Ñeå tieát kieäm thôøi gian, moãi caâu hoûi giaùo vieân coù theå chæ yeâu caàu moät vaøi nhoùm trình baøy keát quaû ( neáu caùc nhoùm cuøng thaûo luaän moät caâu hoûi ) , caùc nhoùm khoân[r]
Trang 1Tổ chức hoạt động nhóm trong giảng dạy môn Vật ly
THCS”
PHỤ LỤC
Hệ thống câu hỏi trị chuyện phỏng vấn
Đối với giáo viên:
* Thầy (cơ) giảng dạy cho học sinh làm thí nghiệm Vật lý bằng cách nào ?
* Thầy (cơ) thấy cĩ những thuận lợi và khĩ khăn gì khi cho học sinh làm thí nghiệm?
* Thầy (cơ) cĩ cho học sinh làm thí nghiệm thường xuyên khơng?
* Thầy (cơ) chuẩn bị như thế nào trước khi cho học sinh làm thí nghiệm?
* Thầy (cơ) thường chú ý điều gì khi cho học sinh làm thí nghiệm trong phần Điện học ?
* Thầy (cơ) bố trí hệ thống điện như thế nào để an tồn cho cả lớp học ?
* Các em cĩ dễ dàng thực hiện các bước làm thí nghiệm theo hướng dẫn của thầy(cơ) khơng ?
* Thầy (cơ) cho biết để đạt hiệu quả tốt khi cho học sinh làm thí nghiệm cần những yếu tố cơ bản nào ?
*Chất lượng học tập của học sinh qua các tiết cĩ làm thí nghiệm như thếnào?
Đối với học sinh:
* Các em cĩ thích học các tiết Vật lý cĩ làm thí nghiệm khơng?
* Thầy cơ yêu cầu các em tìm hiểu hoặc giải quyết một vấn đề Vật lý, các
em cĩ thích tìm hiểu và giải quyết vấn đề bằng thí nghiệm khơng? Các em
tự suy nghĩ để tiến hành làm thí nghiệm khơng?
* Các em cho biết qua việc làm thí nghiệm Vật lý cĩ giúp các em nắm vững sâu sắc các nội dung kiến thức khơng?
* Các em cĩ vận dụng hết khả năng của mình để tiến hành làm thí nghiệm thành cơng khơng ?
* Em gặp khĩ khăn gì khi làm thí nghiệm trong những giờ Vật lý?
I.ĐẶT VẤN ĐỀ.
Trang 2Trước sự phát triển của khoa học, giáo dục nước nhà trong thời kì hội nhập cĩ nhiều
cơ hội, thuân lợi mới để đưa nền giáo dục nước ta hội nhập và phát triển ngang tầm với các nước phát triển trên thế giới Những năm qua ngành giáo dục đã cĩ nhiều cố
gắng trong việc tự hồn thiện mình bằng những giải pháp như tiến hành cải cách giáo dục, đổi mới chương trình giáo dục, phương pháp quản lí giáo dục nhằm đủ sức đáp ứng nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước giao phĩ, vì sự nghiệp trồng người đáp ứng giai đoạn cách mạng mới Trong thời gian qua, dẫu cĩ nhiều nổ lực như thế,
nhưng nhìn chung giáo dục của ta vẫn chưa ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng mới
là đào tạo con người tồn diện về mọi mặt để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ vì sự nghiệp
cơng nghiệp hĩa hiện đại hĩa của đất nước Hay nĩi cách khác giáo dục đào tạo phải tìm ra giải pháp đáp ứng mục tiêu mà Đảng và Nhà nước ta đề ra đĩ là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước
Vì vậy việc thực hiện học nhóm trong giảng dạy môn Vật ly ù trung học cơ sở là một vấn đề mà mọi giáo viên giảng dạy bộ môn vật lý quan tâm, ở đây bản thân tôi chỉ giám đưa ra một vài kinh nghiệm trong việc tổ chức thực hiện hoạt động nhóm đối với môn vật lý bậc Trung học cơ sở
Thực hiện việc học theo nhóm là một trong những phương pháp học tập có hiệu quả trong việc tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh phổ thông
Học theo nhóm học sinh sẽ được thảo luận theo từng vấn đề của bài học Đó là cơ hội cho mọi học sinh tham gia hoạt động học tập Học theo nhóm cũng là cơ hội cho học sinh học hỏi lẫn nhau, hổ trợ lẫn nhau về cách tìm kiếm những giải pháp để giải quyết những tình huống trong bài học Khi học theo nhóm, học sinh có thể cùng nhau đạt được những điều mà các em không làm được một mình mà phải bằng cách là mọi người trong nhóm đóng góp một phần hiểu biết của mình rồi cả nhóm tập hợp thành một cách giải quyết tốt nhất nhiệm vụ nhận thức mà giáo viên giao cho Qua đó tính tích cực, chủ động của học sinh được phát huy đến cao độ
