a) Phương pháp đọc sáng tạo: là phương pháp tiếp nhận nghệ thuật tác phẩm nghệ thuật ngôn từ một cách sáng tạo chủ yếu bằng sự cảm thụ trực tiếp tác phẩm: phương pháp đọc sáng tạo[r]
Trang 1TRƯỜNG THCS PHƯỚC VÂN CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TỔ: Văn – Sử - Địa Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
CHUYÊN ĐỀ: "RÈN KĨ NĂNG ĐỌC VÀ TÓM TẮT VĂN BẢN (Ngữ văn THCS)
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Đối với các em việc tiếp thu kiến thức các môn học đã khó, chứ chưa nói đến học tốt môn Ngữ văn Một môn học trừu tượng, khó hiểu Hơn nữa việc đọc và tóm tắt văn bản của học sinh cũng còn hạn chế, và hiện nay,yêu cầu đó thường được GV nhắc nhơ các em có bước chuẩn bị trước ơ nhà cùng với nhiều phương pháp học tập mới khác nữa ,nên nhiều em HS khi giáo viên gọi đọc bài còn phải đánh vần từng chữ, một cách khó khăn, chứ chưa nói đến kĩ năng tóm tắt văn bản Trước thực trạng ấy, để giúp cho các em học tốt hơn môn Ngữ Văn nói chung và có kĩ năng “đọc và tóm tắt văn bản nói
riêng’’ Tổ Ngữ văn chúng tôi xin báo cáo chuyên đề “ Rèn luyện kĩ năng đọc và tóm tắt văn bản (Ngữ văn THCS)”
II.Thực trạng đề tài:
1.Ưu điểm:
- Có đầy đủ các thiết bị dạy học: Bản đồ tự nhiên Việt Nam, bản đồ tự nhiên thế giới
- Ứng dụng công nghệ thông tin
2 Tồn tại
- Nhiều học sinh còn rất bơ ngỡ và chưa biết cách đọc một đoạn văn cho đúng ngữ điệu, chưa diễn cảm nên việc cảm nhận tác phẩm của các em gặp rất nhiều khó khăn Đặc biệt các em còn chưa tóm tắt được nội dung văn bản, nên việc đi sâu tìm hiểu, phân tích văn bản ơ nhiều em gặp không ít khó khăn
III/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Để thực hiện tốt vấn đề nêu trên chúng ta phải cần phải hiểu đọc như thế nào, đọc
để làm gi?Và thế nào là tóm tắt văn bản? Sau đây là một số nội dung cần đạt :
I.Đọc:
1 Đọc là cơ sở thâm nhập tác phẩm:
- Muốn nắm bắt được nội dung tác phẩm văn học nhất thiết phải đọc Đó là một hình thức đặc thù, có tính tính đặc thù của nhận thức văn học Đọc sẽ kích thích quá trình tâm lí cảm thụ, tri giác tương tượng, xúc cảm, đưa người đọc vào thế giới tác phẩm
- Đọc tác phẩm văn học là đọc cho sáng rõ ý nghĩ, tình cảm, thái độ của nhà văn bằng sức mạnh riêng của việc đoc diễn cảm, người giáo viên dẫn dắt học sinh vào thế giới của tác phẩm văn học một cách dễ dàng, phù hợp với quy luật cảm thụ văn học Hướng dẫn học sinh đọc đúng giọng điệu là thể hiện được cung bậc cảm xúc của tác giả
Trang 22 Đọc diễn cảm là một phương pháp đọc sáng tạo:
- Từ biết đọc - đến đọc sáng tạo là cả một quá trình rèn luyện đòi hỏi người dạy và người học phải có sự nỗ lực rất lớn
a) Phương pháp đọc sáng tạo: là phương pháp tiếp nhận nghệ thuật tác phẩm nghệ
thuật ngôn từ một cách sáng tạo chủ yếu bằng sự cảm thụ trực tiếp tác phẩm: phương pháp đọc sáng tạo bao gồm hệ thống biện pháp, cách thức tổ chức hướng dẫn giảng dạy của giáo viên và những hình thức hoạt động của học sinh Bản chất của đọc sáng tạo trước hết là đọc lời văn, đọc văn bản ngôn từ của tác phẩm, nó khác với loại văn bản khác phải chú ý đến từng từ, từng câu, từng nhịp điệu, âm hương để gây cảm xúc với người đọc, người nghe
b) Nội dung của phương pháp đọc sáng tạo: có 3 mức độ đọc đó là đọc đúng, đọc
hay, đọc diễn cảm
- Đọc đúng: là trả lại hoàn toàn đúng nội dung văn bản Đọc đúng là giải quyết kĩ
năng, năng lực ngôn ngữ cho học sinh, là không được đọc sai văn bản, là quá trình tri giác chính xác văn bản
- Đọc hay: là bước tiếp theo của đọc đúng, phải trên cơ sơ đọc đúng, đọc hay mới
thành công Đọc hay là bước đầu chuyển tiếp từ lĩnh vực ngôn ngữ sang lĩnh vực văn chương Đọc đúng có nghĩa là đọc nghĩa còn đọc hay là đọc ra ý Khi giảng văn thơ, điều quan trọng là nắm bắt được giọng điệu văn học, tức là đọc được hướng vào
giọng điệu của văn bản.
