Báo chí với vấn đề bảo hiểm xã hội

Quan điểm xuyên suốt của Đảng ta trong xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Dương Văn Thắng

Báo chí với vấn đề bảo hiểm xã hội

Luận văn Thạc sĩ Truyền thông đại chúng

Mã số: 60 32 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Xuân Sơn

Hà Nội - 2008

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ASXH: An sinh xã hội BHXH: Bảo hiểm xã hội BHYT: Bảo hiểm y tế CNXH: Chủ nghĩa xã hội ILO: Tổ chức Lao động quốc tế WTO: Tổ chức Thương mại thế giới

MỤC LỤC

Trang

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11

1.1 Cơ sở lý luận về thông tin báo chí 11

1.1.1 Khái niệm thông tin, thông tin báo chí 11

1.1.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin báo chí 16

1.1.3 Nâng cao chất lượng thông tin báo chí 19

1.2 Cơ sở lý luận về Bảo hiểm xã hội 23

1.2.1.Sự cần thiết khách quan của Bảo hiểm xã hội 23

1.2.2 Khái niệm, bản chất, đặc trưng của Bảo hiểm xã hội 26

1.2.2.1 Khái niệm Bảo hiểm xã hội: 26

1.2.2.2 Bản chất của Bảo hiểm xã hội 30

1.2.2.3 Đặc trưng cơ bản của Bảo hiểm xã hội 31

1.2.3 Bảo hiểm xã hội trong hệ thống An sinh xã hội 32

1.2.4 Một số quan điểm về Bảo hiểm xã hội trên thế giới

1.2.5 Sự ra đời và phát triển Bảo hiểm xã hội ở nước ta 36

1.3 Mối quan hệ giữa Báo chí với Bảo hiểm xã hội 38

1.3.1 Vai trò của Báo chí trong đời sống xã hội 38

1.3.2 Vai trò của Báo chí đối với việc tuyên truyền

về Bảo hiểm xã hội ở nước ta 40

1.4 Phương hướng phát triển Bảo hiểm xã hội ở nước ta 44

1.5 Lý do cần tăng cường công tác thông tin tuyên truyền

Tiểu kết Chương 1 51

Chương 2: THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI

TRÊN BÁO CHÍ (qua khảo sát báo Nhân dân, Lao động,

Sức khoẻ & Đời sống năm 2006 -2007 ) 51

2.1 Tổng quan về 3 tờ báo Nhân Dân, Lao Động

2.1.3 Báo Sức khoẻ và Đời sống 52

2.2 Nội dung thông tin về Bảo hiểm xã hội thể hiện

trên 3 tờ báo Nhân Dân, Lao Động, Sức khoẻ & Đời sống 53

2.2.1 Định hướng dư luận về chính sách Bảo hiểm xã hội 53

2.1.2 Tham gia xây dựng Luật Bảo hiểm xã hội 64

2.1.3 Phát hiện, đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách

2.1.4 Phổ biến chế độ, chính sách Bảo hiểm xã hội 76

2.1.5 Giám sát, bảo vệ quyền lợi bảo hiểm xã hội

2.1.6 Phê bình, đấu tranh chống tiêu cực trong hoạt động

2.1.7 Thông tin các mặt hoạt động Bảo hiểm xã hội 96

2.3 Một số số liệu thống kê khảo sát 98

2.3.1 Số lượng tác phẩm và nhóm thông tin phản ánh

về Bảo hiểm xã hội trên 3 tờ báo 99

2.3.2 Vị trí tác phẩm về đề tài Bảo hiểm xã hội trên mặt báo 100

2.3.3 Nhóm thông tin theo các chủ đề về Bảo hiểm xã hội trên báo101

2.4 Hình thức thông tin về Bảo hiểm xã hội trên 3 tờ báo

Nhân Dân, Lao Động, Sức khoẻ & Đời sống 103

2.4.1 Nhóm thể loại thường dùng để chuyển tải

thông tin Bảo hiểm xã hôi 103

2.4.2 Những đặc điểm ngôn từ được sử dụng

trong thông tin về Bảo hiểm xã hội 104

2.5.Dư luận xã hội đối với các thông tin về Bảo hiểm xã hội

Chương 3 : GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG THÔNG TIN

BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN BÁO CHÍ 110

3.2 Nguyên tắc lựa chọn giải pháp 110

3.2.1 Nguyên tắc tính kế thừa 110

3.2.2 Nguyên tắc tính phù hợp 110

3.2.3 Nguyên tắc tính khả thi 111

3.2.4 Nguyên tắc tính thực tiễn 111

3.1.5 Nguyên tắc tính hiệu quả 111

3.2.1 Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác thông tin

3.2.3 Nâng cao năng lực cán bộ tổ chức thực hiện

công tác thông tin tuyên truyền về Bảo hiểm xã hội 116

3.2.4 Nâng cao chất lượng nội dung thông tin Bảo hiểm xã hội 118

3.2.5.Nâng cao chất lượng hình thức thông tin

về đề tài Bảo hiểm xã hội 121

3.2.6 Giải pháp về điều kiện thực hiện 125

Danh mục tài liệu tham khảo 131

