Khái quát chung về bảo hiểm vật chất xe cơ giới

Với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, sự phân công lao động ngàycàng mở rộng, là điều kiện phát triển của ngành giao thông vận tải nói chung.Tuy vậy có một thực tế là cơ sở hạ tầng

Khái quát chung về bảo hiểm vật chất xe cơ giới.

I Sự cần thiết khách quan phải có bảo hiểm vật chất xe cơ giới.

1.Lịch sử hình thành bảo hiểm vật chất xe cơ giới

1.1 Vai trò của ngành giao thông vận tải trong nền kinh tế.

Giao thông vận tải là một ngành dịch vụ, tham gia vào việc cung ứng

vật tư kỹ thuật, nguyên liệu, năng lượng cho các cơ sở sản xuất và đưa sảnphẩm đến thị trường tiêu thụ, giúp cho các quá trình sản xuất xã hội diễn raliên tục và bình thường Trong nền kinh tế quốc dân, giao thông và vận tảiđường bộ được xem là một ngành giữ vị trí rất quan trọng, giao thông đường

bộ được ví như “mạch máu” của nền kinh tế quốc dân Giao thông vận tảiphục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân, giúp cho các hoạt động sinh hoạt được

Các mối liên hệ kinh tế, xã hội giữa các địa phương được thực hiện nhờmạng lưới giao thông vận tải Vì thế, những nơi nằm gần các tuyến vận tảilớn hoặc các đầu mối giao thông vận tải cũng là những nơi tập trung cácngành sản xuất, dịch vụ và dân cư Nhờ hoàn thiện kỹ thuật, mở rộng cự livận tải, tăng tốc độ vận chuyển mà các vùng xa xôi về mặt địa lí cũng trở nêngần Những tiến bộ của ngành vận tải đã có tác động to lớn làm thay đổi sựphân bố sản xuất và phân bố dân cư trên thế giới Ngành giao thông vận tải phát triển góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế,văn hoá ở những vùng núi xa xôi, củng cố tính thống nhất của nền kinh tế,tăng cường sức mạnh quốc phòng của đất nước và tạo nên mối giao lưu kinh

tế giữa các nước trên thế giới

Với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, sự phân công lao động ngàycàng mở rộng, là điều kiện phát triển của ngành giao thông vận tải nói chung.Tuy vậy có một thực tế là cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ nước ta cònnhiều yếu kém, không đồng bộ và chưa tương xứng với sự phát triển chóngmặt của các phương tiện xe cơ giới, có nhiều đoạn đường không đạt tiêu

chuẩn về chất lượng, tỷ lệ nhựa thấp, đường có bề mặt rộng cho hai làn xecòn ít, nhiều con đường bị xuống cấp nghiêm trọng Nguyên nhân chủ yếu là

do nền kinh tế nước ta còn nhiều khó khăn, chưa đủ điều kiện để một lúc cóthể làm thay đổi toàn bộ cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ Mặc dù trongnhững năm qua, để đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước, Đảng và NhàNước ta đã đầu tư rất lớn cho cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ thông quanguồn vốn từ ngân sách Nhà Nước và sự hỗ trợ từ nguồn vốn vay của cácchính phủ nước ngoài, nguồn vốn này đã được sử dụng cho việc làm mới vànâng cấp nhiều con đường quan trọng, có ý nghĩa chiến lược để đáp ứng nhucầu đi lại của nhân dân và các hoạt động kinh tế xã hội khác Bên cạnh đóthời tiết khí hậu nước ta luôn có những diễn biến bất thường, mưa lớn lũ lụtxảy ra hàng năm làm xuống cấp nghiêm trọng nhiều đoạn đường, có đoạn còn

bị phá hủy hoàn toàn

Xe cơ giới là phương tiện phổ biến nhất của giao thông đường bộ với cáctính năng linh hoạt, vận hành tốt ở các loại địa hình, thuận tiện trong việcchuyên chở hành khách và hàng hóa, đồng thời nó có tốc độ vận chuyểnnhanh, lưu lượng xe lớn, chi phí rẻ hơn so với các loại hình vận chuyển kháccho nên rất được ưa chuộng Hơn nữa, cùng với nhịp tăng trưởng nhanh, nhucầu vận chuyển lưu thông hàng hóa giữa các vùng tăng nhanh, do đó sự giatăng nhanh chóng của phương tiện xe cơ giới là điều tất yếu

1.2 Nguyên nhân và hậu quả của tai nạn xe cơ giới.

1.2.1 Nguyên nhân.

Xe cơ giới là phương tiện rất tiện ích trong giao thông vận tải đường bộ.Tuy nhiên mặt trái của hình thức vận chuyển này là vấn đề an toàn trong vậnhành, là mức độ nguy hiểm lớn, khả năng gây tai nạn cao do số lượng đầu xequá dày đặc, đa dạng về chủng loại lại bất cập về chất lượng Theo thống kêcủa Ủy ban an toàn giao thông quốc gia thì có tới hơn 80% các vụ tai nạngiao thông là do hoạt động giao thông đường bộ gây ra và đều liên quan đếnđiều khiển xe cơ giới.Vậy nguyên nhân nào gây nên những vụ tai nạn này?

