Xiu đã cho Giôn –xi biết chiếc lá cuối cùng chính là bức tranh của họa sĩ già Bơ-men đã bí mật vẽ trong một đêm mưa gió để cứu Giôn-xi , và cụ đã bị chết vì sưng phổi.. Từ sự tóm tắt [r]
Trang 1Lê Thị Bích Ngọc
Tiết 29,30
Văn bản: CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
( nội dung rèn luyện kĩ năng sống)
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức :
- Nhân vật , sự kiện, cốt truyện trong một tp truyện ngắn hiện đại Mĩ
- Lịng cảm thơng , sự sẻ chia giữa những nghệ sĩ nghèo
- Ý nghĩa của tp nghệ thuật vì cuộc sống của con người
2 Kĩ năng :
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để
đọc –hiểu tp
- Phát hiện ,phân tích đặc điểm nổi bật về nghệ thuật kể chuyện của nhà văn
- Cảm nhận được ý nghĩa nhân văn sâu sắc của truyện
3 Thái độ : Giáo dục lịng yêu thương con người.
4 Năng lực HS : cảm nhận, quan sát, tưởng tượng, suy nghĩ, phân tích, vận dụng.
II NỘI DUNG HỌC TẬP
- Hiểu được tấm lịng yêu thương những người nghèo khổ của nhà văn được thể hiện trong truyện
- Thấy được nghệ thuật kể chuyện độc đáo , hấp dẫn của tg O Hen –ri
III CHUẨN BỊ
- Giáo Viên : Giáo án , SGK , SGV , tác phẩm : Chiếc lá cuối cùng
- Học Sinh : Vở bài tập , vở bài soạn
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2 Kiểm tra miệng: (5 phút)
Câu 1 : So sánh 2 nhân vật : Đơn Ki-hơ-tê và Xan-chơ Pan-xa về 2 chi tiết : ngoại hình và
mục đích chuyến đi ? (6 điểm )
Các đặc điểm so
1 Chân dung ngoại
hình
-Gầy gị ,cao lênh khênh - Béo , lùn
2 Mục đích chuyến đi Muốn làm hiệp sĩ lang thang
để trừ quân gian ác, giúp đỡ người lương thiện
Được làm thống đốc cai trị một vài hồn đảo
Câu 2: Từ hai tính cách của 2 nhân vật trong văn bản, giáo dục chúng ta kĩ năng sống nào?
(4đ)
- Con người muốn tốt đẹp khơng được hoang tưởng, thực dụng mà cần tỉnh táo, cao thượng và phải cĩ lí tưởng sống tốt đẹp
3 Tiến trình bài học
Hoạt động 1 :GV giới thiệu(1 phút)
MỘT SỐ BIỂU TƯỢNG CỦA NƯỚC MỸ
Trang 2Phía Tây Oa-Sinh-Tơn tráng lệ
Cĩ phố nhỏ của những người nghệ sĩ
Gặp gỡ nhau trong kiếp sống cơ hàn
Khi thu tàn , tuyết lạnh, giĩ đơng sang
“Gã viêm phổi’ ngênh ngang gieo giơng tố
Và nàng Giơn-xi đâu phải là đối thủ
Nên âm thầm mang thất vọng trong tim
Dây thường xuân trơ trọi đứng im lìm
Buơng từng chiếc lá vàng bên cửa sổ…
………
Chúng ta cùng đi vào bài” Chiếc lá cuối cùng” để tìm
hiểu rõ hơn
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu tác giả, tác
phẩm(6 phút)
Học sinh dựa vào chú thích sách giáo khoa / 89
? Những nét chính về t/g O Hen –ri ?Các tác phẩm
chính của ơng
- O Hen –ri (1862-1910) Nhà văn Mỹ, chuyên viết về
truyện ngắn
- Ơng cĩ lịng thơng cảm đối với người nghèo bất hạnh
- Truyện của ơng thường nhẹ nhàng và tràn đầy tinh
thần nhân đạo cao cả
GV: Nhấn mạn vài nét về nhà văn O Hen –ri và tác
phẩm “ Chiếc lá cuối cùng”.