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong một xã hội hiện đại văn minh, sự phát triển của một quốc gia không chỉ thuần tuý được đánh giá trên cơ sở sự phát triển kinh tế mà còn căn cứ vào cách thức mà quốc gia đó "đối xử" với công dân của mình Một trong những hình thức cơ bản thể hiện sự chăm sóc của Nhà nước đối với công dân của mình

đó chính là hệ thống các chính sách xã hội Hay nói một cách khác, ngày nay, chính sách xã hội là một trong những nhân tố cơ bản thể hiện cho sự văn minh và phát triển của quốc gia

Quan điểm xuyên suốt của Đảng ta trong xây dựng thể chế kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước

mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"; thực hiện tiến bộ và công bằng

xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển; phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa, y tế, giáo dục, bảo vệ và cải thiện môi trường; kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh , giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con người Cương lĩnh của Đảng đã chỉ

rõ: "Chính sách xã hội đúng đắn vì hạnh phúc con người là động lực to lớn phát

huy sức sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội"[17,

tr.321] Với tư cách là một bộ phận cơ bản của chính sách xã hội, chính sách BHXH có vai trò quan trọng, là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, có trách nhiệm chăm lo cuộc sống, sức khoẻ của người dân trong cộng đồng

Lịch sử ra đời và phát triển của BHXH (bao hàm cả BHYT) cho thấy mối quan hệ mật thiết giữa BHXH với quá trình phát triển xã hội Quá trình công nghiệp hóa vào thế kỷ 18 đã dẫn đến việc hình thành và phát triển hệ thống BHXH ở các nước trên thế giới BHXH dần dần trở thành một trụ cột cơ bản của

hệ thống an sinh xã hội và được tất cả các nước thừa nhận là một trong những

quyền cơ bản của con người

Ở nước ta, BHXH được coi là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội, ngày càng khẳng định vị trí vai trò quan trọng, một công cụ đắc lực của Nhà nước nhằm mục đích chăm lo, bảo vệ và phát triển con người, bảo đảm ổn định chính trị, an toàn xã hội, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới đã đặt ra những yêu cầu mới cao hơn đối

với chính sách BHXH ở nước ta Đại hội X của Đảng đã đặt ra nhiệm vụ: "Xây

dựng hệ thống an sinh xã hội đa dạng; phát triển mạnh hệ thống BHXH, BHYT, tiến tới BHYT toàn dân" Đồng thời yêu cầu phải: "Đổi mới hệ thống BHXH, đa dạng hóa hình thức bảo hiểm phù hợp với kinh tế thị trường; xây dựng chế độ bảo hiểm thất nghiệp "

Là một chính sách xã hội lớn của Đảng và Nhà nước ta, với bản chất nhân

ái, nhân văn, vì con người, vì sự tiến bộ và công bằng xã hội, BHXH là nguồn đề tài rộng lớn, phù hợp với nguyên tắc hoạt động và nhiệm vụ chính trị của báo chí cách mạng Nhờ có báo chí thông tin, xã hội từng bước nâng cao nhận thức, hiểu biết, cảm thông, chia sẻ và đồng tình ủng hộ chính sách BHXH Tác động tích cực của thông tin báo chí là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của chính sách BHXH, đóng góp tích cực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, cũng như sự phát triển nhanh chóng của các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, thông tin báo chí đã trở thành một lực lượng vô cùng quan trọng trong xã hội ngày nay Nó làm thay đổi diện mạo cuộc sống hiện đại, ảnh hưởng đến chất lượng sống, lối sống của từng con người, tác động đến tất cả các khía cạnh, bình diện của xã hội

và cả tự nhiên xét theo nghĩa rộng

Đất nước ta bước vào thời kỳ mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đã đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác thông tin tuyên truyền về BHXH Đòi hỏi cần có sự nghiên cứu sâu sắc hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn giữa báo chí với vấn đề BHXH, nhằm đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin về BHXH, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn

Với lý do trên, chúng tôi chọn nội dung nghiên cứu "Báo chí với vấn đề

BHXH"

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu về BHXH ở nước ta còn khá mới mẻ Hiện tại, một số trường đại học như Lao động xã hội, Công đoàn mới đưa chuyên ngành BHXH vào giảng dạy Trường đại học Kinh tế quốc dân, Học viện Tài chính mới sơ khai bộ môn BHXH trong chuyên ngành kinh tế bảo hiểm Ngay tại Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ của BHXH Việt Nam cũng còn đang nghiên cứu xây dựng giáo trình giảng dạy, bồi dưỡng về BHXH cho cán bộ, công chức trong ngành

Về Báo chí truyền thông, năm 2006, tại Khoa Báo chí của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội mới chỉ có một Luận văn Thạc sĩ Báo chí của Nguyễn Thị Thu Hương với Đề tài: “Báo chí với vấn đề An sinh xã hội”, nghiên cứu về mối quan hệ của báo chí với các vấn đề an sinh xã hội nói chung, trong đó vấn đề BHXH được đề cập rất ít Còn trước đó có một vài khoá luận tốt nghiệp cử nhân báo chí nghiên cứu về mối quan hệ của Báo chí với vấn đề BHYT, một trong những lĩnh vực hẹp của BHXH

Tóm lại, về mối quan hệ giữa Báo chí và BHXH từ trước đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống vấn đề mà Đề tài của chúng tôi quan tâm Do đó, Đề tài nghiên cứu mối quan hệ giữa Báo chí và vấn

đề BHXH là độc lập, không trùng lặp với các nghiên cứu trước đây Tuy nhiên,

do tính chất bao trùm, rộng lớn của lĩnh vực truyền thông báo chí và tính trụ cột của BHXH trong hệ thống an sinh xã hội, nên trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi tham khảo thêm kết quả các nghiên cứu và có những đề xuất mới, phù hợp với yêu cầu thực tiễn đang đặt ra

Trong quá trình nghiên cứu, nguồn tư liệu trong nước để tham khảo không nhiều, chủ yếu chúng tôi thu thập được qua các tài liệu về BHXH nước ngoài, các văn bản, chính sách của Nhà nước và kết quả khảo sát trên các tờ báo nói chung và 3 tờ Báo Nhân Dân, Lao động và Sức khoẻ và Đời sống

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích:

- Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và mối quan hệ giữa BHXH và Báo chí, kết hợp với khảo sát thực tiễn thông tin về BHXH trên báo chí, Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin về lĩnh vực này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ:

Để đạt mục đích trên, Luận văn tập trung làm rõ những nội dung chủ yếu sau đây:

- Trình bày một cách có hệ thống cơ sở lý luận về thông tin báo chí và BHXH; mối quan hệ giữa Báo chí với vấn đề BHXH

- Đánh giá thực trạng thông tin về BHXH trên báo chí, làm cơ sở cho việc nghiên cứu xây dựng giải pháp phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế

- Xây dựng những nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng thông tin về BHXH trên báo chí, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đang đặt ra

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn

- Mở ra một hướng nghiên cứu về lĩnh vực truyền thông BHXH, nhằm góp

phần thực hiện tốt định hướng của Đảng: "Mở rộng BHXH cho mọi người lao

động và tiến tới BHYT toàn dân"

- Qua việc nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn, Luận văn là một tài liệu tham khảo, góp phần vào hệ thống tư liệu khoa học về báo chí truyền thông, nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập về báo chí hiện nay

- Luận văn cũng mở ra một hướng nghiên cứu, tiếp cận đối với lý luận và thực hành báo chí truyền thông hiện đại nói chung, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông của báo chí trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là thông tin của 3 tờ báo về bảo hiểm xã hội