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên những vụ tai nạn xe cơ giới, nhưngchúng ta có thể gộp thành 3 nguyên nhân chính sau:

- Do người điều khiển xe khi tham gia giao thông

+ Sử dụng chất kích thích khi tham gia giao thông như rượu, bia…

+ Cố tình vi phạm luật lệ an toàn giao thông như vượt đèn đỏ, đi vàođường cấm, đường ngược chiều…

+ Lạng lách, đánh võng, đua xe, phóng nhanh, vượt ẩu dẫn đến họ khônglàm chủ được tốc độ của mình

+ Những người tham gia giao thông chưa được trang bị các kiến thức vềluật an toàn giao thông một cách đầy đủ Đồng thời chất lượng đào tạo lái xe

ở các trung tâm còn kém

+ Người tham gia giao thông không có giấy phép hợp lệ…

- Do bản thân xe tham gia giao thông

+ Hệ thống an toàn của xe không đảm bảo tiêu chuẩn kĩ thuật đề ra

+ Thời gian sử dụng xe đã quá lâu và xe đã quá cũ nát…

- Do cơ sở hạ tầng

+ Đường xá, cầu cống còn kém chất lượng, mặc dù chúng ta đã cố gắngkhắc phục nhưng vẫn không theo kịp tốc độ tăng của lượng xe tham gia giaothông, đặc biệt là nền kinh tế mở cửa và phát triển như hiện nay

+ Địa hình ở nước ta khá phong phú và phức tạp, đồng thời thời tiết cũngphức tạp, thường xuyên xảy ra lũ lụt và có sương mù Đây là nguy cơ tiềm ẩncủa tai nạn giao thông

1.2.2 Hậu quả.

Dù xuất phát từ nguyên nhân nào thì những vụ tai nạn xe cơ giới cũngmang lại những hậu quả khó lường Tình hình tai nạn giao thông đường bộ(TNGTĐB) hiện nay là mối hiểm hoạ đối với đời sống con người Thiên taihay một cuộc chiến tranh nào rồi cũng có ngày kết thúc, nhưng TNGTĐBtrong điều kiện sinh hoạt và sự phát triển của con người thì khó có thể khẳngđịnh được hồi kết thúc Từ năm 1996 đến hết năm 2007, ở nước ta xảy ra

233.831 vụ TNGTĐB, làm chết 114.906 người, làm bị thương 244.550người Tính trung bình mỗi ngày xảy ra 54 vụ TNGTĐB, làm chết 27 người

và làm bị thương 56 người Riêng thiệt hại về tài sản, vật chất (cả hữu hình

và vô hình) là rất lớn, khó mà tính ra con số chính xác được Theo ước tínhtrung bình mỗi năm Việt Nam tốn khoảng 900 USD cho vấn đề tai nạn giaothông

Hệ lụy của TNGTĐB là một gánh nặng của xã hội Phần lớn tổn thất vềngười (tính mạng, sức khoẻ) của loại tai nạn này nhằm vào những người cósức khoẻ, năng động và là lao động chính của nhiều gia đình Sau khi vụ, việcgiao thông đường bộ xảy ra, có thiệt hại về người và tài sản, nếu có: ngườiđiều khiển phương tiện vi phạm các qui định về an toàn giao thông bị kết án

tù – xã hội phải lo; người chết do tai nạn – xã hội phải lo; người bị thươngtích, tàn phế - xã hội phải lo điều trị và nuôi dưỡng; tài sản, công trình,phương tiện hư hỏng do tai nạn gây ra – xã hội phải lo sửa chữa, khắc phục…

và còn rất nhiều tổn thất khác có liên quan – xã hội cũng phải lo với biết baonỗi niềm xót thương, bức xúc, trăn trở

Bảng 1 : Tình hình tai nạn giao thông đường bộ ở Việt Nam

(giai đoạn 1996-2007).

Năm Số vụ tai nạn

(vụ)

Số người bị chết (người)

Số người bị thương (người)

Số vụ tai nạn xảy ra

bq ngày (vụ)

bộ nhiều biện pháp nhằm phòng ngừa, kiềm chế tiến tới giảm dần TNGTĐB.

