cũng hãy luôn nhớ về “đồng mình” với những t/ cảm chân thành tha thiết nhất. * Không chỉ mong con sống nghĩa tình thuỷ chung với quê hương, cha còn mong con biết vượt qua mọi gian nan t[r]
Trang 1DÀN Ý PHÂN TÍCH “NÓI VỚI CON”- Y PHƯƠNG
A/ MỞ BÀI: Bậc làm cha làm mẹ, ai cũng mong con khôn lớn trưởng thành mà không quên đi cội nguồn, kế tục xứng đáng và phát huy được truyền thống của q/ hương Mong ước ấy đã được Y Phương - 1 nhà thơ d/ tộc Tày gửi
gắm trong BT “ nói với con” của ông Bài thơ đã để lại thật nhiều ấn tượng trong lòng bạn đọc bởi sự chân thành và
một phong cách thật độc đáo Có lẽ sâu sắc và xúc động nhất chính là (những câu … của bài thơ)
B/ THÂN BÀI:
I/ TỔNG- ( NT): Bài thơ có mạch cảm xúc thật tự nhiên: đi từ t/ cảm g/ đình mà mở rộng ra tình cảm q/ hương, đi
từ những kỉ niệm gần gũi để rồi nâng lên thành vấn đề lẽ sống – Thể thơ tự do: có câu 2 chữ, có câu 4, 5 chữ, cũng
có câu 10 chữ… đã tạo nên cho bài thơ giọng điệu linh hoạt giúp thể hiện rõ những sắc thái tình cảm khác nhau 1 cách sâu lắng Ngôn từ, cách nói mộc mạc, giàu h/ ảnh của người miền núi (ND): BT vừa ca ngợi…vừa là lời tâm tình, là lời dạy con của người cha tha thiết yêu con
II/ PHÂN:
1/ PT đoạn 1 (11 câu): chia làm 2 phần để PT:
a/ (4 câu đầu): Mở đầu bài thơ, Y Phương đã nói với con về cội nguồn sinh dưỡng của con cũng như của mỗi người Trước hết đó chính là cái nôi gia đình: “Chân phải bước tới cha/ Chân trái- mẹ/ 1 bước… cười”
Những câu thơ 5 chữ thật ngắn gọn, khỏe khoắn tạo nên âm hưởng rất vui tươi Với cách nói giàu hình ảnh của người miền núi, t/giả đã gợi ra một khung cảnh gia đình đầm ấm dưới mái nhà sàn đơn sơ Trong ngôi nhà đó
có đầy đủ các thành viên: có cha, có mẹ và có con Đó là yếu tố đầu tiên làm nên 1 gia đình hạnh phúc Hạnh phúc được nhân lên khi con thơ đang chập chững những bước đi đầu đời, đang ở cái tuổi bi bô tập nói Con luôn được
nâng đỡ, chăm chút đón chờ bởi cả cha và mẹ “Tiếng cười, tiếng nói” kia phải chăng chính là những lời cổ vũ động
viên khích lệ con trên từng bước đi? -> Gian nhà ấy chỉ đơn sơ vách nứa nhưng luôn ngập tràn những thanh âm rộn
rã của tiếng nói, tiếng cười quấn quít, thương yêu, đầy ắp sự chi chút của cha mẹ bên đứa con yêu dấu Và mái ấm gia đình hạnh phúc, thân thương đó là nơi con cất tiếng khóc chào đời, và cũng là nơi nuôi dưỡng, bao bọc, chở che con đến khi khôn lớn trưởng thành, bay vào cuộc đời cao rộng
b/ (7 câu còn lại): Bằng sự trải nghiệm của chính cuộc đời mình, người cha Y Phương hiểu thấm thía rằng: để lớn lên, trưởng thành, con người ta không chỉ nhờ gia đình mà còn luôn được bao bọc, được nuôi dưỡng bởi quê hương nặng nghĩa tình Chính vì thế người cha đã nói với con:
“Người đồng mình yêu lắm…/ Đan lờ- nan hoa/ Vách nhà ken câu hát/ Rừng cho hoa/ đường cho tấm lòng…”
- Tác giả ko viết “người vùng mình, người miền mình, người quê mình” mà lại viết “người đồng mình” Cách nói
