Vậy quá trình sản sinh tinh trùng và trứng được điều hòa như thế nào và có những nhân tố nào ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và sinh trứng thì chúng ta cùng tìm hiểu sang bài tiếp theo[r]
Trang 1Bộ môn: Sinh học 11 CB Người soạn: Nguyễn Thị Thu Thảo Ngày soạn: Lớp dạy:
Tiết dạy:
Bài 46: CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA SINH SẢN
I.Mục tiêu
1.Kiến thức
-Nắm được cơ chế điều hòa sản sinh tinh trùng
-Nắm được cơ chế điều hòa sinh trứng
-Nêu được sự ảnh hưởng của môi trường và thần kinh đến sự
điều hòa quá trình sinh tinh và sinh trứng
2.Kỹ năng
-Quan sát, tư duy, so sánh khái quát hóa
-Nâng cao khả năng hoạt động nhóm
-Vận dụng kiến thức
3.Thái độ
-Tự giác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe vị thành niên hiệu quả
-Tuyên truyền phổ biến kiến thức trong đời sống nâng cao hiểu biết cho mọi người
II.Chuẩn bị
1.Giáo viên
-Giáo án
-PHT
PHT 1 : Tìm hiểu các hocmon điều hòa sinh tinh
GnRH Vùng dưới đồi Kích thích tuyến yên sản xuất FSH và LH
FSH Tuyến yên Kích thích ống sinh tinh sản sinh tinh trùng
LH Tuyến yên Kích thích tế bào kẽ sản sinh ra testosterol
Testosterol Tế bào kẽ Kích thích sự phát triển của ống sinh tinh và tinh
trùng
PHT 2: Tìm hiểu các hocmon điều hòa sinh trứng
GnRH Vùng dưới đồi Kích thích tuyến yên sản xuất FSH và LH
FSH Tuyến yên Kích thích nang trứng phát triển và tiết raƠstrogel
LH làm trứng chín và rụng thể vàng Thể vàng tiết ra hocmoon ơstrogel và
progesterol
Ơstrogel Thể vàng và
nang trứng Làm cho niêm mạc phát triển dày lên để đónchờ trứng đã thụ tinh.
Progesterol Thể vàng
2.Học sinh:
-Tự nghiên cứu SGK
-Nhớ lại kiến thức về sinh sản hữu tính đã học ở tiết trước
III.Tiến trình tiết dạy:
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
-Sinh sản hữu tính là gì? Ưu, nhược điểm của sinh sản hữu tính ở động vật?
Trang 23.Bài mới:
Ở bài trước, chúng ta đã hiểu sinh sản hữu tính là gì Vậy quá trình sản sinh tinh trùng và trứng được điều hòa như thế nào và có những nhân tố nào ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh
và sinh trứng thì chúng ta cùng tìm hiểu sang bài tiếp theo
Bài 46: CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA SINH SẢN.
T
L
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
27
ph
út
HĐ1: Tìm hiểu về cơ chế điều
hòa sinh tinh và sinh trứng.
PPDH: Trực quan + vấn đáp +
PHT
-Tại sao nói điều hòa sinh sản
chủ yếu là điều hòa sinh tinh và
sinh trứng?
- Có những nhân tố nào ảnh
hưởng đến quá trình sinh tinh và
sinh trứng?
Các yếu tố môi trường ảnh
hưởng đến quá trình sản sinh
tinh trùng và trứng thông qua tác
động lên hệ thần kinh và hệ nội
tiết, hệ thần kinh tác động đến
quá trình sản sinh tinh trùng và
trứng cũng thông qua hệ nội tiết
- Ở đây chúng ta chỉ xét các
tuyến nội tiết Sản phẩm của
tuyến nội tiết là gì?
Các Hoocmôn là yếu tố chủ yếu
tham gia điều hòa sinh tinh và
sinh trứng do các tuyến nội tiết
tiết ra -> theo đường máu:
+ Đến tinh hoàn kích thích quá
trình sản sinh tinh trùng
+ Đến buồng trứng kích thích
quá trình sản sinh trứng
Trong các nhân tố ảnh hưởng
đến quá trình sinh tinh và sinh
trứng thì hệ nội tiết đóng vai trò
chủ yếu mà trong đó chính là
hoocmon
- Sinh sản là quá trình kết hợp tế bào sinh dục đực (tinh trùng) và tế bào sinh dục cái (trứng) để tạo thành hợp tử phát triển thành cơ thể Việc sản sinh
ra tinh trùng và trứng liên quan trực tiếp đến kết quả của sinh sản
- Các nhân tố môi trường,
hệ thần kinh, hệ nội tiết
- Hoocmon
I.Cơ chế điều hòa sinh tinh và sinh trứng
1 Cơ chế điều hòa sinh tinh
Trang 3-Có những Hooc môn nào ảnh
hưởng đến sự sinh tinh?