Có lúc, có nơi lực lượng trực tiếp thực hiện công tác đảm bảo trật tự an toàngiao thông đường bộ hoạt động “hết công suất” Nhờ vậy mà TNGTĐB đượckiềm chế và nếu xét theo xu thế phát triển chung có thể nói rằng tỷ lệTNGTĐB giảm rất nhiều so với nhu cầu đi lại của con người và số phươngtiện tham gia giao thông đường bộ ngày càng tăng; tình hình trật tự an toàngiao thông đường bộ có bước chuyển biến tích cực, dư luận phấn khởi, ủnghộ

2 Sự cần thiết và tác dụng của bảo hiểm vật chất xe cơ giới

2.1 Sự cần thiết của bảo hiểm vật chất xe cơ giới.

Tai nạn, rủi ro là điều mà không một cá nhân, tổ chức nào mong muốn.Nhưng trên thực tế thì tai nạn, rủi ro lại hàng ngày, hàng giờ vẫn luôn xảy ra

đe dọa đến tính mạng, sự an toàn của mọi người với các mức độ khác nhau

Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, con người cũng phần nào kiểm soát

và hạn chế được một số rủi ro, song cũng chính bàn tay con người lại làm chocác rủi ro khác hoành hành giữ dội hơn

Sự phát triển nhanh chóng của phương tiện cơ giới một mặt đem lại chocon người một hình thức vận chuyển thuận tiện, kịp thời, rẻ và đặc biệt phùhợp với nhu cầu của đại đa số dân cư Việt Nam hiện nay Nhưng chính dotính cơ động cao nên nguy cơ gây ra rủi ro tai nạn của xe cơ giới là rất lớn Riêng ở Việt Nam, theo Ủy ban an toàn giao thông (ATGT) Quốc gia,trong vòng 12 năm từ năm 1995 đến năm 2007 số lượng phương tiện xe cơgiới tăng 26,83 lần từ 3.918.935 chiếc lên 24.650.681 chiếc, bình quân hàngnăm tăng 16,8% Trong đó ô tô tăng từ 340.779 chiếc đến 1.485.915 chiếc(tăng4,36 lần), mô tô tăng 6,47 lần từ 3.578.156 chiếc lên 23.164.766 chiếc.Qua bảng trên ta thấy, số lượng xe cơ giới tăng rất nhanh qua các năm đặc biệt

là trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2001, ô tô tăng 15,12 % từ 483.917chiếc đến 557.092 chiếc, xe mô tô tăng 34,60 % từ 625.823 chiếc đến2.148.219 chiếc Tính đến hết năm 2007, tổng số lượng xe cơ giới của cả nước

là 24.650.681 xe trong đó 1.485.915 ô tô và 23.164.766 mô tô Mặc dù tốc độgia tăng các loại phương tiện xe cơ giới cao như vậy nhưng tốc độ phát triểncủa cơ sở hạ tầng ngành giao thông vận tải đường bộ còn hạn chế, còn nhiềuvấn đề tồn tại cần giải quyết Số liệu thống kê cho thấy, năm 2007 cả nước cókhoảng 254.523 km đường bộ thì chỉ có khoảng trên 50% được rải nhựa nhưngchất lượng kém và ngày càng xuống cấp trầm trọng Điều này thể hiện sự yếukém của cơ sở hạ tầng trong ngành giao thông nước ta

Bảng 2 : Số lượng xe cơ giới tham gia giao thông từ năm 1995 – 2005

So sánh tỷ lệ TNGT trên 10.000 phương tiện giao thông cơ giới đường bộ vớitháng 02/2007 giảm 0,26 về số vụ; giảm 0,22 số người chết; giảm 0,29 sốngười bị thương So với tháng 01/2008 giảm 01 vụ; giảm 21 người chết; tăng

130 người bị thương Điểm đáng chú ý nhất ở đây chính là tai nạn xe cơ giớiluôn chiếm tỷ lệ cao trong các loại hình giao thông vân tải, chiếm 93,7 % về

số vụ, 94,13 % số người chết và 98,8% về số người bị thương, và tỷ lệ nàyluôn ở mức ổn định, không thay đổi nhiều qua các năm

Tai nạn giao thông là vấn đề mang tính xã hội và chỉ có thể hạn chế mộtphần nào đó mà không thể kiểm soát một cách tuyệt đối được Các nước đềuphải đối mặt với tình trạng tai nạn giao thông ngày càng tăng, phải đối mặt

với những thiệt hại không nhỏ về người và của mà chủ phương tiện gây ra.Tuy nhiên trên thực tế có những chủ phương tiện lại trốn tránh không thựcthi, có khi gây tai nạn rồi bỏ trốn Bởi thế việc giải quyết bồi thường trở nênkhó khăn, lợi ích của người bị nạn không được đảm bảo, gây ảnh hưởng tiêucực trong dư luận xã hội.

