Đối tượng, phương pháp, phạm vi nghiên cứu 2
Đối tượng nghiên cứu 2
Đối tượng nghiên cứu bao gồm học sinh các lớp 10A1, 10A9, 10A10 trong năm học 2019-2020 và các lớp 10A1, 10A2, 10A5, 10A7, 10A9 tại trường THPT 1-5, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, cùng với lớp 10C1 trường THPT Đông Hiếu, thị xã Thái Hòa, Nghệ An và lớp 10D trường THPT Cờ Đỏ, huyện Nghĩa Đàn, Nghệ An trong năm học 2020-2021 Qua quá trình giảng dạy, tôi đã nhận diện được năng lực học tập của học sinh, từ những em có thành tích xuất sắc đến những em còn yếu kém, đồng thời cũng thấy rõ sự thiếu hứng thú của một số học sinh đối với môn Lịch sử.
- Phương pháp điều tra, phỏng vấn tọa đàm, thống kê.
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết và dạy thực nghiệm trên lớp.
- Phương pháp liên hệ, so sánh
- Phương pháp khảo sát, thực nghiệm, điền dã.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát.
Nghiên cứu phương pháp dạy học dự án kết hợp tích hợp liên môn nhằm sử dụng di sản văn hóa Việt Nam sẽ giúp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học Lịch sử Việc áp dụng di sản văn hóa không chỉ làm cho bài học trở nên sinh động mà còn khuyến khích học sinh tìm hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc Phương pháp này tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và làm việc nhóm, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.
Các môn học như Lịch sử, Văn học, Địa lý và Giáo dục công dân đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu và bảo tồn các di sản văn hóa Việt Nam, bao gồm Đền Hùng ở Phú Thọ và Làng Vạc tại Thị xã Thái Hòa, Nghệ An.
Đền Cuông ở Diễn Châu, Nghệ An, Thành nhà Hồ tại Thanh Hóa, và Đền Trần ở Nam Định là những địa điểm lịch sử quan trọng được đề cập trong chương trình Lịch sử lớp 10, cụ thể là phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX.
- Chương trình giáo dục trung học phổ thông.
Phạm vi nghiên cứu 3
Đề tài nghiên cứu phương pháp dạy học dự án kết hợp tích hợp liên môn, nhằm sử dụng di sản văn hóa Việt Nam để khuyến khích tính tích cực của học sinh trong tiết dạy Lịch sử Việc áp dụng di sản văn hóa không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và làm việc nhóm Phương pháp này tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và khám phá kiến thức từ thực tiễn.
Các môn học như Lịch sử, Văn học, Địa lý và Giáo dục công dân đều đóng vai trò quan trọng trong việc khám phá và bảo tồn các di sản văn hóa Việt Nam, chẳng hạn như Đền Hùng ở Phú Thọ và Làng Vạc tại thị xã Thái Hòa, Nghệ An Những di sản này không chỉ thể hiện giá trị văn hóa mà còn góp phần vào việc giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử và truyền thống dân tộc.
Đền Cuông ở Diễn Châu, Nghệ An, Thành nhà Hồ tại Thanh Hóa, và Đền Trần ở Nam Định là những di tích lịch sử quan trọng, liên quan đến chương trình Lịch sử lớp 10, đặc biệt trong phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX.
- Chương trình giáo dục trung học phổ thông.
NỘI DUNG 1 Cơ sở lý luận 4
Thực trạng 4
Với nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy, tôi đã hiểu rõ chuẩn kiến thức và kỹ năng cần thiết cho từng bài và chương trong chương trình SGK Tôi nhận thấy được những ưu điểm và hạn chế của các bài học cũng như phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại, từ đó giúp tôi định hướng lựa chọn nội dung và phương pháp giảng dạy phù hợp nhất.
- Tôi được nhà trường tạo điều kiện tham gia các đợt tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Nhà trường đã đầu tư đầy đủ cơ sở vật chất và trang thiết bị kỹ thuật như phòng học có máy chiếu và tranh ảnh, giúp chúng tôi dễ dàng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại.
- Học sinh cũng đã bắt đầu tiếp cận với cách học mới, chủ động, tích cực hơn trong học tập.
- Việc dạy học theo dự án còn khá mới mẻ với tôi, chỉ ở giai đoạn thử nghiệm, giáo viên phải tự mày mò là chủ yếu
- Việc xây dựng bài học theo dự án tích hợp liên môn kết hợp sử dụng di sản khá công phu nên mất rất nhiều thời gian công sức.
Học sinh trường gặp khó khăn trong việc tiếp cận phương pháp dạy học mới do đầu vào thấp Năng lực và điều kiện sử dụng công nghệ thông tin của các em bị hạn chế, phần lớn là do hoàn cảnh kinh tế gia đình và vị trí địa lý của trường tại khu vực trung du miền núi.
Thành công - Điểm mới, hạn chế 5
* Đối với học sinh: Việc dạy học dự án án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng di sản văn hóa Việt Nam, tôi nhận thấy:
Đa số học sinh chủ động tìm tòi kiến thức và chuẩn bị cách trình bày, thể hiện sự hứng thú trong việc trao đổi Qua đó, giáo viên có thể nhận diện rõ những năng lực mà học sinh sở hữu và có khả năng phát triển.
Phương pháp "Hoạt động lấy học sinh làm trung tâm" giúp học sinh phát triển kỹ năng tự tìm hiểu kiến thức theo yêu cầu của giáo viên, tạo ra sản phẩm của riêng mình Sự khác biệt lớn nhất giữa phương pháp dạy học dự án kết hợp dạy tích hợp liên môn và phương pháp dạy học truyền thống là việc chuyển từ "lấy người thầy làm trung tâm" sang việc khuyến khích học sinh chủ động trong quá trình học tập.