đậm chất miền núi, vừa mộc mạc, giản dị nhưng lại rất chân tình, chứa chan tình thương yêu gắn bó.- Từ “yêu lắm” vừa thiết tha, lại vừa bộc lộ trực tiếp tình cảm của Y Phương với dân tộc mình
* Trong cảm nhận của Người cha YP + con người quê mình thật đáng yêu, đáng thương bởi vì dù cuộc sống còn
nhiều lam lũ nhưng vẫn phơi phới niềm yêu đời lạc quan và vô tư hồn hậu: “Đan lờ… câu hát” “Lờ” là vật dụng
để đánh bắt cá thô sơ, được đan bằng những nan tre vót tròn Thế nhưng với Y Phương, người quê mình đan lờ không phải đơn thuần chỉ là để làm ra một phương tiện mà hơn thế là một công việc đầy tính nghệ thuật, sáng tạo : họ đang
tạo “hoa” trong chính cuộc sống gian khổ của mình… + Cuộc sống lao động ở miền núi cao không bao giờ dễ
dàng Mồ hôi, khó nhọc đếm sao cho hết Ấy thế mà qua câu thơ của Y Phương, người đọc lại cảm nhận cuộc sống
ấy có biết bao thú vị nên thơ: “Vách nhà ken câu hát” Vách nhà người miền núi thường dựng bằng những tấm ván
gỗ hay đan bằng nứa, tre ken liền vào nhau cho kín Nhưng hình như, vách nhà ấy còn được tạo nên bởi cả những
câu hát phơi phới niềm yêu đời của những con người mộc mạc nơi đây Với Người miền núi hồn nhiên, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ đã trở thành một phần không thể thiếu Những tiếng khèn, tiếng sáo, điệu hát then, hát lượn…
của con người nơi đây ngày nối ngày đã “ken” vào, hòa quyện vào từng vách nhà -> 1 hình ảnh thôi mà gợi cuộc
sồng thật tươi vui, đầm ấm biết bao
* Con người như thế, sinh hoạt như thế, còn cảnh vật nơi rừng núi quê hương cũng chẳng kém phần thơ mộng, nghĩa
tình: “Rừng cho hoa / Con đường cho những tấm lòng”
- Có thể rừng núi vẫn có những ngày hoang sơ với mưa nguồn, với suối lũ và vấn vít mây mù… Có thể đường đi vẫn còn nhiều gai góc, vẫn còn đó những thác ghềnh, còn lắm cheo leo hiểm trở… -> Tuy nhiên quê hương vẫn rất
đẹp và hào phóng: Rừng cho hoa - muôn vàn hương sắc của rừng đã nuôi dưỡng, cho con người vẻ đẹp tâm hồn, giúp
họ biết yêu cái đẹp, biết nhạy cảm và rung động Con đường rừng đi ngược về xuôi nơi bản làng vô tận lại cho bao
nghĩa tình bởi trên con đường ấy mỗi người được gặp, được đón nhận bao lời chào hỏi chân tình, bao tấm lòng đôn hậu thủy chung của người đồng mình, của dân tộc mình
=> Hình ảnh “rừng” và “con đường” ấy chính là hình ảnh biểu tượng của quê hương yêu dấu Nơi đã cưu
mang, đùm bọc, chở che nuôi dưỡng con cũng như bao đời người nơi rừng núi hoang sơ
=> Nói với con điều đó, người cha ngầm nhắn nhủ: không phải chỉ có gia đình, còn cả quê hương nghĩa nặng tình sâu đã nuôi dưỡng con nên người, cho con trưởng thành như hôm nay Cha không hề dặn con phải làm gì, phải sống như thế nào mà chỉ nói cho con nghe về cội nguồn sinh dưỡng của mình với những lời âu yếm thiết tha Nhưng chỉ
như vậy thôi cũng đủ khơi gợi trong con nhiểu suy nghĩ
2/ PT đoạn 2: 17 câu (Chia thành 2 đoạn nhỏ để PTích):
a/ PT đoạn 1( 9 câu đầu): a1) ( Pt lời ngợi ca về quê hương):