- O.Hen-ri là một nhà văn trải qua nhiều bất hạnh , lên
ba tuổi mồ cơi mẹ, cha ơng là thầy thuốc
- Thuở nhỏ, ơng khơng được học hành nhiều ;15 tuổi
phải bỏ học đến làm việc tại một hiệu thuốc của chú
ruột, sau đĩ cịn phải làm nhiều nghề khác để kiếm ăn
như nhân viên kế tốn, vẽ tranh, thủ quỹ ngân hàng
- O-Hen ri là một nhà văn chuyên viết truyện ngắn và
sáng tác rất nhiều Các truyện ngắn của ơng lần lượt in
I Tác giả – tác phẩm
1 Tác giả
- O Hen –ri (1862-1910) Nhà văn Mỹ, chuyên viết về truyện ngắn
- Ơng cĩ lịng thơng cảm đối với người nghèo bất hạnh
Trang 3
thành từng tập trong thời gian ơng cịn sống và sau khi
ơng đã qua đời Cĩ thể kể các tập : Bắp cải và vua chúa
(1904), Bốn triệu (1906), Trung tâm miền Tây (1907),
Tiếng nĩi của thành phố (1908), Những sự lựa chọn
(1909)
- Năm 48 tuổi chết vì bệnh lao trong niềm cơ quạnh
- Ơng là cây bút truyện ngắn xuất sắc của nền văn học
Mỹ cuối thế kỉ XIX đầu TK XX
- Năm 1918 Hội nghệ thuật và khoa học lập giải thưởng
văn chương O.Hen-ri để tặng cho những truyện ngắn
hay nhất hằng năm ở Mỹ -> tên tuổi ơng đã trở thành
bất tử
- Các truyện ngắn của ơng rất phong phú, đa dạng về đề
tài nhưng phần lớn hướng vào cuộc sống nghèo khổ, bất
hạnh của người dân Mĩ
- Truyện ngắn của ơng thường tốt lên tinh thần nhân
đạo cao cả, thương yêu con người nghèo khổ, nhiều khi
rất cảm động
- Về nghệ thuật ơng thường sử dụng kiểu đảo lộn tình
tiết 2 lần một cách đột ngột, bất ngờ
? Vị trí của đoạn trích
Vị trí đọan trích:
“Chiếc lá cuối cùng” là một truyện ngắn đặc sắc về đề
tài , câu chuyện hướng tới miêu tả cuộc sống khốn khổ
của các nghệ sĩ nghèo trong xã hội Mỹ cuối thế kỷ XIX
Đoạn trích học là phần cuối truyện ngắn “Chiếc lá cuối
cùng”
- Văn bản này trích phần cuối truyện “Chiếc lá cuối
cùng.”
Giáo viên : đề tài chủ yếu của nhà văn :cuộc sống
nghèo khổ , bất hạnh của người dân Mỹ
Hoạt động 3 : HD đọc – tìm hiểu chung(10 phút)
GV tĩm tắt phần lược bỏ của tác phẩm.
GV hướng dẫn học sinh đọc đoạn trích: Chú ý phân
biệt lời kể , tả của tác giả với lời nĩi trực tiếp của các
nhân vật Đoạn cuối truyện , lời kể của Xiu về cái chết
của cụ Bơ-men cần đọc với giọng rưng rưng , cảm động
nghẹn ngào
Gv hướng dẫn HS đọc – GV đọc mẫu- Gọi 2 HS đọc
tiếp
? Hãy tĩm tắt văn bản trên bằng vài câu ngắn gọn
- Giơn –xi ốm nặng và nằm đợi chiếc lá cuối cùng của
cây thường xuân bên cửa sổ rụng , khi đĩ cơ sẽ chết
.Nhưng qua một buổi sáng và một đêm mưa giĩ phũ
2.Tác phẩm
- Văn bản này trích phần cuối truyện “Chiếc lá cuối cùng.”
