ĐẠI CƯƠNG PHÔI THAI học NGƯỜI (PHÔI học)

“ontogeny”-ĐỐI TƯỢNG VÀ NHIỆM VỤ• Khoa học nghiên cứu sự phát sinh và phát triển cả bình thường cũng như bất thường của một cá thể động vật • Nhiệm vụ nghiên cứu quá trình phát triển cá

PHÔI THAI HỌC NGƯỜI ĐẠI CƯƠNG

GIẢI NOBEL Y HỌC 2012

• John Gurdon, 1962, Anh: nhân của TB đường ruột ếch + trứng ếch đã loại nhân

 nòng nọc bình thường

• Yamanaka, đại học Kyoto, Nhật Bản:

ghép 4 gien chuyển tế bào da của chuột thành tế bào tổng năng (cellule

totipotente)

VỊ TRÍ CỦA PHÔI THAI HỌC

• Liên kết và bổ sung đầy đủ cho các kiến thức về Giải phẫu và Mô học

• Làm nền tảng kiến thức cho Sản khoa và Nhi khoa

• Cung cấp kiến thức về dị tật và quái thai,

từ đó có thể đề ra được hướng giải quyết

Số TT Tên bài giảng Cán bộ giảng

09 Sự hình thành hệ Tiêu hóa BS N N Hiền

10 Sự hình thành hệ Tiết niệu BS N D Tuấn

11 Sự hình thành hệ Sinh dục BS N D Tuấn

12 Xác định giới tính BS N P.Thảo

– Điểm trung bình: 63 – 68 câu

– 30-40% kiến thức đơn thuần, 30% mức

độ hiểu và áp dụng kiến thức, 30% câu tổng hợp

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• www.embryology.ch,

• embryology.med.unsw.edu.au,

• http://www.indiana.edu/~anat550/embryo_main/

• http://www.visembryo.com/baby/

• Langman's Medical Embryology-11th ed

• The Developing Human (Moore)

MỤC TIÊU

1 Phân tích được đối tượng và nhiệm vụ

của phôi thai học

2 So sánh được các nội dung và áp dụng

được các phương pháp nghiên cứu trong phôi thai học vào các trường hợp cụ thể

3 Ứng dụng được kiến thức phôi thai học

trong y học để giải thích một số tình huống bệnh lý, đặc biệt là dị dạng

Một sản phụ có thai 6 tháng vừa chứng kiến một vụ tai nạn giao thông gây rối loạn tâm

EMBRYOLOGY: development from fertilized egg to adult

“ontogeny”-ĐỐI TƯỢNG VÀ NHIỆM VỤ

• Khoa học nghiên cứu sự phát sinh và phát

triển cả bình thường cũng như bất

thường của một cá thể động vật

• Nhiệm vụ nghiên cứu quá trình phát triển

cá thể từ lúc mới hình thành ngay sau thụ tinh cho đến khi sinh ra và tiếp tục nghiên cứu cho đến khi các cơ quan, hệ thống đã hoàn tất sự phát triển về cấu trúc và chức năng

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

• Các quan điểm về phôi thai trong quá khứ

• Các phát minh ảnh hưởng đến phôi thai học:

Garbha Upanishad (1416 B.C) , ancient Indian embryology states:

“From the conjugation of blood and semen

the embryo comes into existence During the period favorable to conception, after the

sexual intercourse, (it) becomes a Kalada

(one-day-old embryo) After remaining seven nights it becomes a vesicle After a fortnight it becomes a sperical mass After a month it

becomes a firm mass.”

HARTSOEKER’S HOMUNCULUS

LEEUWENHOEK’S MICROSCOPE

L E O N A R D O

D A

V I N C I

• Cell theory (Schleiden and

Scwann)

• Formation and Function of

Speman's Organizer (1935)

Movie:

“Formation and Function of Speman's Organizer”

two-heads.wmv

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

• Các mặt phẳng Giải phẫu

• Các thuật ngữ thường sử dụng trong Phôi thai

• Zygote and Fertilized ovum: hợp tử

• Cleavage: sự phân cắt nguyên phân

chia hợp tử thành nhiều phôi bào

THUẬT NGỮ

• Embryo: phôi (cuối tuần 2 đến cuối tuần 8)

• Fetus: đầu tuần 9 đến hết thai kỳ

• Stages of Prenatal Development:

Stage 1 (lúc thụ tinh) đến stage 23 (hết giai đoạn phôi, ngày 56) Các stages khác nhau về đặc điểm hình thái rõ rệt

