Tài liệu Một số nhân tố chính ảnh hưởng đến phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ppt

Hơn nữa, thông qua sự cải tiến kỹ thuật thì đầu tư sẽ giúp nâng cao hơn kỹ năng của người lao động và điều này đến lượt nó sẽ làm tăng năng suất lao động giúp cho quá trình sản xuất trở

Một số nhân tố chính ảnh hưởng đến phát triển và chuyển dịch cơ cấu

kinh tế

1 Vốn và đầu tư:

Nhiều nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng vốn là nhân tố quan trọng nhất đối với tăng trưởng (xem Maddison 1995, Kaliswal 1995) Vốn là một yếu tố sản xuất trong quá trình sản xuất Todaro (1992) đã nói về quá trình tích tụ vốn như sau: "Sự tích tụ vốn xảy ra khi một phần tỷ trọng của thu nhập hiện hành được tiết kiệm và đầu tư để tăng sản lượng

và thu nhập trong tương lai Các nhà máy, máy móc, trang thiết bị cũng như nguyên vật liệu mới làm tăng dự trữ vốn của một quốc gia và đạt được sự gia tăng mức sản lượng" Vốn đóng góp vào tăng trưởng sản lượng không chỉ một cách trực tiếp như một yếu tố đầu vào mà còn gián tiếp thông qua sự cải tiến kỹ thuật Maddison (1982) lập luận rằng : "Một điều kiện cần cho việc khai thác các khả năng do tiến bộ kỹ thuật mang lại là một sự gia tăng dự trữ máy móc và thiết bị của công nghệ đó cũng như nhà xưởng và cơ

sở hạ tầng cho việc sử dụng công nghệ" Ðể có thể minh họa vai trò của vốn đối với tăng trưỡng kinh tế, người ta thường sử dụng mô hình Harrod-Domar (mô hình "nhất khuyết" (one-gap model)) hay mô hình "nhị khuyết" (two-gap) ("tam khuyết" (three-gap)) Hơn nữa, thông qua sự cải tiến kỹ thuật thì đầu tư sẽ giúp nâng cao hơn kỹ năng của người lao động và điều này đến lượt nó sẽ làm tăng năng suất lao động giúp cho quá trình sản xuất trở nên hiệu quả hơn và cuối cùng là làm tăng trưởng kinh tế bởi vì lao động có kỹ năng cao hơn sẽ vận hành máy móc dễ dàng và hiệu quả hơn cũng như dễ tiếp thu những công nghệ mới hơn Chính vì vậy mà các quan niệm hiện đại ngày càng nhấn mạnh tới tính bổ sung giữa lao động và máy móc hơn là tính thay thế như theo quan niệm chính thống của trường phái tân cổ điển

Nhiều nghiên cứu thực tiễn đã được tiến hành để kiểm tra mối quan hệ giữa vốn và tăng trưởng Maddison (1995) đã phát biểu rằng : "Nhiều mô hình tăng trưởng đã xem vốn là nguồn quan trọng duy nhất cho sự tăng trưởng Ðây là một quan điểm bị phóng đại nhưng kết luận của chính chúng tôi là việc tăng cường đầu tư là động cơ quan trọng nhất cho sự tăng trưởng của thế giới thời kỳ sau chiến tranh thế giới thư hai đến nay" Gillis (1992) nghiên cứu và chứng minh rằng : "việc mở rộng nguồn vốn đầu vào tự bản thân nó

đã giải thích cho một nửa sự tăng trưởng trong tổng thu nhập ở 9 nước phát triển từ 1960 đến 1975" và Nafziger (1990) cũng phát biểu rằng : "những nghiên cứu về các nguồn của

sự tăng trưởng ở các nước đang phát triển cho thấy rằng sự đóng góp của vốn tính trên mỗi công nhân thì quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế hơn là năng suất của công nhân tính trên mỗi đơn vị vốn Những nguyên nhân của sự đóng góp lớn hơn của vốn cho tăng trưởng kinh tế ở những nước kém phát triển nhất là năng suất biên tế cao hơn của vốn cũng như tốc độ tăng trưởng của vốn cao hơn." Todaro (1992) kết luận : "Chúng ta có thể tóm tắt những sự thảo luận cho đến nay bằng cách nói rằng các nguồn của tăng trưởng kinh tế có thể được truy ra từ nhiều nhân tố, nhưng quan trọng nhất, đầu tư mà làm cải thiện chất lượng của nguồn tài nguyên về vật chất cũng như con người đang tồn tại, làm tăng số lượng của các nguồn sản xuất đó và làm tăng năng suất của tất cả, hoặc của các nguồn cụ thể thông qua việc phát minh, đổi mới và tiến bộ công nghệ kỹ thuật, đã và sẽ tiếp tục là nhân tố hàng đầu trong việc kích thích tăng trưởng kinh tế trong bất cứ xã hội nào" Trong mô hình hồi qui với tỷ lệ tiết kiệm là một biến giải thích cho tăng trưởng thu