II Đọc- tìm hiểu chung
1 Đọc – kể tĩm tắt
Trang 4
phàng , chiếc lá cuối cùng vẫn khơng rụng Điều đĩ
khiến Giơn-xi thĩat khỏi ý nghĩ về cái chết
Xiu đã cho Giơn –xi biết chiếc lá cuối cùng chính
là bức tranh của họa sĩ già Bơ-men đã bí mật vẽ trong
một đêm mưa giĩ để cứu Giơn-xi , và cụ đã bị chết vì
sưng phổi
? Từ sự tĩm tắt trên, hãy xác định nhân vật chính của
truyện
- Nhân vật chính : Giơn- xi
? Truyện được viết theo trình tự nào
- Trình tự thời gian và sự việc tiếp nối
GV giải thích một số từ khĩ cho học sinh hiểu.
- Thường xuân: Một lồi cây dây leo , bám vào tường
gạch , lá rụng về mùa đơng
- Bộ: đơn vị đo chiều dài hay dùng ở Anh và Mĩ, bằng
0,3048m
- Chuyến đi xa xơi bí ẩn: ý nĩi là chết
- Vịnh Na-plơ: Vịnh đẹp nổi tiếng ở bờ biển I-ta-li-a
- Kiệt tác:Tác phẩm nghệ thuật đặc sắc
? Hãy tách văn bản theo các phần nội dung liên quan
đến nhân vật chính này
- Gồm 3 phần:
+ Phần 1: Từ đầu…Hà Lan-> Giơn – xi đợi chết
+ Phần 2: Tiếp theo…vịnh Nap lơ-> Giơn – xi vượt qua
cái chết
+ Phần 3: cịn lại-> Bí mật của chiếc lá
? Văn bản đã sử dụng những phương thức biểu đạt nào?
Phương thức chủ đạo nào làm nên sức hấp dẫn của tác
phẩm
- Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Tự sự là phương thức chủ đạo
Hoạt động 4 : HD tìm hiểu tác phẩm(5 phút)
GV cho HS chú ý đoạn 1
? Trong đoạn trích ,em thấy Giơn-xi đang ở trong tình
trạng như thế nào
- Lâm bệnh trầm trọng( bị sưng phổi nặng), họa sĩ
nghèo
? Tình trạng ấy khiến cơ hoạ sĩ trẻ này cĩ tâm trạng gì
- Chán nản , mệt mỏi, tuyệt vọng
? Nhìn cây thường xuân rụng lá thì Giơn- xi cĩ suy nghĩ
như thế nào
- “Khi chiếc lá …rụng …cơ sẽ chết”
? Suy nghĩ của Giơn-xi : khi chiếc lá cuối cùng rụng thì
cùng lúc đĩ cơ sẽ chết ! nĩi lên điều gì
2 Giải thích từ khĩ
3 Bố cục: 3 phần
4 Phương thức biểu đạt
- Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Tự sự là phương thức chủ đạo
III Phân tích văn bản
1 Cảnh ngộ và tâm trạng của Giơn- xi
- Bệnh tật, nghèo khổ khiến
Giơn-xi chán nản, thẩn thờ, mệt mỏi, tuyệt vọng
Trang 5- Chán sống , thiếu nghị lực
? Chi tiết trên cho em biết điều gì về Giôn – xi
- Yếu đuối, đáng trách
? Khi trời vừa hửng sáng thì Giôn-xi lại ra lệnh kéo
mành lên Hành động đó thể hiện tâm trạng gì của cô ?
Có phải cô là người tàn nhẫn
- Giôn-xi là người tàn nhẫn , lạnh lùng , thờ ơ với
chính bản thân mình , với cuộc sống đang tắt dần trong
cơ thể mình Tàn nhẫn , thờ ơ , chán chường k phải là
bản tính của cô mà do bệnh nặng, do thiếu nghị lực gây
nên Cô sẵn sàng đón đợi lúc mình lìa đời như chiếc lá
cuối cùng lìa cành
? Nhưng qua đêm mưa gió, chiếc lá vẫn hiên ngang
bám trụ, tâm trạng của cô lúc này ra sao ? Tìm dẫn
chứng để chứng minh
- Cô muốn sống
- Vì Giôn-xi rất ngạc nhiên khi chiếc lá không rụng
Cô nằm im nhìn chiếc lá hồi lâu Rồi gọi Xiu quấy món
cháo gà, rồi muốn uông chút rựơu, rồi đến chiều lại
muốn vẽ vịnh Naplơ
Vậy nguyên nhân làm cho Giôn-xi khỏi bệnh là gì ?
