Bài 42. Hệ sinh thái

Các nhân t vô sinh.[r]

Tu n: Ngày so n: ầ ạ Ngày gi ng:ả

Ti t: ế L p: ớ

CH ƯƠ NG III H SINH THÁI, SINH QUY N VÀ B O V Ệ Ể Ả Ệ

MÔI TR ƯỜ NG BÀI 42: H SINH THÁI Ệ

I – M C TIÊU: Ụ

1, Ki n th c: ế ứ

- Trình bày được th nào là m t h sinh thái , l y đế ộ ệ ấ ược ví

d minh h a , đ ng th i ch ra đụ ọ ồ ờ ỉ ược các thành ph n c u ầ ấ trúc c a h sinh thái ủ ệ

- Phân bi t h sinh thái t nhiên và h sinh thái nhân t o ệ ệ ự ệ ạ

2, Kĩ năng:

- Rèn luy n kh năng t duy, phân tích hình vẽ, suy lu n ệ ả ư ậ logic và h th ng hóa ki n th c.ệ ố ế ứ

- Kĩ năng tìm ki m và x lí thông tin v khái ni m h sinh ế ử ề ệ ệ thái , xác đ nh các thành ph n c u trúc c a h sinh thái và ị ầ ấ ủ ệ

m i quan h gi a các thành ph n c u trúc c a h sinh ố ệ ữ ầ ấ ủ ệ thái , các ki u h sinh thái ch y u trên Trái Đ t ể ệ ủ ế ấ

3, Thái đ : ộ

- H c sinh có thái d h c t p nghiêm túc ọ ộ ọ ậ

- Nâng cao ý th c b o v môi trứ ả ệ ường t nhiên c a h c ự ủ ọ sinh

II – PH ƯƠ NG PHÁP GI NG D Y Ả Ạ

- Tr c quan – h i đáp ự ỏ

- H i đáp – g i m ỏ ợ ở

- Gi ng gi i ả ả

III – CHU N B C A GIÁO VIÊN, H C SINH Ẩ Ị Ủ Ọ

- Giáo viên: giáo án, sách giáo khoa, tranh hình phóng to các hình trong sách giáo khoa

- H c sinh: sách giáo khoa, v ghi.ọ ở

IV – TI N TRÌNH LÊN L P : Ế Ớ

1) n đ nh l p : Ổ ị ớ

2) Ki m tra bài cũ: ể

- Di n th sinh thái là gì ? cho ví d Phân bi t di n th ễ ế ụ ệ ễ ế nguyên sinh và di n th th sinh ễ ế ứ

- Ho t đ ng khái thác tài nguyên không h p lí c a con ạ ộ ợ ủ

người có th em là hành đ ng t đào huy t chôn mình ể ộ ự ệ

được không ? T i sao ? ạ

3) N i dung bài m i : ộ ớ

HO T Đ NG C A GV-HS Ạ Ộ Ủ N I DUNG Ộ

*Ho t đ ng 1: Khái ni m vạ ộ ệ ề

HST

- GV: chi u hình m t h sinhế ộ ệ

thái đ ng c , yêu c u h c ồ ỏ ầ ọ

sinh phân tích trong h sinh ệ

thái trên có các sinh v t nào ậ

sinh s ng? ố

- HS: nghiên c u ví d và trứ ụ ả

l i ờ

- GV: V y trong h sinh thái ậ ệ

trên có các qu n th sinh ầ ể

v t khác loài đậ ượ ọc g i là gì?

(Qu n xã) ầ

- HS: nghiên c u ví d tr ứ ụ ả

i

ờ

- GV: V y ngoài các qu n xã ậ ầ

sinh v t thì song h sinh ậ ệ

thái còn có y u t nào khác?ế ố

(sinh c nh) ả

I, Khái ni m v HST ệ ề

- HS: Nghiên c u ví d tr ứ ụ ả

l i ờ

- GV: Có nh n xét gì v m i ậ ề ố

quan h gi a qu n xã và ệ ữ ầ

sinh c nh? ả

- HS: nghiên c u sách giáo ứ

khoa và tr l i ả ờ

+ B sung: B sung:+Gi a ổ ổ ữ

QXSV và sinh c nh t o ra ả ạ

th th ng nh t ch t chẽ, ể ố ấ ặ

th hi n s trao đ i v t ể ệ ự ổ ậ

ch t và năng lấ ượng→là m t ộ

h m , g i là h sinh thái.ệ ở ọ ệ

=> Đ a ra khái ni m h sinhư ệ ệ

thái

- GV: Hãy so sánh gi a QXSV ữ

và m t HST? (QXSV: đ c p ộ ề ậ

đ n các sinh v t và các m i ế ậ ố

quan h dinh dệ ưỡng, HST:

nói lên quá trình trao đ i ổ

v t ch t và năng lậ ấ ượng gi aữ

QX v i sinh c nh)ớ ả

- GV: Yêu c u h c sinh l y ầ ọ ấ

m t s ví d v m t s h ộ ố ụ ề ộ ố ệ

sinh thái

- H sinh thái bao g m qu nệ ồ ầ

xã sinh v t và sinh c nh c aậ ả ủ

qu n xã ầ + Trong HST các QXSV luôn tác đ ng qua l i v i nhau ộ ạ ớ

- Ví d : r ng m a nhi t đ i,ụ ừ ư ệ ớ

h sinh thái nệ ước ng t, ọ

nước m n, savan, đ ng c …ặ ồ ỏ

II.Các thành ph n c u trúc ầ ấ

c a h sinh thái ủ ệ

1 Các nhân t vô sinh ố

- HS: d a vào khái ni m và ự ệ

l y ví d ấ ụ

- GV: - T i sao nói h sinh ạ ệ

thái bi u hi n ch c năng ể ệ ứ

c a m t t ch c s ng ?ủ ộ ổ ứ ố

=> Vì qua s trao đ i v t ự ổ ậ

ch t và năng lấ ượng gi a các ữ

sinh v t trong n i b c a ậ ộ ộ ủ

qu n xã và gi a qu n xã v iầ ữ ầ ớ

sinh c nh c a chúng Trong ả ủ

đó , quá trình đ ng hóa t ngồ ổ

h p các ch t h u c , s ợ ấ ữ ơ ử

d ng năng lụ ượng m t tr i ặ ờ

cho do các sinh v t t ậ ự

dương trong h sinh thái ệ

th c hi n và quá trình d ự ệ ị

hóa do các sinh v t th c ậ ự

hi n ệ

- GV: Có nh n xét gì v kích ậ ề

thướ ủc c a HST? (Kích thước

l n) ớ

*Ho t đ ng 2: Các thành ạ ộ

ph n c u trúc c a HST.ầ ấ ủ

- GV: cho HS quan sát H42.1

- G m khí h u, ánh sáng, ồ ậ

đ t, nấ ước…

- Ch t vô c : các lo i mu i ấ ơ ạ ố khoáng, khí CO2, O2…

- Ch t h u c : Ch t mùn, ấ ữ ơ ấ bã…

2 Các nhân t h u sinh ố ữ (QXSV)

- Các nhân t h u sinh đố ữ ược chia thành 3 nhóm:

+ Sinh v t s n xu t: đa s làậ ả ấ ố sinh v t t dậ ự ưỡng (ch y u ủ ế

là th c v t) ự ậ

+ Sinh v t tiêu th : chia ậ ụ thành 3 c p: ấ

- GV: HST g m m y thành ồ ấ

ph n? Đó là nh ng thành ầ ữ

ph n nào? ầ

- HS: Nghiên c u SGK và tr ứ ả

l i câu h i ờ ỏ

- GV: Các nhân t này nh ố ả

hưởng nh th nào đ n ư ế ế

HST? (Các nhân t vô sinh ố

nh h ng tr c ti p đ n s

phát tri n c a các sinh v t ể ủ ậ

trong HST)

- GV: V y các nhân t h u ậ ố ữ

sinh được chia thành m y ấ

nhóm? Đó là nh ng nhóm ữ

nào?

- HS: nghiên c u SGK và tr ứ ả

l i ờ

- GV: Sinh v t nào đậ ượ ếc x p

vào sinh v t s n xu t? ậ ả ấ

(Th c v t.) ự ậ

_ Sinh v t tiêu th b c I: ậ ụ ậ

Đ ng v t ăn cộ ậ ỏ

_Sinh v t tiêu th b c 2 II: ậ ụ ậ

Đ ng v t ăn đ ng v t.ộ ậ ộ ậ _ Sinh v t tiêu th c p III: làậ ụ ấ sinh v t ăn sinh v t tiêu thậ ậ ụ

c p 2 ấ

+ Sinh v t phân gi i: N m, ậ ả ấ

vi khu n có trong nẩ ước, bùn đáy hay g i chung là các vi ọ sinh v t.ậ

- T i sao th c v t l i đạ ự ậ ạ ược

coi là sinh v t s n xu t? (Vì ậ ả ấ

th c v t có kh năng t ự ậ ả ự

t ng h p nên các ch t h u ổ ợ ấ ữ

c t các ch t vô c ) ơ ừ ấ ơ

- GV: nhóm sinh v t th 2 ậ ứ

trong các nhân t h u sinh ố ữ

là sinh v t tiêu th v y hãy ậ ụ ậ

cho bi t th nào là sinh v t ế ế ậ

tiêu th ? ụ

- Đ a ví d chu i th c ăn: ư ụ ỗ ứ

C => chu t => r n => đ i ỏ ộ ắ ạ

bàng

+Chu t độ ược coi là sinh v t ậ

tiêu th c p 1, v y sinh v t ụ ấ ậ ậ

tiêu th c p 1 có đ c đi m ụ ấ ặ ể

gì? (hay ch y u là đ ng v tủ ế ộ ậ

nh th nào?) ư ế

+ R n là sinh v t tiêu th ắ ậ ụ

b c 2, v y sinh v t tiêu th ậ ậ ậ ụ

b c 2 có đ c đi m gì? ậ ặ ể

+Tương t đ i v i sinh v t ự ố ớ ậ

tiêu th c p 3, chúng là ụ ấ

nh ng sinh v t ăn sinh v t ữ ậ ậ

tiêu th c p 2 ụ ấ

- HS: nghiên c u SGK và tr ứ ả

III Các ki u h sinh thái ể ệ trên Trái Đ t ấ

1 H sinh thái t nhiên ệ ự

a, Trên c n: ạ

g m h sinh thái r ng ồ ệ ừ

l i ờ

+ Liên h : n u con ngệ ế ười ăn

các lo i ra thì con ngạ ười là

sinh v t tiêu th c p 1 Khi ậ ụ ấ

cá ăn c , và con ngỏ ười ăn cá

thì khi này con người sẽ là

sinh v t tiêu th c p 2…ậ ụ ấ

- GV: V y nhóm sinh v t ậ ậ

phân gi i ch y u là nh ng ả ủ ế ữ

sinh v t nào? ậ

- GV: V y HST có ch u quy ậ ị

lu t gi i h n sinh thái hay ậ ớ ạ

không? Vì sao?

=> Gi ng nh QT, QX thì HSTố ư

cũng ch u quy lu t gi i h n ị ậ ớ ạ

hay cũng có gi i h n sinh ớ ạ

thái nh t đ nh vì: ấ ị

+ Trong GHST: Các thành

ph n c a QX, sinh c nh t o ầ ủ ả ạ

thành h th ng nh t và cân ệ ố ấ

b ng thông qua các m i ằ ố

quan h sinh thái ệ

+ N u vế ượt qua GHST: HST

không ch ng ch u đố ị ược sẽ

suy thoái ho c bi n đ i ặ ế ổ

nhi t đ i , sa m c , hoang ệ ớ ạ

m c , savan đ ng c , th o ạ ồ ỏ ả nguyên , r ng lá r ng ôn đ iừ ộ ớ , r ng thông phừ ương B c và ắ

đ ng rêu hàn đ i ồ ớ

b, D ướ ướ i n c:

+ H sinh thái nệ ước m n ặ ( bao g m c nồ ả ướ ợc l ) : h ệ sinh thái r ng ng p m n , ừ ậ ặ

r n san hô , ….và h sinh ạ ệ thái vùng bi n kh i ể ơ + H sinh thái nệ ước ng t : ọ

g m h sinh thái nồ ệ ước đ ngứ

và h sinh thái nệ ước ch y ả ( sông , su i )ố

2 Các h sinh thái nhân ệ

t o: ạ

- Con người ph i b sung ả ổ năng lượng cho HST nhân

t o đ duy trì tr ng thái cânạ ể ạ

b ng.ằ

- HST nhân t o là HST đ n ạ ơ

gi n v thành ph n, đ ng ả ề ầ ồ

nh t v c u trúc→kém b n ấ ề ấ ề

v ng, d b phá v →HST ữ ễ ị ỡ kép kín trong chu trình chuy n hóa v t ch t, ch a ể ậ ấ ư cân b ngằ

sang 1 d ng m i.ạ ớ

+ Các sinh v t trong h sinh ậ ệ thái đ u có vai trò nh t ề ấ

đ nh , gi cân b ng trong hị ữ ằ ệ sinh thái , c n b o v môi ầ ả ệ

trường

- GV: V y gi t nậ ọ ướ ấ ừc l y t

ao h có ph i là m t HST ồ ả ộ hay không? (có, vì có g n ầ

nh đ y đ các thành ph n ư ầ ủ ầ

c a HST, nh ng kích thủ ư ước

nh , vòng đ i ng n, d dàngỏ ờ ắ ễ tiêu bi n.) ế

- HS: nghiên c u ki n th c ứ ế ứ

v a h c và tr l i ừ ọ ả ờ

*Ho t đ ng 3: Các ki u h ạ ộ ể ệ sinh thái trên trái đ t ấ

- GV: Người ta chia h sinh ệ thái thành m y nhóm? Đó làấ

nh ng nhóm nào? ữ

- HS: nghiên c u SGK và tr ứ ả

l i ờ

- GV: Th nào là HST t ế ự

nhiên và HST nhân t o ạ

chúng ta cũng đi vào ph n 1.ầ HST t nhiên ự

- GV: Th nào là h sinh thái ế ệ

t nhiên? L y ví d v các ự ấ ụ ề

h sinh thái t nhiên.ệ ự

- GV: Có nh n xét gì v các ậ ề HST nhân t o? ạ

- Điểm giống và khác nhau giữa HST tự nhiên với HST nhân tạo?

+ Giống: đều có những thành phần cấu tạo nên một hệ sinh thái

+ Khác:

HST tự nhiên HST nhân

tạo

- kéo dài sự

sống cho

QXSV

- có quá trình

phát triển lịch

sử

- phức tạp về

thành phần

loài, có khả

năng phục hồi

- cung cấp cho con người các sản phẩm

- do con người tạo ra

- thành phần

ít, tính ổn định thấp và

dễ dịch bệnh

- Vai trò c a con ngủ ười

trong HST nhân t o?ạ

=> Đ nâng cao tính n đ nhể ổ ị

c a HST nhân t o con ngủ ạ ười

c n ph i làm gì?ầ ả

+ Đ c canh độ ược thay b ng ằ

phương pháp luân canh,

tr ng xen, tr ng g i vồ ồ ố ụ

+ S d ng phân h u c , k t ử ụ ữ ơ ế

h p tr ng tr t v i chăn ợ ồ ọ ớ

nuôi, tăng cường quay vòng

ch t h u c đ làm tăng ấ ữ ơ ể

lo i chu i th c ăn b t đ u ạ ỗ ứ ắ ầ

t ch t mùn bãừ ấ

+ S d ng bi n pháp đ u ử ụ ệ ấ

tranh sinh h c.ọ

4 C ng c : ủ ố

- HS đ c k t lu n SGK trang 189 ọ ế ậ

- H sinh thái là gì ? l y ví d ệ ấ ụ

- H sinh thái g m có nh ng thành ph n nào ? ệ ồ ữ ầ

- Phân bi t h sinh thái t nhiên và h sinh thái nhân t o ệ ệ ự ệ ạ

5 D n dò : ặ

- HS v nhà h c bài và tr l i các câu h i SGK trang 190 ề ọ ả ờ ỏ

- Xem và chu n b trẩ ị ước bài 43 : Trao đ i ch t trong h ổ ấ ệ sinh thái