Đề cương được trình bày cụ thể, rõ ràng, mục lục câu hỏi được bố trí ngay đầu trang một để thuận lợi theo rõi và tra cứu. Nội dung câu trả lời được tổng hợp dựa trên bài giảng của giảng viên cũng như các loại sách giáo trình, tài liệu tham khảo.
Trang 11
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP
MÔN CHÍNH SÁCH VĂN HOÁ 1
Câu 1: Khái niệm chính sách, chính sách văn hoá? Nêu vai trò của chính sách văn hóa, liên hệ thực tế? 2 Câu 2: Chính sách văn hóa của thực dân Pháp ở Việt Nam giai đoạn 1858-1945 3 Câu 3: Phân tích 3 quan điểm lớn về văn hóa mà Đảng nêu trong đề cương văn hóa 1943 : Dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa 5 Câu 4: Phân tích đặc tính của chính sách văn hóa 6 Câu 5: Trình bày khái quát nội dung và vai trò của đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 7 Câu 6: Trình bày sơ đồ quản lý văn hóa ở Việt Nam Phân tích ưu điểm hạn chế của mô hình vừa được nêu 9 Câu 7: Phân tích các thành tố của chính sách văn hóa 10 Câu 8 : Nêu các mục tiêu trọng tâm của chiến lược phát triển văn hóa đến năm
2020 ? (Theo Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 06 tháng 5 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ) 11 Câu 9: Trình bày chính sách văn hóa Việt Nam trong lĩnh vực di sản ? Liên hệ thực tế 11 Câu 10: Bối cảnh Việt Nam thời kỳ 1954-1975, các chính sách của Việt Nam trong thời kỳ này? 12 Câu 11: Phân tích chính sách đầu tư cho văn hóa của Việt Nam trong thời kỳ này 13 Câu 12 : Nêu các nhiệm vụ về văn hóa mà Nghị quyết Trung ương năm Đại hội Đảng khóa VIII đề ra? 14 Câu 13: Bối cảnh Việt Nam thời kỳ 1975-1985, các chính sách văn hóa của Việt Nam trong thời kỳ này? 14 Câu 14: Phân tích chính sách về văn hóa dân tộc thiểu số của Việt Nam hiện nay 15 Câu 15: Trình bày đường lối của Đảng về văn hóa từ sau 1986 16 Câu 16: Trình bày chính sách văn hóa trong lĩnh vực bản quyền tác giả 17
Trang 22
Câu 1: Khái niệm chính sách, chính sách văn hoá? Nêu vai trò
của chính sách văn hóa, liên hệ thực tế?
Trả lời:
-Khái niệm chính sách văn hoá:
Chính sách: là hệ thống các thể chế,các định hướng,các quy định tạo nên
những thực hành của nhà nước vào một đối tượng quản lý nào đó.các dạng tồn tại của chính sách văn hoá gồm các định hướng mang tính nguyên tắc,các văn bản thể chế,các chính sách đầu tư và thuế,các phương pháp hành chính khác
Ví dụ: chính sách công, chính sách xóa đói giảm nghèo…
Chính sách văn hoá: chính sách văn hoá là một hệ thống các nguyên
tắc,các thực hành của nhà nước trong lĩnh vực văn hoá nhằm phát triển và quản lý thực tiễn đời sống văn hoá theo những quan điểm phát triển và cách thức riêng,đáp ứng nhu cầu phát triển đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân trên cơ sở vận dụng các điều kiện vật chất và tinh thần sẵn có của xã
hội
Ví dụ: chính sách về di sản văn hóa
-Vai trò của chính sách văn hoá:
Trong phạm vi văn hoá,chính sách thể hiện các vai trò sau:
Định hướng phát triển cho toàn bộ đời sống văn hoá hay mỗi lĩnh vực của văn hoá nghệ thuật
