Trong giờ học trước, cô đã chia nhóm và yêu cầu các con về nhà tìm hiểu về cảm nghĩ của tác giả về nguồn gốc cốm, về giá trị cốm và về cách thưởng thức cốm.. Cô mời phần trình bày của nh[r]
Trang 1Tiết 58:
một thứ quà của lúa non: Cốm
Thạch Lam
-I MỤC TIấU
1 Kiến thức:
- Trỡnh bày được đụi nột về tỏc giả Thạch Lam
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nột đẹp văn húa truyền thống của Hà Nội trong mún quà độc đỏo, giản dị: cốm
- Thấy và chỉ ra được sự tinh tế, nhẹ nhàng mà sõu sắc trong lối văn tựy bỳt của Thạch Lam
2 Kĩ năng
- Rốn kĩ năng đọc hiểu văn bản văn xuụi trữ tỡnh
3 Thái độ:
- Giỏo dục HS lũng yờu quờ hương đất nước; tự hào, trõn trọng nột đẹp đặc sắc của nền văn húa cổ truyền dõn tộc
- Cú suy nghĩ tớch cực về lối sống đẹp, cú văn húa
4 Định hướng phỏt triển năng lực: Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực cảm thụ thẩm
mĩ, năng lực sỏng tạo, năng lực hợp tỏc, năng lực giao tiếp tiếng Việt…
B CHUẨN BỊ
1 Giỏo viờn: Soạn bài, bảng phụ, tranh ảnh, tài liệu
2 HS: Đọc và soạn bài theo hệ thống cõu hỏi của giỏo viờn cung cấp; Đọc thờm cỏc tư liệu
về Thạch Lam và tỏc phẩm Hà Nội băm sỏu phố phường.
C TIẾN TRèNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
1 Ổn định tổ chức lớp: 1’
2 Kiểm tra bài cũ: trong quỏ trỡnh học
3 Tiến trỡnh dạy học
HS
Nội dung cần đạt
Phỏt triển năng lực
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (2’)
GV cho HS xem clip: Mựa thu Hà Nội và
cốm (trờn nền nhạc Nhớ mựa thu Hà Nội)
Cỏc em ạ! Mựa thu HN khụng chỉ đẹp với
hương hoa sữa, với lỏ vàng bay, mà cứ mỗi
độ thu về, HN lại ngọt ngào hương cốm Từ
lõu, cốm đó trở thành một thức quà đặc trưng
cho hồn đất Thăng Long văn hiến Hạt cốm
dẻo thơm, vị ngọt thanh dịu như dũng sữa
thiờng của mẹ Cốm mang trong mỡnh một
hương vị riờng đó ngàn năm của mựa thu HN
Để hiểu rừ hơn về Cốm và những tõm tư,
tỡnh cản của tỏc giả Thạch Lam dành cho
Xem clip:
Trang 2cốm, cụ cựng cỏc con đi tỡm hiểu tiết 58 Một
thứ quà của lỳa non: Cốm.
HOẠT ĐỘNG HèNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (35’)
Ở tiết học trước, cụ đó hướng dẫn cỏc em
chuẩn bị bài ở nhà với yờu cầu:
- Hóy trỡnh bày những hiểu biết của em về
tỏc giả Thạch Lam và tỏc phẩm “Một thứ
quà của lỳa non”?
GV mời HS lờn trỡnh bày
GV: Con biết gỡ về nhúm Tự lực văn đoàn?
HS: Nhúm TLVĐ gồm cỏc tỏc giả như Nhất
Linh, Hoàng Đạo, Khỏi Hưng , ngũi bỳt của
họ thiờn về lóng mạn, như muốn thoỏt li hiện
thực
GV mở rộng: Thạch Lam là 1 thành viờn của
nhúm Tự lực văn đoàn nhưng nhà văn Thạch
Lam lại cú 1 phong cỏch viết khỏc, ụng đó
đưa ngụn ngữ của cảm xỳc hay núi cỏch khỏc
là đưa ngụn ngữ thơ vào văn xuụi tạo nờn
những ỏng văn đẹp, giàu cảm xỳc
GV: Như vậy qua phần cung cấp thụng tin
của cỏc bạn, chỳng ta cần nắm được một số
nội dung cơ bản sau: GV ghi bảng
GV bổ sung phần xuất xứ: Tập tựy bỳt được
sỏng tỏc trong hoàn cảnh nước ta bị thực dõn
Phỏp đụ hộ Chỳng đem chiờu bài khai húa
văn minh để ỏp đặt lờn đất nước ta những lối
sống, cỏch nghĩ lố lăng Với lũng yờu nước
sõu nặng, Thạch Lam đó viết tỏc phẩm này để
khẳng định giỏ trị cũng như tỡnh yờu của
mỡnh với những nột đẹp văn húa, phong tục
Về nhà, cỏc em hóy tỡm đọc thờm những tỏc
phẩm của Thạch Lam nhộ!