Làm thế nào để sẵn sàng có nguồn tài chính cho việc giải quyết bồithường hậu quả các vụ tai nạn, bảo vệ quyền lợi của người bị hại? Đây là mốiquan tâm không chỉ của Nhà Nước mà còn của các chủ xe và bản thân người

bị thiệt hại Nhiều biện pháp được áp dụng khi có tai nạn giao thông xảy ranhư chủ phương tiện lập quỹ dự trữ, đi vay… nhưng các giải pháp này chỉmang tính tạm thời, thụ động Do vậy, các chủ phương tiện phải tìm kiếm cácgiải pháp hiệu quả hơn và bảo hiểm chính là giải pháp mang lại hiệu quả caotrong việc xử lý rủi ro do tai nạn giao thông gây ra Quỹ bảo hiểm được lậpdựa trên sự đóng góp một khoản tiền nhỏ của các chủ xe cho các công ty bảohiểm để bồi thường những thiệt hại khi phương tiện của họ hoạt động gây ratai nạn Xuất phát từ vấn đề đó, bảo hiểm vật chất xe cơ giới đã ra đời đápứng kịp thời nhu cầu khách quan này của xã hội và cũng là điều mong muốn

của các chủ xe, chủ phương tiện

2.2.Vai trò của bảo hiểm vật chất xe cơ giới.

 Góp phần ổn định tài chính, khắc phục khó khăn cho chủ xe và lái xekhi có rủi ro xảy ra

Trong cuộc sống sinh hoạt cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh hàngngày dù đã luôn chú ý ngăn ngừa và đề phòng nhưng con người vẫn có nguy

cơ gặp phải những rủi ro bất ngờ xảy ra Các rủi ro đó do nhiều nguyên nhângây nên, nhưng bất kể do nguyên nhân gì thì khi rủi ro xảy ra thường gây chocon người khó khăn trong cuộc sống Như chúng ta đã biết việc vận chuyểnhàng hóa bằng phương tiện vận tải đường bộ trong các doanh nghiệp sản xuấtkinh doanh hiện nay là điều tất yếu Xe tải là loại xe có trọng lượng lớn, tínhviệt dã cao đáp ứng được nhu cầu chuyên chở hàng hóa lớn của các sơ sở và

doanh nghiệp Tuy nhiên nếu không may tai nạn xảy ra thì hậu quả của nócũng thật khó lường, không những gây thiệt hại về vật chất mà có khi là cảtính mạng của con người Khi có thiệt hại xảy ra thuộc phạm vi bảo hiểm thìcông ty bảo hiểm phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại đó cho người thamgia bảo hiểm.Nhờ vậy, việc kinh doanh sẽ ít bị gián đoạn, tài sản hàng hóacũng được bù đắp, phần nào hạn chế được tổn thất cho chủ xe hoặc các doanhnghiệp sản xuất kinh doanh, giúp cho họ nhanh chóng khắc phục hậu quả,khó khăn về mặt tài chính, ổn định đời sống và sản xuất Nó còn đảm bảo quỹtài chính của doanh nghiệp, tránh được những khoản chi bất thường gây mấtcân đối, không làm ảnh hưởng nhiều đến các cá nhân, tổ chức có mối quan hệtrực tiếp đối với doanh nghiệp Tác động này phù hợp với mục tiêu kinh tếnên thu hút được số đông người tham gia.

 Góp phần tăng thu cho ngân sách cho Nhà Nước, để từ đó Nhà nước cóđiều kiện xây dựng mới và nâng cao cơ sở hạ tầng giao thông

Với quỹ bảo hiểm do các thành viên tham gia bảo hiểm vật chất xe cơgiới đóng góp, cơ quan, công ty bảo hiểm sẽ bồi thường tổn thất thuộc phạm

vi bảo hiểm cho người tham gia để họ ổn định tài chính, khắc phục khó khăn.Như vậy ngân sách Nhà nước không phải chi ra để trợ cấp cho các thành viênkhi không may họ gặp rủi ro Mặt khác, hoạt động bảo hiểm này là bảo hiểmthương mại nên có trách nhiệm đóng góp vào ngân sách Nhà nước thông quacác loại thuế, dẫn đến tăng thu cho ngân sách.Ngoài ra, từ một phần số tiềnkhông phải chi trả bồi thường, nhà bảo hiểm có thể sử dụng để đầu tư tăngtrưởng vốn, cùng với Nhà Nước đầu tư trở lại xây dựng hệ thống đường xágiao thông, cầu đường…nhằm nâng cao cơ sở hạ tầng, đảm bảo an toàn chonhân dân và từ đó có điều kiện phát triển kinh tế hơn

 Góp phần ngăn ngừa tai nạn giao thông, hạn chế tổn thất

Công tác triển khai nghiệp vụ bảo hiểm này luôn đi cùng công tác tuyêntruyền, quảng cáo giúp mọi người nhận thức được vai trò của bảo hiểm vậtchất xe cơ giới và những rủi ro thiệt hại có thể xảy ra đối với phương tiện của