Điều hoà các mâu thuẫn,các vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển văn hoá;
Điều tiết sự phát triển,bằng các công cụ chính sách,thể hiện qua các chính sách minh bạch,công khai và hệ thống cơ quan công quyền về văn hoá hoạt động có hiệu quả và hiệu lực;
Thể hiện các ưu tiên phát triển thông qua các đầu tư ưu tiên cho mỗi lĩnh vực trong từng thời kì,trong các chính sách tài trợ của nhà nước,chính sách thuế trong lĩnh vực văn hoá;
Tập trung các nguồn lực cho phát triển văn hoá trong các chương trình,kế hoạch và dự án phát triển của từng giai đoạn của mỗi lĩnh vực;
Trang 33
Hạn chế các xu hướng phát triển văn hoá không có lợi cho tiến trình phát triển,kiểm soát kiểm duyệt các tác phẩm văn hoá độc hại,có nội dung phản động,đồi truỵ,phá hoại thuần phong mỹ tục
Chính sách là sự can thiệp hay không can thiệp của nhà nước là các tác động mang tính định hướng cho sự phát triển,là khung thể chế cho các hoạt động trong thực tiễn
Ví dụ: Chính sách văn hoá trong thời kì đại cách mạng văn hoá trung quốc thập niên 70 của thế kỉ XX là minh chứng cho chính sách văn hoá sai lầm,đi ngược lại thực tiễn khách quan
Hay các chính sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho văn hoá,phát triển thiết chế văn hoá mới trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng tây nguyên trong những năm gần đây cũng là một ví dụ cho việc xây dựng và triển khai chính sách không phù hợp với nhu cầu thực tiễn của người dân như việc xây dựng nhà rông văn hoá,bên cạnh nhà rông truyền thống là không đáp ứng nhu cầu phát triển của chính các chủ thể văn hoá là đồng bào dân tộc
Câu 2: Chính sách văn hóa của thực dân Pháp ở Việt Nam giai đoạn 1858-1945
Bối cảnh lịch sử - xã hội
- 1858 Thực dân Pháp tiến hành xâm lược Việt Nam
- Sau khi bình định xong đất nước ta, thực dân Pháp chia nước ta làm 3 kỳ với 3 chế độ chính trị khác nhau
- Thành lập liên bang Đông Dương lấy Hà Nội làm thủ phủ
- Thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa 2 lần ở nước ta (1897-1914) (1919-1930)
Thay đổi nhận thức của con người trong xã hội đặc biệt là tầng lớp nho sĩ Tạo ra các lực lượng xã hội rất mới
Nhiều người Việt sang Pháp
Chính sách văn hóa của thực dân Pháp ở nước ta
Chính sách văn hóa về tổ chức cộng đồng:
Năm 1887 Pháp lập Liên Bang Đông Dương
Trang 44
Chia nước ta ra làm ba kỳ: Bắc kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ, với ba cách cai trị khác nhau
Bắc Kỳ là xứ bảo hộ đứng đầu là Thống sứ Pháp
Trung Kỳ là xứ nửa bảo hộ , đứng đầu là Khâm Sứ Pháp
Nam Kỳ là xứ thuộc địa , đứng đầu là Thống đốc Pháp
Mỗi xứ gồm nhiều tỉnh đứng đầu là viên quan người Pháp
Dưới tỉnh là phủ , huyện , châu , dưới là làng xã do quan chức địa phương cai quản Pháp giữ nguyên tổ chức làng của VN
Triều đình nhà Nguyễn không còn bất cứ quyền hành về chính trị nào nữa mà tất
cả đã nằm dưới sự điều khiển của thực dân Pháp
Báo chí:
Mục tiêu: phục vụ cho sự cai trị của người Pháp
Là công cụ đi khai hóa và để thực hiện khẩu hiệu “Tự do- bình đẳng- bác ái)
Tờ báo đầu tiền ở Việt Nam là tiếng Pháp và tiếng Hán