- Giúp học sinh có kiến thức toàn diện, khắc sâu về đơn vị kiến thức được cung cấp, làm nổi bật trọng tâm của bài học.
Phương pháp dạy học chủ động nhằm khuyến khích sự tích cực của học sinh, chống lại thói quen học thụ động Đặc điểm nổi bật của phương pháp này là
+ Dạy - học thông qua tổ chức học sinh.
+ Dạy - học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
+ Tăng cường học tập cá thể với học tập hợp tác.
+ Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
Phương pháp học tập mới khuyến khích học sinh chủ động khai thác kiến thức liên môn như Văn học, Địa lí, Giáo dục công dân, Sinh học, Hóa học và Vật lý, giúp họ tìm hiểu về di sản văn hóa liên quan Phương pháp này không chỉ phát triển năng lực thực hành và khả năng tự giải quyết vấn đề của học sinh, mà còn tăng cường hoạt động trải nghiệm, tạo hứng thú cho học sinh trong môn Lịch sử Sau mỗi hoạt động trải nghiệm, học sinh cảm nhận được "sống trong lịch sử dân tộc", từ đó khắc sâu kiến thức bài học Đặc biệt, trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc áp dụng phương pháp này càng trở nên cần thiết, nhất là khi học sinh chọn tổ hợp môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
- Đồng thời qua dạy học đã hình thành ý thức, trách nhiệm cho học sinh về bảo tồn các di sản văn hóa Việt Nam, yêu quê hương đất nước.
Ban đầu, việc tìm hiểu sâu về kiến thức thuộc các môn học khác có thể gặp khó khăn Tuy nhiên, đây chỉ là bước khởi đầu, vì trong quá trình giảng dạy chuyên môn, giáo viên thường xuyên tích hợp kiến thức liên môn, từ đó nâng cao sự am hiểu về các lĩnh vực khác nhau.
Phương pháp dạy học mới đã chuyển đổi vai trò của giáo viên từ người truyền đạt kiến thức sang người tổ chức và định hướng hoạt động học của học sinh, cả trong và ngoài lớp học Điều này tạo điều kiện cho giáo viên các bộ môn phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình giảng dạy Nhờ vậy, phương pháp này không chỉ giảm tải cho giáo viên trong việc giảng dạy mà còn nâng cao kiến thức và kỹ năng sư phạm cho họ.
Học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức không chỉ giúp các em trở thành trợ giảng nhí cho giáo viên mà còn làm cho giáo viên có thêm thời gian và năng lượng để truyền đạt kiến thức hiệu quả hơn.
Phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử 10 hiện chưa có tài liệu chính thống hướng dẫn Các lý thuyết về phương pháp này thường được trình bày riêng lẻ và chung chung trên mạng hoặc qua các lớp tập huấn Đến nay, chưa có nghiên cứu nào về việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy Lịch sử lớp 10.
- Trước kia đa số giáo viên chỉ quen dạy học với phương pháp truyền thống
Việc áp dụng phương pháp dự án giao việc cho học sinh trong việc tìm hiểu kiến thức liên môn thường chưa được thực hiện đúng quy trình, dẫn đến việc học sinh có thể hiểu sai hoặc không đầy đủ về mục đích, ý nghĩa và cách tổ chức dạy học dự án kết hợp với dạy liên môn.
Phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam chỉ phù hợp với những bài học có nội dung kiến thức cụ thể, không thích hợp cho các bài mang tính lý thuyết trừu tượng Do đó, việc áp dụng phương pháp này cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo phù hợp với nội dung của từng bài học.
Việc dạy dự án kết hợp với dạy liên môn là một chủ trương mới, do đó giáo viên cần được trang bị kiến thức đầy đủ để hướng dẫn học sinh hiệu quả Trong chương trình sách giáo khoa hiện tại, giáo viên phải dành nhiều thời gian để tìm kiếm nội dung liên môn phù hợp và các di sản văn hóa liên quan, đồng thời cần phân chia thời gian dạy hợp lý để đảm bảo hoàn thành chương trình theo phân phối của bộ.
Nhiều học sinh hiện nay vẫn duy trì thói quen thụ động trong việc chuẩn bị và tìm hiểu kiến thức tại nhà, dẫn đến khó khăn cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp dự án Học sinh còn thiếu sự hiểu biết và phân tích về các kiến thức liên môn như Văn học, Giáo dục công dân, Địa lý, Hóa học, Sinh học và các di sản văn hóa Điều này khiến cho việc nắm bắt các sự kiện lịch sử có ảnh hưởng đến sự sáng tạo trong văn hóa, nghệ thuật và khoa học kỹ thuật trở nên mờ nhạt.
Do số tiết học ít, giáo viên môn Lịch sử phải dạy nhiều lớp trong tuần, dẫn đến việc phân phối thời gian học tập và hướng dẫn chưa hợp lý Điều này khiến học sinh không có đủ thời gian để chuẩn bị cho các hoạt động học tập một cách tốt nhất.
- Ngoài ra còn do thái độ của học sinh đối với môn Lịch sử là môn phụ, nên không mặn mà khi được phân công nhiệm vụ
- Tài liệu nhà trường còn ít, có thể phải tốn kinh phí khi học sinh chuẩn bị như mua giấy in, bút viết bảng phụ, dã ngoại…
Mỗi phương pháp dạy học đều có ưu và nhược điểm riêng Tuy nhiên, nhược điểm khi áp dụng phương pháp dạy học tích hợp liên môn với di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử 10 là rất nhỏ và mang tính chủ quan, hoàn toàn có thể khắc phục để nâng cao hiệu quả giờ dạy Lịch sử.