mình Do vậy họ sẽ tự giác chấp hành luật lệ an toàn giao thông vì lợi íchtrước hết của chính bản thân họ Bên cạnh đó, việc triển khai nghiệp vụ bảohiểm vật chất xe cơ giới cũng đi liền với việc giúp các cá nhân, tổ chức tăngcường công tác đề phòng và hạn chế tổn thất, giảm thiểu rủi ro xuống mứcthấp nhất có thể Cơ quan, công ty bảo hiểm đóng góp một cách tích cực đểthực hiện biện pháp hạn chế rủi ro như tuyên truyền, hướng dẫn các biệnpháp phòng tránh tai nạn, cùng ngành giao thông làm các biển báo nhắc nhởmọi người phải kiểm soát được tốc độ khi điều khiển phương tiện trên nhữngđoạn đường nguy hiểm, những đoạn đường hay xảy ra tai nạn giao thông,đường lánh nạn…Còn đối với các chủ xe, lái xe là những người trực tiếp điềukhiển các phương tiện giao thông, việc tham gia nghiệp vụ bảo hiểm vật chất

xe cơ giới có tác dụng nâng cao tinh thần trách nhiện của chủ xe, thúc đẩy họphải thực hiện các biện pháp an toàn khi lái xe và luôn chăm lo giữ gìn xe củachính mình

 Bảo hiểm vật chất xe cơ giới góp phần làm tăng doanh thu cho cácdoanh nghiệp bảo hiểm, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động

Doanh thu phí mà các công ty bảo hiểm thu được thông qua việc triểnkhai nghiệp vụ bảo hiểm vật chất xe cơ giới là tương đối lớn so với cácnghiệp vụ khác do đặc điểm của các phương tiện giao thông là ngày càng giatăng cả về số lượng và chủng loại Mặt khác, ý thức của người dân cũng ngàycàng được nâng cao, họ quan tâm hơn đến các rủi ro có thể xảy ra đối vớimình và cố gắng tìm mọi cách để đề phòng, hạn chế những rủi ro có thể xảy

ra Do đó, số lượng người tham gia loại hình bảo hiểm này ngày càng nhiều.Chính điều này đã làm cho doanh thu của các doanh nghiệp bảo hiểm tănglên đáng kể

 Là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức kinh tế - xã hội, giúp

họ yên tâm trong cuộc sống, sinh hoạt và trong hoạt động sản xuất kinh doanh.Bởi vì, với một giá khiêm tốn (phí bảo hiểm), bảo hiểm có thể giúp đỡ các chủ

xe, lái xe khắc phục hậu quả, xoa dịu bớt những căng thẳng thường gặp giữa

chủ xe , lái xe với nạn nhân của các vụ tai nạn, từ đó làm giảm bớt những bấtđồng trong việc tham gia giao thông đường bộ,đảm bảo sự ổn định cho xã hội.

II Nội dung của bảo hiểm vật chất xe cơ giới.

1.Đối tượng tham gia bảo hiểm

Xe cơ giới, theo quy định hiện hành là tất cả các loại xe tham gia giaothông trên đường bộ bằng động cơ của chính chiếc xe đó, bao gồm ô tô, mô

tô và xe máy Như vậy theo khái niệm này, xe cơ giới chiếm một số lượnglớn và một vị trí quan trọng trong ngành giao thông vận tải, một ngành kinh

tế kỹ thuật có ảnh hưởng rất lớn đến hầu hết các ngành kinh tế, an ninh quốcphòng và đối ngoại; là sợi dây kết nối các mối quan hệ giao lưu, thôngthương hàng hóa giữa các vùng, các khu vực với nhau, giữa trong nước vàngoài nước tạo điều kiện phát triển kinh tế và phục vụ nhu cầu đi lại ngàycàng cao của người dân Với thực tế nền kinh tế nước ta hiện nay, việc đi lại,vận chuyển bằng xe cơ giới là hình thức chủ yếu và phổ biến, được sử dụngrộng rãi trong nền kinh tế quốc dân

Đối tượng bảo hiểm vật chất xe cơ giới là bản thân những chiếc xe còngiá trị và được phép lưu hành trên lãnh thổ quốc gia Để xác định là xe cơgiới, người ta thường dùng các tiêu thức sau:

 Xe cơ giới phải được gắn động cơ (khác với xe không có động cơ như

xe đạp, xe do gia súc kéo…)

 Xe cơ giới di chuyển trên đất liền không cần đường dẫn bằng chínhđộng cơ gắn trên nó (khác với tàu hỏa, xe điện…)

 Xe cơ giới phải có tối thiểu một chỗ ngồi cho người điều khiển

Xe cơ giới được cấu thành từ nhiều bộ phận (khối động cơ,hệ thốngnhiên liệu, hệ thống điện, hệ thống truyền lực, hệ thống lái, hệ thống phanh vàhộp số, bộ phận thân vỏ) Các bộ phận này được lắp ráp ăn khớp với nhau theomột nguyên lý nhất định, mỗi cái có một chức năng nhất định Hệ thống nhiênliệu sẽ chuyển hóa nhiên liệu thành cơ năng, cơ năng này được chuyền qua các

bộ phận đến bánh xe - bộ phận duy nhất tiếp xúc với mặt đất để đẩy xe đi dưới

sự điều khiển của con người

Xe cơ giới được coi là nguồn nguy hiểm nên để trở thành đối tượng bảohiểm, xe cơ giới phải đảm bảo những tiêu chuẩn về mặt kỹ thuật và các điềukiện pháp lý nhất định - phải được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy đăng ký

xe, biển kiểm soát, giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và môitrường, giấy lưu hành xe

