình tượng “tiếng đàn”
- Nghĩa thực: tiếng đàn của nhạc sĩ Lor-ca linh hoạt, luyến láy nhiều cung bậc
- Nghĩa biểu tượng: tâm trạng, tâm hồn và số phận tài hoa bạc mệnh của Lor-ca.
Trang 2II Nội dung :
1 Ý nghĩa nhan đề và lời đề từ
- Sự gắn bó của Lor-ca với nghệ thuật, với quê hương TBN
- Khát vọng cách tân nghệ thuật của Lor-ca
2 Lor-ca - con người tự do, nghệ sĩ cách tân trong khung cảnh chính trị và nghệ thuật TBN:
* Không gian văn hóa TBN:
- Tiếng đàn :
+ nhạc cụ của TBN
+ Tài năng nghệ thuật Lor-ca
- Áo choàng đỏ gắt
+ bản sắc văn hoá TBN
+ khát vọng dân chủ, cách tân nghệ thuật
- Hệ thống h/a:…
+ Miền đơn độc
+ Vầng trăng chếnh choáng
+ Yên ngựa mỏi mòn
+ li-la li-la li-la
* Nghệ sĩ dân gian tự do … Đơn độc trên hành trình đấu tranh đòi công lí
=> Hình tượng Lor- ca : con người tự do, ca sĩ dân gian với khát vọng dân chủ, khát vọng cách tân nghệ thuật và sự đơn độc trên hành trình đấu tranh đòi công lí
- Cây đàn cất lên tiếng lòng của Lor-ca trước cuộc sống, trước thời đại Nó là tinh thần thơ Lor-ca, là linh hồn, và cao hơn cả là số phận của nhà thơ vĩ đại này.
Bởi thế,chỉ bằng vài nét chấm phá Thanh thảo muốn làm sống dậy hình tượng người con của một đất nước, một dân tộc yêu nghệ thuật, ưa chuộng cuộc sống tự do, phóng khoáng
3 Lor-ca và cái chết oan khuất:
Thanh Thảo còn muốn tái hiện lại đời sống chính trị Tây Ban Nha , mùa thu 1936 - sự bạo ngược của bọn phát xít khi chúng bắt đầu ra tay tàn phá nền văn minh nhân loại và nhẫn tâm cắt đứt cuộc đời đang ở độ thanh xuân của nhà thơ được cả châu Âu yêu quý
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Trang 3Lor-ca bị điệu về bãi bắn chàng đi như người mộng du
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
* Hình ảnh:
- Áo choàng bê bết đỏ => cảnh tượng khủng khiếp về cái chết
- Tiếng ghi ta…
+ Nâu
+ Lá xanh
+ tròn bọt nước vỡ tan
+ ròng ròng máu chảy
Câu thơ những tiếng đàn bọt nước ở đầu bài nếu được nối kết với các câu thơ khác là tiếng ghi
ta tròn bọt nước vỡ tan và tiếng ghi ta ròng ròng - máu chảy, sẽ bộc lộ một tiềm năng ý nghĩa :
Tiếng đàn giống như tiếng kêu cứu của con người, của cái đẹp trong thời khắc bị đẩy tới chỗ tuyệt diệt
Không có gì khó hiểu khi dưới ngòi bút Thanh Thảo, tiếng đàn :
+ có màu (nâu, xanh)
+ có hình thù (tròn)
+ có sinh mệnh (ròng ròng máu chảy)
=> tiếng đàn không còn là tiếng đàn cụ thể nữa, nó đã hoá thành thân phận, linh hồn, sinh thể của Lor-ca
* Biện pháp nghệ thuật: khắc hoạ ấn tượng về cái chết đầy bi phẫn của người nghệ sĩ Lor-ca
- Đối lập:
+ Tự do của người nghệ sĩ >< Thế lực tàn bạo của phát xít.