+ GnRH: Grown Releasing
Hormone ( Hocmon tăng
trưởng)
+ FSH: Follicle Stimulating
Hormon (Hocmon kích thích
nang trứng)
+ LH: Luteinizing Hormon
(Hocmon kích thích thể vàng)
+ Testotstêrôn: Hocmon sinh
dục nam
Hoàn thành nội dung PHT số 1
“Tìm hiểu các hoocmon điều
hòa sinh tinh”
- Cho HS thảo luận nhanh theo
bàn (vì PHT đã giao về nhà
chuẩn bị trước)
Vấn đáp học sinh để hoàn thành
nội dung phiếu học tập
-Qua đó, em nào có thể khái quát
lại cơ chế điều hòa sinh tinh?
-Vậy theo các em, khi cơ chế
điều hòa sinh tinh được điều
khiển theo 1 chiều như vậy, thì
nồng độ Testostêrôn trong máu
sẽ rất cao, như vậy hiện tượng gì
sẽ xảy ra?
-Khi nồng độ Testostêrôn trong
máu quá cao, tinh trùng được sản
sinh quá nhiều thì quá trình sinh
-GnRH, FSH, LH, Testotstêrôn
- Khi có kích từ môi trường, sẽ làm cho vùng dưới đồi sản sinh ra hocmon GnRH, hocmon này sẽ kích thích tuyến yên sản sinh ra FSH và
LH, trong đó, FSH sẽ kích thích ống sinh tinh sản sinh tinh trùng, LH kích thích tế bào kẽ sản sinh ra testosterol,
Testostêrôn kích thích sự phát triển của ống sinh tinh và tinh trùng
- Tinh trùng sẽ được sản sinh rất nhiều
- Lúc này, khi nồng độ Testostêrôn trong máu quá cao, nó sẽ quay lại ức chế
PHT
Trang 4tinh được điều chỉnh như thế
nào?
- Khi nồng độ testosteron trong
máu tăng cao gây ức chế ngược
lên tuyến yên và vùng dưới đồi
thì người ta gọi là cơ chế liên hệ
ngược hay cơ chế điều hòa
ngược âm tính
Vậy khi tuyến yên và vùng dưới
đồi bị ức chế thì nồng độ
Testosteron trong máu lúc này
thế nào?
-Khi nồng độ testosteron trong
máu giảm dưới mức sinh lí thì
dẫn đến hiện tượng gì?
-Vậy từ những gì đã phân tích ở
trên một em hãy cho cô biết cơ
chế liên hệ ngược điều hòa việc
sinh tinh như thế nào?
-Vậy vai trò của cơ chế liên hệ
ngược là gì?
GV bổ sung ý nghĩa của cơ chế
điều hòa ngược: nhờ có cơ chế
điều hòa ngược này mà giúp cơ
thể duy trì và ổn định được yếu
tố nội môi đảm bảo sự thống
nhất của cơ thể
- Cho biết tên của các hoocmôn
ảnh hưởng đến quá trình phát
triển, chín và rụng trứng?
vùng dưới đồi và tuyến yên giảm và ngừng tiết GnRH, FSH, LH
- Nồng độ Testosteron trong máu lúc này giảm
- Không gây ức chế ngược lên vùng dưới đồi và tuyến yên và hai bộ phận này lại tăng tiết hoocmon
-Khi nồng độ hoocmon testosteron trong máu cao
sẽ gây ức chế ngược lên tuyến yên và vùng dưới đồi, làm hai bộ phận này giảm tiết GnRH, FSH, và
LH -> tế bào kẽ giảm tiết testosteron -> nồng độ testosterol sẽ giảm không gây ức chế lên vùng dưới đồi và tuyến yên nên hai
bộ phận này lại tăng tiết hoocmon
- Điều hòa hoocmon trong máu -> Điều hòa việc sinh tinh
- GnRH, FSH, LH, Ostrogen, Progesteron
* Cơ chế liên hệ ngược:
- Khi nồng độ hoocmon testosteron trong máu cao sẽ gây
ức chế ngược lên tuyến yên và vùng dưới đồi, làm hai bộ phận này giảm tiết GnRH, FSH,
và LH -> tế bào kẽ giảm tiết testosteron -> nồng độ testosterol sẽ giảm không gây ức chế lên vùng dưới đồi và tuyến yên nên hai bộ phận này lại tăng tiết hoocmon
2 Cơ chế điều hòa sinh trứng
Trang 5Hoàn thành nội dung PHT số 2 “
Tìm hiểu các hoocmon điều
hòa sinh trứng”
Nhận xét, bổ sung, giảng giải và
hoàn thiện kiến thức
- Sự điều hòa sinh trứng có thực
hiện theo cơ chế liên hệ ngược
không?