Trên phương diện kỹ thuật bảo hiểm, người ta thường phân chia xe cơgiới thành các tổng thành Trên cơ sở phân chia đó, bên bảo hiểm có thể bảohiểm toàn bộ xe hoặc bảo hiểm từng bộ phận xe Trong các tổng thành, thân

vỏ xe chiếm tỷ trọng lớn về mặt giá trị và nếu có xảy ra tai nạn thì thân vỏ xecũng chính là bộ phận bị ảnh hưởng nhiều nhất Chính vì thế hiện nay cáccông ty bảo hiểm của Việt Nam thường tiến hành bảo hiểm toàn bộ xe hoặcbảo hiểm thân vỏ xe

 Đối với xe mô tô: do giá trị xe thấp nên chủ xe thường tham gia bảohiểm toàn bộ xe

Đối với xe ô tô: do chúng có giá trị lớn, vận tốc cao, khu vực lưu chuyểnrộng, một khi rủi ro xảy ra thì chi phí sửa chữa rất tố kém Đối tượng bảo hiểm

ở đây chính là các xe ô tô vận chuyển hàng hóa, hành khách…có đủ điều kiện

về mặt kỹ thuật (đã qua kiểm định an toàn kỹ thuật và các điều kiện về môitrường), có giấy phép lưu hành hoạt động trên lãnh thổ quốc gia Riêng đối vớicác loại xe đua, xe tập lái, chạy thử sau khi sửa chữa thì chỉ được bảo hiểm khi

có các thỏa thuận khác giữa hai bên Chủ phương tiện ô tô có thể lựa chọntham gia bảo hiểm toàn bộ vật chất xe và cũng có thể bảo hiểm từng bộ phậncủa chiếc xe Tuy nhiên, nếu bảo hiểm bộ phận thì chỉ có thể bảo hiểm tổngthành thân xe Đứng trên góc độ kinh tế kỹ thuật, thông thường xe ô tô đượcchia thành bảy tổng thành Đó là:

 Tổng thành thân vỏ

 Tổng thành động cơ

Trước hàng loạt rủi ro, tai nạn, việc xác định phạm vi bảo hiểm và quyđịnh loại trừ trong những mẫu đơn bảo hiểm của các công ty bảo hiểm rất cầnthiết, để đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật và pháp lý trong hoạt động kinhdoanh bảo hiểm.

2.1 Rủi ro được bảo hiểm.

Người bảo hiểm bồi thường cho Chủ xe tham gia bảo hiểm những thiệthại vật chất xảy ra do những tai nạn bất ngờ, ngoài sự kiểm soát của lái xe,chủ xe, đó là:

- Những rủi ro thông thường gắn liền với hoạt động của xe: Đâm va, lậtđổ…

- Những rủi ro bất thường dễ phát sinh khác (cháy, nổ…)

- Những rủi ro khách quan có nguồn gốc tự nhiên (bão, lũ lụt, sét đánh,động đất, mưa đá…)

- Rủi ro khách quan có nguồn gốc xã hội (mất cắp, mất cướp toàn bộ, đậpphá…)

Bảo hiểm vật chất xe cơ giới có phạm vi thời gian bảo hiểm 24/24 giờ,trong suốt thời gian có hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm (điều này được ghitrong giấy chứng nhận bảo hiểm)

Thông thường hợp đồng vật chất xe cơ giới có hiệu lực trên toàn lãnh thổquốc gia Trong hợp đồng mở rộng phạm vi bảo hiểm ra ngoài lãnh thổ quốcgia theo yêu cầu của người được bảo hiểm thì phải được sự chấp thuận bằngvăn bản của người bảo hiểm.

Khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra, người bảo hiểm sẽ bồi thường cho chủxe:

- Chi phí sửa chữa, thay thế nhằm phục hồi xe nguyên vẹn như trước khi

sự kiện bảo hiểm xảy ra

- Trị giá các phụ tùng thay mới, trừ khấu hao ngoại trừ trường hợp thamgia bảo hiểm theo điều kiện “ mới thay cũ ”

- Tổn thất toàn bộ thực tế hoặc ước tính (trong trường hợp xe bị tổn thấttoàn bộ hoặc ước tính)

Ngoài ra người bảo hiểm còn thanh toán những chi phí cần thiết và hợp lýphát sinh trong tai nạn thuộc phạm vi bảo hiểm như:

+ Chi phí ngăn ngừa, hạn chế tổn thất phát sinh thêm khi xảy ra sự kiệnbảo hiểm

+ Chi phí bảo vệ, kéo xe đến nơi sửa chữa gần nhất

+ Chi phí giám định tổn thất

Cũng cần lưu ý rằng trong thời hạn bảo hiểm, nếu chủ xe chuyển quyền

sở hữu xe cho chủ xe khác thì quyền lợi bảo hiểm vẫn có hiệu lực đối với chủ

xe mới nhưng phải thông báo cho bên bảo hiểm biết và chấp nhận Tuy nhiên,nếu chủ xe cũ không chuyển quyền lợi bảo hiểm cho chủ xe mới thì công tybảo hiểm sẽ hoàn lại phí cho họ và làm thủ tục bảo hiểm cho chủ xe mới nếu

họ có yêu cầu

Trong mọi trường hợp, tổng số tiền bồi thường của người bảo hiểm (baogồm cả chi phí) rong một vụ tai nạn không vượt quá số tiền bảo hiểm đã ghitrên Giấy chứng nhận bảo hiểm

2.2 Rủi ro loại trừ.

Loại trừ những tổn thất không phải là hậu quả của những sự cố ngẫunhiên, khách quan, những tổn thất liên quan tới yếu tố chủ quan của chủ xetrong việc quản lý, bảo dưỡng xe, như:

- Hao mòn tự nhiên, hỏng hóc do sử dụng, lão hóa, mất giá, giảm dầnchất lượng, hỏng hóc do khuyết tật hoặc hư hỏng thêm do sửa chữa, trongquá trình sửa chữa (bao gồm cả chạy thử)

- Hư hỏng về điện hoặc động cơ do xe hoạt động trong vùng bị ngậpnước

- Tổn thất đối với săm lốp trừ trường hợp tổn thất này xảy ra do cùngnguyên nhân và đồng thời với các bộ phận khác của xe trong cùng một vụ tainạn

- Hành động cố ý phá hoại của chủ xe, lái xe

Loại trừ những trường hợp vi phạm pháp luật và/hoặc độ trầm trọng củarủi ro tăng lên, đó là những tai nạn xảy ra khi:

- Lái xe không có bằng lái hoặc có nhưng không hợp lệ

- Lái xe say rượu bia, có sử dụng ma túy, hoặc các chất kích thích kháctrong khi điều khiển xe

- Xe vận chuyển chất cháy nổ trái phép (không có giấy phép vận chuyểnhoặc vận chuyển trái với quy định trong giấy phép vận chuyển)

- Xe chở quá trọng tải hoặc quá số hành khách theo quy định

- Xe không có giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môitrường phương tiện cơ giới đường bộ

- Xe đi vào đường cấm, đi đêm không có đèn

- Xe sử dụng để tập lái, đua thể thao, chạy thử

Loại trừ rủi ro có tính “xã hội” với hậu quả lan rộng như: chiến tranh, bạoloạn…

Những quy định loại trừ khác như:

- Loại trừ những thiệt hại có tính chất hậu quả gián tiếp như: Giảm giá trịthương mại; ngừng sản xuất, sử dụng, khai thác

- Tai nạn xảy ra ngoài lãnh thổ nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa ViệtNam (trừ trường hợp có thỏa thuận riêng).

- Loại trừ thiệt hại do mất cắp bộ phận xe

Ngoài ra, người bảo hiểm có thể từ chối một phần hoặc toàn bộ số tiềnbồi thường cho chủ xe khi:

- Chủ xe cung cấp thông tin không đầy đủ, trung thực khi kê khai các nộidung trong giấy bảo hiểm (về tình trạng xe, địa bàn hoạt động của xe)

- Không thực hiện đầy đủ các quy định về: thông báo tai nạn, trong việcđòi người thứ ba, vấn đề này phụ thuộc vào yêu cầu quản lý rủi ro của ngườibảo hiểm, vào những yếu tố khác của hợp đồng như là phí bảo hiểm

3 Giá trị bảo hiểm, số tiền bảo hiểm và phí bảo hiểm

3.1 Giá trị bảo hiểm (GTBH) và số tiền bảo hiểm (STBH).

GTBH của xe cơ giới là giá trị thực tế trên thị trường của xe tại thời điểmngười tham gia bảo hiểm mua bảo hiểm Việc xác định đúng giá trị của xetham gia bảo hiểm là rất quan trọng vì đây là cơ sở để bồi thường Trong thực

tế, việc đánh giá giá trị bảo hiểm của xe rất phức tạp nhất là ở Việt Nam hiệnnay có rất nhiều xe đã qua sử dụng, sửa chữa tân trang lại…Mặt khác, giá xetrên thị trường luôn có những biến động và có thêm nhiều chủng loại xe mớitham gia giao thông nên đã gây khó khăn cho việc xác định giá trị xe Do đó,các công ty bảo hiểm thường dựa trên các nhân tố sau để xác định giá trị xe:

- Loại xe

- Năm sản xuất

- Mới độ mới, cũ của xe

- Thể tích làm việc của xi lanh…

Một phương pháp xác định GTBH mà các công ty bảo hiểm hay áp dụng

đó là căn cứ vào giá trị ban đầu của xe và mức khấu hao Cụ thể:

GTBH = Giá trị ban đầu – khấu hao (nếu có).