Một số khái niệm 7
4.1 Dạy học theo dự án
4.1.1 Khái niệm dạy học dự án
Dạy học theo dự án là phương pháp giáo dục kết hợp lý thuyết và thực hành, trong đó người học thực hiện nhiệm vụ học tập phức tạp và tạo ra sản phẩm có thể giới thiệu Quá trình này yêu cầu người học tự lực cao, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến thực hiện dự án và đánh giá kết quả Hình thức làm việc nhóm là yếu tố cốt lõi trong dạy học theo dự án.
Dạy học dự án là phương pháp giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, giúp phát triển kỹ năng tự tìm hiểu kiến thức Trong phương pháp này, giáo viên giao nhiệm vụ cho nhóm học sinh, khuyến khích họ khám phá và tạo ra sản phẩm riêng Để đạt được hiệu quả, giáo viên cần xây dựng bộ câu hỏi khung theo chuẩn kiến thức và hệ thống câu hỏi tư duy nhằm phát triển tính sáng tạo Việc tích hợp kiến thức từ các lĩnh vực như Lịch sử, Văn học, Địa lý, Hóa học và Sinh học trong quá trình thực hiện dự án là rất quan trọng, giúp học sinh hiểu một cách toàn diện về kiến thức được cung cấp.
4.1.2 Các bước tiến hành dạy học dự án
Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm
- Tìm trong chương trình học tập các nội dung cơ bản có liên quan hoặc có thể ứng dụng vào thực tế.
- Phát hiện những gì tương ứng đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chú ý vào những vấn đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm.
Giáo viên tổ chức lớp học thành các nhóm, hướng dẫn học sinh đề xuất và xác định tên đề tài cho dự án Dự án này bao gồm một nhiệm vụ cần giải quyết, phù hợp với học sinh, đồng thời liên hệ nội dung học tập với thực tiễn xã hội Giáo viên cũng có thể gợi ý một số hướng đề tài để học sinh lựa chọn.
Bước 2: Xây dựng đề cương dự án
Giáo viên hướng dẫn người học xác định mục đích và nhiệm vụ của dự án, đồng thời hướng dẫn cách tiến hành và lập kế hoạch thực hiện Họ cũng giúp người học xác định các công việc cần làm, ước lượng thời gian thực hiện, lựa chọn vật liệu và dự trù kinh phí cho dự án.
Để xác định mục tiêu học tập cụ thể, cần dựa vào chuẩn kiến thức và kỹ năng của bài học hoặc chương trình, đồng thời xác định những kỹ năng tư duy bậc cao mà học sinh cần đạt được.
Xây dựng đề cương cho dự án là công việc quan trọng, định hướng cho toàn bộ quá trình thực hiện, thu thập kết quả và đánh giá hiệu quả của dự án.
Bước 3: Thực hiện dự án
- Các nhóm phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên.
Các thành viên trong nhóm đã thực hiện kế hoạch đã đề ra, kết hợp giữa hoạt động trí tuệ và thực hành trong suốt quá trình dự án Sự tương tác giữa các hoạt động này đã dẫn đến việc tạo ra sản phẩm cuối cùng của dự án.
Học sinh thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, qua đó tích lũy kiến thức thực tiễn Quá trình này giúp người học kiểm tra và áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, nâng cao khả năng hiểu biết và kỹ năng làm việc.
Bước 4: Thu thập kết quả
Kết quả của dự án có thể được trình bày dưới nhiều hình thức khác nhau như ấn phẩm (bản tin, báo, áp phích, thu hoạch, báo cáo) hoặc qua các công cụ trực quan như Power Point, và có thể được thiết kế thành trang Web.
Tất cả học sinh cần có cơ hội để trình bày kết quả và kiến thức mới mà họ đã tích lũy từ dự án, dù là làm việc theo nhóm hay cá nhân.
- Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm người học, giới thiệu trước lớp, trong trường hay ngoài xã hội.
Bước 5: Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm
Giáo viên và học sinh đánh giá quá trình thực hiện và kết quả của dự án dựa trên các sản phẩm đạt được, cũng như sự rõ ràng và hợp lý trong cách trình bày của học sinh.
- Giáo viên hướng dẫn người học rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo.
- Kết quả dự án có thể được đánh giá từ bên ngoài.
4.2 Dạy học tích hợp liên môn
4.2.1 Khái niệm tích hợp liên môn
Dạy học tích hợp liên môn là phương pháp giáo dục kết hợp nội dung kiến thức từ hai hoặc nhiều môn học, nhằm mục tiêu giúp học sinh vận dụng kiến thức một cách tổng hợp và hợp lý Ở mức độ thấp, dạy học tích hợp chỉ đơn thuần là lồng ghép các nội dung liên quan, trong khi ở mức độ cao, nó yêu cầu xử lý các kiến thức có mối liên hệ chặt chẽ, giúp học sinh giải quyết vấn đề trong học tập và cuộc sống mà không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung từ các môn học khác nhau.
Chủ đề tích hợp liên môn mang tính thực tiễn giúp tạo động lực và hứng thú học tập cho học sinh Khi học các chủ đề này, học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết tình huống thực tế, giảm thiểu việc ghi nhớ máy móc Nhờ đó, năng lực và phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển một cách hiệu quả.
