Thực trạng đề tài: Tổng số Với số lượng học sinh sử dụng đồ dùng học tập chưa đạt hiệu quả trên đã gây không ít khó khăn trong việc giảng dạy và học tập môn Toán ở giáo viên và học sinh.
Trang 1I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1 Đặt vấn đề:
a Cơ sở lí luận:
Do những đặc điểm về phát triển tư duy của lứa tuổi tiểu học, dạy và học Toán ở Tiểu học phải là sự giáo dục toán học mang lại tri thức toán học sơ đẳng, cần thiết cho cuộc sống và phát triển phù hợp với lứa tuổi tiểu học đồng thời là giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho thực hiện quá trình giáo dục toán học tiếp theo
Môn Toán ở lớp 1 là cơ sở ban đầu cho việc học tập của học sinh trong cả quá trình học tập sau này của các em Ở học sinh lớp 1 các em đang chuyển dần
từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học, nhận thức của các em còn mang tính trừu tượng và khái quát cao nên việc sử dụng trực quan sẽ giúp cho học sinh có chỗ dựa cho hoạt động tư duy, bổ sung vốn hiểu biết để học sinh nắm được kiến thức và phát huy năng lực tư duy cho các em
Việc dạy học cho học sinh vềsố tự nhiên và các phép phép tính là một trong những nội dung cơ bản, quan trọng trong chương trình Toán 1 Đó cũng chính là cơ sở ban đầu giúp các em học tính toán ở các lớp học sau
b Cơ sở thực tiễn
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng đồ dùng trực quan là phương tiện không thể thiếu được trong mỗi tiết lên lớp , đặc biệt không thể thiếu trong việc dạy hình thành các số tự nhiên ban đầu cho các em Do đó tôi đã chọn đề tài:"Một số kinh nghiệm khai thác sử dụng đồ dùng dạy học để dạy số tự nhiên ở lớp Một "
II NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM
1 Thực trạng đề tài:
Tổng số
Với số lượng học sinh sử dụng đồ dùng học tập chưa đạt hiệu quả trên đã gây không ít khó khăn trong việc giảng dạy và học tập môn Toán ở giáo viên và học sinh
a Thuận lợi:
- Sách giáo khoa mới có các kênh hình rất đẹp, sinh động gần gũi với đời sống của trẻ( ước tính kênh hình nhiều gấp đôi kênh chữ và số)
Trang 22 Nội dung cần giải quyết:
Trước đây, việc giảng dạy môn Toán cho học sinh chưa được chúng ta quan tâm đến nhiều khi khai thác sử dụng đồ dùng dạy học Khi dạy môn này việc sử dụng và khai thác đồ dùng dạy học Toán của nhiều giáo viên còn hạn chế, thậm chí có trường hợp giáo viên còn “dạy chay” ở một số tiết Giáo viên không tìm hiểu, cập nhật vì thế chưa biết cách sử dụng khai thác nên họ chỉ trình bày mơ hồ, không khả thi trên lớp.Để khắc phục tình hình nêu trên:
-Đối với bản thân giáo viên.
- Nghiên cứu sử dụng đồ dùng dạy học mới.
- Việc tổ chức cải tiến và tự làm đồ dùng.
- Sử dụng đồ dùng dạy học phải phù hợp nội dung và yêu cầu của bài học.
- Nguyên tắc sử dụng đồ dùng dạy học.
3 Biện pháp giải quyết:
Việc sử dụng các thiết bị - đồ dùng dạy học trong quá trình giảng dạy là một trong những yêu cầu hết sức quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy học
Để góp phần sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học khi dạy Toán ở Tiểu học nói chung và đồ dùng dạy học Toán lớp Một nói riêng, bản thân tôi có một số biện pháp sau:
a.Đối với bản thân giáo viên:
Trước hết giáo viên phải hiểu được: Hướng dạy học hiện nay là tác động vào người học, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Dạy học theo hướng tổ chức các “hoạt động dạy học”, chừng nào học sinh đã có “hoạt động học” thì quá trình dạy học mới có hiệu quả Việc đưa đồ dùng, thiết bị học Toán đến từng học sinh, các em tự thao tác, tự thảo luận, tự suy nghĩ trên mỗi đồ dùng học tập, tức là đã tạo ra “môi trường học Toán” tốt, tạo cơ hội để các em được “hoạt động học tập”, tạo ra sự hợp tác giữa trò và trò, giữa thầy và trò, việc học như thế sẽ lôi cuốn, hấp dẫn các
em vào chương trình học một cách tự giác, tự nhiên và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học
Trong quá trình dạy học giáo viên phải sử dụng triệt để các đồ dùng dạy học có sẵn để nâng cao chất lượng dạy và học
Đồ dùng dạy học có phát huy tác dụng hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc giáo viên sử dụng nó thế nào Để đạt hiệu quả cao trong quá trình
sử dụng đồ dùng dạy học Toán cần:
- Mỗi giáo viên cần nắm vững danh mục đồ dùng môn Toán lớp Một có trong thiết bị được cấp
- Trong công tác chuẩn bị bài, soạn bài bao giờ giáo viên cũng phải nghiên cứu kĩ nội dung tiết học để xác định rõ đồ dùng dạy học nào cần phải
sử dụng, với mục đích gì?