Về nguyên tắc để xác định giá trị xe một cách đầy đủ và chính xác nhất thì phải thành lập một hội đồng đánh giá giá trị hoặc tổ chức đấu thầu Nhưng

trong thực tế thì các bên không đủ chi phí và thời gian để làm như vậy với hàng trăm chiếc xe tham gia bảo hiểm Do đó trước khi tham gia bảo hiểm các công ty bảo hiểm và các chủ xe sẽ tiến hành thỏa thuận đánh giá giá trị thực tế của xe theo cách sau:

 Đánh giá giá trị thực tế của xe theo thị trường: Doanh nghiệp bảo hiểm

sẽ cùng chủ xe thỏa thuận xác định giá trị thực tế của xe trên thị trường kết hợp với giám định tình trạng thực tế của xe trong quá trình sử dụng Việc xác định giá trị thực tế của xe trên thị trường căn cứ vào các yếu tố sau:

+ Giá mua ban đầu của xe

+ Giá mới của xe cùng loại trên thị trường vào thời điểm hiện tại có tham khảo bảng giá trị xe mới do doanh nghiệp bảo hiểm ban hành hàng năm

và giá xe tại các hãng xe ô tô trên cơ sở sự biến động về giá cả xe mới trên thị trường

+ Xu hướng tiêu dùng các loại xe của thị trường, tình hình sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu của các xe cùng loại hay các phụ tùng thay thế

+ Tình trạng hao mòn thực tế của xe: Có thể dựa vào các căn cứ sau

để đánh giá:

 Số km đã khai thác trên thực tế

 Số năm đã sử dụng xe, mục đích sử dụng xe

 Tần suất sử dụng xe hay hệ số khai thác

 Đặc điểm địa hình hoặc điều kiện đường xá của vùnghay tuyến mà xe thường xuyên hoạt động

 Tình trạng kỹ thuật và hình thức bên ngoài của xe trên thực tế

 Giá mua bán trên thị trường của các xe tương đối cùng loại.

Với các căn cứ và cách đánh giá trên, chủ xe và doanh nghiệp bảo hiểm có thể thỏa thuận đi đến thống nhất một giá trị xe tham gia bảo hiểm hợp lý Nói chung mọi quá trình đánh giá xác định giá trị xe chỉ cho một kết quả tương đối, hợp lý để đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên

Trên cơ sở GTBH, chủ xe có thể tham gia bảo hiểm với STBH nhỏ hơn,hoặc bằng, hoặc lớn hơn giá trị thực tế của xe Tuy nhiên, việc quyết địnhtham gia bảo hiểm với số tiền là bao nhiêu sẽ là cơ sở để xác định số tiền bồithường khi có tổn thất xảy ra.

+ Nếu chủ xe tham gia với STBH nhỏ hơn giá trị thực tế của xe thìđược gọi là bảo hiểm dưới giá trị

+ Nếu chủ xe tham gia với STBH bằng giá trị thực tế của xe thì đượcgọi là bảo hiểm ngang giá trị

+ Nếu chủ xe tham gia với STBH lớn hơn giá trị thực tế của xe thìđược gọi là bảo hiểm trên giá trị

Trường hợp bảo hiểm bộ phận (thân vỏ xe ô tô), STBH được định trên cơ

sở GTBH toàn bộ xe và tỷ lệ (%) về phần giá trị của bộ phận đó trên giá trịcủa toàn bộ xe (tỷ lệ này người bảo hiểm đã quy định cho từng loại xe)

3.2 Phí bảo hiểm.

Phí bảo hiểm là khoản tiền mà Chủ xe có trách nhiệm phải thanh toán choBên bảo hiểm khi họ tham gia bảo hiểm thiệt hại vật chất xe cơ giới Hợpđồng bảo hiểm chỉ có hiệu lực khi người tham gia bảo hiểm đóng phí hoặcchấp nhận đóng phí theo quy định Ở Việt Nam, các công ty bảo hiểm sẽ tiếnhành thu phí bảo hiểm theo quy định của Bộ Tài Chính Phí bảo hiểm phảiđóng cho mỗi đầu xe đối với mỗi loại xe được tính theo công thức sau:

P = f + d

Trong đó: P: Phí thu mỗi đầu xe

f: Phí bồi thường

d: Phụ phí

Căn cứ vào STBH, mức phí của hợp đồng bảo hiểm thiệt hại vật chất xe

cơ giới được xác định bằng tỷ lệ phí bảo hiểm nhân với STBH

P = S b * R

Trong đó: Sb: Số tiền bảo hiểm

R : Tỷ lệ phí bảo hiểm