- Ở quá trình sinh tinh
testosteron điều tiết cơ chế liên
hệ ngược Vậy ở quá trình sinh
trứng hoocmon nào điều tiết cơ
chế liên hệ ngược?
-Vậy cụ thể cơ chế liên hệ ngược
điều hòa quá trình sinh trứng
như thế nào?
- Tại sao quá trình phát triển,
chín và rụng trứng diễn ra theo
chu kì?
Mỗi loài động vật khác nhau có
chu kì chín và rụng trứng khác
nhau Yêu cầu HS đọc ví dụ
trang 180
- Từ kiến thức chúng ta phân
tích, hãy cho biết: Tại sao phụ
nữ uống viên thuốc tránh thai lại
có thể tránh được mang thai?
- Có
- Ơstrogen và Progesteron
-Nồng độ progesteron và ostrogen trong máu tăng cao ức chế ngược lên vùng dưới đồi và tuyến yên nên làm cho hai bộ phận này giảm tiết GnRH, FSH và LH=>trứng không chín và không rụng Khi nồng độ của 2 hoocmon này giảm thì vùng dưới đồi và tuyến yên không bị ức chế tiếp tục tiết hoocmon FSH và
LH gây trứng chín và rụng theo chu kì
-Nồng độ hoocmon sinh dục biến đổi theo chu kì (nhờ liên hệ ngược) → quá trình chín và rụng trứng cũng diễn ra theo chu kì
- HS đứng dậy đọc ví dụ Trang 180
-Vì trong thuốc tránh thai
có chứa các hocmon progesteron và ostrogen, các hoocmon này có tác dụng ức chế lên tuyến yên
PHT
* Cơ chế liên hệ ngược:
Nồng độ progesteron
và ostrogen trong máu tăng cao ức chế ngược lên vùng dưới đồi và tuyến yên nên làm cho hai bộ phận này giảm tiết GnRH, FSH và LH=>trứng không chín
và không rụng Khi nồng độ của 2 hoocmon này giảm thì vùng dưới đồi và tuyến yên không bị ức chế tiếp tục tiết hoocmon FSH và LH gây trứng chín và rụng theo chu kì
Trang 6- Ở vật nuôi làm thế nào để kích
thích nhiều trứng chín và rụng
cùng lúc để tạo ra nhiều con?
- Sau khi tìm hiểu xong cơ chế
điều hòa sinh tinh và sinh trứng
vậy một bạn hãy cho cô biết cơ
chế điều hòa sinh tinh và sinh
trứng giống và khác nhau ở điểm
nào?
và vùng dưới đồi, làm giảm tiết GnRH, FSH và
LH, dẫn đến trứng không chín và không rụng, giúp tránh được mang thai
-Có thể tiêm hoocmon FSH và LH hoặc trộn hoocmon vào thức ăn
- Giống:
+ Đều có sự tham gia điều hòa của các hoocmon FSH, LH và GnRH
+ Đều có cơ chế liên hệ ngược
- Khác:
+ Ở cơ chế điều hòa sinh tinh: không diễn ra theo chu kì
+ Ở điều hòa sinh trứng:
diễn ra theo chu kì
HĐ 2: Tìm hiểu về ảnh hưởng
của thần kinh và môi trường
sống đến quá trình sinh tinh và
sinh trứng.
PP: Ví dụ + vấn đáp
-Yếu tố thần kinh ảnh hưởng đến
quá trình sinh sản như thế nào?
Căng thẳng thần kinh kéo dài, sợ
hãi, lo âu, buồn phiền kéo dài
gây rối loạn quá trình trứng chín
và rụng, làm giảm sản sinh tinh
trùng
- Vậy chúng ta cần có những
biện pháp nào để tránh bị stress
trong đời sống hằng ngày?
-Yêu cầu HS quan sát các ví dụ
và cho biết trong từng ví dụ đó
yếu tố môi trường nào ảnh
- Thần kinh ảnh hưởng đến hệ nội tiết từ đó ảnh hưởng đến quá trình sinh sản
- Có chế độ làm việc nghỉ ngơi hợp lí, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao,
có chế độ dinh dưỡng phù hợp để tránh bị stress
II.Ảnh hưởng của thần kinh và môi trường sống đến quá trình sinh tinh và sinh trứng
1 Ảnh hưởng của thần kinh.
- Căng thẳng thần kinh,
lo âu, sợ hãi kéo dài hay đột ngột gây rối loạn quá trình trứng chín và rụng, làm giảm sản sinh tinh trùng
2 Ảnh hưởng của môi trường
Trang 7hưởng đến sinh sản?