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, phương pháp học theo nhóm vẫn ít được chú trọng , ít khi thực hiện hoặc có thực hiện thì cũng mang tính hình thức, chưa phát huy được hiệu quả tích cực của nó ,một phần do điều kiện cơ sở vật chất hoặc do số lượng học sinh trong một lớp quá đông Vì vậy trong những năm qua bản thân ctôi rất quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng về phương pháp học nhóm để tìm những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở nhà trường phổ thông Với cương vị là giáoviên giảng dạy Vật lýù cấp trung học cơ sở, tôi đã đúc kết những
gì đã tíchluỹđược thành đề tài “ Tổ chức hoạt động nhóm trong giảng dạy môn
Vật lý trung học cơ sở” đó là lý do chọn đề tài
Trang 3info@123doc.org
II-GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
II.1- CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ.
Một trong những tư tưởng đổi mới Giáo dục & đào tạo hiện nay được thể hiện trong Nghị quyết của Đảng, Luật giáo dục và các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo “ Mục tiêu của giáo dục phổ thơng là giúp cho học sinh phát triển tồn diện
về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm cơng dân… ( Điều 27 - Luật giáo dục năm 2005)
Tuy vậy, chất lượng giáo dục hiện nay nĩi chung là thấp, chưa đáp ứng được mục tiêu
mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ra Nguyên nhân dẫn đến chất lượng khơng được như mong muốn như thế cĩ nhiều nguyên nhân Song vấn đề mấu chốt hiện nay vẫn là đổi mới phương pháp quản lí trong việc dạy và học
Ngày nay, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và tồn dân đối với cơng tác quản lí giáo dục là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu Ở bất kỳ ngành nào cũng đều cĩ liên quan đến cơng tác điều hành quản lí Đặc biệt quản lí trường học được xem là yếu tố quan trọng quyết định sự thành cơng hay thất bại của chất lượng giáo dục đào tạo nĩi riêng và đào tạo con người cho đất nước nĩi chung Vì vậy trong cơng tác quản lí giáo dục của một trường học thì việc cải tiến quản lí nhất định sẽ bắt đầu từ tổ chuyên mơn, là nơi trực tiếp quản lí cán bộ sư phạm giảng dạy, đây là nơi tổ chức hoạt động chuyên mơn một cách thường xuyên và tồn diện nhất Chính vì thế bản thân tơi với vai trị người Tổ trưởng quản lí tổ ghép ( Vật lý – Hố học - Thể dục – Sinh học) và kiêm nhĩm trưởng bộ mơn vật lý khơng thể khơng nghiên cứu vận dụng lí luận vào cơng tác quản lí Vì bộ mơn vật lý học là cơ sở của nhiều ngành kỹ thuật quan trọng Mơn Vật lý cĩ mối quan hệ gắn bĩ chặt chẽ, qua lại giữa các mơn khác Việc tổ chức dạy học Vật lý THCS cần rèn luyện cho học sinh đạt được:
-Kỹ năng quan sát các hiện tượng và quá trình vật lý để thu thập thơng tin và các dữ liệu cần thiết
-Kỹ năng sử dụng các dụng cụ đo lường vật lý phổ biến, lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm đơn giản
-Kỹ năng phân tích, xử lý các thơng tin và các dữ liệu thu được từ các quan sát hoặc thí nghiệm
-Kỹ năng vận dụng các kiến thức để giải thích các hiện tượng vật lý đơn giản để giải quyết một số vấn đề trong thực tế cuộc sống
Trang 4-Khả năng đề xuất các dự đĩan hoặc giả thiết đơn giản về mối quan hệ hay về bản chất của các hiện tượng vật lý