+ Tiếng hát yêu đời, vô tư >< Hiện thực phũ phàng đến kinh hoàng (áo choàng bê bết máu) + Tình yêu, cái đẹp >< Hành động tàn ác, dã man
- Nhân hoá: (Tiếng ghi ta… máu chảy)
- Hoán dụ:
+ Tiếng hát để chỉ Lor- ca.
+ Tấm áo choàng bê bết đỏ để chỉ cái chết
- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (Tiếng ghi ta vỡ ra thành màu sắc, hình khối, hành động…)
“Lor-ca bị điệu về bãi bắn
Trang 4Chàng đi như người mộng du”
=> Vượt lên trên cái chết là t/y quê hương ,t/y dành cho cô gái ấy
Cái chết trở thành trữ tình và bi tráng
4 Nỗi xót thương và sự bất tử của Lor-ca
Tác giả suy tưởng về sức sống kì diệu của thơ Lor-ca nói riêng và về sự trường tồn của nghệ thuật chân chính nói chung, vốn được sáng tạo bằng chính trái tim nặng trĩu tình yêu cuộc sống của các nghệ sĩ :
không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng long lanh đáy giếng
Câu thơ không ai chôn cất tiếng đàn và dù muốn chôn cũng không được ! Đây là tiếng đàn, một giá trị tinh thần, chứ không phải là một cây đàn vật thể Tiếng đàn ấy trường cửu cùng
tự nhiên và hơn thế, bản thân nó chính là tự nhiên Nó vẫn không ngừng vươn lên, lan toả, ngay khi người nghệ sĩ sáng tạo ra nó đã chết
Không chỉ con người mà cả thiên nhiên cũng cảm thương trước cái chết của Lor-ca Tinh thần của Lor-ca vẫn sống trong chiều rộng của không gian ( như cỏ mọc hoang), chiều sâu của mặt đất (trong đáy giếng), chiều cao của vũ trụ ( vầng trăng)
- Niềm xót thương Lor- ca - chuyển hóa thành niềm tin về sự bất tử của Lor- ca
- Tiếng đàn (tượng trưng) : Nghệ thuật của Lor-ca (cái Đẹp): có sức sống và lưu truyền mãi
mãi như “cỏ mọc hoang”
5 Suy tư về cuộc giải thoát và giã từ của Lor- ca:
đến cuối bài, nhịp điệu, tiết tấu của thi phẩm không còn gấp gáp và dồn bức nữa Nó chậm rãi
và lắng sâu
- Đường chỉ tay: ẩn dụ về định mệnh nghiệt ngã.
- Lor-ca: đi vào huyền thoại
- Các hành động: ném lá bùa, ném trái tim: có ý nghĩa tượng trưng cho một sự giã từ, một sự
lựa chọn chủ động ………Lor-ca đã đoạt lấy thế chủ động trước cái chết của mình Chàng đã thắng không chỉ lũ ác nhân mà còn thắng cả chính định mệnh và hư vô nữa
Từ điểm này nhìn lại, ta bỗng thấy câu thơ chàng đi như người mộng du ở phần
trên có thêm tầng nghĩa mới Bị lôi đến chỗ hành hình, Lor-ca vẫn sống như người trong cõi khác Chàng đang bận tâm đuổi theo những ý nghĩ xa vời Chàng đâu thèm chú ý tới máu lửa quanh mình lúc đó
- sau một thoáng mặc tưởng, bật thốt lên : li-la li-la li-la
Trang 5Để nói về nỗi cô đơn, cái chết, sự lặng yên, "lời" vẫn thường gây vướng víu, gây nhiễu Chỉ có nhạc với khả năng thoát khỏi dấu ấn vật chất của sự vật khi phản ánh nó, trong trường hợp này, là phương tiện thích hợp
Thanh Thảo muốn thể hiện mối đồng cảm sâu sắc đối với Lor-ca - cây đàn thơ lạ lùng trong nền thi ca nhân loại ở nửa đầu của thế kỉ XX đầy bi kịch
6 Nghệ thuật:
- Thể thơ tự do, không dấu câu, không dấu hiệu mở đầu, kết thúc