Trang 2* (c/y ): Quê hương là nơi ta sinh ra, lớn lên, nơi gắn bó bao kỉ niệm ngọt ngào…Nếu với Đỗ Trung Quân “quê hương
là chùm khế ngọt cho con trèo hái mỗi ngày, là đường đi học, là cánh diều biếc, tuổi thơ con thả trên đồng”…thì với
YP, quê hương D/tộc Tày là nơi “Rừng cho hoa, con đường cho những tấm lòng” Nơi ấy đã trở thành niềm tự hào
kiêu hãnh của ông Chính vì vậy khi “nói với con” điều đầu tiên nhà thơ cất lên là lời ngợi ca về quê hương xứ sở
của mình, nơi đó có những con người thật đáng yêu:
“ Người đồng mình thương lắm con ơi / Cao đo…/ Xa nuôi chí lớn”
+ Cách nói “ người đồng mình”thật lạ, thật mới, cách nói ấy tuy giản dị mộc mạc nhưng thấm vào từng chữ là tình cảm thân thương gắn bó với quê hương.Những từ “thương lắm con ơi” đầy tính biểu cảm, thật thiết tha chân thành,
thấm đẫm trong từng chữ, từng lời là tình yêu con người xứ sở…
+ Sở dĩ người đồng mình đáng thương, đáng yêu như thế bởi họ biết lấy “cao đo nỗi buồn, xa nuôi chí lớn” Câu thơ ngắn gọn rắn rỏi, sự sóng đôi giữa “cao- xa, nỗi buồn- chí lớn”…đã làm nổi bật khát vọng, tinh thần, ý chí, của con
người dân tộc Tày.(? ) + Dẫu cuộc đời còn nghèo đói khó khăn, còn nhiều lo toan vất vả nhưng người đồng mình vẫn
giàu khát vọng, không ngại vươn lên Người đồng mình không sống với những ước mơ nhỏ nhoi, giản đơn, tầm thường mà luôn khao khát vươn tới những tầm cao, khát khao thử sức và khẳng định mình Họ chỉ buồn vì chưa
vươn tới được những đỉnh cao khát vọng ấy, ko phải vì những điều nhỏ nhặt tầm thường + Và khi nào ước mơ vươn
cao, bay xa kia chưa trở thành hiện thực thì họ vẫn còn nuôi ý chí, nghị lực để theo đuổi đến cùng
-> YP NÓI TẤT CẢ NHỮNG ĐIỀU NÀY để MONG CON HÃY PHÁT HUY, KẾ TỤC TRUYỀN THỐNG QUÝ BÁU ẤY CỦA NGƯỜI ĐỒNG MÌNH 1 CÁCH XỨNG ĐÁNG NHẤT.
* Lời ca ngợi của YP mỗi lúc càng trở nên thiết tha hơn:
“ Dẫu làm sao…/ Sống trên đá không chê…/ Sống trong thung không chê…/
Sống như sông như suối / Lên thác … không lo cực nhọc”
+ (Ý1) Với những hình ảnh cụ thể mộc mạc được liệt kê: “đá gập ghềnh, thung nghèo đói, sông, suối, thác, ghềnh”…
nhà thơ đã gợi lại cuộc sống vất vả, đầy gian nan thách thức của con người dân tộc mình giữa hoang sơ đại ngàn
Điều kiện sống vô cùng gian khổ: Sống trên đá, mà “ĐÁ” đâu chỉ gập ghềnh, đá còn cằn khô Sống trong thung mà
“THUNG” thì nghèo đói, thung là nơi mưa nguồn suối lũ dồn về…Gieo sự sống ở nơi ấy thật khó khăn Thành ngữ
“ lên thác xuống ghềnh” đã được khéo léo vận dụng để làm nổi bật cuộc sống đầy gian khổ, vất vả của con người nơi
đây…
+ (Ý 2) Lấy CS gian khổ làm nền để rồi từ đó nhà thơ khẳng định, làm tôn lên vẻ đẹp của con người đồng mình
* Vẻ đẹp đó trước hết là sự gắn bó sâu nặng với quê hương Điệp từ “ không chê” được lặp lại 2 lần đã cho
thấy 1 cách sâu sắc tình cảm thuỷ chung son sắt mà con người dân tộc Tày giành cho quê hương Dẫu sống trong