Dạy học tích hợp liên môn là phương pháp kết hợp kiến thức giữa Lịch sử và các môn học khác, giúp học sinh hiểu sự kiện lịch sử một cách liên tục, khắc phục tính rời rạc trong kiến thức Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên cung cấp bộ câu hỏi khung và các câu hỏi tư duy để hỗ trợ học sinh hoàn thiện sản phẩm trước khi thuyết trình Bài học thường được tổ chức theo nhóm, với sự hướng dẫn của thầy cô, nhằm giúp học sinh hiểu sâu rộng nội dung kiến thức Một dự án tích hợp liên môn thành công khi học sinh có thể thực hiện được ý đồ thiết kế của giáo viên, vì vậy giáo viên cần hướng dẫn cụ thể để đảm bảo học sinh hoàn thành sản phẩm với hiệu quả tốt nhất.
4.2.2 Các bước tiến hành trong dạy học tích hợp liên môn
Bước 1: Xác định chủ đề, vấn đề
Xác định vấn đề giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện dưới nhiều hình thức như giải thích sự kiện hoặc hiện tượng trong tự nhiên và xã hội, hay giải quyết tình huống trong học tập và thực tiễn, là rất quan trọng Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ huy động kiến thức và kỹ năng còn thiếu để tìm tòi và xây dựng giải pháp Trong quá trình này, vấn đề sẽ được học sinh diễn đạt một cách chính thức với sự hỗ trợ của giáo viên.
Bước 2: Giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề
Đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong dạy học Lịch sử 10 12
Qua nghiên cứu về phương pháp Dạy học dự án tích hợp liên môn, kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử 10, tôi đã rút ra những đặc điểm chung của phương pháp này.
* Học sinh là trung tâm của quá trình dạy học
Dạy học dự án tích hợp liên môn giúp học sinh tham gia vào các nhiệm vụ thiết kế và tạo ra sản phẩm cho bản thân Để đạt được điều này, giáo viên cần thiết kế tình huống phù hợp với trình độ học sinh và tổ chức các hoạt động tương ứng, tạo điều kiện cho học sinh khai thác kiến thức một cách tích cực và sáng tạo Học sinh sẽ tự tìm hiểu và quyết định mức độ hoàn thành dự án, đồng thời hợp tác làm việc nhóm để phát huy khả năng của từng cá nhân, với sự hướng dẫn của giáo viên trong các hoạt động.
Dạy học dự án tích hợp liên môn trong môn Lịch sử 10 cần xác định rõ mục tiêu bài học và chuẩn kiến thức, kỹ năng, đồng thời kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam để nâng cao hiệu quả giáo dục.
Khi áp dụng phương pháp dự án kết hợp với liên môn, nội dung phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức và kỹ năng Giáo viên cần xác định các chủ đề, khái niệm, hiện tượng và vấn đề thời sự làm tâm điểm cho việc tổ chức tích hợp Đặc biệt, cần lưu ý ba nguyên tắc quan trọng khi thực hiện tích hợp liên môn để đảm bảo hiệu quả giáo dục.
Tích hợp môn học là quá trình kết hợp ít nhất hai môn học trở lên nhằm bổ sung cho nhau, tạo ra cái nhìn toàn diện hơn hoặc giải quyết các vấn đề phức tạp mà một môn học đơn lẻ không thể thực hiện được.
Tích hợp là quá trình hợp tác giữa các môn học, trong đó sự tương tác giữa các lĩnh vực kiến thức và kỹ năng được sử dụng để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.
- Kết quả đạt được trong quá trình tích hợp và hợp tác được thể hiện dưới dạng tổng quát.
Để dạy học liên môn hiệu quả, cần xác định nguyên tắc và xây dựng mục tiêu bài học dựa trên nội dung chung liên quan Việc áp dụng kiến thức liên môn phải linh hoạt, không gò bó, và các di sản văn hóa phải phục vụ cho nội dung học tập Học sinh cần được định hướng vào mục tiêu bài học, trong khi giáo viên lựa chọn hình thức dạy, lập kế hoạch đánh giá và tổ chức quá trình dạy học Sản phẩm cuối cùng của dự án phải phản ánh nội dung và mục tiêu bài học.
Dạy học dự án tích hợp liên môn trong môn Lịch sử 10 kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam được thiết kế dựa trên bộ câu hỏi khung nhằm phân hóa năng lực học sinh Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu về lịch sử mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm Việc sử dụng di sản văn hóa cũng tạo cơ hội cho học sinh khám phá và kết nối với bản sắc dân tộc, từ đó nâng cao ý thức về giá trị văn hóa của đất nước.
Bộ câu hỏi định hướng giúp học sinh kết nối các khái niệm cơ bản trong môn học và giữa các môn học Hệ thống câu hỏi cốt lõi và câu hỏi gợi mở được sử dụng để giới thiệu dự án, thúc đẩy sự hiểu biết của học sinh về các lĩnh vực tham gia liên môn Những câu hỏi này định hướng việc học tập, kích thích tư duy và liên kết mục tiêu dự án với mục tiêu học tập và chuẩn chương trình.
Bộ câu hỏi khung bao gồm ba loại: câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát là những câu hỏi mở rộng, kích thích sự khám phá và yêu cầu tư duy bậc cao, thường liên quan đến các khái niệm lớn và liên môn Câu hỏi bài học liên hệ trực tiếp với dự án hoặc bài học cụ thể, giúp học sinh tự xây dựng câu trả lời và hiểu biết về các khái niệm cốt lõi Cuối cùng, câu hỏi nội dung là những câu hỏi đóng với các câu trả lời rõ ràng, hỗ trợ việc dạy và học kiến thức cụ thể Ba dạng câu hỏi này nhằm định hướng và phân hóa năng lực người học.