nhập đầu người, Otani và Villanueva (1990) đã tìm ra rằng hệ số ước lượng của tỷ lệ tiết kiệm nội địa (rõ ràng được giả định dùng để tài trợ cho đầu tư) rất quan trọng về mặt thống kê và độ lớn của hệ số ước lượng nói lên rằng khi ta tăng tỷ lệ tiết kiệm nội địa lên 10% thì tốc độ tăng trưởng dài hạn của sản lượng theo đầu người sẽ tăng 1% tính chung cho toàn nền kinh tế Gillis (1992) kết luận rằng tốc độ tăng trưởng trong thu nhập chỉ có thể được duy trì trong một thời gian dài chỉ khi xã hội có khả năng duy trì mức đầu tư ở

mộ tỷ lệ đáng kể nào đó so với tổng sản phẩm quốc dân

2 Lao động và vốn nhân lực:

Ðộ lớn dân số và tốc độ tăng dân số rõ àng là có ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế cũng như chuyển dịch cơ cấu tuy nhiên mối quan hệ giữa tốc độ tăng dân số và tăng trưởng kinh tế tương đối phức tạp và còn nhiều tranh cãi Lao động là một yếu tố sản xuất trực tiếp trong quá trình sản xuất Todaro (1992, trang 112) đã nói rằng :

"tăng trưởng dân số thường được xem là một nhân tố tích cực trong việc kích thích tăng trưởng kinh tế Một lực lượng lao động dồi dào có nghĩa là nguồn nhân lực sản xuất nhiều hơn trong khi đó dân số đông làm gia tăng tiềm năng của thị trường nội địa." Ngược lại cũng có nhiều nhà kinh tế lập luận rằng tốc độ tăng dân số cao có thể làm chậm lại tốc độ tăng trưởng kinh tế Dân số tăng gây áp lực lên nguồn tài nguyên thiên nhiên và nếu khu vực nông nghiệp không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu tăng thêm do dân

số tăng thì điều này sẽ ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế Trong nghiên cứu thực tiễn của mình, Otani và Villanueva (1990) tìm thấy rằng tốc độ tăng dân số có ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng

Trong khi vai trò của số lượng lao động (hay dân số) đối với tăng trưởng kinh tế là một vấn đề còn đang tranh cãi thì việc gia tăng, cải thiện chất lượng lao động hay vốn nhân lực có tác dụng kích thích tăng trưởng kinh tế đã được nhiều nhà kinh tế nhất trí Vốn nhân lực có nghĩa là kỹ năng kiến thức mà người lao động tích lũy được trong quá trình lao động, học hỏi, nghiên cứu, giáo dục Theodore Schultz là người đầu tiên nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của vốn nhân lực trong phát triển kinh tế Ông trích dẫn lời của Alfred Marshall : "kiến thức là động cơ sản xuất mạnh nhất, nó cho phép chúng ta có thể chinh phục thiên nhiên và thoả mãn những mong muốn của chúng ta" Trong bài diễn văn của mình khi nhận giải Nobel, Schultz kết luận rằng kiến thức và chất lượng dân số thực

sự quan trọng và rằng nhiều nước có thu nhập thấp đã cải thiện đáng kể chất lượng dân số cũng như học hỏi được những kiến thức bổ ích trong vài thập niên gần đây Những thành tựu này hàm ý những triển vọng kinh tế thuận lợi Nhiều nhà kinh tế khác (Romer 1986, Lucas 1988, Barro 1988, Maddison 1995 ) gần đây cũng đã tái nhấn mạnh những ảnh hưởng tích cực của vốn nhân lực đến tăng trưởng Otani và Villanueva (1990) cũng đã khẳng định vai trò tích cực của vốn nhân lực trong nghiên cứu thực tiễn của mình