thung hay trên đá, dẫu điều kiện sống có chồng chất khó khăn thì họ vẫn không than vãn, chán nản Ngược lại họ vẫn vui, vẫn tìm thấy sự tươi đẹp ở chính vùng đất ấy Họ không hề bị cuộc sống phù hoa sang trọng nơi xứ người
mê hoặc vẫy gọi, ngược lại vẫn bám đất bám rừng, gắn bó với buôn làng để làm nên cuộc sống tươi đẹp
+ (Ý 3) Vẻ đẹp ở NĐM còn là sự mạnh mẽ khoáng đạt của tâm hồn: hình ảnh so sánh đầy gợi cảm “sống như sông
như suối” – đã thể hiện đầy đủ cái hồn nhiên trong sáng, lạc quan, kiên cường, tinh thần bền bỉ vượt qua khó khăn
để hướng tới tương lai tươi sáng của những con người dân tộc Tày
a2/ (p/t lời dạy con ): Nói với con về con người, dân tộc mình người cha ngầm muốn dạy
con về cách sống Song thay vì đưa những mệnh lệnh khô khan là những lời tâm sự với con đầy thiết tha, chan chứa
niềm tin yêu: “dẫu làm sao thì cha vẫn muốn” Những lời thiết tha ấy đã thật tự nhiên thấm vào trái tim con, thôi
thúc con hành động:
*Cha mong con sống có hoài bão cao đẹp, có ý chí để biến ước mơ thành hiện thực * Hơn thế, cha mong con sống có nghĩa tình, thuỷ chung với quê hương Đã có không ít người trong thiên hạ từng rời xa quê hương mà
không 1 lần quay lại, không ít người đã bỏ quê hương đi mãi mãi vì quê hương nghèo khó Song cha mong con đừg bao giờ ruồng bỏ, chê bai, phản bội lại q/ hương Dẫu q/hương còn nghèo khó, còn vất vả gian nan, dẫu qhg có là
“thung” hay “đá” thì đó cũng là cội nguồn, là gốc gác thiêng liêng của con Từ bỏ cái gốc ấy sẽ “không lớn nổi thành
người” Mai này con xa rời vòng tay cha mẹ và sự ấp ủ của quê hương để bay tới những chân trời mới lạ…thì con
cũng hãy luôn nhớ về “đồng mình” với những t/ cảm chân thành tha thiết nhất * Không chỉ mong con sống nghĩa
tình thuỷ chung với quê hương, cha còn mong con biết vượt qua mọi gian nan thử thách bằng ý chí niềm tin của
chính bản thân mình Nếu như sông, suối vượt qua bao thác ghềnh để đổ về đại dương bao la thì con hãy vượt qua muôn trùng gian khó để vươn lên, để đến cái đích rực rỡ nhất của những thành công
b/ PT đoạn 2( 8 câu cuối): * b1/(PT lời ngợi ca quê hương): -(c/y): Cứ mỗi lúc, niềm tự hào của cha về quê
hương thêm lớn dần khi nghĩ về người đồng mình:
“ Người đồng mình thô sơ…/ chẳng mấy ai nhỏ bé…/
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương / Còn quê hương thì làm phong tục”
- Điệp ngữ “ người đồng mình” được láy lại đến lần thứ 4 trong bài thơ như 1 điểm nhấn ngân nga, khẳng định, tô
đậm thêm lòng tự hào về con người , về dân tộc Tày của nhà thơ
- Cụm từ “thô sơ da thịt” thật giản dị mộc mạc, ẩn đằng sau đó là hình ảnh cuộc sống khắc nghiệt, khó khăn của
những người đồng mình Bên cạnh đó, hình ảnh thơ còn gợi vóc dáng đơn sơ mộc mạc, sự giản dị của con người nơi đây Đôi bàn chân quanh năm suốt tháng lội suối, băng rừng, vượt đèo qua truông có thể trở nên thô kệch Bàn tay
vỡ đá làm nương có thể đầy những nốt chai sần, thô nhám, có khi trở nên gân guốc vụng về Và trang phục chỉ giản
dị với áo chàm với khăn piêu…