- Sử dụng h/ả, biểu tượng - siêu thực có sức chứa lớn về nội dung
- Kết cấu trùng điệp
- Ngôn ngữ cô đọng, kiệm lời tối đa
- Kết hợp hài hoà hai yếu tố thơ và nhạc
- Kết hợp giữa sử thi và thế sự,tráng ca và bi ca
7 Chủ đề:
Qua bài thơ, tác giả thể hiện nỗi đau và sự xúc động sâu sắc trước cái chết bi thảm của Lor-ca - một nghệ sĩ khao khát tự do, dân chủ , luôn mong muốn sự cách tân nghệ thuật và nghệ thuật phải luôn đi tới không ngừng
Tình yêu con người, tình yêu nghệ thuật và khát vọng tự do mà Lor- ca hằng ôm ấp là cái đẹp mà sự tàn ác không thể nào hủy diệt được
* Đề tham khảo: Nêu cảm nhận về 1 trong 4 đoạn thơ trong bài ” Đàn ghi ta của Lor- ca ”
Câu đề từ Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn:
- Đàn ghi ta:
Là sự nghiệp nghệ thuật mà Lorca theo đuổi
Là biểu tượng cho đất nước TBN
> Cách hiểu 1: Lời trăng trối không chỉ thể hiện sự gắn bó máu thịt, suốt đời của Lor-ca với
âm nhạc, mà còn là sự thể hiện lòng yêu nước, yêu nhân dân của nhà thơ
> Cách hiểu 2: Lorca cho rằng cần phải biết chôn nghệ thuật của ông để nó không trở thành vật án ngữ, cản trở sự sáng tạo nghệ thuật, giúp nghệ thuật đi tới, vươn cao hơn Câu nói thể hiện ước nguyện của nhà thơ: sẽ có những tài năng nghệ thuật mới thay thế Lor-ca, vượt qua Lor-ca để tiếp tục công cuộc cách tân
3 Đoạn 1: Hình ảnh Lor-ca trong bối cảnh chính trị Tây Ban Nha Đoạn thơ tập trung
nhiều hình ảnh tượng trưng:
- Mở đầu bài thơ là âm thanh tiếng đàn được diễn đạt bằng hình ảnh lạ : những tiếng đàn bọt nước - đó là thứ âm thanh có hình khối, dường như tròn trịa, trẻ trung, nhảy nhót; mỏng manh
nhưng không thể bị tiêu diệt, (lúc hiện, lúc tan nhưng tan rồi lại hiện); đó là cảm nhận rất riêng của nhà thơ về tiếng đàn của Lor-ca
- Tiếng đàn của Lor-ca lại hiện lên trong khung cảnh Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt:
Hình ảnh gợi lên những đấu trường đấu bò tót truyền thống của TBN
Trang 6 Nhưng đặt trong bối cảnh chớnh trị đương thời thỡ hỡnh ảnh ấy cũn gợi hỡnh dung về một
đấu trường đặc biệt với cuộc đấu tranh giữa khỏt vọng dõn chủ của Lor-ca với nền chớnh
trị độc tài, của khỏt vọng cỏch tõn nghệ thuật của Lor-ca với nền nghệ thuật già nua Cú thể hiểu TBN đang trở thành một đấu trường giữa người với người, giữa dõn chủ và độc tài, giữa tự do bị búp nghẹt và thể chế chớnh trị hà khắc
- Đi lang thang về miền đơn độc: chớnh là miền lớ tưởng - lớ tưởng chớnh trị, lớ tưởng nghệ
thuật của Lor-ca, là miền khụng mấy kẻ dấn thõn và cũng khụng dễ tỡm người đồng điệu
Trờn con đường ấy cú vầng trăng chuếnh choỏng, như tõm trạng của nhà thơ, ngõy ngất say
đời, say nghệ thuật, say thơ, say lớ tưởng Lor-ca khụng chỉ cụ đơn trong sỏng tạo mà cũn cụ
đơn trong cả mục đớch đấu tranh chõn chớnh Chưa thấu hiểu cho nờn TBN vẫn hỏt nghờu ngao, vẫn cất lờn những õm thanh khụng cựng mục đớch với Lor-ca.