-Khả năng đề xuất phương án thí nghiệm đơn giản để kiểm tra dự đĩan hoặc giả thiết đã đề ra
-Kỹ năng diễn đạt rõ ràng, chính xác bằng ngơn ngữ vật lý
Khối lượng nội dung của tiết học Vật lý được tính tĩan để cĩ thời gian dành cho các hoạt động tự lực của học sinh và đáp bứng những yêu cầu sau:
-Tạo diều kiện để cho học sinh cĩ thể quan sát trực tiếp các hiện tựơng vật lý -Tạo diều kiện để cho học sinh thu thập và xử lý thơng tin, nêu ra được các vấn
đề cần tìm hiểu
-Tạo diều kiện để cho học sinh trao đổi nhĩm, tìm phương án giải quyết vấn đề, tiến hành thí nghiệm , thảo luận kết quả và rút ra những kết luận cần thiết
-Tạo điều kiện để cho học sinh nắm được nội dung chính của bài học trên lớp
1 Mục đích nghiên cứu
Đánh giá được thực trạng của cơng tác quản lí giáo dục ở tổ bộ mơn vật lí THCS, thơng qua đĩ đề ra biện pháp thực hiện một cách cĩ hiệu quả giúp cho các thầy cơ giáo trong cơng tác giảng dạy đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ đề ra
2 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu về cơng tác quản lí hoạt động nhĩm ở bộ mơn vật lí ở trường THCS
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu một số vấn đề về sơ sở lý luận quản lí nhĩm bộ mơn, đánh giá thực trạng, phân tích nguyên nhân, tìm ra những yếu tố hạn chế cĩ liên quan đến hoạt động của nhĩm để từ đĩ đề ra biện pháp tổ chức quản lí hoạt động của nhĩm bộ mơn trong giai đoạn hiện nay
4 Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 09 năm 2006 đến tháng 02 năm 2010
5 Các phương pháp nghiên cứu
Để nhĩm bộ mơn hoạt động tốt thì trước hết người Tổ trưởng chuyên mơn phải quản
lí tốt Người Tổ trưởng phải lựa chọn và kết hợp phương pháp quản lí nào cho phù hợp và đạt hiệu quả nhất?
II.2 - THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NHÓM THỜI GIAN QUA
1 Tình hình chung
Năm học 2009 – 2010:
Trang 5Tổng số học sinh toàn trường là 780; tổng số lớp là 18; Trung bình sỉ số học sinh ở
mỗi lớp là 44 em Cơ sở vật chất: số phòng học là 18 cao tầng mới sử dụng; phòng
bộ môn 03; trong đó có 1 phòng thí nghiệm Vật lý
Số giáo viên bộ môn vật lý: 02; Số nữ: 01; Trình độ chuyên môn: Đại học: 02; Trình độ tay nghề: Trên 05 năm; Bằng tin học A: 2; ; Đảng viên: 01; Biên chế: 02
2 Những thuận lợi và khó khăn
a Thuận lợi:
Được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của ngành, sự hỗ trợ nhiệt tình các ban ngành đoàn thể địa phương, chỉ đạo kịp thời của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Eaka, từ
ban giám hiệu nhà trường Tổ chuyên môn nhanh chóng thực hiện triển khai công việc đến tập thể giáo viên trong tổ, nhóm một cách nhanh chóng và kịp thời
Đội ngũ cán bộ và giáo viên của trường đều qua trường lớp sư phạm chính quy từ chuẩn đến trên chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ Thuận lợi cho công tác giảng dạy và giáo dục học sinh
Điều 28.2 - Luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Đây là cơ sở mang tính pháp lí giúp cho công tác quản lí chỉ đạo đến từng bộ phận, giáo viên một cách có hiệu quả
và đúng đắn
b Khó khăn tồn tại:
Bên cạnh những thuận lợi còn có những khó khăn gặp phải như: Do địa bàn trường vùng xa (vung III của huyện), sát đường lớn ồn ào cũng làm ảnh hưởng đến việc dạy
và học của thầy và trò Phụ huynh học sinh đa phần là lao động nghèo phải tranh thủ kiếm sống, thiếu sự quan tâm sâu sát đến con em mình Đó cũng chính là nguyên nhân ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình học tập bộ môn Đồng thời nó cũng là điều