• Morula: phôi dâu

• Blastocyst:

phôi nang

• Neurula: phôi thần kinh

• Gastrula: phôi vị

CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• Phôi thai hình thái học

• Phôi thai học nguyên nhân

• Phôi thai sinh lý học

• Phôi thai học phân tử

• Phôi thai bệnh học

• Phôi thai học lâm sàng

PHÔI THAI HÌNH THÁI HỌC

• Phương pháp nghiên cứu dựa vào sự quan sát và mô tả bằng:

– Mắt thường,

– Kính hiển vi quang học,

– Kính hiển vi điện tử,

– Siêu âm hai chiều và ba chiều,

– Soi phôi thai trực tiếp

Fetus: (generally) from the eighth week onward (human)

Later Stages of Development

CAS LÂM SÀNG

• Nam, 30 tuổi

• Tim bên phải

• Viêm xoang, viêm phổi tái phát

Lý do đến khám: Vô sinh

• Hội chứng Kartagener

PHÔI THAI HÌNH THÁI HỌC

• Từ những hình thái thu nhận được, tiến hành so sánh, đối chiếu sự phát sinh và phát triển của cá thể và tìm

sự tương quan cũng như sự khác

biệt giữa các loài theo quy luật tiến

hóa: động vật không xương sống,

động vật có xương sống, động vật có

vú, và loài người.

Fetal Alcohol Syndrome (4th week)

PHÔI THAI HỌC NGUYÊN NHÂN

• Thực nghiệm trên động vật đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển:

– Vật lý,

– Hóa học,

– Sinh học.

CAS LÂM SÀNG

• Mang thai, nhiễm Rubella, có thể sinh

con quái thai không?

PHÔI THAI SINH LÝ HỌC

• Nghiên cứu những biến đổi về mặt

hóa học, về sự chuyển hóa các chất,

về các hoạt động sinh lý của các cơ quan, bộ phận của phôi thai có liên quan đến các biến đổi về hình thái

trong suốt quá trình phát triển của

phôi thai.

PHÔI THAI HỌC PHÂN TỬ

• Tìm hiểu cơ chế phân tử của sự thụ tinh, cơ chế ngăn cản thụ tinh

đa tinh trùng, cơ chế thụ tinh đặc hiệu riêng cho loài, …

Process of Fertilization

PHÔI THAI BỆNH HỌC

• Lĩnh vực này cùng với các lĩnh vực

nghiên cứu phôi thai học khác như

phôi thai sinh lý, sinh hóa để giúp

chẩn đoán xác định những bất

thường này khi phôi thai còn trong

bụng mẹ Từ đó giúp dự phòng và

can thiệp sớm ở giai đoạn trước sinh.

can thiệp sớm ở giai đoạn trước sinh

Cas lâm sàng

• Chẩn đoán Hội chứng Down:

– Khi nào cần tầm soát?

– Ở đâu?

– Các bước tiến hành?

– Tham vấn ra sao?

PHÔI THAI HỌC LÂM SÀNG

• Ứng dụng những hiểu biết về phôi thai

bệnh học, phôi thai nguyên nhân, phôi thai phân tử cùng với những tiến bộ của công nghệ dược và trang thiết bị y tế đã giúp

con người tác động được vào những vấn

đề trước đây được xem là rất khó khăn

như: thụ tinh nhân tạo, phẫu thuật thai

trong bụng mẹ, …

ỨNG DỤNG & VAI TRÒ CỦA

PHÔI THAI HỌC

năng trí tuệ, dị tật bẩm sinh, …);

tổ;

bướu ác;

• Liệu pháp gen Liệu pháp gen.

TÓM TẮT

• Phôi thai học: vị trí, định nghĩa,

nhiệm vụ

• Lịch sử phát triển

• Thuật ngữ và mặt phẳng giải phẫu

• Phương pháp nghiên cứu (hình thái, nguyên nhân, sinh lý, phân tử, bệnh học, lâm sàng, …)

Một sản phụ hỏi bạn: “Khi có thai, tôi cho

con nghe nhạc Mozart, Bach, Beethoven, điều này có giúp cho con tôi thông minh hơn không?” Bạn có suy nghĩ gì về điều này?

Bạn nghĩ gì về phát biểu này: “Nếu một sản phụ có thai, treo ở đầu giường một hình

ảnh em bé khỏe mạnh, hoặc một nam

diễn viên thần tượng, hoặc nghĩ đến hình ảnh của một ai đó, thì đứa con tương lai ra đời sẽ có nhiều nét hao hao giống với các hình ảnh trên.”