Túm lại: Tỏc giả đó gợi lờn được hỡnh ảnh của Lor-ca, người nghệ sĩ tự do, tài hoa, sống giữa
thời đại bạo tàn của chế độ độc tài Frăng-cụ và nền nghệ thuật già nua, vẫn ụm ấp khỏt vọng cỏch tõn sỏng tạo nghệ thuật và đấu tranh vỡ một nền dõn chủ, nhưng lại rất cụ đơn trờn hành trỡnh lý tưởng ấy Đoạn thơ cũng thể hiện rừ đồng cảm, thấu hiểu của Thanh Thảo với con
người Lor-ca
4 Đoạn 2: Cỏi chết của Lor-ca:
- Bỗng kinh hoàng: 3 tiếng ngắn ngủi đặc tả trạng thỏi bất ngờ, sửng sốt Cỏi chết gõy chấn động Tõy Ban Nha vẫn cũn chưa tỉnh hỏt nghờu ngao.
- Hỡnh ảnh gợi ấn tượng mạnh: ỏo choàng bờ bết đỏ, tiếng ghi-ta rũng rũng mỏu chảy gợi cái
chết đột ngột, bi thảm của nhà thơ thiên tài Lor-ca như một đấu sĩ đang bị hành hỡnh trờn đấu trường chớnh trị Tõy Ban Nha
- Tiếng ghi ta: lặp đi lặp lại (4 lần) nhưng biến hoỏ, thay màu chuyển gam, thay phụng chuyển
cảnh:
ghi ta nõu: màu nõu của chất liệu làm nờn cõy đàn, màu của đồng đất, màu của nước da,
màu của nỗi buồn từ nay sẽ phủ kớn cuộc đời cụ gỏi…)
ghi ta lỏ xanh: màu của sự sống Từ biết mấy thốt lờn như sự nuối tiếc ngậm ngựi cho
một vẻ đẹp đang bị phỏ huỷ
tiếng ghi ta trũn bọt nước vỡ tan: Từ vỡ tan là hiện thực hoỏ cỏi chết; là cảm nhận về số
phận mong manh của tiếng đàn – thõn phận bi thảm của người nghệ sĩ Lor-ca
tiếng ghi ta rũng rũng/ mỏu chảy: thị giỏc, cảm giỏc mạnh Âm thanh như một cơ thể, cú
sinh mệnh, cú trỏi tim, biết quặn đau, biết chảy mỏu Hỡnh ảnh thơ cú sức ỏm ảnh: đú
khụng chỉ là cỏi chết của một con người, hơn thế là cỏi chết của nghệ thuật, của sự tiến bộ Cỏi chết gợi nhiều đau xút.
Túm lại: Cụm từ tiếng ghi-ta lặp lại tạo nhịp thơ dồn dập, nghẹn ngào, như từng tiếng nấc,
như nỗi đau xút, đồng cảm của Thanh Thảo với thõn phận của Lor-ca; hỡnh ảnh tượng trưng gợi nhiều liờn tưởng về cỏi chết, về cuộc đời, về nghệ thuật,
5 Đoạn 3: Niềm xút thương.