Dạy học dự án tích hợp liên môn trong môn Lịch sử 10 cần kết hợp sử dụng di sản văn hóa Việt Nam, yêu cầu một hình thức đánh giá đa dạng và đánh giá thường xuyên để đảm bảo hiệu quả học tập.
Trong suốt quá trình thực hiện dự án, giáo viên cần theo dõi chặt chẽ kết quả báo cáo nhóm qua từng giai đoạn Điều này giúp giáo viên hướng dẫn học sinh triển khai công việc cụ thể và điều chỉnh những sai sót, nhằm đạt được sản phẩm kết quả tốt nhất.
Dạy học dự án tích hợp liên môn trong môn Lịch sử 10, kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam, sẽ giúp học sinh phát triển các năng lực thực tiễn Phương pháp này không chỉ tạo cơ hội cho học sinh khám phá và hiểu biết sâu sắc về di sản văn hóa, mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm Qua đó, học sinh sẽ nâng cao kỹ năng phân tích, đánh giá và áp dụng kiến thức lịch sử vào thực tiễn cuộc sống.
Việc thực hiện dự án dạy học liên môn cần dựa vào thực tế cuộc sống của học sinh, giúp các em áp dụng kiến thức để giải quyết vấn đề cụ thể Giáo viên có thể hợp tác với các đồng nghiệp để tạo ra tình huống học tập thú vị, khuyến khích học sinh tham khảo thông tin từ internet hoặc từ các thầy cô khách mời Sản phẩm cuối cùng của quá trình học tập này là các bài báo cáo và tài liệu sưu tầm, qua đó học sinh không chỉ học hỏi mà còn đóng vai trò trợ giảng, nắm bắt và làm chủ quá trình học của mình.
Công nghệ thông tin đóng vai trò then chốt trong việc triển khai dạy học dự án tích hợp liên môn, đặc biệt khi kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử lớp 10 Việc áp dụng công nghệ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận và khám phá di sản văn hóa một cách sinh động và hấp dẫn Sự kết hợp này không chỉ làm phong phú thêm nội dung học tập mà còn góp phần phát triển kỹ năng tư duy phản biện và sáng tạo cho học sinh.
Giải pháp 14
6.1 Các bước thực hiện giải pháp mới
- Giáo viên rà soát chương trình Sách giáo khoa, các nội dung có liên quan với nhau ở các môn có thể tích hợp.
Để bắt đầu năm học mới, giáo viên cần xây dựng kế hoạch dạy học dự án tích hợp liên môn, kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử 10 Kế hoạch này cần xác định rõ số tiết học và thời gian thực hiện để đảm bảo hiệu quả giảng dạy.
- Lên kế hoạch giúp đỡ học sinh: về tài liệu sưu tầm, đi thực địa, tài chính, …
Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng học sinh hoặc nhóm học sinh để đảm bảo mọi thành viên đều có phần việc rõ ràng Việc này cần được thực hiện trong khoảng thời gian xác định, và kết quả cuối cùng sẽ là sản phẩm mà cả lớp cùng hướng tới.
Trong nghiên cứu về Dạy học dự án tích hợp liên môn, tôi đã kết hợp việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử 10 thông qua các bước tiến hành cụ thể.
Tên dự án liên môn
1 Mục tiêu kiến thức: Theo chuẩn kiến thức kĩ năng
2 Kĩ năng hình thành với học sinh: Năng lực chung và năng lực chuyên biệt.
3 Thái độ học sinh: Được hình thành qua từng nội dung bài học.
4 Đối tượng dự án kết hợp liên môn: Kết hợp những nội dung có liên quan với nhau ở những môn tích hợp.
5 Tên di sản văn hóa được sử dụng trong bài.
B Các bước thực hiện trong dự án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng di sản văn hóa
Nội dung Mục đích Công việc của giáo viên
Công việc của học sinh
Xác định chủ đề và mục đích của dự án. Đề xuất ý tưởng dự án.
Thảo luận ý tưởng dự án.
Quyết định chủ đề và mục đích dự án.
Tên di sản văn hóa liên quan.
Học sinh cùng giáo viên thống nhất chủ đề dự án.
Xây dựng kế hoạch làm việc trong dự án.
- Phác thảo đề cương (Xây dựng câu hỏi khung, thiết kế dự án).
- Phân chia lớp thành nhóm nghiên cứu.
- Phân công các công việc cho nhóm, thành viên trong nhóm (thời gian, phương tiện, kinh phí )
- Chuẩn bị nguồn thông tin đáng tin cậy.
- Xác định công việc cần làm (thời gian, phương pháp, phân công công việc).
- Các thành viên trong nhóm hợp tác trình bày đề cương nghiên cứu.
Thu thập xử lý số liệu cần thiết đưa ra kết luận.
- Theo dõi hướng dẫn học sinh liên hệ cơ sở, khách mời cần thiết
- Hướng dẫn các nhóm thực hiện chủ đề (chú ý sai số có thể mắc phải) Bước đầu thông qua sản phẩm các nhóm.
- Thu thập dữ liệu (nhật ký) xử lý thông tin
- Thường xuyên phản hồi thông tin cho giáo viên.
- Tổng kết nghiên cứu, viết báo cáo.
- Chuẩn bị tài liệu có liên quan để giới thiệu sản phẩm.
Giới thiệu sản phẩm trước lớp
Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buổi báo cáo.
Cử đại diện của nhóm trình bày sản phẩm của nhóm.
Cả lớp thảo luận để xây dựng.