mà nhóm bộ môn quan tâm chia sẽ nhau trong các buổi họp trao đổi chuyên môn nhằm tìm ra giải pháp nâng cao chất lượng bộ môn, nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn
Để đáp ứng nhu cầu mà xã hội quan tâm, Tôi phải cố gắng nổ lực tìm ra giải pháp cho bộ môn Nhất là giai đoạn trước đây khi mà vấn đề đổi mới thay sách đang nở rộ
và còn nhiều điều nan giải chưa thể giải quyết Cụ thể như: lượng kiến thức nhiều, thiếu giờ bài tập v.v… Có thể nói lúc đó chúng tôi cảm thấy thực sự khó khăn trong quá trình truyền tải kiến thức đến các em Nhất là đối tượng học sinh yếu kém thì việc dẫn dắt để các em lĩnh hội kiến thức lại còn khó hơn Theo thói quen học sinh
Trang 6đến giờ đi học là vội vàng đến trường thiếu sự chuẩn bị bài vở khi đến lớp Dần dần các em mất đi ý thức tự giác, tự lực trong học tập Vì thế yếu thì lại càng yếu hơn
Đối với những gia đình phụ huynh bận bịu, không có thời gian chăm sóc con cái khi đi vắng, nên cứ giao cho giáo viên dạy thêm Chính điều này đã làm mất đi uy tín của người thầy trước xã hội hiện nay
Thực tiễn cho thấy xã hội ngày nay mỗi ngày mỗi thay đổi, một cách nhanh chóng Nếu chúng ta không đổi mới thì khác nào chúng ta dậm chân tại chỗ, không tìm được lối thoát riêng cho mình Nếu không kịp thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng như vậy thì lập tức sẽ bị xã hội đào thải Vì thế chúng tôi luôn luôn tích cực tự đổi mới cho mình từ tư duy cho đến thực tiễn, vận dụng linh hoạt nó vào trong công tác quản lí và dạy học
3 Phân tích, đánh giá
3.1 Căn cứ vào đặc điểm tình hình chung:
Nhóm bộ môn Vật lý tại trường có tay nghề tương đối thuận lợi với tuổi đời và tuổi nghề ổn định, có tâm huyết gắn bó với nghề Tỉ lệ giáo viên có tay nghề giỏi chiếm 2/2 tổng số Đây cũng là yếu tố thuận lợi cho nhóm hoạt động đều tay dễ dàng trao đổi chuyên môn nghiệp vụ và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau
Trường được công nhận là “ Cơ quan văn hoá - Trường đạt chuẩn quốc gia năm 2009” với khuôn viên xanh - sạch - đẹp mát thuận lợi cho nhóm tổ chức các hoạt động sinh hoạt ngoại khóa cùng các em học sinh góp phần thực hiện nhiệm vụ năm học “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Đối với những em học sinh cá biệt thì rất cần được sự quan tâm nên phải mềm mỏng dạy bảo từ từ Vì đa số các em này đều có hoàn cảnh hết sức khó khăn, thiếu tình cảm từ gia đình học ngày càng sa sút Giáo viên chịu khó hướng dẫn các
em, kéo các em về gần với mình hơn tạo môi trường thân thiện để dạy dỗ các em hay hơn là dùng roi vọt Điều này luôn được nhóm quan tâm chia sẽ trong các buổi họp
để từ đó rút ra kinh nghiệm trong quá trình giáo dục học sinh cá biệt
3.2 Đổi mới phương pháp giảng dạy
Như chúng ta đã biết, cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động Khi nghiên cứu về nhóm phương pháp dạy học tích cực thì tổ chức hoạt động nhóm không những nó hoàn toàn có khả năng đó, mà còn vượt trội hơn các phương pháp khác Bản thân nó còn tiềm ẩn một sức mạnh cực kỳ to lớn có nhiều khả năng phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học Cho nên việc vận dụng phương pháp tổ chức hoạt động nhóm trong tiết học không còn là vấn đề nên hay không nên, mà chúng ta phải làm sao để mọi giáo viên thực
Trang 7hiện một cách tự giác và học sinh chủ động hưởng ứng, đồng thời bàn cách vận dụng
nó như thế nào cho có hiệu quả