Trước khi đi tỡm hiểu văn bản, cụ và cỏc em
sẽ cựng đọc văn bản và tỡm hiểu bố cục văn
bản Ghi bảng
GV hớng dẫn đọc: Với văn bản này, cỏc em
chỳ ý đọc chậm, giọng trầm lắng, thể hiện
- 1 nhúm lờn trỡnh bày phần chuẩn bị bằng mỏy chiếu
- HS khỏc nhận xột,
bổ sung
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
(1910-1942),
- Quờ ở Hà Nội
- Cõy bỳt nhẹ nhàng, tinh tế
2 Tác phẩm
a Xuất xứ:
Hà Nội băm sáu
(1943)
b Thể loại: Tùy
bút
c Phương thức biểu đạt chớnh:
biểu cảm
3 Đọc - bố cục:
NL giải quyết vấn đề
NL giao tiếp
NL tự quản
Trang 3được cảm xỳc của tỏc giả.
GV đọc mẫu đoạn đầu -> Gọi HS đọc đoạn
giỏ trị của cốm
GV nhận xột cỏch đọc của học sinh: Em đọc
to rừ ràng, nhưng chỳ ý đọc diễn cảm hơn
nữa Về nhà cỏc em tập đọc diễn cảm toàn bộ
văn bản nhộ!
Văn bản: Một thứ quà của lỳa non: Cốm là
mạch cảm xỳc, liờn tưởng từ cốm, về cốm của
tỏc giả Căn cứ vào đú, cỏc em cú thể chia bài
thành mấy phần? Mỗi phần cú nội dung gỡ?
Vậy mạch cảm xỳc của tỏc giả được thể hiện
như thế nào, cụ trũ chỳng ta cựng đi tỡm hiểu
chi tiết bài văn =>II Tỡm hiểu chi tiết.
Trong giờ học trước, cụ đó chia nhúm và yờu
cầu cỏc con về nhà tỡm hiểu về cảm nghĩ của
tỏc giả về nguồn gốc cốm, về giỏ trị cốm và
về cỏch thưởng thức cốm
Cụ mời phần trỡnh bày của nhúm 1 về Cảm
nghĩ của tỏc giả về nguồn gốc của cốm
Hs Trỡnh bày
HS nhận xột:
HS đọc diễn cảm một đoạn
HS trỡnh bày bố cục
Nhúm 1 trỡnh bày bằng clip
HS lắng nghe, nhận xột
3 phần
+ P1: Từ đầu ->
thuyền rồng =>
Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm
+ P 2: Tiếp ->
nhũn nhặn =>
Cảm nghĩ về giỏ trị của cốm
+ P 3: Cũn lại
=> Cảm nghĩ về cỏch thưởng thức cốm
II Tìm hiểu chi tiết
1 Cảm nghĩ về nguồn gốc của cốm
NL cảm thụ
NL giải quyết vấn đề
NL hợp tỏc
NL giao tiếp tiếng Việt
NL cảm thụ thẩm mỹ
Trang 4HS khác cùng nhóm 1 bổ sung:
GV: Như vậy, theo tác giả Thạch Lam cội
nguồn hạt cốm là kết tinh từ những tinh túy
của đất trời như từ hương thơm của lá sen,
hương thơm của bông lúa trên cánh đồng
xanh và của giọt sữa trắng thơm phảng phất
hương vị ngàn hoa cỏ Và còn từ bàn tay lao
động khéo léo của con người (Ghi bảng)
Vậy, hình ảnh những cô hàng cốm xinh
xinh áo, quần gọn ghẽ với chiếc đòn gánh
hai đầu cong vút gợi cho em những suy
nghĩ gì?