? Theo em, vì sao một con người có thể vượt lên cái
chết chỉ vì một chiếc lá mỏng manh vẫn còn sống ở trên
cây
- Giôn-xi khỏi bệnh chủ yếu không phải vì tác dụng
của thuốc men , hay sự chăm sóc tận tình của bạn mà
chính từ tâm trạng hồi sinh , cái ý định muốn sống cứ
mạnh dần ,ấm dần trong cơ thể và tâm hồn cô.Nhưng
cái quyết định cho sự thay đổi tâm trạng đó là sự khâm
phục sự gan góc , kiên cường của chiếc lá Chiếc lá
mỏng manh mà lầm lì chống chọi với gió tuyết, với
thiên nhiên khắc nghiệt , bám lấy dây leo, bám lấy cuộc
sống , nhất định không chịu rụng thật khác xa và trái
ngược với ý định buôn xuôi , chán sống, muốn chết của
mình Sự sống dẻo dai, bền bỉ của lá có thể kích thích
tình yêu sự sống của con người
? Vậy chiếc lá cuối cùng giúp Giôn-xi lấy lại điều gì đã
mất trước đây
- Nghị lực và tình yêu
? Tại sao khi nghe Xiu kể chuyện về cái chết của cụ
Bơ-men, tác giả không để cho Giôn-xi có thái độ gì
- Tg để cho Giôn –xi im lặng , cho sự cảm động thật sâu
xa , thấm thía , thấm vào tâm hồn cô và cả tâm hồn
người đọc Kết thúc như vậy truyện sẽ có dư âm , để lại
trong lòng người đọc nhiều suy nghĩ vả những dự đoán
? Qua phân tích , em có nhận xét về nhân vật Giôn-xi
Giáo viên : trong lúc tâm trạng của người tuyệt vọng
nhất cũng chính là họ cần tia hy vọng, nếu cho họ tia hy
vọng họ sẽ có nghị lực vượt qua tất cả
TIẾT 2
Hoạt động 4: Phân tích văn bản (tt) (40 phút)
- Cuối cùng Giôn- xi đã vượt qua cái chết
=> Đó là sức mạnh của nghị lực; của nghệ thuật
2.Hình tượng người nghệ sĩ giàu tình yêu thương
a Cụ Bơ- men
- Là một hoạ sĩ nghèo , ngoài 60
Trang 6? Bằng hiểu biết của mình , em hãy giới thiệu về cụ Bơ
–men
- Là một hoạ sĩ nghèo , ngoài 60 tuổi
- Kiếm sống bằng cách ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ
trẻ
- Suốt đời mơ ước một kiệt tác
? Khi nghe Xiu kể về Giôn -xi, và khi lên giường bệnh
thăm cô,cụ Bơ-men có thái độ như thế nào
- Sợ sệt ngó ra ngoài cửa
? Thái độ sợ sệt ngó ra ngoài cửa cho thấy tình cảm của
ông đ/v Giôn –xi ntn
- Yêu thương , lo lắng
? Cụ Bơ-men và Xiu nhìn nhau chẳng nói năng gì ,
nhưng có lẽ trong thâm tâm cụ đang nghĩ đến cách vẽ
chiếc lá cuối cùng để cứu sống Giôn -xi Hãy cho biết
cụ vẽ chiếc lá bằng cách nào
- Lẳng lặng vẽ chiếc lá trong đêm mưa tuyết
? Người hoạ sĩ già ấy đã phải trả giá ntn cho bức vẽ
chiếc lá cuối cùng của mình
- Mạng sống Sau một đêm mưa bão , người ta đã tìm
thấy chiếc đèn bão vẫn còn thắp sáng và một chiếc
thang đã bị lôi ra khỏi chỗ để của nó …
? Xiu có biết việc cụ làm không? Tại sao người kể
truyện lại bỏ qua chi tiết này
- Để tạo bất ngờ cho Giôn –xi và để gây hứng thú bất
ngờ cho người đọc
? Vì sao tác phẩm chiếc lá cuối cùng của cụ Bơ-men
được gọi là một kiệt tác
- Trước hết vì lá vẽ rất giống lá thật Tuy nhiên , nếu tác
phẩm chỉ giống như thật thì không gọi là kiệt tác chiếc
lá ra đời trong một điều kiện khắc nghiệt và nó đã đem
lại sự sống cho Giôn-xi Chiếc lá ấy không chỉ được vẽ
bằng bút lông , bột màu mà bằng cả tình thương bao la
và lòng hy sinh cao thượng Cụ Bơ –men đã đổi mạng
sống của mình cho Giôn-xi Sự hy sinh thầm lặng ấy
cứu sống được một con người và để lại cho đời biết bao
niềm trân trọng , kính yêu
tuổi Kiếm sống bằng cách ngồi làm mẫu vẽ cho các hoạ sĩ trẻ .Suốt đời mơ ước một kiệt tác
- Tấm lòng của cụ đối với
Giôn-xi : + Yêu thương , lo lắng
+ Lẳng lặng vẽ chiếc lá trong đêm mưa tuyết
- Chiếc lá là kiệt tác của cụ Bơ - men
Trang 7? Cụ đã chết vì lí do gì.
- Cụ bị viêm phổi nặng vì đã chết vì sưng phổi
? Qua đĩ em cĩ nhận xét gì về họa sĩ Bơ – men
- Tốt bụng, giàu tình thương, hi sinh cao thượng
GDKNS: Em học được điều gì ở cụ Bơ-men và Xiu?
- Tấm lịng thương người dù đĩ khơng phải là người
thân của mình
LH tục ngữ- ca dao VN
- Thương người như thể thương thân
- Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng
Gv bình: Sự cao thượng, quên mình vì người khác của
cụ Bơ –men đã cứu sống được một con người Đĩ chính
là tấm lịng nhân đạo mà O Hen –ri muốn thể hiện
GV chuyển : Bên cạnh lịng nhân hậu, sự hy sinh cao
thượng của cụ Bơ-men thì gần gũi với Giơn-xi nhất là
Xiu
?Tìm những chi tiết thể hiện tình cảm của nhân vật Xiu
đối với Giơn-xi
- Quan tâm , chăm sĩc , động viên Giơn-xi
- Lo sợ khi thấy chỉ cịn vài chiếc lá thường xuân bám
lên tường
- Kéo mành mành một cách nặng nề “ Em thân yêu , chị
sẽ làm gì đây ?”
? Qua những chi tiết ấy em cĩ nhận xét gì về nhân vật
này
- Thương yêu và hết lịng vì bạn
Giáo viên : mặc dù những hoạ sĩ nghèo về vật chất
nhưng họ giàu cĩ về tình yêu thương giữa những con
người
? Sáng hơm sau, khi kéo mành lên , Xiu cĩ biết chiếc lá
cuối cùng là lá vẽ hay khơng
- Chính Xiu cũng ngạc nhiên vì sau một đêm mưa giĩ ,
chiếc lá cuối cùng cịn dai dẳng bám trên cành như thế
sau cả một đêm mưa giĩ phủ phàng , khơng biết đĩ chỉ
là chiếc lá vẽ và tâm trạng lo lắng vẫn đeo đẳng Xiu
cho tới khi cơ biết sự thật
? Vì sao tác giả khơng để cho cụ Bơmen cho Xiu biết ý
định về chiếc lá
- Truyện sẽ kém hay vì Xiu khơng bị bất ngờ và người
đọc khơng được thưởng thức cả đoạn văn nĩi lên tâm
trạng lo lắng , thấm đượm tình người của cơ
? Vậy Xiu biết rõ sự thật từ lúc nào ? Vì sao em biết
- Tg khơng nĩi rõ là Xiu biết được chiếc lá ngồi cửa là
lá giả từ lúc nào Chỉ biết hửng sáng hơm sau, khi kéo
- Cụ chết vì bị sưng phổi
=> Tấm lịng hi sinh cao thượng, quên mình vì người khác
b Nhân vật Xiu
- Lo sợ khi nhìn những chiếc lá thường xuân rụng dần
- Thương yêu và hết lịng vì bạn
Trang 8mành lên, Giôn-xi càng ngạc nhiên hơn vì chiếc lá kì lạ
,gan lì vẫn chưa rụng , thì Xiu đã không có thái độ gì
.Có thể cô đã biết đó là chiếc lá giả ngay trong ngày đầu
tiên , bởi chẳng có chiếc lá thật nào chịu nổi thời tiết
mùa đông khắc nghiệt khi mưa vẫn lạnh lẽo rơi dai
dẳng cùng với tuyết , gió bất ào ào đập mạnh vào cử sổ
suốt đêm Nhưng vì để cứu bạn nên Xiu đã k nói ra Chỉ
có điều chưa chắc chắn cô đã biết cụ Bơ-men chính là
tg của bức tranh kiệt tác đó
? Tại sao t/g lại để cho Xiu kể lại câu chuyện về cái
chết và nguyên nhân dẫn đến cái chết của cụ Bơ-men?