Trang 3- Lấy cuộc sống và vẻ bề ngoài ấy làm nền nhà thơ muốn khẳng định: đằng sau cái vẻ “thô sơ” ấy, người đồng mình
lại rất đáng để tự hào bởi “chẳng mấy ai nhỏ bé”.Ẩn đằng sau vẻ ngoài ấy là 1 TÂM HỒN VĨ ĐẠI, 1 TINH THẦN
MẠNH MẼ, 1 Ý CHÍ LỚN LAO Câu thơ “chẳng mấy ai…con” vang lên như 1 lời khẳng định đầy kiêu hãnh Cái
không nhỏ bé ở đây được làm rõ thêm bằng minh chứng “Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương …” *
Đọc câu thơ, ta bắt gặp 1 cách diễn đạt độc đáo mới lạ, “đục đá kê cao q/ hương”, đó cũng là h/ ảnh ẩn dụ đẹp thể
hiện ý chí, khát vọng xây dựng q/ hương của con người dân tộc Tày Họ đã làm cho q/ hương trở nên phát triển, tươi
đẹp, đầm ấm và hạnh phúc, làm rạng ngời, làm sáng lên q/ hương họ (NC: Nhà thơ không dùng những từ “dựng xây”, “tô điểm”, “xây đắp” mà dùng cách nói “kê cao” Phải chăng đó là cách nói giàu hình ảnh vốn quen thuộc của người miền núi, là phong cách thơ Y Phương? Câu thơ gợi hình ảnh những con người dân tộc mạnh
mẽ mang tầm vóc của núi ao, của đại ngàn, của Đăm San trong trường ca Tây Nguyên) * Để “kê cao quê
hương” đâu phải là điều đơn giản, đó là cả 1 quá trình đầy gian khổ và hi sinh Chính hình ảnh ẩn dụ “đục đá” đã nói
lên đầy đủ sự gian lao khó nhọc của những người dân lao động miền núi trong công cuộc xây dựng q/ hương mình.*
Trong khó khăn chồng chất, người Tày đã hết lòng xây dựng quê hương Chữ “tự”trong câu thơ chứa đựng bao ý nghĩa “Tự” là tự nguyện, cũng có nghĩa là tự thân Những người con dân tộc Tày ấy đã tự gắn kết cuộc đời mình
với q/ hương, tự hiến dâng sức mình làm đẹp q/ h, không mong chờ dựa dẫm, ỷ nại trông đợi vào ai Họ xây dựng q/ hương bằng chính sức lực và sự bền bỉ của mình trong cuộc đấu tranh chinh phục thiên nhiên Họ đã sáng tạo và lưu truyền những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc… bằng sự lao động cần cù nhẫn nại hàng ngày “quê hương làm phong tục” TẠO HOA TRÊN ĐÁ ĐÚNG LÀ CỐT CÁCH của NGƯỜI MÌÊN NÚI Những “người đồng mình” quả là
đáng quý, đáng yêu, đáng khâm phục
* b2/ ( PT lời dạy con ): Y Phương ca ngợi tự hào về q/ hương mình, để từ đó dạy con về lẽ sống:
“ Con ơi tuy thô sơ…/ Lên đường / Không bao giờ bé nhỏ…/ Nghe con”
- (NT): 4 câu thơ dài ngắn rất khác nhau: có câu 6 chữ, có câu 7 chữ, có câu lại chỉ 2 chữ Chính sự dài ngắn của các câu thơ đã tạo nên 1 giọng điệu hết sức linh hoạt: Vừa có cái giọng điệu thiết tha trìu mến của sự khích lệ động viên Lại vừa có vẻ mạnh mẽ, rắn rỏi, dứt khoát đúng như phong cách cha vậy Mạch cảm xúc đã chuyển biến thật tự nhiên:
từ cảm xúc chung rộng lớn đối với quê hương tác giả trở về với tình cảm gia đình riêng tư, để nói với con những điều sâu sắc nhất
- (ND): Đứa con được gia đình ấp ủ, quê hương bao bọc, giờ đây đã khôn lớn trưởng thành Con , chuẩn bị rời xa vòng tay yêu thương của cha mẹ, rời xa sự bao bọc của q/ hương để bay vào cuộc đời cao rộng Có lẽ như mọi người cha khác, Y Phương muốn nhắn nhủ con nhiều, rất nhiều điều trước khi con bước vào biển cả cuộc đời…Nhưng lời