Trong các buổi họp chuyên môn nhận định rằng việc đổi mới phương pháp dạy học phải bắt đầu từ việc bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ và chuyên môn cho giáo viên Động viên nhau đọc sách, tìm tư liệu nghiên cứu, tham gia tích cực các buổi học tập chuyên môn của ngành … đó cũng là cách giúp nhau tiếp cận nhanh và thích nghi với việc đổi mới
Việc áp dụng công nghệ thông tin vào bài giảng điện tử cũng được nhóm quan tâm Cụ thể khi tạo hiệu ứng trên Powerpoint: tạo nhiều liên kết trên một slide Cụ thể là khi sắp xếp các đối tượng liên kết phải theo đúng đối tượng muốn hiệu ứng một cách khoa học Điều này có nghĩa là giáo viên có thể trình chiếu trực quan hơn,
số slide ít hơn, thủ thuật giảng dạy sẽ rõ nét hơn, sinh động hơn Vấn đề này cũng đã được nhóm áp dụng trong các giáo án điện tử (như các tiết thao giảng thi viên giỏi cấp tỉnh), thu hút say mê học tập của các em học sinh
“Khi không có thầy học sinh vẫn biết cách học!” Đây là câu nói mà chúng tôi luôn quan tâm và thường xuyên áp dụng trong các giờ lên lớp Cụ thể giao việc về nhà cho các em như soạn bài trước ở nhà tạo điều kiện để các em đọc sách mở mang kiến thức, giao bài tập về nhà, cụ thể phân tích và hướng dẫn cách giải bài tập khó Muốn phát huy được tính chủ động của học sinh trong học tập, cần tạo ra một không khí tin tưởng trong lớp học Ngoài ra, giáo viên còn phải biết cách hướng dẫn học sinh phương pháp học tập phối hợp theo nhóm để cùng khích lệ nhau … GV phải kích thích nhu cầu tự học và niềm tin vào khả năng tự học của các em Học sinh không thể tự học nếu các em thiếu đi sự mong muốn tự mình tìm tòi tri thức, thiếu đi niềm tin vào chính mình
Một khi có được đội ngũ nhà giáo yêu nghề, mến trẻ, có đức có tài đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của ngành, có nhận thức đúng đắn về vai trò trách nhiệm của mình thì việc đổi mới phương pháp dạy học sẽ không còn là vấn đề bức xúc như hiện nay
3.3 Sinh hoạt chuyên môn:
Theo kế hoạch chung của trường, cứ mỗi tháng nhóm bộ môn họp 2 lần vào đầu tháng và cuối tháng Công việc đầu tháng là tổ chức họp triển khai từng công việc cụ thể như: lên kế hoạch soạn giáo án, kế hoạch giảng dạy, kế hoạch bồi dưỡng, phụ đạo… Cuối tháng thì tổ chức rút kinh nghiệm nêu lên những việc mình đã thực hiện và những việc gì tồn tại cần khắc phục Đặc biệt trọng tâm vào một số bài giảng khó mà học sinh chưa nắm được kiến thức một cách sâu sắc thì trao đổi và tìm ra giải pháp Dự giờ: 2 tiết/ tháng/1giáo viên, đăng ký dạy tốt 1tiết/ tháng/1giáo viên, báo cáo chuyên đề: 1 chuyên đề/ năm
Trang 8- Phần lớn các tiết có tổ chức thảo luận nhóm đều vượt quá thời gian một tiết dạy ( cháy giáo án ), hoặc để đảm bảo thời gian thì giáo viên cắt xén thời gian của các phần , các khâu khác dẫn đến phân phối thời gian trong tiết dạy không hợp ly.ù
- Thực hiện không đầy đủ các bước của quy trình thảo luận nhóm như chỉ nêu câu hỏi cho học sinh thảo luận rồi cho các nhóm báo cáo Sau đó giáo viên nhận xét đúng , sai, đầy đủ hay chưa đầy đủ nội dung của các nhóm và chuẩn xác kiến thức rồi ghi bảng cho học sinh ghi theo Làm như vậy sẽ thiếu một bước quan trọng là cho học sinh trong nhóm hoặc các nhóm khác nhận xét, bổ sung làm rõ vấn đề Vì thế mỗi nhóm chỉ quan tâm đến câu hỏi của nhóm mình mà không cần biết đến câu hỏi của nhóm khác dẫn đến kết quả là học sinh nhận thức không đầy đủ nội dung bài học