HS: Em nhận thấy rằng, cốm có dẻo, có thơm
là nhờ bàn tay của những người làm ra cốm
và cốm đến với người một cách duyên dáng,
lịch thiệp
GV chốt và bình: Hình ảnh những cô gái
làng Vòng xuất hiện như một lời ca ngợi vẻ
đẹp của người làm cốm Cốm gắn liền với vẻ
đẹp của con người lao động, cốm và người
hòa quyện cùng tôn vinh nhau
Và phải yêu quý, tự hào về nguồn gốc
cốm và những con người làm ra cốm thì tác
giả Thạch Lam mới viết ra được những lời
văn đầy cảm xúc như vậy GV ghi bảng
Như vậy, cốm không chỉ là sản vật tinh túy
của thiên nhiên – là báu vật hòa quyện hương
trời sữa lúa mà còn là sản phẩm từ đôi bàn tay
khéo léo cùng tâm hồn tinh tế của con người
Vì thế, cốm trở thành đặc sản và nhu cầu
thưởng thức của người HN chúng ta
GV chuyển: Với tình cảm yêu quý, tự hào
hạt cốm làng Vòng, tác giả đã phát hiện và
ngợi ca những giá trị nào của cốm? Chúng ta
HS nêu suy nghĩ
HS lắng nghe
Nhóm 3 trình bày bằng giấy
- Từ những tinh túy của đất trời
- Từ bàn tay khéo léo của con người
-> Từ ngữ giàu hình ảnh, thiên
về diễn tả cảm giác
=> Yêu quý, tự hào
2 Cảm nghĩ về giá trị của cốm
NL giải quyết vấn đề
NL cảm thụ thẩm mỹ
NL giao tiếp tiếng Việt
Trang 5cùng tìm hiểu phần 2.
Cô mời phần trình bày của nhóm 3
HS nhận xét, bổ sung
GV: ở đây tác giả Thạch Lam rất tinh tế
trong việc lựa chọn và sử dung từ ngữ: Thức
là từ Hán Việt, quà là từ thuần Việt, 2 từ ấy đi
đôi với nhau tạo nên sự trang trọng, giúp
nâng tầng giá trị của cốm Cốm đâu phải một
thứ quà bình thường, cốm là kết tinh của đất
trời mang trong mình cả hương vị mùa thu,
còn thể hiện cả vẻ đẹp chiều sâu văn hóa của
con người Hà Nội
Như vậy, qua phần trao đổi, chúng ta thấy
rằng, cốm là thức quà : Ghi bảng
Trong đoạn văn nà, nhà văn đã dùng bao lời
hay ý đẹp để so sánh, miêu tả hồng cốm tốt
đôi Màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch
quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu
già Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc,
hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu
bền Đúng là một đoạn thơ bằng văn xuôi, đã
nâng giá trị của cốm, một thức quà đồng
quê lên tầm ngọc quý, tượng trưng cho sự
hòa hợp âm dương, cho trai gái xứng đôi vừa
lứa và cũng là hi vọng vào mối nhân duyên
tốt đẹp, vững bền
Thạch Lam không chỉ trân trọng cốm mà còn
trân trọng cả những giá trị truyền thống mang
bản sắc văn hóa Việt Nam Lời văn của ông
cách chúng ta hơn nửa thế kỉ mà vẫn nóng hổi
tính thời sự, nhất là lời bình ông viết trong
dấu ngoặc đơn:
A0
Các HS khác lắng nghe và nhận xét
HS phản biện
HS trả lời
+Thức quà quý, thanh khiết + Quà sêu tết -> so sánh, từ ngữ, hình ảnh gợi cảm tinh tế
=> Đề cao, ngợi
ca cốm như một vẻ đẹp của văn hóa dân tộc
NL giải quyết vấn đề
NL cảm thụ
NL hợp tác
NL giao tiếp tiếng Việt
Trang 6Vậy đọc lời bình này, các con có suy nghĩ
gì?
HS trả lời:
GV: Vậy các em có biết tại sao tác giả lại đặt
lời phê phán trong dấu ngoặc đơn không?