- Xác định thời điểm thích hợp, độ dài thời gian sử dụng đồ dùng dạy
học trong tiết học để tránh lạm dụng nó
- Tìm biện pháp, cách thức thích hợp, chuẩn bị hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh thực hành, quan sát đồ dùng theo đúng mục đích sử dụng
Ví dụ 1: Dạy bài số 8 - Chuẩn bị :
Trang 3+ Các hình tròn, vuông.
- Cách sử dụng :
+ Cho học sinh lấy 7 hình tròn
+ Cho học sinh lấy thêm 1 hình tròn
+ 7 hình tròn, thêm 1 hình tròn, tất cả là bao nhiêu hình tròn?
+ Vậy 7 thêm 1 là mấy?
+ Hướng dẫn tương tự đối với hình vuông
+ Các nhóm đều có số lượng là bao nhiêu?
+ Để chỉ số lượng là tám, người ta dùng số tám – Viết là 8
+ Cho học sinh đọc lại số vừa có
+ Hướng dẫn viết số 8 vào bảng
Ví dụ 2: Dạy bài “ Chục – Đơn vị” (SGK / 102)
- Chuẩn bị: Các bó chục que tính
- Cách sử dụng:
+ Giáo viên cho học sinh lấy bó chục que tính và hỏiem có bao nhiêu que tính
+ Hướng dẫn học sinh viết số vào bảng con và đọc lại
+ Hướng dẫn học sinh làm các bài tập để củng cố các kiến thức đã học
- Chú ý sử dụng ngôn ngữ trong quá trình sử dụng đồ dùng dạy học Khi sử dụng giáo viên nên tránh tình trạng giải thích dài dòng vì làm thế sẽ mất thời gian không cần thiết, vừa làm rối vấn đề Tuy nhiên giáo viên cũng cần phải xác định lời nói cũng là phương tiện trực quan ngôn ngữ
- Để tránh tình trạng lúng túng, mất thời gian trong việc sử dụng đồ dùng dạy học, giáo viên cần thực hành trước các thao tác khi đến lớp
- Tổ chức cho học sinh làm quen với các dạng biểu diễn trực quan khác nhau khi biểu thị các đối tượng Toán học hoặc dấu hiệu bản chất của đối tượng Toán học
Chẳng hạn, để diễn tả khái niệm số tự nhiên, có thể cho học sinh làm quen với các dạng biểu diễn khác nhau, thông qua việc sử dụng mô hình, hình ảnh minh họa các đối tượng vật chất (vật thật) cụ thể khác nhau
Ví dụ: Số 23 có thể biểu diễn dưới các dạng:
- Khuyến khích học sinh sử dụng các biểu diễn trực quan nhằm cụ thể, giải thích những suy nghĩ “trong đầu” về các đối tượng Toán học trừu tượng
Các hoạt động tô màu, vẽ, cắt, dán,…có thể hỗ trợ cho học sinh thể hiện cách hiểu của các em về một khái niệm hoặc quan hệ Toán học nào đó
Trang 46
6
Ví dụ: Mỗi học sinh sử dụng khối hình lập phương tách – gộp các số
để biết được cấu tạo của số
- Sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ các biểu diễn trực quan Máy tính cung cấp nhiều dạng biểu diễn Toán học phong phú, hấp dẫn giúp giáo viên và học sinh dễ dàng khai thác sử dụng Và cũng cho phép người dùng
có thể chuyển đổi giữa các dạng biểu diễn trực quan để hiểu khái niệm hơn
- Cuối cùng giáo viên cần nắm vững phương châm sử dụng và khai thác đồ dùng dạy học Toán lớp Một như sau:
+ Tất cả các thao tác mà học sinh thực hiện được, yêu cầu học sinh tự làm
+ Tất cả các thao tác học sinh thực hiện sai giáo viên phải chỉ rõ, hướng dẫn thực hiện lại kịp thời để học sinh tự tin vào kết quả thực hành + Chỉ khi học sinh không thể thực hiện thao tác trên đồ dùng thì giáo viên mới thực hiện mẫu và hướng dẫn cụ thể, rõ ràng để học sinh tiến hành thao tác
+ Các yêu cầu giáo viên đặt ra phải rõ ràng, theo trình tự, theo các bước một cách lôgic
+Tất cả các thao tác của giáo viên phải chính xác, lời nói và hành động phải kết hợp nhịp nhàng, gây hứng thú cho học sinh để từ đó học sinh đặt lòng tin vào giáo viên
b Nghiên cứu sử dụng đồ dùng dạy học mới:
Vấn đề đổi mới thiết bị đồ dùng dạy học được đặt ra đồng bộ với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa các môn học Chính vì vậy, sau mỗi đợt tập huấn về thay sách, tổ chuyên môn ở trường chúng tôi thường dành thời gian để nghiên cứu kỹ lưỡng, tìm hiểu chi tiết về bộ đồ dùng dạy học để
từ đó lĩnh hội đầy đủ về cấu tạo và phạm vi sử dụng đồ dùng dạy học Còn một số bất hợp lý trong bộ đồ dùng dạy học mà chỉ khi lên lớp giáo viên mới nhận ra Chính vì vậy, chúng tôi chọn bài dạy thích hợp để thực hành trực tiếp vào một số đồ dùng dạy học Các giáo viên khác sẽ góp ý vào thao tác thực hành trên đồ dùng dạy học và từ đó cũng thấy rõ những gì cần hoàn thiện ở đồ dùng dạy học
c Việc tổ chức cải tiến và tự làm đồ dùng:
Xuất phát từ thực tế khi nghiên cứu kỹ các bộ đồ dùng, thấy được một
số hạn chế và những bất hợp lý còn tồn tại ở đó Hơn nữa hiện nay việc nâng cao chất lượng giáo dục cần đòi hỏi nhà trường phải có đầy đủ đồ dùng thiết
bị dạy học và các thiết bị đồ dùng đó phải đảm bảo phù hợp, có tác dụng tích
Trang 5cực trong việc dạy và học Trong mấy năm gần đây, trường tôi tổ chức nhiều phong trào thi đua trong đó có phong trào “Tự làm và cải tiến đồ dùng, thiết
bị dạy học” là phong trào mà tôi tâm đắc bởi vì tôi thấy:
- Thiết bị đồ dùng dạy học tự làm, tự cải tiến thường sát với nội dung bài học
- Hình thành được thói quen tiết kiệm cho giáo viên và học sinh
- Góp phần làm phong phú thiết bị dạy học
d Sử dụng đồ dùng của học sinh:
Nói đến thiết bị đồ dùng dạy học ta không chỉ quan tâm đến thiết bị đồ dùng của người thầy mà đồ dùng học tập của trò cũng giữ một vị trí quan trọng trong việc hình thành kiến thức kỹ năng cho chính bản thân các em Bởi vì dạy học là tổ chức hoạt động học tập để học sinh tự hình thành kiến thức.Như vậy đồ dùng học tập của học sinh cũng là phương tiện, là điều kiện vật chất để đổi mới phương pháp dạy học Nói cách khác đổi mới phương pháp dạy học là phải đổi mới cách sử dụng đồ dùng học tập cho học sinh Nhận thức được tầm quan trọng của đồ dùng dạy học của học sinh Ngay từ đầu năm học trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, chúng tôi đã giành thời gian thảo luận các vấn đề này
Ví dụ: Vớihọc sinh lớp Một đồ dùng học Toán của học sinh bao gồm:
Sách giáo khoa, bộ đồ dùng học Toán thực hành, bảng con, vở bài tập, trong
đó chúng tôi xác định bộ đồ dùng học Toán thực hành của học sinh là cần thiết và quan trọng nhất
e Nguyên tắc sử dụng đồ dùng dạy học:
Một điều cuối cùng muốn nói ở đây đó là muốn khai thác sử dụng thiết bị
đồ dùng dạy học tôi phải tuân thủ theo những nguyên tắc sau đây:
- Gắn với nội dung của sách giáo khoa
- Phù hợp với hình thức dạy học bộ môn
- Phù hợp với kế hoạch bài học
- Đúng mục đích, đúng lúc, đúng chỗ
- Tự làm và cải tiến đồ dùng dạy học phải phù hợp với điều kiện kinh tế nhưng vẫn phải đảm bảo được tính chính xác, khoa học, thẩm mỹ
Ví dụ: Khi dạy bài các số tự nhiên tôi chỉ dùng thiết bị dạy học giới thiệu
vật mẫu, tranh ảnh, … để học sinh quan sát, phân tích, nắm vững khái niệm về
số tự nhiên khi chuẩn bị thực hành Sau khi chia nhóm, học sinh có thể thảo luận nhóm, thực hành hoàn thành một bài
Đồ dùng dạy học Toán có yếu tố quan trọng trong dạy học ở Tiểu học nói chung và lớp Một nói riêng Nó không chỉ thực hiện chức năng minh họa mà còn là nguồn tri thức để học sinh khám phá và phát huy tính tích cực trong học tập
Giáo viên chỉ biết cách khai thác và sử dụng đồ dùng dạy học không chưa
đủ mà phải biết làm đồ dùng dạy học bằng vật liệu có sẵn ở địa phương để tạo ra
đồ dùng dạy học đơn giản,…tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung của các bài học,
vì trong giáo dục Tiểu học hiện nay, ngành giáo dục không thể cung cấp cho giáo viên đầy đủ các thiết bị dạy học cho từng môn, từng bài Việc tự làm đồ dùng dạy học có ý nghĩa rất quan trọng vì:
Trang 6- Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh lĩnh hội kiến thức, hình thành
kĩ năng tốt hơn, có cơ hội khám phá môi trường xung quanh
- Đồ dùng dạy học tự làm thường sát với nội dung bài học
- Hình thành thói quen tiết kiệm cho giáo viên
- Giúp học sinh khéo léo hơn và được giáo dục nhiều mặt thông qua việc sử dụng các nguyên vật liệu có sẵn, rẻ tiền để tự làm