- Một số giáo viên lại có quan niệm là tổ chức bao nhiêu nhóm thì phải đưa ra bấy nhiêu câu hỏi nên khi tổ chức 6 nhóm thì đưa ra 6 câu hỏi thảo luận Khi các nhóm thảo luận và lần lượt báo cáo xong 6 câu trả lời, tiếp đến học sinh các nhóm nhận xét , bổ sung chéo lẫn nhau và cuối cùng giáo viên nhận xét , chuẩn xác xong 6 đơn vị kiến thức thì cũng sắp hết thời gian tiết học Phần thảo luận nhóm kéo quá dài như vậy sẽ gây nên tâm lí nhàm chán trong học sinh, làm cho tiết học lẽ ra sinh động nhưng lại trở nên không sinh động
- Có giáo viên muốn rút ngắn thời gian thảo luân nhóm để đảm bảo thời gian tiết dạy bằng cách đưa ra những câu hỏi rất đơn giản ở dạng “ câu hỏi đóng” ( dạng đúng, sai, có, không ) hoặc nhìn vào sách giáo khoa hay hình ảnh là đã biết được nội dung trả lời, làm cho cuộc thảo luận trở nên tẻ nhạt, mang tính hình thức Học sinh trong nhóm không cần đóng góp ý kiến, chỉ cần một mình thư ký hoặc nhóm trưởng mở sách giáo khoa, ghi lai nội dung trả lời là xong, không cần phải xin ý kiến các bạn trong nhóm
- Chưa có hình thức, biện pháp kích thích những học sinh lười biếng hoặc học sinh yếu tham gia thảo luận Vì vậy trong nhóm chỉ có một số ít học sinh hoạt động
- Tổ chức qui mô nhóm không hợp lý : một lớp học có khoảng 40 học sinh mà chỉ tổ chức có 4 nhóm ( đối với phòng học có 2 dãy bàn )thì rất khó thảo luận , nhiều học sinh không có chổ ngồi, phải đứng vây quanh gây mất trật tự và chỉ mang tính hình thức ………
Bởi vì nhận thức còn hạn chế về phương pháp thảo luận nhóm như đã nêu trên nên nhiều giáo viên rất ít tổ chức thảo luận nhóm thường xuyên trong giảng dạy mà chỉ tổ chức khi có người dự giờ, khi tổ chức thì cũng mang tính hình thức để thể hiện là có đổi mới phương pháp chứ ít khi mang lại hiệu quả Bản thân tôi cũng mắc phải một số hạn chế khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong năm đầu thực hiện đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy
Trang 9Tóm lại vì nhận thức còn hạn chế về phương pháp thảo luận nhóm như đã nêu trên nên nhiều giáo viên rất ít tổ chức thảo luận nhóm thường xuyên trong giảng dạy mà chỉ tổ chức khi có người dự giờ, khi tổ chức thì cũng mang tính hình thức để thể hiện là có đổi mới phương pháp chứ ít khi mang lại hiệu quả Bản thân chúng tôi cũng mắc phải một số hạn chế khi thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong năm đầu thực hiện đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy Chúng tôi đã thống kê lại phần rút kinh nghiệm sau tiết dạy trong giáo án lớp 6 năm học 2006 - 2007, lớp 7 năm học 2007 – 2008, lớp 8 năm học 2008 – 2009, lớp 9 năm học 2009 - 2010 và chất lượng bộ môn địa 6, 8 trong năm đầu thay sách ở hai lớp này như sau :
Khối Số bài
dạy
Số bài có tổ chức hoạt động nhóm
Số lần hoạt động nhóm
Số lần hoạt động nhóm có hiệu quả
Chất lượng bộ môn
Từ những hạn chế trên bản thân tôi đã dần tìm ra được những giải pháp phù hợp với tình hình thực tế giảng dạy để nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm, góp phần nâng cao chất lượng của học sinh trong việc học môn vật lý
II.3 - CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. 1/ Chuẩn bị hoạt động nhóm:
Trước khi đưa hoạt động nhóm vào một bài dạy giáo viên cần phải trả lời được các câu hỏi sau :
-Mục tiêu của hoạt nhóm trong bài này là gì ?
- Liệu nó có phù hợp với các mục tiêu tổng thể của bài giảng không ?
- Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian ?
-Thời gian còn lại có đủ để hoàn thành bài dạy không ?
-Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh cần chuẩn bị những phương tiện, thiết bị gì ? học sinh cần phải tham khảo trước các tài liệu nào ?