Ví dụ 1: Ở cá chép
Bể 1: chế độ ánh sáng
bình thường → Đẻ
Bể 2: Để trong tối → Không đẻ
Ví dụ 2: Ở cá Rô phi vùng xích
đạo có nhiệt độ trung bình 30oC,
đẻ 11 lứa/ năm Đẻ quanh năm
Còn ở nhiệt độ 16-18oC
ngừng đẻ
Ở 2 ví dụ trên, yếu tố ánh sáng
nhiệt độ thuộc các điều kiện tự
nhiên ở mỗi loài, động vật sinh
sản ở nhiệt độ, độ ẩm chế độ ánh
sang thích hợp Ngoài khoảng
thích hợp này sẽ ức chế quá trình
sinh sản
Ví dụ 3: Ở Cóc đẻ rộ trong tháng
4 và khối lượng 2 buồng trứng
giảm Sau đó, nếu được ăn uống
đầy đủ -> buồng trứng phục hồi
khối lượng → lại có khả năng
sinh đẻ
Vậy theo các em Cóc không
được cung cấp thức ăn đầy đủ thì
buồng trứng có phục hồi khối
lượng không? Vì sao?
Ví dụ 4: Ở người nghiện rượu,
bia, thuốc lá, ma túy rối loạn
quá trình sản sinh trứng và tinh
trùng
- Vì sao chất kích thích làm rối
loạn quá trình sản tinh trùng và
trứng?
Trong thuốc lá có hơn 200 loại
hóa chất độc hại như: Nicotin,
CO, chất sinh ung thư, các chất
thuộc nhóm benzen
Tỉ lệ sinh đẻ ở phụ nữ hút thuốc
- Ánh sáng
- Nhiệt độ
- Chế độ dinh dưỡng
- Không Vì nếu thiếu ăn, chế độ ăn uống không hợp
lí gây rối loạn quá trình chuyển hóa vật chất trong
cơ thể
Thiếu nguyên liệu để xây dựng nên tế bào, mô, dịch tiêu hóa, hoocmon
- Chất kích thích
- Vì trong rượu, bia, thuốc
lá, ma túy có các chất độc hại gây ảnh hưởng đến thần kinh trung ương và gây rối loạn nội tiết tố nên ảnh hưởng đến quá trình sinh sản
- Điều kiện tự nhiên như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng …ảnh hưởng đến sinh sản ở động vật
- Chế độ dinh dưỡng không hợp lí gây rối loạn quá trình chuyển hóa vật chất trong cơ thể ảnh hưởng tới quá trình sinh tinh và sinh trứng
- Các chất kích thích làm tinh hoàn giảm khả năng sản sinh tinh trùng và buồng trứng kém hoạt động
Trang 8thấp hơn khoảng 30% so với phụ
nữ không hút thuốc Nếu phụ nữ
mang thai hút thuốc lá tỉ lệ sẩy
thai, đẻ non cao hơn so với
những người không hút thuốc ở
nam giới hút thuốc lá ảnh hưởng
đến số lượng và tình trạng của
tinh trùng Vậy nên không nên
sử dụng thuốc lá, ma túy, tránh
lạm dụng rượu, bia để đảm bảo
sức khỏe sinh sản
- Yêu cầu học sinh lấy thêm ví
dụ về các yếu tố ảnh hưởng đến
quá trình sinh sản ở động vật?
- Trong chăn nuôi để đảm bảo
cho vật nuôi sinh trưởng và sinh
sản tốt nhất cần chú ý đến những
biện pháp kĩ thuật nào?
- Ở động vật nuôi bị kích thích bởi âm thanh mạnh con cái bị rối loạn chu kì rụng trứng
- Gà, vịt ăn thiếu chất sẽ ngừng đẻ
- Ở người tuổi dậy thì muộn ở các nước có nền kinh tế nghèo
- Ngoài ra tuổi cao, dùng thuốc, hóa chất, thường xuyên chịu ảnh hưởng của bức xạ điện thoại, laptop cũng nguy hại đến sinh sản
- Tạo điều kiện sống tốt nhất cho vật nuôi: chỗ ở thoáng mát sạch sẽ tránh tiếng ồn
+ Có chế độ dinh dưỡng trong thời kì sinh sản
4 Củng cố:
Câu 1: Hoocmon nào kích thích ống sinh tinh sản sinh ra tinh trùng?
A LF
B FSH
C Ơstrôgen
D Prôgestêrôn
Câu 2: Hoocmon nào kích thích nang trứng chin và rụng trứng, duy trì thể vàng?
A.Ơstrôgen
B FSH
C Testostêrôn
D.LH
5.Hướng dẫn học ở nhà:
-Trả lời câu hỏi sgk
-Đọc trước bài mới
Trang 9IV Rút kinh nghiệm: