Thông tin văn hóa xã hội là môn học tự chọn giúp sinh viên bổ sung kiến thức về văn hóa xã hội và chuyển hóa các kiến thức này vào việc viết tin. • Cung cấp các kỹ năng để tổ chức văn bản thuộc thể loại tin là thể loại báo chí cơ sở. • Ngoài ra còn cung cấp các kỹ năng sau: Thẩm định nguồn tin văn hóa xã hội Phân tích các luồng ý kiến về các vấn đề văn hóa xã hội Dựng bài văn hóa, dựng bài xã hội.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:
THÔNG TIN VĂN HÓA XÃ HỘI
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Báo chí
Bộ môn: Văn hóa Truyền thông
-
1 Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Minh Thái
- Chức danh, học hàm, học vị: PGS.TS, giảng viên
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giảng viên thông báo cho sinh viên vào giờ học đầu tiên của môn học
- Địa chỉ liên hệ: như trên
- Điện thoại: 04.8698090 / 0903254269
- Email: minhthai231@yahoo.com
- Các hướng nghiên cứu chính:
Văn hóa nghệ thuật hiện đại; mối quan hệ truyền thông giữa văn hóa, văn nghệ và truyền thông hiện đại; lý thuyết truyền thông; ứng dụng nghiên cứu văn hóa học, nghệ thuật học vào tác động của truyền thông
- Các giảng viên tham gia giảng dạy:
Theo điều hành của Bộ môn Văn hóa - Truyền thông
2 Thông tin chung về môn học:
- Tên môn học: Thông tin văn hóa xã hội
- Tiếng Anh: Reporting cutural- social issues
- Mã môn học: JOU3015
- Số tín chỉ: 02
- Môn học: Bắt buộc
Trang 2- Các môn học tiên quyết: Cơ sở lý luận báo chí truyền thông
- Các môn học kế tiếp: Không
- Các yêu cầu đối với môn học: Phương tiện kỹ thuật đầy đủ (máy tính, màn hình, đầu đọc, dựng hình, máy chiếu, các công cụ học tập như giấy khổ lớn, bút màu, thước kẻ), phòng học đầy đủ trang thiết bị
- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:
+ Nghe giảng lý thuyết: 04 giờ
+ Làm bài tập trên lớp: 04 giờ
+ Thảo luận: 08 giờ
+ Thực hành, thực tập: 08 giờ
+ Tự học xác định: 06 giờ
- Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách: Khoa Báo chí, tầng 1, nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
3 Mục tiêu môn học
3.1 Mục tiêu chung:
- Kiến thức:
Những vấn đề văn hóa xã hội đã đang và sẽ xảy ra trong nước đặc biệt là những vấn đề đang xảy ra
Sinh viên ứng dụng được môn học cơ sở văn hóa Việt Nam và một vài môn liên quan nhằm phát hiện và thông tin, lý giải về những vấn đề văn hóa của xã hội Việt Nam đương đại
-Kỹ năng:
Sinh viên được rèn luyện kỹ năng phát hiện và phân tích những vấn đề văn hóa xã hội một cách có ý thức
Sinh viên được rèn luyện kỹ năng viết tin văn hóa xã hội cho các loại hình báo chí, đặc biệt là báo viết
- Thái độ, chuyên cần:
Sinh viên trau dồi thói quen đọc, nghe, xem và phân tích các vấn đề văn hóa xã hội
Trang 3Sinh viên bước đầu hình thành được phương pháp tư duy phê phán, phản biện … các vấn đề văn hóa xã hội
Sinh viên tự chủ động tìm kiếm tư liệu, kiến thức thực tiễn để nâng cao khả năng thực hành nghề trên cơ sở biết cân nhắc các lợi ích trước khi đưa tin
3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học
Nội dung 1
Tổng quan
về các vấn
đề văn hóa
xã hội trong
nước
Mô tả một cách khái quát về tình hình văn hóa- xã hội hiện nay
Nêu được các vấn
đề nổi cộm trong đời sống văn hóa xã hội hiện nay
Trình bày được những thông tin thời sự mới nhất tại các điểm nóng, diễn biến và nội dung các vấn đề đang gây tranh cãi trong đời sống văn hóa xã hội
Phân tích được lịch sử vấn
đề, các nguyên nhân của nhiều bất cập hiện nay tại một số vấn đề
xã hội trong bối cảnh văn hóa đương đại
Nội dung 2
Thông tin
văn hóa xã
hội trên báo
chí Việt
Nam
Thông tin văn hóa
xã hội trên báo chí Việt Nam Phân biệt được cách khai thác nguồn tin văn hóa xã hội khác với cách khai thác nguồn tin thuộc lĩnh vực khác thế nào
VD: tin quốc tế, tinh kinh tế
Hiểu được các nguyên tắc đặc thù khi viết các loại tin văn hóa xã hội trong nước
Lý giải tại sao báo chí Việt Nam việc khai thác tổ chức thể loại tin văn hóa xã hội lại mang tính đặc thù (thông qua các ví dụ cụ thể trên các loại hình : báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử)
Nội dung 3
Kỹ năng viết
tin và biên
tập trên các
loại hình báo
chí, đặc biệt
là loại hình
báo viết
Viết tin là phải tổ chức một văn bản truyền thông thật ngắn Do vậy phải tìm được góc nhìn báo chí, thông báo cốt lõi
và ngôn ngữ thể hiện thông báo cốt lõi
Phải chú ý đến các loại cấu trúc tin
Sử dụng được kĩ năng viết tin và trả lời các câu hỏi cụ thể: ai, việc gì, ở đâu, thế nào và tại sao
Sử dụng tất cả những kỹ năng này để đạt tới:
- Sự trong sáng của thông báo cốt lõi, sự trong sáng của ngôn ngữ thông báo
- Biên tập được tin
Trang 44 Tóm tắt nội dung môn học
Thông tin văn hóa - xã hội là môn học tự chọn giúp sinh viên bổ sung kiến thức
về văn hóa xã hội và chuyển hóa các kiến thức này vào việc viết tin
Cung cấp các kỹ năng để tổ chức văn bản thuộc thể loại tin là thể loại báo chí cơ sở
Ngoài ra còn cung cấp các kỹ năng sau:
- Thẩm định nguồn tin văn hóa xã hội
- Phân tích các luồng ý kiến về các vấn đề văn hóa xã hội
- Dựng bài văn hóa, dựng bài xã hội
5 Nội dung chi tiết môn học
Nội dung 1 Mô tả tổng quan và giới thiệu cách ứng dụng các lý thuyết văn hóa vào việc đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam
1.1 Mô tả một cách khái quát về tình hình văn hóa- xã hội đương đại
1.2 Các vấn đề nổi cộm trong đời sống văn hóa xã hội hiện nay
1.3 Lịch sử vấn đề, các nguyên nhân của nhiều bất cập hiện nay tại một số vấn
đề xã hội trong bối cảnh văn hóa đương đại
Nội dung 2 Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
2.1 Giải thích về công việc thông tin đặc thù: Làm tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam, chủ yếu là báo viết
2.2 Các nguyên tắc đặc thù khi viết các loại tin văn hóa xã hội trong nước 2.3 Lý giải tại sao báo chí Việt Nam việc khai thác thể loại tin văn hóa xã hội lại có tính đặc thù
Nội dung 3 Kỹ năng viết tin và biên tập trên các loại hình báo chí, đặc biệt
là loại hình báo in
3.1 Tổ chức một văn bản truyền thông ngắn qua góc nhìn báo chí, thông báo cốt lõi và ngôn ngữ thể hiện thông báo cốt lõi
3.2 Các loại cấu trúc tin
3.3 Sử dụng tất cả những kỹ năng để đạt tới sự chuyên nghiệp của báo chí
Trang 5- Sự trong sáng của thông báo cốt lõi, sự trong sáng của ngôn ngữ thông báo
- Biên tập được tin
3.4 Kỹ thuật sử dụng tư liệu, số liệu, dẫn chứng
+ Tầm quan trọng của tư liệu: Trật tự dữ liệu = Ý đồ bài viết
+ Các kỹ thuật khai thác, sắp xếp và sử dụng tư liệu
+ Kỹ thuật sử dụng và trích dẫn nguồn
+ Kỹ thuật cài bình luận
+ Kỹ thuật cắt bình luận
3.5 Những lưu ý đặc biệt
+ Cách dùng tên gọi quốc gia, địa danh, chức vụ
+ Thống nhất cách viết tên riêng, viết tắt, viết các tên thân mật
+ Chuyển dịch các vấn đề phức tạp (do sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hoá) cho độc giả
+ Một số lỗi cơ bản khi tác nghiệp: lỗi nhận thức, lỗi dịch, lỗi biên tập
6 Học liệu
6.1 Học liệu bắt buộc:
Sinh viên có thể tìm tài liệu này ở Thư viện Quốc gia - 31 Tràng Thi, Thư viện của Khoa Văn học hoặc Thư viện của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
1 Đào Duy Anh Nghiên cứu văn hóa và ngữ văn NXB Giáo dục, H., 2005
2 Nguyễn Từ Chi Góp phần nghiên cứu văn hóa và tộc người NXB Văn hóa Dân tộc - Tạp chí văn hóa Nghệ thuật, H., 2003
3 Phan Ngọc Bản sắc văn hóa Việt Nam NXB Văn hóa- Thông tin, H., 2004
4 Trần Ngọc Thêm Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam NXB Tổng hợp Tp.HCM, 2004
6.2 Học liệu tham khảo:
Sinh viên có thể tìm tài liệu này ở Thư viện Quốc gia - 31 Tràng Thi, Thư viện của Khoa Văn học hoặc Thư viện của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Trang 65 Trường ĐHKHXH&NV- HN Khoa Báo chí, Báo chí, những vấn đề thực tiễn, Tập 4, NXB ĐHQG Hà Nội H., 2001
6 Đức Dũng Sáng tạo tác phẩm báo chí NXB Văn hóa- Thông tin, H., 2000
7 Nguyễn Thị Minh Thái Sân khấu và tôi (tái bản lần 1) NXB Sân khấu, H., 1999
8 Nguyễn Thị Minh Thái Đối thoại mới với văn chương (tái bản lần 1) NXB
Hội nhà văn, H., 1999
9 Nguyễn Thị Minh Thái Con mắt xanh NXB Thanh niên , H., 2005
10 Nguyễn Thị Minh Thái Phê bình tác phẩm văn học nghệ thuật trên báo chí
NXB Đại học quốc gia Hà Nội , H., 2006
7 Các hình thức tổ chức dạy học:
7.1 Lịch trình chung:
Nội dung
Hình thức tổ chức dạy học Tổng số Lên lớp Thực hành Tự học
xác định
Lý thuyết
Bài tập Thảo
luận
7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung
Tuần 1 Nội dung 1: Ứng dụng các lý thuyết văn hóa học vào việc đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam.
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Tìm về bản sắc Văn
hóa Việt Nam:
- Đọc tài liệu bắt buộc của các tác giả (Chương I,
Trang 7trang 19-97, sách
Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam
của Trần Ngọc
Thêm)
- Đọc các thể loại tin tức về văn hóa
xã hội trên các loại hình báo chí
Ở nhà Đọc, phân tích và so
sánh tin văn hóa xã hội trên các loại hình báo chí và ghi lại những nhận xét của mình
Bài tập nhóm
Tuần 2 Nội dung 1: Ứng dụng các lý thuyết văn hóa học vào việc đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Tự học xác
định
2 giờ tín chỉ
Ở nhà, thƣ viện
- Tiếp tục làm bài tập
về nhà của tuần 1
Thậm chí có thể tự viết tin và biên tập tin
để có thể thuyết trình đƣợc trong vòng 5-7 phút
- Đọc thêm các tài liệu trong danh mục tham khảo do giảng viên cung
cấp (sách Sáng tạo tác phẩm báo chí
của Đức Dũng)
- Tự chọn và thu thập thông tin về 1
Trang 8vấn đề có liên quan trong bài tập tuần 1 để thuyết trình
Tuần 3 Nội dung 1: Ứng dụng các lý thuyết văn hóa học vào việc đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Phê phán một số
vấn đề văn hóa xã hội tiêu cực trong bối cảnh văn hóa xã hội đương đại
- Giảng viên và các nhóm khác cùng thảo luận Các nhóm tự thuyết trình về công việc của mình
- Các nhóm mang bài tập đã chuẩn bị đến lớp và từng nhóm cử 1 người thuyết trình để tập thuyết trình trước đám đông Các nhóm còn lại nghe
và trao đổi
Ở nhà Hoàn thiện bài tập của
tuần 1 dưới dạng tiểu luận trong khoảng 1500-2000 chữ
Bài tập cá nhân:
Sinh viên làm việc độc lập, nộp sản phẩm cho giáo viên
5% điểm số
Tuần 4 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
(Phần 1)
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết Trên lớp - Phân biệt các dạng Mỗi nhóm chuẩn
Trang 92 giờ tín chỉ tin trong các loại hình
báo
- Nhận diện thể loại tin trong sự khác biệt với các thể loại khác
và trong tính đặc thù của tin văn hóa xã hội
- Những yêu cầu đối với việc làm tin của phóng viên chuyên đưa tin về văn hóa xã hội
bị:
- Mỗi loại tin trên mỗi loại báo và chuẩn bị nhận xét tại sao các tin tức văn hóa xã hội này lại khác nhau ở các loại hình báo chí
Ở nhà Đọc báo chí hàng
ngày để có thêm kiến thức cho các giờ học sau
Đọc các loại hình báo chí để lấy ra các loại tin
- Đọc sách của Đức Dũng và Vũ Quang Hào
Tuần 5 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
(Phần 2)
- Tiếp tục các vấn đề đưa ra của tuần 4: Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Bài tập
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Giảng viên hướng
dẫn các kỹ năng lựa chọn tin tức báo in xuất bản theo thời
- Mỗi nhóm chuẩn bị: 1 trang văn hóa trên các báo:
Thanh Niên, Tuổi
Trang 10gian: tin sáng, tin chiều, nhật báo, báo cách ngày trong tuần, tuần báo, bán nguyệt san, nguyệt san, …
- Sinh viên có thể biên tập hoặc phản biện lại những đoạn tin ngắn
do giáo viên chuẩn bị theo hướng: làm nóng, làm sâu sự kiện
Trẻ, Nhân Dân, Quân đội Nhân dân
Ở nhà - Tiếp tục làm nốt bài
tập mà giảng viên giao trên lớp
Bài tập cá nhân
Tuần 6 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú
Tự học xác
định
2 giờ tín chỉ
Ở nhà - Các nhóm tự lựa
chọn báo và phân tích:
+ Tin + Bài + Chuyên đề + Chuyên trang dưới góc độ nghiệp vụ báo chí đã được học
để thấy sự khác biệt của từng dạng tin bài
và các cách tổ chức
- Từng nhóm chuẩn bị nội dung,
có kèm theo dẫn chứng, ví dụ cụ thể
Trang 11bài vở cho sự kiện
- Chuẩn bị câu hỏi phản biện
Tuần 7 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
Chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Các nhóm tự thuyết
trình về bài tập trong khoảng 5-7 phút
- Giảng viên và các nhóm khác cùng thảo luận
- Các nhóm mang bài tập đã chuẩn bị
đi để thuyết trình
Ở nhà Các nhóm trao đổi sản
phẩm của nhau, viết nhận xét, đánh giá chéo
Bài tập nhóm 10 %
điểm số
Tuần 8 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thực hành
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Nhận xét, đánh giá
chất lƣợng các văn hóa xã hội trên cơ sở những tƣ liệu do giảng viên cung cấp
- lý giải tại sao báo chí Việt Nam lại khai thác thể loại tin văn
- Mang theo tài liệu sách báo thực
tế
Trang 12hóa xã hội mang tính đặc thù
- Viết lại những tin đã nhận xét
Ở nhà - Sinh viên tự trao đổi
cho nhau những sản phẩm đã làm trên lớp
và nhận xét
Bài tập cá nhân
Tuần 9 Nội dung 2: Thông tin văn hóa xã hội trên báo chí Việt Nam
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thực hành
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Nhận xét sản phẩm
đã thực hiện ở nhà và rút ra kết luận
- Nhận xét, đánh giá chất lƣợng các bài trên cơ sở những tƣ liệu do giảng viên cung cấp (cùng tƣ liệu với những tin đã làm trong tuần 8)
- Tập khai thác các nguồn tin để phục vụ cho việc nâng cấp bài viết trên cơ sở tƣ liệu
đã có
- Mang theo tài liệu tham khảo
- Mang theo bài tập cá nhân đã làm
ở nhà
Ở nhà - Sinh viên tự trao đổi
Trang 13cho nhau những sản phẩm đã làm trên lớp
và nhận xét
Tuần 10 Nội dung 3: Viết tin và biên tập tin trên báo in
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu SV
chuẩn bị
Ghi chú
Thảo luận
2 giờ tín chỉ
Trên lớp - Xác định góc nhìn
báo chí và thông báo cốt lõi
- Tại sao việc xây dựng cấu trúc của tin lại quan trọng?
- Những lưu ý đặc biệt trong việc thỏa mãn những câu hỏi đặt ra khi viết bài
- Một số lỗi cơ bản khi tác nghiệp: lỗi nhận thức, lỗi về góc nhìn báo chí, lỗi tiếng Việt
- Mang theo giấy trắng, bút để ghi ý kiến thảo luận
Ở nhà Sắp xếp lại cấu trúc
cho 1 bài báo trên cơ
sở những tư liệu “thô”
do giảng viên cung cấp
Bài tập cá nhân