5 Đánh giá sản phẩm các nhóm. Đánh giá và nghiệm thu sản phẩm. Đánh giá sản phẩm của nhóm Đánh giá sản phẩm của nhóm khác.
Để đánh giá một dự án tích hợp liên môn kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam, có thể tham khảo 10 tiêu chí dưới đây Mỗi tiêu chí sẽ được cho điểm từ 0 đến 10, phản ánh mức độ hoàn thiện và hiệu quả của dự án trong việc khai thác và bảo tồn di sản văn hóa.
Dự án được đánh giá theo thang điểm từ 1 đến 5, với các mức độ như sau: loại tốt khi tổng điểm từ 40-50, loại khá từ 30-40, đạt từ 25-30, và không đạt dưới 25 Giáo viên có thể dựa vào các tiêu chí này để điều chỉnh phương pháp kiểm tra và đánh giá điểm số của học sinh, thay thế cho các bài kiểm tra hiện tại.
1 Những kiến thức, kĩ năng thu được sau dự án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng di sản văn hóa.
2 Lượng kiến thức gắn với môn học trong dự án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng dụng di sản văn hóa
3 Tạo điều kiện cho mọi thành viên tham gia.
4 Chỉ rõ những công việc người học cần làm.
5 Tính hấp dẫn với người học của dự án tích hợp liên môn kết hợp với sử dụng di sản văn hóa.
6 Phù hợp với điều kiện thực tế
7 Phù hợp với năng lực của người học
8 Áp dụng công nghệ thông tin
9 Sản phẩm có tính khoa học
10 Sản phẩm có tính thực tiễn, thiết thực
Dựa vào các tiêu chí đã đề ra, giáo viên có khả năng đánh giá mức độ thành công của dự án liên môn thông qua kết quả thực hiện của nó.
Bài soạn minh họa được thực hiện qua năm bước, nhằm triển khai dự án liên môn kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa trong môn Lịch sử lớp 10.
Tên dự án: Tìm hiểu về những quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam
- Học sinh nắm được nét đại cương về 3 nhà nước cổ đại trên đất nước Việt Nam Nhà nước Văn Lang- Âu Lạc, Cham-pa, Phù Nam.
- Ba nhà nước này có điểm gì giống và khác nhau (sự hình thành, cơ cấu tổ chức nhà nước, đời sống xã hội).
* Dự án thực hiện kết hợp tích hợp liên môn kiến thức môn Địa lý và môn Văn học, Âm nhạc:
- Vận dụng kiến thức môn Địa lý biết được địa bàn, điều kiện tự nhiên (đất đai, sông ngòi) hình thành các quốc gia cổ.
Áp dụng kiến thức từ môn Văn học, học sinh có thể khám phá những tác phẩm thơ và văn liên quan đến các bài học như "Con Rồng cháu Tiên," "Sơn Tinh Thủy Tinh," và "Mỵ Châu Trọng Thủy." Những tác phẩm này không chỉ giúp củng cố kiến thức lịch sử mà còn làm phong phú thêm hiểu biết về văn hóa dân tộc.
- Cảm nhận lòng tự hào dân tộc, khắc sâu tình yêu đất nước, lịch sử dân tộc qua Âm nhạc với ca khúc “DÒNG MÁU LẠC HỒNG”.
* Dự án thực hiện kết hợp tích hợp liên môn kết hợp sử dung di sản văn hóa Việt Nam:
- Khu di tích lịch sử Đền Hùng Phú Thọ
- Di tích thành Cổ Loa - Đông Anh (Hà Nội)
- Quần thể di tích đền Gióng-Đền Phù Đổng Thiên Vương
- Bảo tàng lịch lịch sử Việt Nam (với hiện vật trống Đồng Đông Sơn)
- Khu di tích Làng Vạc - Thị xã Thái Hòa - Nghệ An
- Khu di tích đền Cuông - Diễn Châu - Nghệ An
- Kĩ năng độc lập nhiên cứu, khả năng thiết kế bảng, kĩ năng viết báo cáo, kĩ năng làm việc nhóm.
- Kĩ năng sử dụng lược đồ, tích cực bồi dưỡng kĩ năng phân tích, tổng hợp.
- Hình thành kĩ năng sống trách nhiệm với non sông đất nước.
- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc.
- Bồi dưỡng tinh thần lao động sáng tạo ý thức cội nguồn dân tộc, lòng yêu quê hương đất nước và ý thức văn hóa dân tộc.
Lớp 10A1 có 43 thành viên trong năm học 2019-2020 đã thực hiện một dự án liên môn trong môn Lịch sử, giúp các em dễ dàng tiếp thu kiến thức và làm việc nhóm hiệu quả.
Bước 1: Xác định chủ đề và mục đích dự án liên môn
Chủ đề: Tìm hiểu về những quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam
- Mục đích: Nhằm giáo dục về cội nguồn và sự đoàn kết dân tộc Thông qua đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước.
Việc áp dụng phương pháp dự án tích hợp liên môn trong các môn học như Văn học, Địa Lý, Hóa học kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam mang lại nhiều lợi ích Phương pháp này không chỉ cung cấp cho giáo viên kiến thức và phương pháp giảng dạy đa dạng mà còn khuyến khích học sinh chủ động trong quá trình học tập Điều này giúp các em giải quyết vấn đề hiệu quả và tích hợp kiến thức từ nhiều môn học, từ đó nâng cao khả năng học tập và áp dụng vào thực tiễn một cách thông minh và sáng tạo.