- Khụng ai chụn cất tiếng đàn/ tiếng đàn như cỏ mọc hoang gợi nhiều liờn tưởng:
Khụng cú ai tiếp nối sự nghiệp cỏch tõn mà Lor-ca để lại > xút thương cho hành trỡnh
nghệ thuật chưa hoàn tất, khỏt vọng nghệ thuật cũn dang dở Nghệ thuật Lor-ca thành cỏ mọc hoang, khụng người chăm bún > Lor-ca mói là người nghệ sĩ độc hành trờn miền
sỏng tạo
Cỏ mọc hoang: cú sức sống hoang dại, mónh liệt, lan toả > nghệ thuật Lor-ca bất tử
- Hai dũng thơ giọt nước mắt…đỏy giếng là những hỡnh ảnh đẹp và buồn gợi nỗi xút đau
trước cỏi chết của Lor-ca và trước sự dang dở của một khỏt vọng cỏch tõn
6 Đoạn 4: Suy tư về cuộc giải thoỏt và cỏch gió từ của Lor-ca
Trang 7- Cái chết được diễn đạt qua: đường chỉ tay đã đứt; bơi sang ngang, (con sông trở ngăn trở hai cõi: âm – dương), lặng yên bất chợt (cõi vĩnh hằng)
- ném > hành động kiên quyết thể hiện tâm thế, tư thế của người chiến sĩ: sẵn sàng đón nhận
cái chết Nhưng đó không phải là cái chết về với cát bụi mà là cái chết hồi sinh, gieo mầm sự sống
- li-la-li-la: âm thanh là linh hồn của cây đàn, giai điệu li-la-li-la ngọt ngào xuất hiện 3 lần và
khép lại bài thơ mở ra những liên tưởng vô tận Âm thanh tha thiết luyến láy như linh hồn của tiếng đàn còn vương mãi Đó là sức sống nghệ thuật Lor-ca, tinh thần Lor-ca
7 Kết luận:
- Thanh Thảo thật sự có những khoảnh khắc hóa thân, đồng điệu đến tận cùng để cảm nhận được tiếng lòng của người nghệ sĩ Lor-ca trong khoảnh khắc bi thương: niềm yêu tha thiết quê hương, cuộc sống; mang trong mình một tình yêu thủy chung; và nỗi đau đớn khi phải chịu cái chết oan khuất
- Tấm lòng Thanh Thảo: đau xót, tiếc thương, trân trọng, ngưỡng mộ mãnh liệt một tài năng, một nhân cách nghệ sĩ lớn
- Bài thơ có sự kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố thơ và nhạc, cấu tứ tự sự và trữ tình Bài thơ
toát lên vẻ đẹp thơ Thanh Thảo: hiện đại theo phong cách tượng trưng, siêu thực
Ý nghĩa tựa đề và lời đề từ
a Tựa đề “Đàn ghi ta của Lor-ca”
- Đàn ghi ta là niềm tự hào, là một phần hồn của đất nước Tây Ban Nha (nên còn được gọi là Tây Ban cầm)
- Đàn ghi ta gắn bó thân thiết với Lor-ca trên những nẻo đường ca hát và sáng tạo
→ Đàn ghi ta là biểu tượng cho tình yêu của Lor-ca đối với đất nước Tây Ban Nha, cho con
đường nghệ thuật của tác giả, cho khát vọng cao cả mà Lor-ca nguyện phấn đấu suốt đời
b Lời đề từ:
Đây là di chúc của nhà thơ, khi tiên cảm về cái chết:
- Hãy chôn tôi với cây đàn - phần hồn của đất nước Tây Ban Nha → tình yêu Tổ quốc nồng nàn
- Hãy chôn tôi với cây đàn – biểu trưng cho sự nghiệp của Lor-ca → ước nguyện suốt đời theo đuổi sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật, mong muốn xóa bỏ ảnh hưởng của bản thân để dọn đường cho thế hệ sau vươn tới
Để hiểu được ý thơ, cần đọc kĩ lời đề từ dưới nhan đề bài thơ Sau đó, tìm câu trả lời cho câu
hỏi: Vì sao tác giả lại viết: “Không ai chôn cất tiếng đàn - tiếng đàn như cỏ mọc hoang”.