5.2 Phạm vi nghiên cứu:

BHXH là một chính sách xã hội lớn của Đảng và nhà nước, công tác tuyên truyền cổ động cho lĩnh vực này là nhiệm vụ thường xuyên của các phương tiện thông tin đại chúng, trong khuôn khổ Luận văn, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu thông tin về BHXH được thể hiện trên 3 tờ báo Nhân Dân, Lao động, Sức khoẻ và Đời sống trong hai năm 2006 và 2007 Đây là những tờ báo có đặc thù liên quan nhiều đến hoạt động BHXH

6 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về BHXH và sự nghiệp thông tin đại chúng

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận, khảo sát thực tiễn kết hợp với các phương pháp lịch sử, lôgíc, thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, lấy ý kiến chuyên gia… để làm sáng tỏ vấn đề

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phần nội dung của Luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng thông tin về Bảo hiểm xã hội trên báo chí

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng thông tin Bảo hiểm xã hội trên báo

chí

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 A.A.Chertưchơnưi (2004), Các thể loại báo chí, Nxb Thông tấn, Hà Nội

2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Chỉ thị số

15 - CT/TW của Bộ Chính trị, ngày 26/6/1997 "Về tăng cường lãnh đạo

thực hiện các chế độ BHXH".

3 Ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương, Hội Nhà báo Việt Nam (2004), Tư

tưởng Hồ Chí Minh về Báo chí cách mạng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

4 Ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương, Bộ Văn hoá - Thông tin (1997),

Tiếp tục đổi mới và tăng cường lãnh đạo Báo chí xuất bản (Kỷ yếu Hội

nghị Báo chí, xuất bản toàn quốc), Hà Nội

5 Ban Cán sự Đảng BHXH Việt Nam (2005), Công văn số 20, ngày

21/4/2005 của đề nghị các Tỉnh uỷ, Thành uỷ quan tâm trong công tác

lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện Nghị quyết số 46/NQ - TW ngày 23/2/2005 của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới

6 Ban Cán sự BHXH Việt Nam (2007), Chương trình hành động của thực

hiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng, Tạp chí BHXH số 10/2007.

7 Ban Tuyên truyền BHXH Việt Nam (2007), Báo cáo tổng kết năm 2007,

phương hướng nhiệm vụ năm 2008

8 Bảo hiểm y tế Việt Nam (2002), Quá trình hình thành và phát triển Bảo

hiểm y tế Việt Nam, Nxb Hà Nội.

9 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2005), Kỷ yếu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam

10 năm xây dựng và phát triển (1995 - 2005)

10 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2007), Kỷ yếu Hội thảo quốc gia BHXH trong

tiến trình hội nhập

11 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2006), Báo cáo Sơ kết công tác tuyên truyền

giai đoạn 2003 - 2005 và phương hướng nhiệm vụ trong thời gian tới

12 Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (1994), Công ước của Tổ chức Lao

động quốc tế

13 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2004), Giáo trình Triết học Mác - Lênin, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

14 Lê Thanh Bình (2004), Quản lý và phát triển báo chí - xuất bản, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

15 Hoàng Đình Cúc, Đức Dũng (2007), Những vấn đề của báo chí hiện đại,

Nxb lý luận chính trị, Hà Nội

16 Đức Dũng (1998), Các thể ký báo chí, NXb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội

17 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới

(khóa VI, VII, VIII, IX), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

18 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

19 Hà Minh Đức (chủ biên) (1997), Báo chí những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

20 E.P.Prôkhôrốp (2004), Cơ sở lý luận của báo chí, Nxb Thông tấn, Hà Nội

21 Khoa Báo chí, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền (1998), Nhà báo bí

quyết kỹ năng - nghề nghiệp, Nxb Lao động

22 Hội Nhà báo Việt Nam (1992, Nghề nghiệp và công việc của nhà báo

23 Đỗ Xuân Hà (1997), Báo chí với thông tin quốc tế, Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia Hà Nội

24 Vũ Quang Hào (2001), Ngôn ngữ báo chí, Nhà xuất bản Đại học Quốc

gia Hà Nội

25 Lê Thị Duy Hoa (1999), Tạp chí Triết học, số 01 (107)