Bước 2: Xây dựng kế hoạch a Đề cương dự án tích hợp liên môn kết hợp sử dụng di sản văn hóa Việt Nam
- Chia dự án làm 3 gói nhỏ: Học sinh về nhà tự tìm hiểu.
Trong năm học 2019-2020, tôi đã thực hiện thí điểm tại ba lớp học, bao gồm lớp 10A1 với học sinh có đầu vào tương đối khá và hai lớp 10A9, 10A10 với học sinh có đầu vào ở mức trung bình và yếu.
Chia lớp 10A1 thành 3 nhóm với công việc sau: (Lớp 10A9,10A10 cũng thực hiện tương tự như vậy)
Nhóm 1: Tìm hiểu nhà nước Văn Lang-Âu Lạc.
Nhóm 2: Tìm hiểu nhà nước Cham-pa.
Nhóm 3: Tìm hiểu nhà nước Phù Nam.
Học sinh sẽ tự túc phương tiện đi lại để tham quan các địa điểm như đền Cuông ở Diễn Châu và di tích Làng Vạc tại Thị xã Thái Hòa, Nghệ An Các thiết bị cần thiết bao gồm máy tính và máy in, với nguồn thông tin từ Internet Kinh phí cho chuyến đi sẽ được hỗ trợ từ quỹ lớp và sự đóng góp của hội cha mẹ học sinh Bảng phân công công việc cũng sẽ được lập để đảm bảo mọi hoạt động diễn ra suôn sẻ.
Tên thành viên Nhiệm vụ nghiên cứu Thời gian
Nhà nước Văn Lang-Âu Lạc.
Nhóm trưởng giám sát, đôn đốc các thành viên trong nhóm, phản hồi thường xuyên với giáo viên về tiến độ thực hiện của nhóm.
Báo cáo kết quả, hình ảnh, lược đồ sưu tầm được Các tài liệu liên quan.
Ngọc An, Cơ sơ hình thành nhà nước (kinh tế, xã hội, yêu cầu của xã hội )?
Báo cáo kết quả, hình
Liên môn Hóa học giải thích sự xuất hiện của công cụ kim loại.
Liên môn Địa lý (xác định địa điểm nhà nước), Văn học (truyền thuyết văn học phòng chống bão lũ, chống giặc ngoại xâm ) tuần 19,
20 ảnh, lược đồ sưu tầm được Tài liệu liên môn địa lý, văn học.
Nhà nước Văn Lang-Âu Lạc:
- bộ máy (vẽ sơ đồ)
Liên môn Địa lý (địa điểm kinh đô), Văn học (truyền thuyết văn học về việc xây dựng nhà nước, quân đội )
Di sản văn hóa thành Cổ Loa.
Báo cáo kết quả, hình ảnh, lược đồ sưu tầm được Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước. Tài liệu liên môn địa lý, văn học.
Dương, Đời sống vật chất.
Liên môn Văn học (phong tục xưa)
Hiện vật ở di tích Làng Vạc - Thị xã Thái Hòa - Nghệ An
Báo cáo kết quả, hình ảnh, lược đồ sưu tầm được Tài liệu liên môn địa lý, văn học.
Hằng Đời sống tinh thần (liên hệ địa phương)
- Quần thể di tích đền Gióng- Đền Phù Đổng Thiên Vương, Di tích đền Cuông (Diễn Châu -Nghệ An), di tích Làng Vạc - Thị xã Thái Hòa - Nghệ An
- Bảo tàng lịch lịch sử Việt Nam (với hiện vật trống Đồng Đông Sơn).
Báo cáo kết quả, hình ảnh, lược đồ sưu tầm được Tài liệu liên môn địa lý, văn học.
Các nhóm: nhóm 2 (14 thành viên) , nhóm 3 (14 thành viên) tương tự thiết kế phân công công việc như bảng trên
Bước 3: Thực hiện dự án (thu thập dữ liệu và xử lí số liệu)
- Học sinh làm cá nhân hoặc theo nhóm
- Thu thập và xử lí số liệu (trao đổi, phản hồi với giáo viên, tránh các sai số mắc phải)
- Tổng hợp các kết quả nghiên cứu của các thành viên viết báo cáo.
Bước 4: Giới thiệu sản phẩm
Mỗi nhóm cử đại diện lên trình bày báo cáo trên lớp
Giáo viên và học sinh các nhóm xây dựng hoàn thiện bài.
Bước 5: Đánh giá nghiệm thu sản phẩm
- Tổ chức cho học sinh đánh giá lẫn nhau
- Giáo viên tổng kết, rút kinh nghiệm
Sau khi các nhóm báo cáo hoàn tất, giáo viên đã cho học sinh nghe ca khúc "DÒNG MÁU LẠC HỒNG", giúp các em cảm nhận sâu sắc lòng tự hào dân tộc và tình yêu đối với đất nước cũng như lịch sử dân tộc thông qua âm nhạc.
Các nhóm báo cáo sản phẩm thông qua học trực tuyến (vì dịch Covid không tổ chức dạy học trên lớp).
Trong năm học 2020-2021, tôi đã hợp tác với đồng nghiệp để khảo nghiệm đề tài giảng dạy tại các lớp 10, cụ thể là lớp 10A1, 10A2, 10A9 do cô Hoàng Thị Vân phụ trách; lớp 10A5, 10A7 do cô Hoàng Thị Kim Nam giảng dạy tại trường THPT 1-5; lớp 10C1 do thầy Nguyễn Viết Nghĩa tại trường THPT Đông Hiếu và lớp 10D do cô Nguyễn Thị Hải Hòa tại trường THPT Cờ Đỏ phụ trách.
BÀI BÁO CÁO MINH HỌA DO HỌC SINH NHÓM 1 THỰC HIỆN BÁO CÁO 1: Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc
1 Cơ sở hình thành nhà nước
Thứ nhất, sự chuyển biến về kinh tế : với các công cụ lao động bằng đồng thau phổ biến và bắt đầu có công cụ bằng sắt
Các nhà khảo cổ học cho rằng cư dân Đông Sơn đã áp dụng phương pháp hoàn nguyên để chế tạo công cụ sắt, thông qua quá trình khử ôxi trong quặng sắt Quặng được đưa vào lò cùng với than gỗ, và nhờ nhiệt độ cao, sắt được tách ra khỏi quặng.
Sắt xốp lấy được từ phương pháp trên, được người thợ thủ công sử dụng phương pháp rèn để làm ra công cụ cần có.
Kết quả kiểm chứng 41
* Trước khi áp dụng Điểm tổng kết học kỳ I
Lớp Sĩ số Giỏi Khá Tr.bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
Sau khi áp dụng phương pháp dạy học mới, học sinh phản hồi tích cực và thể hiện sự hứng thú với bài học, đồng thời chủ động trong việc tiếp thu kiến thức Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết các em đồng ý với cách dạy này Đối với học sinh yếu, phương pháp giúp hình thành năng lực tự giải quyết vấn đề và khả năng hợp tác nhóm, cho phép các em khai thác kiến thức với sự hỗ trợ từ thầy cô và bạn bè Học sinh đã hiểu rõ bản chất các sự kiện lịch sử và có khả năng hệ thống hóa các thông tin liên quan Đối với học sinh khá, giỏi, phương pháp này nâng cao khả năng phân tích và giải quyết các bài tập vận dụng cao Quan trọng hơn, phương pháp học này mang lại trải nghiệm thực tế, giúp học sinh ghi nhớ các sự kiện lịch sử nhanh chóng và hiệu quả hơn so với phương pháp dạy truyền thống.
Kết quả phiếu điều tra cho thấy học sinh thực sự hứng thú với phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn, đặc biệt khi kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong chương trình Lịch sử lớp 10.
Lớp Sĩ số Hoàn toàn đồng ý % Lưỡng lự % Không đồng ý %
Kết quả kiểm tra nội dung các bài học cho thấy sự cải thiện đáng kể, với tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi tăng lên rõ rệt Điểm tổng kết học kỳ 2 cao hơn nhiều so với trước đây.
Giỏi Khá Tr bình Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
Tôi đã phát phiếu khảo sát nhằm tìm hiểu sự hứng thú của học sinh đối với phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn, đặc biệt là việc kết hợp với di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử.
10 Kết quả nhận được khá đáng buồn, khi hầu hết các em đều trả lời không đồng ý Lý do là các em từ trước vẫn được học theo phương pháp dạy học truyền thống- chủ yếu là hỏi-đáp và đọc-chép, các em chưa hiểu thế nào là dạy học theo dự án, dạy học tích hợp liên môn, chưa được tự mình khám phá nội dung bài học
Kết quả khảo sát về sự hứng thú của học sinh đối với phương pháp dạy học dự án tích hợp liên môn, kết hợp với việc sử dụng di sản văn hóa Việt Nam trong môn Lịch sử lớp 10 đã mang lại những bất ngờ thú vị.
Lớp Sĩ số Hoàn toàn đồng ý % Lưỡng lự % Không đồng ý %
Phản hồi từ đồng nghiệp cho thấy rằng phương pháp điều tra với giáo viên đã nhận được sự đồng thuận và khuyến khích mở rộng Điều này chứng tỏ rằng phương pháp này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn mang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học.
Thầy Nguyễn Viết Nghĩa từ trường THPT Đông Hiếu và cô Nguyễn Thị Hải Hòa từ trường THPT Cờ Đỏ đều rất hài lòng với phương pháp dạy học mới, giúp học sinh tích cực và chủ động hơn trong học tập Phương pháp này không chỉ làm cho bài học trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả mà còn hấp dẫn và lôi cuốn tất cả các em Do đó, cả hai giáo viên sẽ áp dụng rộng rãi cho khối 10 và sử dụng làm căn cứ để thiết kế bài dạy phù hợp cho khối 11, 12 trong năm tới.
Như vậy, qua nghiên cứu, áp dụng và hoàn thiện sáng kiến, tôi nhận thấy:
Sáng kiến này đề xuất các định hướng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh, phù hợp với xu thế cải cách giáo dục mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hướng tới trong những năm tới.
Lần đầu tiên, phương pháp mới đã được áp dụng thành công trong giảng dạy môn Lịch sử tại trường THPT 1-5, phục vụ cho nhiều đối tượng học sinh từ yếu đến giỏi, bao gồm cả ban tự nhiên và ban xã hội Kết quả cho thấy điểm số giữa các nhóm học sinh không có sự chênh lệch lớn, chứng tỏ tính hiệu quả của phương pháp này trong việc nâng cao chất lượng học tập.
- Là cơ sở để có thể áp dụng rộng rãi đối với chương trình giảng dạy các dự án liên môn khác tại trường THPT.
Giáo viên trong nhóm môn tại trường cùng với một số giáo viên từ các trường THPT như Cờ Đỏ và Đông Hiếu đã sáng kiến, thử nghiệm và áp dụng phương pháp giảng dạy cho khối 10 tại trường mình.
Đề tài này có thể được áp dụng hiệu quả bởi bất kỳ giáo viên nào trong bộ môn Lịch sử, và các bộ môn khác cũng có thể sử dụng phương pháp này để đạt được kết quả tốt.