Tờ báo đầu tiên bằng chữ Quốc ngữ ở Bắc kỳ: Đại Nam đồng văn nhật báo
Trung kỳ: Tiếng dân Nam kỳ: Gia định báo Dòng báo chí cách mạng: Báo thanh niên, Hồn cách mạng, Búa liềm…
Chữ quốc ngữ:
Do các giáo sĩ phương Tây sáng tạo ra trong quá trình truyền đạo tai VN thế kỉ XVI-XVII, người có công lớn nhất là Alexandre de Rhodes
Thực dân Pháp sử dụng chữ Quốc ngữ để cai trị nhân dân ta, khẳng định văn hóa của người Pháp, xóa bỏ văn hóa của Việt Nam
Người VN cũng tham gia vào quá trình hoàn thiện và phát triển chữ Quốc ngữ Các phong trào phát triển chữ Quốc ngữ: Đông kinh nghĩa thục, thơ mới…
Người VN biến sự áp đặt chữ Quốc ngữ của người Pháp thành 1 giá trị văn hóa của dân tộc
Giáo dục:
Xây dựng các trường học: Đại học Đông Dương, Trường Bưởi…
Thiết lập hệ thống giáo dục phổ thông gồm 3 bậc: Ấu học, Tiểu học, Trung học Đưa tiếng Pháp và các môn khoa học tự nhiên ào giảng dạy
Đến năm 1919 vẫn duy trì nền giáo dục phong kiến
Đối tượng được học chủ yếu là con em địa chủ, tay sai của thực dân Pháp, đào tạo người bản xứ phục vụ cho việc cai trị
Hạn chế giáo dục của người Việt
Tạo ra một lớp người biết phục tùng
Thực hiện chính sách ngu dân để dễ bề cai trị, dung người Việt trị người Việt
Tạo ra tầng lớp trí thức mới, duy trì phong tục tập quán của người Việt
Phát triển nghệ thuật ở VN
Văn chương
Đổi mới cả về nội dung và hình thức với các thể loại mới: tiểu thuyết, ký sự…
Trang 55
Xuất hiện sân khấu kịch nói
Hội họa: 1925 Pháp cho mở trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, 1 số họa sĩ tiêu biểu: Tô Ngọc Vân, Bùi Xuân Phái…
Điêu khắc:
Âm nhạc: thổi hồn vào VN những nét mới rất riêng, âm nhạc phương Tây với thể loại mới, các loại nhạc cụ mới
Điện ảnh:
1 lĩnh vực rất quan trọng và là 1 nét mới độc đáo, được người Việt tiếp nhận và phát triển nhanh chóng
Kiến trúc, xây dựng:
Người Pháp tiến hành xây dựng nhiều công trình kiến trúc với phong cách mới ở
VN, đặc biệt là kiến trúc nhà thờ Để lại dấu ấn không nhỏ cho đến tận bây giờ Tuy nhiên do đặc điểm của riêng của điều kiện địa lý, khí hậu khác biệt nên các phong cách kiến trúc châu Âu đã phải có những chuyển biến nhất định để hòa hợp với điều kiện Việt Nam
1 số công trình nổi tiếng: Nhà hát lớn, Nhà thờ Đức bà Sài Gòn, Nhà thờ đá Phát Diệm…
Câu 3: Phân tích 3 quan điểm lớn về văn hóa mà Đảng nêu trong đề cương văn hóa 1943 : Dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa
Bối cảnh lịch sử:
- Nhật nhảy vào Đông Dương
- Nhật Pháp cấu kết với nhau đàn áp, bóc lột nhân dân ta
- Tư tưởng chính trị : Cả thực dân Pháp và Phát xít Nhật tung vào Việt Nam các triết, thuyết thù địch: Thuyết Đại Đông Á, Chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi
- Kinh tế: Cả thực dân Pháp và phát xít Nhật thực hiện chính sách vơ vét bóc lột nặng nề
- Các phong yêu nước và phong trào cách mạng diễn ra sôi nổi, đặc biệt là các phong trào do Đảng Cộng sản lãnh đạo
Để đấu tranh chống lại văn hóa thụt lùi của Phát xít Nhật , từ ngày 25 đến 28/2/1943 Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp bàn dưới sự chủ trì của
Trang 66
Tổng Bí thư Trường Chinh đã cho rằng : Đảng Cộng sản Đông Dương cần phải có các cán bộ hoạt động văn hóa 1 cách chuyên nghiệp để tuyên truyền
tư tưởng trong quần chúng nhân dân
Bản đề cương văn hóa Việt Nam ra đời
3 quan điểm lớn về văn hóa được đề cập đến trong đề cương văn hóa là :
- Dân tộc hóa : chống mọi ảnh hưởng nô dịch và thuộc địa, khiến cho văn hoá Việt Nam phát triển độc lập Đề cao tinh thần dân tộc, ý chí tự cường, chống lại tư tưởng sùng ngoại,tự ti, miệt thị dân tộc, bảo vệ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tập thức tỉnh tinh thần dân tộc của tầng lớp văn nghệ sĩ tham gia vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc
- Khoa học hóa: chống lại tất cả những gì làm cho văn hoá trái với khoa học, phản tiến bộ, thể hiện tính chất thời đại của văn hóa, định hướng đấu tranh và hoạt động tư tưởng cho thanh niên trí thức đương thời
- Đại chúng hóa:chống mọi chủ trương hành động làm cho văn hoá phản lại đông đảo quần chúng hoặc xa quần chúng, không nhằm thức tỉnh nhân dân
mà chỉ phục vụ cho tầng lớp thượng lưu
+ khẳng định vai trò chủ thể văn hóa của nhân dân
+ phản ánh được nguyện vọng tâm tư tình cảm, ý chí của nhân dân
+ nâng cao giáo dục cách mạng để nhân dân đi theo cách mạng, xây dựng một nền văn hóa mới dưới sự lãnh đạo của Đảng
+ giúp nhân dân có trí thức, phát huy tính sáng tạo trong nhân dân, giúp
họ thưởng thức cái đẹp
Câu 4: Phân tích đặc tính của chính sách văn hóa
Chính sách văn hóa nhằm thúc đẩy các tiến trình trong xã hội, dân chủ hóa hơn nữa đời sống, không nặng tính chất can thiệp một cách “thô bạo”, “ép buộc”, “răn đe”, “trừng phạt”, mà là mang tính “bảo trợ”, “hỗ trợ” , “thúc đẩy”, hạn chế tính chất hành chính
Mang tính nhạy cảm, do nó tác động đến một bộ phận trí thức trong xã hội, vốn luôn có ý thức về tính độc lập, tự do sáng tạo nghệ thuật Do đó, quá trình hoạch định chính sách và thực thi chính sách cần có sự thận trọng, mang tính thuyết phục bằng tri thức hơn là sự ép buộc
Trang 77
Chính sách văn hóa mang đặc tính “can thiệp” và phụ thuộc vào ý chí chính trị của nhà nước Các can thiệp hay đề xuất mục tiêu chính sách là do nhà nước chủ động thông qua đầu tư, tài trợ và các đặt hàng Sự cân bằng giữa yếu tố bên trên (nhà nước) và yếu tố bên dưới ( xã hội dân sự) là cần thiết cho mỗi chính sách văn hóa
Câu 5: Trình bày khái quát nội dung và vai trò của đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943
Đề cương văn hóa Việt Nam là một văn kiện quan trọng của Đảng, do Tổng
Bí thư Trường Chinh soạn thảo năm 1943. Đề cương ra đời đã trở thành vũ khí tư tưởng sắc bén trên mặt trận văn hóa
Bản Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 được trình bày ngắn gọn sáng tỏ trong 5 phần:
Phần I: Cách đặt vấn đề
Phần II: Lịch sử và tính chất văn hóa Việt Nam
Phần III: Nguy cơ của văn hóa Việt Nam dưới ách phát xít Nhật, Pháp Phần IV: Vấn đề cách mạng văn hóa Việt Nam
Phần V: Nhiệm vụ cần kíp của những nhà văn hóa mác xít Đông Dương và nhất là của những nhà văn hóa mác xít Việt Nam
Vai trò:
- Là một văn kiện chính trị quan trọng của Đảng với nội dung ngắn gọn và tính khoa học sâu sắc Đề cương chính là cương lĩnh văn hóa của dân tộc,
là tuyên ngôn Mác-xít về cách mạng văn hóa của dân tộc Việt Nam trong quá trình tiến hành cách mạng,
- Là sức mạnh tinh thần vĩ đại, là ngọn cờ để tập hợp cổ vũ động viên giới trí thức khoa học, văn nghệ sĩ Việt Nam đương thời vào cuộc chiến đấu cho sự toàn thắng của CM DTDCND, bảo vệ truyền thống văn hóa dân tộc, xây dựng nền văn hóa mới ở VN
Trang 88
- Đã khẳng định vai trò quan trong, to lớn của văn hóa trong quá trình cách mạng, góp phần tạo cơ sở động lực cho cách mạng, hình thành và phát triển đời sống văn hóa mới ở nước ta cuộc CMDTDCND
- Cho đến ngày nay vẫn còn mang tính thời sự sâu sắc
Trang 99
Câu 6: Trình bày sơ đồ quản lý văn hóa ở Việt Nam Phân tích
ưu điểm hạn chế của mô hình vừa được nêu
hội, chính phủ )
Ban tuyên giáo
TƯ (tư tưởng,
văn hóa)
Tỉnh/thành phố
Bộ Văn hóa Thể thao và
Du lịch
Ban tuyên
giáo tỉnh
ủy
Huyện/thị
Sở Văn hóa Thể thao
và Du lịch (Nghiệp
vụ, quản lý)
Đảng ủy xã
Thông tin (Nghiệp vụ, quản lý)
Ban Văn hóa, Thông
tin xã
Trang 1010
Ưu điểm : Mô hình cho thấy ở Việt Nam có sự quản lý, chỉ đạo chặt chẽ từ Đảng và Nhà nước
Sự quản lý từ trung ương đến địa phương rất thuận lợi cho việc tuyên truyền
và thực hiện chính sách văn hóa
Sự phát triển văn hóa đi theo lề lối, định hướng của Đảng và nhà nước
Nhược điểm : Có sự ảnh hưởng và can thiệp vào thị trường văn hóa
Phân chia thẩm quyền còn có sự chồng chéo
Bị áp đặt sự chỉ đạo từ trên xuống dưới, sự quản lý một chiều , hạn chế sự sáng tạo của các cấp dưới
Câu 7: Phân tích các thành tố của chính sách văn hóa
- Các thành tố của chính sách văn hoá:
1 Các thể chế: Luật là cấp độ cao nhất về chính sách, bao gồm các điều
luật có liên quan đến lĩnh vực VH’-NT (Luật sở hữu trí tuệ) và các luật trực tiếp đến lĩnh vực này, VD: Luật Di sản, Luật Điện ảnh… Đặc điểm chung của các luật là sự thể chế hoá các quan hệ xã hội trong lĩnh vực văn hoá nghệ thuật, điều chỉnh hành vi giữa các bên có liên quan
trên cơ sở quy định của luật pháp, có hiệu lực quản lý cao nhất
Ngoài ra còn có các Nghị định, Thông tư, Chỉ thị, Quyết định…
Các thể chế khác như : Chiến lược, Kế hoạch, Quy hoạch…
2 Chính sách đầu tư: thể hiện sự ưu tiên chính sách của nhà nước thông
qua các khoản cấp ngân sách hàng năm, mang tính thực tiễn, tác động
trực tiếp đến sự phát triển thực tiễn văn hoá nghệ thuật
3 Chính sách thuế: chính sách miễn giảm, tăng thuế đối với các sản
phẩm và dịch vụ văn hoá nghệ thuật, thể hiện những lĩnh vực ưu tiên của nhà nước đối với từng lĩnh vực, từng loại hình nghệ thuật, nhóm
xã hội…
4 Chính sách hiến tặng,bảo trợ,tài trợ cho văn hoá nghệ thuật: các
món quà tặng là tài sản văn hoá sẽ được miễn thuế, thu hút tài trợ
ngoài ngân sách nhà nước thông qua luật thuế thu nhập cá nhân
5 Các phương pháp hành chính: thể hiện thông qua các hoạt động
kiểm tra việc thi hành luật pháp và các hoạt động khác nhằm điều hành các hoạt động văn hoá nghệ thuật đi theo đúng các điều luật đã quy
định