Ý thơ trên mở ra nhiều hướng diễn dịch:
+ Là nỗi xót thương cái chết của một thiên tài;
+ Là nỗi xót tiếc hành trình cách tân dang dở không chỉ với bản thân Lor-ca mà còn với nền văn chương Tây Ban Nha Bởi lẽ, nhà cách tân Lor-ca đã chết, nghệ thuật vắng thiếu người dẫn đường Nghệ thuật thành thứ cỏ mọc hoang?
+ Tiếng đàn của Lorca – khát vọng cách tân nghệ thuật của Lorca là bất tử không thể nào tiêu diệt giống như những thứ cỏ mọc hoang
Nỗi xót đau trước cái chết của Lor-ca và trước sự đang dở của một khát vọng cách tân đọng
lại thành những hình ảnh đẹp và buồn được viết theo lối sáp đặt, dựa trên nguyên lí cốt lõi
Trang 8của cấu trúc gián đoạn: giọt nước mắt vầng trăng-long lanh trong đáy giếng, do đó, tạo lập
một hệ hình ảnh trùng phức, giao thoa, ánh xạ vào nhau gợi những suy tư đa chiều
- Đoạn l
+ Hình ảnh Lor-ca được giới thiệu bằng những nét chấm phá, phần nào chịu ảnh hưởng của
trường phái ấn tượng: nh÷ng tiếng đàn bọt nước - Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt - li-la li-la li-la - đi lang thang về ven biển đơn độc - với vầng trăng chếnh choáng - trên yên ngựa mỏi mòn.
+ Những hình ảnh tương phản vừa giúp ta hình dung về Lor-ca, vừa gợi ta liên tưởng đến khung cảnh của một đấu trường Nhưng ở đấy không phải đấu trường với cuộc đấu giữa võ sĩ với bò tót mà là một đấu trường đặc biệt với cuộc đấu giữa khát vọng dân chủ của công dân Lor-ca với nền chính trị độc tài, của khát vọng cách tân nghệ thuật trong chàng nghệ sĩ Lor-ca với nền nghệ thuật già nua Ở đó, nhìn theo góc độ nào cũng vẫn chỉ thấy con người tự do và nhà cách tân nghệ thuật thật mong manh và đơn độc
- Đoạn 2
+ Cái chết bất ngờ đến với Lor-ca Con người trong sạch và vô tội ấy dù luôn bị ám ảnh về cái chết của chính mình, vẫn không thể nghĩ là nó lại đến sớm thế và đến vào lúc chàng không ngờ nhất
+ Cảnh Lor-ca bị hành hình với những diễn biến phũ phàng lúc đầu được diễn tả bằng hình
ảnh thực: “áo choàng bê bết đỏ”, sau đó, sự kiện thảm khốc ấy tạo những cú xốc dây chuyền
được diễn tả theo lối tượng trưng, liên tục chuyển đổi cảm giác, qua hệ thống những âm thanh
vỡ ra thành màu sắc, thành hình khối, thành dòng máu chảy: “tiếng ghi ta nâu”, “tiếng ghi ta
lá xanh biết mấy”, “tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan”, “tiếng ghi ta ròng ròng - máu chảy”.
- Đoạn 3
+ Niềm xót thương Ga-xi-a Lor-ca và nỗi xót tiếc những cách tân nghệ thuật của Lor-ca không ai tiếp tục:
Không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
Di chúc “Khi tôi chết, hãy chôn tôi vời cây đàn” của Lor-ca được lấy làm đề từ của bài thơ
như một thứ chìa khoá ngầm hướng người đọc hiểu thông điệp thực sự của bài thơ Di chúc này, trong nhận thức của một người đọc bình thường, hiển nhiên bộc lộ tình yêu say đắm của Lor-ca với nghệ thuật? Không chỉ có vậy, nó còn là tình yêu tha thiết với xứ sở tây-ban-cầm? Nhưng Lor-ca không phải là một nghệ sĩ sinh ra để nói những điều đơn giản Do đó, di chúc của Lor-ca còn những ý nghĩa sâu xa khác Nhà thơ cách tân là Lor-cạ biết thi ca mình một ngày nào đó sẽ án ngữ, ngăn cản những người đến sau trong sáng tạo nghệ thuật nên đã dặn lại cần phải biết chôn nghệ thuật của ông để đi tới Nhưng vì quá ngưỡng mộ Lor-ca, người ta
đã không biết vượt qua Lor-ca
+ Chẳng phải do ngẫu hứng khi Thanh Thảo viết: “không ai chôn cất tiếng đàn - tiếng đàn như cỏ mọc hoang ”-> Câu thơ mở ra nhiều hướng diễn dịch: là nỗi xót thương cái chết của một thiên tài; là nỗi xót tiếc hành trình cách tân dang dở không chỉ với bản thân Lor-ca
mà còn với nền văn chương Tây Ban Nha Bởi lẽ, nhà cách tân Lor-ca đã chết, nghệ thuật vắng thiếu kẻ dẫn đường Nghệ thuật thành thứ cỏ mọc hoang? Nhưng ý thơ đâu chỉ dừng lại
Trang 9ở đó Dường như còn có cả nỗi buån của người nghệ sĩ ham tìm tòi cách tân, rốt cuộc không
ai thực sự hiểu di chúc của Lor-ca Nỗi xót đau trước cái chết của Lor-ca và trước sự dang dở
của một khát vọng cách tân đọng lại thành những hình ảnh đẹp và buồn được viết theo lối sắp đặt, dựa trên nguyên lí cốt lõi của cấu trúc gián đoạn: giọt nước mắt vầng trăng - long lanh
trong đáy giếng, do đó, tạo lập một hệ hình ảnh trùng phức giao thoa, ánh xạ vào nhau, gợi những suy tư đa chiều
- Đoạn 4
+ Cái chết thực sự của một nhà cách tân là khi những khát vọng của anh ta không có ai tiếp tục Nhưng cái chết đau đớn hơn của một nhà cách tân còn là khi tên tuổi và sáng tạo của anh ta được đem lên bệ thờ và trở thành một bức tường kiên cố cản trở sự cách tân văn chương của những người đến sau
+ Vậy, nhân danh lòng kính trọng Lor-ca, hãy để cho Lor-ca có được một sự giải thoát thực sự Thôi đành chấp nhận định mệnh phũ phàng Đường chỉ tay bé nhỏ, dòng sông rộng mênh mang, hay là phận người thì ngắn ngủi mà thế giới thì vô cùng Lor-ca đi vào cõi khác với hình ảnh: “Lor-ca bơi sang ngang - trên chiếc ghi ta màu bạc”
+ Các hành động ném lá bùa, ném trái tim vào xoáy nước, vào cõi lặng yên đều mang nghĩa tượng trưng cho sự giã từ và giải thoát, chia tay thực sự vời những ràng buộc và hệ luỵ trần gian
• Yếu tố âm nhạc trong bài thơ
Bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca ngoài cấu trúc tự sự còn được chồng thêm một cấu trúc khác: cấu trúc nhạc giao hưởng, gợi liên tưởng một bè trâm (basso osunato) có phần nhạc đệm của
ghi-ta Các chuỗi âm li-la li-la li-la luyến láy sau hai câu thơ đầu, gợi liên tưởng tiếng vang của chùm hợp âm sau tấu khúc hoặc ca khúc mở đầu Chuỗi âm “li-la li-la li-la” kết thúc bài thơ gợi lên tiếng vang của chùm hợp âm vĩ thanh, sau khi phần chính của bản nhạc đã được diễn tấu xong, hoặc khi ca khúc đã dừng lời Việc cấy nhạc vào một bài thơ trong trường hợp tưởng mộ Lor-ca - nhà thơ, nhạc sĩ, hoạ sĩ, nhà cách tân sân khấu - sẽ mang ý nghĩa của một
sự kính trọng
Người kiểm tra
Trần Thị Hương