- Đó chính là sự tinh tế trong cách dùng từ, nó
thể hiện sự khéo léo của tác giả, dấu ngoặc
đơn cứ ngỡ như phần phụ phần chú thích,
mang tính chất như lời góp ý nhẹ nhàng mà
chứa đựng ý nghĩa sâu xa Đặt trong dòng
chảy của thời gian, chúng ta như nhận rõ hơn
cái day dứt của nhà văn về 1 xã hội tây hóa,
xô bồ, học đòi, bắt chước; Nhà văn nêu vấn
đề để gợi độc giả cùng suy nghĩ bằng một câu
hỏi bỏ ngỏ Phải chăng, những nét phong tục
tập quán tốt đẹp của dân tộc đang dần bị mai
một theo thời gian và sự dửng dưng của lòng
người? Đó cũng chính là lời cảnh tình sâu sắc
cho những kẻ học đòi, bắt chước những cái lố
lăng kệch cỡm của người ngoài
Nếu ở đoạn văn thứ nhất, ngòi bút nhà
văn vừa miêu tả, vừa biểu cảm thì ở phần 2
này vẫn vừa tả, vừa biểu cảm nhưng lại thêm
chút bình luận Tùy bút là như thế đấy các em
ạ! Ngòi bút nhà văn vừa ngẫu hứng trôi theo
cảm xúc, nhưng vẫn lắng sâu những suy luận,
triết lí
GV liên hệ giáo dục ý thức giữ gìn và phát
huy giá trị văn hóa của dân tộc:
CH: Vậy là một người học sinh trong thời
đại mới, em có suy nghĩ gì về cách tiếp
nhận những luồng văn hóa mới trong giới
trẻ ngày nay?
- Giới trẻ ngày nay đang dần lãng quên đi các
giá trị văn hóa truyền thống: Không mặn mà
với các trò chơi dân gian mà thay vào đó là
những trò chơi điện tử, bắt chước trang phục
của các thần tượng nước ngoài, ăn mặc chạy
HS trả lời
3 Cảm nghĩ về
NL cảm thụ
Trang 7theo mốt không phù hợp với hoàn cảnh gia
đình
- Tiếp thu cái mới mà không có chọn lọc xem
có phù hợp hay không
GV: Vậy trước tình trạng đó, chúng ta
phải làm gì?
- Hãy tìm hiểu và trân trọng những nét đẹp
văn hóa truyền thông, biết tiếp thu cái mới,
cái tiến bộ và biết nói không nói những gì
không phù hợp
Chuyển ý: Đúng rồi đấy các em ạ! Thạch
Lam luôn đề cao, trân trọng giá trị văn hóa
của dân tộc và ông mong muốn mọi người
cũng dành tình cảm như vậy đối với Cốm, với
nét đẹp văn hóa truyền thống Với tình cảm
đó, tác giả đã đưa chúng ta lời bàn về cách
thưởng thức cốm Vậy lời bàn đó thế nào
chúng ta cùng tìm hiểu phần 3
Và bây giờ cô muốn mời bây giờ các em đến
với không gian Cốm làng Vòng để thưởng
thức nét văn hóa ẩm thực tinh tế và và bàn tay
khéo léo của các cô gái Vòng qua hoạt cảnh:
Cô hàng cốm do chính các bạn lớp mình trình
diễn Cô mời nhóm kịch, các con xem và phát
biểu cảm nhận nhé!
GV: Kết hợp với đoạn văn trong SGK và
xem hoạt cảnh vừa rồi, các em có suy nghĩ
gì?
- Em thấy, ăn cốm phải ăn đúng cách thì mới
thưởng thức hết được hương vị của cốm: như
vị ngọt của cốm, hương lá sen
GV: Vậy cụ thể, ăn cốm thì phải ăn thế nào?
HS: ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và
ngẫm nghĩ (ghi bảng)
GV: Vậy mua cốm con cần chú ý điều gì?