- Liệu những yêu cầu đó thầy và trò có đáp ứng được không ?
2/ Chọn câu hỏi ( nêu vấn đề ) cho học sinh thảo luận :
Việc chuẩn bị câu hỏi cho các nhóm thảo luận là một khâu quan trọng Những câu hỏi quá đơn giản sẽ làm cho thời gian thảo luận buồn tẻ và rất dễ đi đến tình trạng thờ ơ của nhiều học sinh Do đó nên chuẩn bị những “ câu hỏi mở” tức là câu hỏi có nhiều hướng phát triển, nhiều cách lí giải, đòi hỏi học sinh phải tư duy và trình bày nhiều ý kiến, thậm chí có phần tranh luận để tìm ra kết quả đúng nhất thì mới lôi cuốn được nhiều học sinh tham gia
Trang 10Mặt khác khi chọn vấn đề thảo luận cần lưu ý là phải xem xét, nghiên cứu xem học sinh đã biết gì, cảm thấy gì,suy nghĩ gì về vấn đề giáo viên đưa ra để tránh trường hợp quá sức học sinh thì buổi thảo luận cũng sẽ mất đi ý nghĩa
Nội dung thảo luận có thể lấy từ các câu hỏi khó trong sách giáo khoa hoặc khi khai thác tình huống mâu thuẩn trong lúc giảng bài để cho học sinh thảo luận tìm phương án giải quyết
Ví dụ : Các câu hỏi thảo luận nên cân nhắc kỹ và chuẩn bị trước trong phiếu học
tập (nếu có ) , hoặc tiện nhất là viết sẳn trong bảng phụ Những câu hỏi cần phải tham khảo nhiều tài liệu mới trả lời được thì giáo viên nên phổ biến ở cuối tiết trước ( trong phần dặn dò ) và giới thiệu cụ thể tên tài liệu tham khảo Cần lưu ý là mức độ và dung lượng kiến thức trong mỗi câu hỏi phải tương đối đồng đều nhau, tránh trường hợp giao cho nhóm này câu hỏi quá dễ còn nhóm kia thì quá khó
3/ Cách xếp nhóm :
Vấn đề đặt ra là xếp bao nhiêu học sinh vào một nhóm là vừa ?
Cần phải suy nghĩ cẩn thận khi chia học sinh thành nhóm Nếu chia nhóm không hợp lí thì hoạt động nhóm sẽ thất bại ngay từ đầu vì giáo viên bị mất khả năng kiểm soát lớp
Kinh nghiệm thực tiển cho thấy xếp từ 4 đến 8 học sinh vào một nhóm là hoạt động có hiệu quả nhất và nhanh nhất vì khi giáo viên yêu cầu thảo luận nhóm thì từng cặp bàn
( loại 4 chổ ngồi = nhóm 8 HS ; loại 2 chổ ngồi = nhóm 4 HS ) quay lại với nhau là xong, ít tốn thời gian di chuyển và không gây mất trật tự Mặt khác nhóm có
ít học
sinh thì càng có ít học sinh “ ăn theo” nên mỗi học sinh đều phải hoạt động, không có học sinh đứng xớ rớ bên ngoài và có ít học sinh thì sự thống nhất ý kiến càng nhanh, đỡ tốn thời gian
Số lượng nhóm ít nhất phải gấp đôi số lượng câu hỏi thảo luận Nghĩa là một câu hỏi thì ít nhất phải có hai nhóm cùng thảo luận câu hỏi đó thì mới thực hiện được khâu quan trọng tiếp theo là nhận xét đánh giá lẫn nhau giữa các nhóm Nhóm này có ý kiến thảo luận khác với nhóm bạn, hoặc đề xuất kết quả hợp lý hơn nhóm bạn thì cuộc thảo luận mới sôi nổi
4/ Để hoạt động thảo luận nhóm đạt hiệu quả, giáo viên phải thực hiện đầy đủ các bước sau :
Cử trưởng nhóm điều khiển thảo luận và thư ký ghi những ý kiến của các thành viên trong nhóm
Phổ biến rõ các câu hỏi thảo luận cho từng nhóm ( đã chuẩn bị sẵn trong bảng xếp, hoạêc phiếu học tập ) , giải thích rõ yêu cầu thực hiện cho từng câu hỏi để học sinh đi đúng hướng và qui định thời gian thảo luận sao cho hợp lí Tuyệt