Qua đó người đọc có thể thấy rõ hơn phẩm chất gì của
cô hoạ sĩ trẻ này ?
- Không tả trực tiếp cái chết của cụ Bơ-men trong bệnh
viện mà gián tiếp qua lời kể , lời báo tin của Xiu Cách
bố trí tình tiết và kết truyện kiểu này có tác dụng không
chỉ làm cho câu chuyện diễn ra một cách tự nhiên mà
còn góp phần bộc lộ rõ hơn phẩm chất của Xiu , kính
phục , nhớ tiếc cụ hoạ sĩ và hết lòng với bạn
Hoạt Động 3 : Tổng Kết (5 phút)
? Nghệ thuật hấp dẫn của truyện là gì? Tác dụng của
hai lần đảo ngược tình huống đó
- Dàn dựng cốt truyện chu đáo, các tình tiết được sắp
xếp tạo nên hứng thú đối với người đọc
- Nghệ thuật kể chuyện đảo ngược tình huống hai lần
tạo nên sức hấp dẫn cho thiên truyện
+ Giôn – xi đau nặng( bệnh phổi)-> Thoát chết- sống
yếu đuối
+ Cụ Bơ – men khỏe mạnh-> Sưng phổi, chết
? Nêu ý nghĩa của văn bản
- Chiếc lá cuối cùng là câu chuyện cảm động về tinh
thần yêu thương giữa những người nghệ sĩ nghèo Qua
đó , tác giả thể hiện quan niệm của mình về mục đích
của sáng tạo nghệ thuật
? Ý nghĩa của tác phẩm nghệ thuật chân chính trong tác
phẩm là gì
- Nghệ thuật chân chính xuất phát từ tình yêu thương
con người, là nghệ thuật vì con người
HS đọc ghi nhớ /sgk / 90.
THVB : Cây bút thần (lớp 6)
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Dàn dựng cốt truyện chu đáo,
các tình tiết được sắp xếp tạo nên hứng thú đối với người đọc
- Nghệ thuật kể chuyện đảo ngược tình huống hai lần tạo nên sức hấp dẫn cho thiên truyện
2 Ý nghĩa truyện
- Chiếc lá cuối cùng là câu chuyện cảm động về tinh thần yêu thương giữa những người nghệ sĩ nghèo
- Nghệ thuật chân chính xuất phát
từ tình yêu thương con người, là nghệ thuật vì con người
* Ghi nhớ: SGK/90
4 Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức) (4 phút)
? Vì sao tác phẩm chiếc lá cuối cùng của cụ Bơ-men được gọi là một kiệt tác
- Chiếc lá vẽ y như thật
- Chiếc lá đã cứu sống được Giôn-xi
- Chiếc lá được vẽ bằng tình thương bao la và sự hi sinh cao thượng
- Chiếc lá được vẽ trong hoàn cảnh đặc biệt
5 Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà ) (3 phút)
* Đối với bài học ở tiết học này
- Về nhà học bài , học ghi nhớ , đọc và tóm tắt lại văn bản
Trang 9* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo
- Chuẩn bị “ Chương tình địa phương (phần Tiếng Việt)”
+ Tìm từ địa phương và từ toàn dân tương ứng
+ Sưu tầm những câu thơ, ca dao chỉ quan hệ ruột thịt ở địa phương
V PHỤ LỤC : Tư liệu