HS: Mua cốm phải nhẹ nhàng, nâng niu, trân
trọng, vì Cốm là cái lộc của trời
HS diễn tiểu phẩm
HS xem
và nêu cảm nhận
cách thưởng thức cốm
- Ăn cốm: từng chút ít, thong thả
và ngẫm nghĩ
- Mua cốm hãy nhẹ nhàng mà nâng đ, chi chút
mà vuốt ve
=> Nâng niu, trân trọng
III.Tổng kết
NL giải quyết vấn đề
NL sáng tạo
NL cảm thụ
NL giải quyết vấn đề
NL Sáng tạo
NL hợp tác
Trang 8? Trong lớp mình những bạn nào đã được ăn
cốm?
? Vậy con thường ăn cốm với gì?
À! Đúng rồi, người ta thường ăn cốm với
chuối trứng quốc
Chuối trứng quốc là chuối tiêu thật chín, vỏ
quả chuối sẽ xuất hiện những lốm đốm nâu
đen Người HN thì rất ăn chuối trứng quốc
chấm cốm: Chuối đc bẻ thành đôi hoặc cắt
thành từng đoạn ngắn, chấm miếng chuối vào
cốm, đưa vào miệng và nhai thật chậm Lúc
ấy ta mới thấy được cái vị thơm nồng của
chuối hòa quện với vị dẻo của cốm pha chút
hương dìu dịu của lá sen Ăn cốm là ăn mùa
thu vào lòng để mình cùng biến hình vào trời
thu, hồn mình lãng du cùng non nước
GV: Qua việc tìm hiểu bài văn, các em rút
ra những nhận xét gì về giá trị nghệ thuật
và giá trị nội dung của văn bản? => III.
? Các con thấy văn bản có những nét nghệ
thuật nào đặc sắc?
HS trả lời:
Vậy còn nội dung của văn bản?
HS trả lời:
À đúng rồi: Về nghệ thuật:
Về nội dung:
Các em ạ! Có nhiều nhà văn cũng viết về cốm
như Nguyễn Tuân hay Vũ Bằng Nhưng với
Thạch Lam - một người sinh ra tại HN thì
việc thưởng thức cốm là thưởng thức những
giá trị kết tinh của báu vật Đó là thể hiện sự
hiểu biết sâu sắc, đầy tình cảm đối với nét
đẹp văn hóa dân tộc Đó cũng là tình yêu,
niềm tự hào của nhà văn đối với quê hương,
đồng ruộng, cây lúa VN Chúng ta là những
1 Nghệ thuật
2 Nội dung
NL cảm thụ
NL giải quyết vấn đề
Trang 9người trẻ, sống trong thời kì hội nhập, cô
mong các con hãy tiếp bước gìn giữ những
nét đẹp trong văn hóa truyền thống xứng đáng
là người Tràng An thanh lịch – văn minh, các
con có đồng ý không?
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG (5’)
Tích hợp môn Mỹ thuật: GV cho học sinh
bình tranh
Tuần trước, cô đã giao nhiệm vụ cho nhóm
Họa sĩ của lớp mình là các con vẽ tranh ở nhà
với đề tài Hà Nội và Cốm Và hôm nay, cô
mời các con lên chia sẻ với cả lớp về bức
tranh của mình
GV chốt bài: Qua tiết học ngày hôm nay
chúng ta đã hiểu về Cốm về tình cảm của nhà
văn qua cách viết nhẹ nhàng mà tinh tế của
Thạch Lam Cô hi vọng, những ấn tượng về
mùa thu Hà Nội, về cái vị ngọt thanh của cốm
sẽ còn đọng mãi trong tâm hồn mỗi chúng ta
Về nhà, các con học bài và chuẩn bị bài mới
Tiết học của chúng ta đến đây là kết thúc!
Cảm ơn các thầy cô giáo, cô cảm ơn các con!
Các con sẽ ở lại 1 chút, cùng nhau thưởng
thức cốm làng Vòng!
HS bình tranh
IV Luyện tập
Bình tranh về đề
tài: Hà Nội và
thụ
NL giải quyết vấn đề
NL sáng tạo
4 Dặn dò (1’):
Về nhà:
- Học bài
- Em hãy sưu tầm những câu thơ, câu ca dao nói về cốm
- Em hãy viết 1 đoạn ngắn nêu cảm nhận của em về thức quà thanh khiết của đồng quê nội
cỏ - cốm, trong đó có sử dụng ít nhất hai từ láy.
- Soạn bài “Chơi chữ”