c) Đọc diễn cảm
Đọc diễn cảm là hệ thống phương pháp đọc sáng tạo, bản chất của đọc sáng tạo là xác định mọi quan hệ cảm xúc riêng tư của người đọc về giá trị nội dung và hình thức đọc của tác phẩm Đọc diễn cảm đòi hỏi cả giáo viên và học sinh phải có cảm xúc Đọc diễn cảm có tác dụng giúp người ta hiểu được tác phẩm
3) Tác dụng của phương pháp đọc diễn cảm:
- Đọc diễn cảm có tác dụng phát triển trí tuệ cho học sinh, thông qua việc đọc diễn cảm giúp học sinh khám phá tác phẩm văn chương, giúp học sinh hiểu rõ được giá trị đích thực của tác phẩm văn học
- Đọc diễn cảm là một phương tiện giáo dục bồi dưỡng đạo đức, thẩm mĩ cho các
em học sinh, giúp các em cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn học làm cho các em yêu thích văn học từ đó có ý thức rèn luyện đọc diễn cảm
* Các biện pháp rèn luyện phương pháp đọc - đọc diễn cảm
1) Đọc diễn cảm của giáo viên:
Việc đọc diễn cảm của người giáo viên dạy văn có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn học sinh thâm nhập tác phẩm, nên người thầy cẩn phải có sự chuẩn bị kĩ, thầy
Trang 3phải đọc đúng, đọc hay, đọc thật diễn cảm, bộc lộ được cảm xúc của nhà văn Người giáo viên có thể có nhiều hình thức hướng dẫn học sinh đọc: đọc mẫu, hướng dẫn học sinh đọc, vừa đọc vừa bình vừa tóm tắt tác phẩm, đọc phân vai
2) Đọc diễn cảm của học sinh:
- Yêu cầu học sinh phải đọc đúng, đọc diễn cảm ơ nhà trước, khi đến lớp thầy hướng dẫn học sinh cách đọc, khơi gợi cảm xúc của các em, khích lệ các em đọc một cách hứng thú
II.Tóm tắt Văn Bản:
Sau khi HS đã đọc và nắm được nội dung tác phẩm GV hướng dẫn HS tóm tắt VB đây
là một khâu không thể thiếu trong phần tiếp nhận văn bản, nhất là đối với phần văn học dân gian mà các em hs lớp 6 bước đầu làm quen với việc học văn ơ trường THCS.Vậy, tóm tắt văn bản là gì ?
a.Tóm tắt văn bản là trình bày lại một nội dung của một văn bản gốc theo một
mục đích đã định trước.VB tóm tắt thường ngắn hơn so với VB gốc.Việc lựa chọn thông tin để đưa vào văn bản tóm tắt phụ thuộc vào mục đích tóm tắt Mục đích tóm tắt là nhân
tố hàng đầu chi phối việc tóm tắt văn bản.Tuy nhiên, văn bản tóm tắt phải mang tính khách quan, phản ánh trung thực văn bản gốc Từ đó, học sinh nắm được cái cốt lõi của câu chuyện
Một số lưu ý khi tóm tắt văn bản:
- Diễn đạt càng ngắn gọn, càng súc tích càng tốt, loại bỏ những thông tin không cần thiết đối với mục đích tóm tắt
- Văn bản tóm tắt phải luôn phản ánh trung thực nội dung văn bản gốc, không thêm thắt những nội dung không có trong văn bản gốc
- Người tóm tắt cần diễn đạt theo cách riêng của mình, tránh đến mức tối đa dùng lại các câu, đoạn trong văn bản gốc, nên dùng câu đủ thành phần
b.Một số kĩ năng cần áp dụng trong tóm tắt văn bản:
- Xác định ý chính, nội dung của mỗi đoạn văn và văn bản
- Diễn đạt lại các ý chính và nội dung đó bằng một vài câu thích hợp
- Dùng các từ ngữ thích hợp để liên kết các câu lại với nhau thành một văn bản nhỏ
3) Kết quả:
Từ những yêu cầu trên, chúng tôi thấy việc đọc diễn cảm và tóm tắt văn bản có tác dụng quan trọng trong việc cảm thụ một tác phẩm văn học trong tiết học văn - chính vì
vậy, chúng tôi đã chọn chuyên đề “Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm và tóm tắt văn bản (Ngữ Văn/THCS” Giờ học văn đã phần nào có hiệu quả.
Trang 4IV Tính khả thi của chuyên đề
Sau khi áp dụng đề tài này học sinh học tập có sự tiến bộ rất nhiều, hứng thú hơn trong giờ học ngữ văn
V Kết luận:
- Dạy Văn là quá trình gian nan, học văn lại càng gian nan hơn Vậy đọc để tiếp cận văn bản là điều cần thiết, nên cần rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm và tóm tắt Vb để làm cơ sơ cho việc phân tích tác phẩm(nhất là tác phẩm văn học dân gian) hiểu được cái hay, cái đẹp của tác phẩm, tạo cho giờ học văn sôi nổi, hấp dẫn hơn
- Trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, phương pháp đọc diễn cảm, rèn luyện kỹ năng tóm tắt văn bản đã góp một phần không nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học Nếu nhận thức đầy đủ vai trò tác dụng của phương pháp đọc diễn cảm, rèn
kỹ năng tóm tắt tác phẩm thì sẽ làm cho việc dạy học văn phù hợp với đặc trưng bộ môn và tâm lí tiếp nhận của học sinh Chắc chắn làm cho các em học sinh sẽ thêm yêu thích
bộ môn Văn hơn
( Chữ kí, ghi rõ họ tên, đóng dấu) Lương Quang Thông