3 Tiến bộ công nghệ:

Trong một số mô hình tăng trưởng, đặc biệt là trong hàm sản xuất tân cổ điển, tiến bộ công nghệ được giả định là phần còn lại giữa tốc độ tăng trưởng thực và tốc độ tăng trưởng có trọng số của các yếu tố sản xuất khác, vì vậy nó đại diện cho tất cả nhân tố đóng góp cho tăng trưởng ngoại trừ những sự gia tăng trong những yếu tố sản xuất chính như lao động và vốn; hay nói cách khác nó đại diện cho tất các các yếu tố sản xuất đóng góp cho tổng năng suất, bao gồm lợi thế tăng dần theo qui mô và sự chuyên môn hóa (xem Jansen 1995/1996) Người ta lập luận rằng tiến bộ công nghệ rất quan trọng đối với

tăng trưởng vì nó làm tăng năng suất của tất cả các yếu tố sản xuất Solow (trong World Bank 1991) luận cứ theo truyền thống tân cổ điển rằng bởi vì sản phẩm biên của các yếu

tố sản xuất sụt giảm cho nên tăng trưởng bền vững chỉ có thể thực hiện được thông qua việc thay đổi công nghệ; và thay đổi công nghệ cũng bao gồm nhiều cách làm giảm chi phí thực tế Trong nghiên cứu thực tiễn của mình, Nafziger (1990) đã đi đến kết luận rằng tích lũy vốn và tiến bộ công nghệ là những nhân tố chính giải thích cho sự tăng trưởng kinh tế phi thường của các nước Tây Âu và Nhật Bản trong 125-150 năm trở lại đây

4 Tăng trưởng và thay đổi cơ cấu hàng xuất khẩu:

Xuất khẩu có thể có tác động đến tăng trưởng kinh tế một cách trực tiếp vì nó là một thành phần của tổng sản phẩm hay một cách gián tiếp thông qua ảnh hưởng của nó đến các nhân tố của tăng trưởng Xuất khẩu có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng qua nhiều cách Thứ nhất, xuất khẩu làm tăng nhu cầu trong nền kinh tế và do vậy mở rộng thị trường cho sản xuất nội địa Thứ hai, xuất khẩu giúp giảm bớt ràng buộc về cán cân thương mại Thứ ba, việc hướng về xuất khẩu và cởi mở thương mại cải thiện quá trình tái phân bổ nguồn lực, làm tăng năng lực sử dụng và cạnh tranh Thứ tư, xuất khẩu có thể kích thích tiết kiệm Thứ năm, xuất khẩu làm tăng đầu tư trong nước cũng như thu hút đầu tư nước ngoài Thứ sáu, xuất khẩu thúc đẩy thay đổi công nghệ và cải thiện nguồn vốn nhân lực, qua đó làm tăng năng suất

Sự thay đổi cơ cấu hàng xuất khẩu cũng có những ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng Nhiều nhà kinh tế cho rằng sự phát triển cần thiết phải được kết hợp với quá trình chuyển đổi nền kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, ít nhất cũng bởi vì những yêu cầu về thay đổi cơ cấu cầu của nền kinh tế và yêu cầu tăng trưởng bền vững Hollis Chenery và các cộng sự (1986) đã kết luận rằng công ngiệp hóa nói chung là cần thiết cho tăng trưởng cả trên phương diện lý thuyết lẫn thực tiễn bởi vì ngành công nghiệp chế biến có những đặc trưng sau : (1) độ co dãn của cầu theo thu nhập đối với hàng công nghiệp chế biến tương đối cao, (2) hàng công nghiệp có tính khả thương cao nhưng với mức độ khả năng thay thế giữa hàng hóa nội địa là hàng nhập khẩu khác nhau, (3) việc thành lập các ngành công nghiệp tương ứng với lợi thế so sánh cho phép có sự tái phân bổ lao động và vốn đến những ngành có năng suất cao hơn và khai thác được những lợi thế tiềm năng từ việc chuyên môn hóa cũng như lợi thế tăng dần theo qui mô và (4) tăng trưởng trong ngành công nghiệp chế biến là một trong những nguồn chính cho việc thay đổi công nghệ Vì những đặc trưng kể trên của ngành công nghiệp chế biến mà hàng xuất khẩu công nghiệp

có những tác động và những mối liên kết mạnh hơn hàng xuất khẩu nông nghiệp trong nền kinh tế