Ngoài những giá trị văn hóa qua kiến trúc đa dạng, Hội An còn lưu giữ được nhiều hoạt động văn hóa phi vật thể với các lễ hội văn hóa đang được bảo tồn và phát huy cùng các làng nghề [r]
Trang 1Bài 23: KINH TẾ - VĂN HOÁ THẾ KỈ XVI- XVIII
I.KINH TẾ
1 MỤC TIÊU
1.1 Kiến thức:
- Sự khác nhau của kinh tế nông nghiệp và kinh tế hàng hoá ở hai miền đất nước, nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau đó
- Mặc dù chiến tranh phong kiến thường xuyên xảy ra và kéo dài, nhưng kinh tế có những bước tiến đáng kể đặc biệt là Đàng Trong
- Những nét lớn về mặt văn hoá của đất nước, những thành tựu văn học, nghệ thuật của cha ông ta đặc biệt là văn nghệ dân gian
1.2 Kĩ năng:
- Nhận biết các địa danh, phố nổi tiếng của nước ta
- Nhận xét được trình độ phát triển của lịch sử dân tộc thế kỉ XVI-XVIII
1.3 Thái độ:
-Tôn trọng, có ý thức giữ gìn những sáng tạo nghệ thuật của ông cha, thể hiện sức sống tinh thần của dân tôc
2 NỘI DUNG HỌC TẬP
- Tình hình kinh tế ở thế kỉ XVI-XVIII
3 CHUẨN BỊ
3.1 Giáo viên: Giáo án
3.2 Học sinh: Sưu tầm tài liệu có liên quan.
4 TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
4.1 Kiểm tra miệng: (5p)
Câu 1: Em hãy nêu hậu quả của cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều và sự chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài (7đ)
Gây thất thoát lớn về người và của cải, mùa màng bị tàn phá, dịch bệnh Đất nước bị chia cắt,
gây đau thương, tổn hại cho dân tộc
Câu 2: Phủ Gia Định gồm mấy dinh, thuộc những tỉnh nào hiện nay?(3đ)
Phủ Gia Định gồm 2 dinh: dinh Trấn Biên( Đồng Nai, Bà Rịa- Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước); dinh Phiên Trấn (Tp Hồ Chí Minh, Long An, Tây Ninh)
4.2 Tiến trình bài học (34p)
Giới thiệu bài mới (1p): Cuộc chiến tranh liên miên giữa hai thế lực phong kiến Trịnh -Nguyễn gây biết bao tổn hại đau thương cho dân tộc Đặc biệt sự phân chia cát cứ kéo dài
đã ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển chung của đất nước Vậy tình hình kinh tế đất nước trong giai đoạn lịch sử này như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu bài học.
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
*HĐ1: (17p) Tìm hiểu về hoạt động nông nghiệp.
GV:Sản xuất nông nghiệp ở Đàng Ngoài như thế nào?
HS: Nông nghiệp bị chiến tranh tàn phá; chúa Trịnh
không chăm lo khai hoang, tổ chức đê điều Ruộng đất
bị bọn cường hào đem cầm bán…
GV: Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng đó?
HS:Xung đột giữa các tập đoàn PK, cường hào bao
chiếm ruộng đất công, tô thuế, binh dịch nặng nề, nạn
tham ô quan lại hoành hành
GV: Việc cường hào đem cầm bán ruộng đất công có
ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân
dân ntn?
HS:Nông dân không có ruộng cày nên:
+ Mất mùa đói kém xây ra dồn dập
+ Nhiều người bỏ làng đi nơi khác
GV: Ở Đàng Trong Chúa Nguyễn đã có những biện
pháp gì trong sản xuất nông nghiệp?
HS:Chúa Nguyễn tổ chức di dân, khai hoang, cấp nông
cụ, lương ăn, lập thành làng ấp ở vùng Thận-Quảng
GV: Chúa Nguyễn ra sức khai thác vùng Thuận Quảng
nhằm mục đích gì?
HS:Làm giàu kinh tế để để củng cố cát cứ chống lại họ
Trịnh
GV: Trong nông nghiệp Chúa Nguyễn đã có những
chính sách rất hay, theo em đó là những chính sách gì?
Vì sao?
HS:Các chính sách: Cung cấp nông cụ, lương ăn, lập
làng, lập ấp ở Thuận Hóa Chiêu tập dân lưu vong, tha
tô thuế, binh dịch 3 năm trở về quê làm ăn
Vì: Số dân tăng 126.857 suất; số ruộng đất tăng 265.507
mẫu, lập nhiều làng xóm mới
GV: Trong số các làng, ấp mới có một phủ rất lớn được
thành lập trong giai đoạn này, đó là phủ nào, do ai thành
lập vào thời gian nào?
HS:Phủ Gia định, do Nguyễn Hử Cảnh lập vào năm
1698
GV: Phủ Gia Định gồm mấy dinh tồn tại những tỉnh
nào hiện nay?
HS:Hai dinh:
- Dinh Trấn Biên (Đồng Nai, Bà Rịa, Vũng Tàu, Bình
Dương, Bình Phước)
- Dinh Phiên Trấn (TPHCM, Long An, Tây Ninh)
GV: Nhờ vào đâu mà nền nông nghiệp Đàng Trong
phát triển nhanh, em hãy cho biết nhanh nhất là vùng
nào?
I KINH TẾ
1 Nông nghiệp
a Đàng Ngoài:
- Chính quyền Lê –Trịnh không chăm lo đến sản xuất nông nghiệp
+ Ruộng đất bỏ hoang + Thiên tai xẩy ra liên miên +Đời sống nhân dân đói khổ
b Đàng Trong:
- Chúa Nguyễn chăm lo đến sản xuất nông nghiệp
+Khuyến khích khai hoang + Điều kiện tự nhiên thuận lợi
+ Đời sống nhân dân ổn định
=> Sản xuất nông nghiệp Đàng Ngoài ngưng trệ, Đàng Trong nông nghiệp được nhanh chóng phục hồi và phát triển
Trang 3HS:Nhờ vào khai hoang và điều kiện tự nhiên thuận lợi
(Địa hình bẳng phẳng, đất đai màu mỡ, khí hậu thuận
lợi, nguồn nước dồi dào)
GV: Sự phát triển sản xuất có ảnh hưởng như thế nào
đến tình hình xã hội ?
HS:Hình thành tầng lớp địa chủ chiếm đoạt ruộng đất.
GV: Em hãy cho biết sản xuất nông nghiệp giữa Đàng
Trong và Đàng ngoài nơi nào phát triển hơn, nguyên
nhân vì sao?
- Không phát triển
- Nguyên nhân:
+ Do chiến tranh giữa
các thế lực phong
kiến
+ Nhà nước không
quan tâm đến thủy lợi
và đê điều
+ Cường hào ác bá,
chiếm đoạt ruộng đất
công, nông dân mất
ruộng phiêu tán
- Phát triển
- Nguyên nhân:
+ Diện tích không ngừng mở rộng-khai hoang, lập ấp,
+ Điều kiện tự nhiện thuận lợi
*HCĐ2: (16p) Tìm hiểu sự phát triển của nghề thủ
công và buôn bán
GV: Tình hình sx thủ công nghiệp Tkỷ XVII – XVIII
ntn?
HS: Rất phát triển, xuất hiện nhiều làng thủ công nổi
tiếng
GV: Em hãy kể tên những làng thủ công có tiếng ở
nước ta thời xưa và hiện nay mà em biết?
HS: Gốm Thổ Hà <Bắc Giang>
Bát Tràng <Hà Nội, Hải Dương>
Dệt La Khê <Sơn Tây>
Rèn sắt Nho Lâm <Nghệ An>
Đường mía Quảng Nam, nổi tiếng thế giới
GV cho HS quan sát tranh ảnh hình 51 và giảng:
Hai nghề thủ công tiêu biểu nhất thời bấy giờ là gốm
Bát Tràng và Đường Người ta làm 2 câu thơ để ví:
“Ước gì anh lấy được nàng,
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây”.
->Đặc biệt nhiều lái buôn phương Tây khen đường của
nước ta “Tốt nhất trong khu vực”, “là mặt hàng bán
rất chạy, đường rất trắng và mịn hạt, đường phèn thì
tinh khiết, trong suốt.
GV: Nhìn hình ảnh về các sản phẩm gốm em có nhật
xét gì?
2 Sự phát triển của nghề thủ công và buôn bán.
a Thủ công nghiệp:
- Xuất hiện nhiều làng thủ công nổi tiếng (dệt, gốm, rèn sắt, chiếu, đúc đồng, khắc bản in)
b Thương nghiệp:
- Trong nước: buôn bán mở rộng, xuất hiện nhiều chợ, phố
xá, các đô thị
- Ngoài nước: Buôn bán tấp nập, về sau hạn chế ngoại thương
Trang 4HS: Hai chiếc bình rất đẹp, men trắng ngà, hình khối và
đường nét hài hòa cân đối đẹp, được người nước ngoài
ưa chuộng
GV: Nghề thủ công phát triển kéo theo sự phát triển của
nghề nào?
HS: Thương nghiệp
GV: Hoạt động thương nghiệp diễn ra như thế nào? HS: Buôn bán pháp triển, nhất là vùng đồng bằng và
ven biển, phố Hiến, Hội An buôn bán tấp nập với thương nhân Á và châu Âu
GV: Cho hs quan sát các hình ảnh về các đô thị
GV: Việc xuất hiện nhiều chợ chứng tỏ điều gì?
HS: Việc trao đổi, buôn bán hàng hóa rất phát triển GV: Em có nhận xét gì các phố phường thời bấy giờ? HS: Đẹp, rộng, lát gạch, xếp theo hàng buôn bán Phố
phường xếp theo ngành hàng
GV: Kể tên 1 số đô thị ở Đàng Ngoài và Đàng Trong? HS: Ở Đàng Ngoài có Thăng Long (kẻ chợ còn gọi là
kinh kì: Hà Nội)với 36 phố phường, và có Phố Hiến (Hưng Yên) Bây giờ có câu “thứ nhất kinh kì, thứ hai phố hiến”
Ở Đàng Trong có Thanh Hà (Thừa Thiên–Huế), Hội An (Quảng Nam), Gia Định (TPHCM)
GV: Chúa Trịnh, chúa Nguyễn có thái độ ntn trong
việc buôn bán với người nước ngoài?
HS: Ban đầu tạo điều kiện cho thương nhân châu Á,
châu Âu vào buôn bán, mở cửa hàng để nhờ họ mua vũ khí Về sau: hạn chế ngoại thương
GV: Cho HS quan sát hình ảnh về Thăng Long
HS: Đây là cảnh của Thăng Long thấy được phố xá
đông đúc, tấp nập, nhộn nhịp; thuyền bè qua lại đông đúc, thuận lợi và rất gần bờ
(Giáo dục ý thức giữ gìn tôn trọng những địa điểm kinh tế, văn hóa của dân tộc)
GV: Tại sao Hội An trở thành phố cảng lớn nhất Đàng
Trong?
HS: Gần biển thuận lợi buôn bán thuyền bè nước ngoài.
GV: Nêu hiểu biết của em về Hội An ngày nay?
HS:Khu phố cổ Hội An là một quần thể di tích kiến trúc
cổ gồm nhiều công trình nhà ở, hội quán, đình chùa, miếu mạo, giếng cầu, nhà thờ tộc, bến cảng, chợ Ngoài những giá trị văn hóa qua kiến trúc đa dạng, Hội
An còn lưu giữ được nhiều hoạt động văn hóa phi vật thể với các lễ hội văn hóa đang được bảo tồn và phát huy cùng các làng nghề thủ công truyền thống, các món
Trang 5ẩm thực… làm cho Hội An ngày càng trở thành điểm
đến hấp dẫn của du khách thập phương
GV Là người Việt nam chúng ta cần phải biết bảo tồn
văn hoá của dân tộc, đồng thời giới thiệu và quảng bá
tới khách quốc tế về phố cổ Hội An
GV: Vì sao đến giai đoạn sau, chính quyền Trịnh
-Nguyễn chủ trương hạn chế ngoại thương?
HS: Sợ người phương Tây có ý đồ xâm chiếm nước ta.
4.4 Tổng kết : (4p )
GV: Củng cố kiến thức toàn bài
- Đến nửa sau thế kỷ XVIII, do kinh tế nhà nước suy thoái, nhà nước lại hạn chế ngoại thương nên các đô thị không còn giữ được vị trí cũ của mình
- Kinh tế Đàng Trong – Đàng Ngoài khác nhau như thế nào ?
- Đánh dấu các vị trí các làng thủ công nổi tiếng, các đô thị quang trọng ở Đàng Trong và Đàng ngoài ?
4.5 Hướng dẫn học tập: (1p )
- Đối với bài học ở tiết này: Học bài, trả lời các câu hỏi ở SGK
- Đối với bài học ở tiết tiếp theo:
Chuẩn bị Mục II- Bài 23: Kinh tế- văn hóa thế kỉ XVI- XVIII.(tt)
+ Trả lời câu hỏi:
1 Ở thế kỉ XVI-XVII nước ta có những tôn giáo nào?
2 Ai là người viết cuốn từ điển Việt- Bồ- La tinh?
3 Kể tên một vài nhà thơ Nôm nổi tiếng ở thế kỉ XVI-XVIII?