dạy cha muốn con ghi nhớ nhất là dẫu có “thô sơ da thịt” cũng “không bao giờ nhỏ bé…nghe con”
- Cha muốn con nhớ không quên: con là người dân tộc Tày, tuy hình hài có mộc mạc, có cái vẻ gân guốc thô
sơ…nhưng không bao giờ được phép làm tâm hồn mình trở nên nhỏ bé + “Không bao giờ” nghĩa là trong bất cứ
hoàn cảnh nào, thuận lợi hay khó khăn, thành công hay thất bại…dù ở bất cứ nơi đâu, và ở bất cứ địa vị nào…cũng
đừng làm mình trở nên nhỏ bé + Không nhỏ bé Nghĩa là không bao giờ được sống hẹp hòi vị kỉ, không bao giờ
được nhỏ nhen toan tính tầm thường và hèn kém, đừng bao giờ chỉ biết sống vì cái tôi, vì riêng bản thân mình
mà quay lưng lại với mọi người, quay lưng lại với q/ hương dân tộc * Muốn thế con hãy sống phóng khoáng, hồn hậu như dòng sông con suối, sống cao thượng vị tha, dù trong khó khăn hoạn nạn cũng đừng đánh mất niềm tin
và ước vọng, giống như người đồng mình trong gian khó vẫn không hề buông xuôi * Và không nhỏ bé cũng có
nghĩa là con sẽ sống, sẽ cống hiến hết mình để góp phần làm rạng danh thêm quê hương yêu dấu của con Con phải
kế tục và phát huy xứng đáng nhất bao vẻ đẹp tuyệt vời của người đồng mình
- (KQ): Dặn con như thế người cha YP đang đặt trọn niềm tin tưởng của mình ở nơi con, 1 lòng kì vọng vào con
Trong hành trang vào đời của con sẽ có lời dạy của cha, sẽ có niềm tự hào về q/ hương xứ sở và bao vẻ đẹp của người đồng mình toả sáng và hiện hữu trong con…NHỮNG CÂU THƠ KHÔNG CHỈ LÀ LỜI KHUYÊN, LỜI NHẮN NHỦ
-> (NC): Lời người cha YP nói với con trong bài thơ đâu chỉ là lời của một người cha miền núi mà còn là lời của mọi người cha trên t/gian này Ta thấy lời thơ như nặng hơn, th/liêng hơn bởi mang cả tấm lòng, công ơn trời biển của hàng triệu đấng sinh thành Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến lòng ta xúc động
III/ HỢP: Bằng những từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi, lối nói miền núi mộc mạc với những ví von sinh động, bài
thơ “ NVC” của YP đã thể hiện t/ cảm g/ đình ấm cúng Qua đoạn thơ cuối bài thơ ta không chỉ xúc động trước tình
yêu thương cha giành cho con mà còn vô cùng cảm động bởi lòng yêu q/ hương tha thiết sâu nặng của chính nhà thơ
C/ KẾT BÀI: “ NVC”- nhịp điệu có vẻ khô khan nhưng mỗi lời thơ lại chứa chan t/ cảm, cảm xúc Nó là lời cha dặn con bình dị, ấm áp và vô cùng thấm thía Đoạn thơ ( bài thơ) giúp ta hiểu thêm, yêu thêm sức sống và vẻ đẹp tâm hồn của 1 dân tộc miền núi Đoạn thơ ( bài thơ) cũng gợi nhắc mỗi cta t/ cảm gắn bó với truyền thống, với q/ hương
xứ sở, với cội rễ của chính mình và cả ý chí vươn lên trong cuộc sống tươi đẹp nhưng không ít cam go này…”NVC”
cùng với những bài thơ khác về tình cảm gia đình (tình mẫu tử, tình bà cháu…) truyền trong ta bao tình cảm yêu thương, nuôi dưỡng trong ta những tình cảm thiêng liêng là sức mạnh nâng đỡ ta trên mọi hành trình của cuộc đời Cảm ơn YP đã…