Các nhà giải phẩu học người Ý ở thế kỷ XVI, Jerom Fabri (1537- 1619) đã phát hiện ra van tĩnh mạch và giải thích sự hoạt động của các van này không ngăn trở máu chảy về tim và chảy ngư[r]
Trang 1CHƯƠNG III : SỰ RA ÐỜI CỦA SINH HỌC NGÀY NAY
I KHOA HỌC GIẢI PHẨU MỚI
II TUẦN HOÀN MÁU
III MỞ ĐẦU CỦA HÓA SINH HỌC
IV SỰ XUẤT HIỆN CỦA KÍNH HIỂN VI
Năm 1543 còn xuất hiện một cuốn sách nữa rất cách mạng đối với sinh học, được coi như là cuốn sách của Côpecnic đối với vật lý học Cuốn sách với nhan đề Về cấu tạo nhân thể, tác giả của cuốn sách
đó là Andre Vesalius (1514 - 1564) nhà giải phẩu học lớn nhất của thời phục hưng ( ông tổ của giải phẩu học hiện đại )
a Sơ lược về tiểu sử của Vesalius:
Ông sinh vào ngày 1 tháng 1 năm 1514 ở Bruselles (Bỉ) Cha của ông là dược sư của Hoàng Ðế Charles thứ V Thuở nhỏ chịu ảnh hưởng của cha Vesalius rất thích nghiên cứu tự nhiên, nhất là nghiên cứu động vật nhỏ Ông thường theo cha học cách phẩu thuật chó, thỏ, chim, chuột nên đã học được nhiều tri thức và kỹ năng thuộc lãnh vực giải phẫu Ông học ở Hàlan theo truyền thống nghiêm khắc của trường phái Galen Ông luôn luôn giữ cho mình một tình cảm tôn kính sâu sắc với Galen Sau khi tốt nghiệp 1533 ông tới Paris học Y Khi đó Paris là trung tâm tư tưởng văn nghệ phục hưng của Châu Âu, không khí học thuật rất sôi động, tư tưởng của mọi người cũng rất tự do phóng khoáng, mới mẻ, thoải mái Ðiều đó ảnh hưởng rất lớn đối với cuộc đời Vesalius
b Công trình khoa học của Vesalius::
Vào thời đó tôn giáo thần học còn chiếm địa vị tuyệt đối Giáo hội thời kỳ này cấm chỉ giải phẩu thi thể người, cho rằng giải phẩu thi thể người là mạo phạm thần linh, là đại nghịch, vô đạo, gây trở ngại
nghiêm trọng tới sự phát triển của khoa học Do đó, Vesalius chỉ có thể giấu giếm giải phẩu thi thể, tìm ngàn phương, trăm kế trốn tránh sự chú ý của giáo hội
Lòng mong mỏi cầu học mãnh liệt, cộng thêm nỗi hiếu kỳ, đã khiến ông quên nỗi nguy hiểm tới tính mạng nhiều lần nấp trốn cảnh vệ, trong những đêm trời tối đen như mực, mò tới các bãi hành hình, bãi tha ma, vượt qua hàng đàn chó đói, lấy trộm thi thể, mang về nhà mình tiến hành giải phẩu suốt đêm Cứï như thế Vesalius đã lấy trộm không biết bao nhiêu thi thể và thức trắng bao nhiêu đêm để bí mật giải phẩu Cuối cùng nắm vững đích xác rất nhiều tri thức giải phẩu cơ thể người không hề ghi trong sách vở Ðến mức ông có thể nhắm mắt cũng có thể rất nhanh nhận ra là loại xương nào mà người ta đặt vào bàn tay ông Cấu tạo của các bộ phận nội tạng, bắp thịt, thần kinh, huyết quản, ông cũng rất quen thuộc
Trang 2Vesalius không nghĩ như các thầy giáo của ông là hoàn toàn tuân theo lý luận của Galen Thời đó,
ở các viện y học, người ta dạy là dạy giải phẩu học về chó, về lợn, mà không phải là dạy giải phẩu học
về người Cần biết rằng đối tượng nghiên cứu y học là người; chỉ có thú y mới nghiên cứu chó, lợn Nhưng, có một số người vẫn ngang nhiên cho rằng cấu tạo của con người và chó, lợn là không sai khác bao nhiêu, và ở viện y học rất hiếm khi được giải phẩu thi thể; khi giải phẩu các giáo sư thường không cho học sinh nhìn rõ Hễ khi phát hiện chỗ nào không giống với lý luận mà Galen đã viết thì họ cố ý lập lờ, không dám nói rõ, sợ nói ngược với quan điểm của Thánh thư!
Ông không mê tín nhân vật uy quyền và sách vở, chỉ xem trọng thực tiễn Năm 1543, giáo sư Vesalius 28 tuổi, đã cho xuất bản cuốn sách Bàn về cấu tạo cơ thể người Trong sách ông chỉ ra những sai lầm trong sách của Galen Khi đó, trên giảng đường đại học, ông thường vừa giảng, vừa giải phẩu thi thể người khi giảng về cấu tạo cơ thể người, làm sinh viên nhận ra đâu là thật đâu là giả trong trước tác của Galen Các buổi lên lớp của ông thường có tới hơn 400 - 500 người tham dự, ngồi chật cả hội trường
Ðương nhiên, Vesalius đã bị công kích kịch liệt của thế lực giáo hội, và giáo hội không dung tha ông
Họ chưởi ông là kẻ bổ báng thần linh Ngay thầy giáo xưa của Vesalius cũng phản đối ông
Ví dụ: Galen cho rằng xương chân lớn của người nói rằng nó là thẳng thì thầy giáo của ông tuy không thể phủ nhận sự thật đó, nhưng lại nói để phủ định: - Việc xương chân lớn của người hiện nay là thẳng quả rõ là không phù hợp với sách vở của Galen, nhưng đó là kết quả của con người hiện đại mặc quần ống hẹp mà thôi!
Công việc của Vesalius luôn bị công kích rất mạnh bởi những người theo thuyết giáo của tôn giáo
Ví dụ, Thánh kinh nói Thượng Ðế sáng tạo ra trời, Ðất, Ngày và Ðêm Mặt Trăng, Mặt Trời và các vì sao, lại sáng tạo ra động vật, thực vật Cuối cùng Thượng Ðế dùng đất bùn tạo ra con người, đầu tiên tạo
ra một người nam là Adam, và sau đó là từ chiếc xương sườn của người đàn ông tạo ra một người nữ là Eva để làm vợ Adam, từ đó con cháu họ ra đời, thành loài người Theo cách thuyết giáo như vậy thì suy ra bộ xương của nam giới phải kém nữ giới một xương Còn theo thực tiễn giải phẩu của Vesalius, với số lượng rất lớn sự thực chứng minh, số xương của người nam và người nữ là như nhau đều là 26 chiếc Sự thực hùng hồn đó đã giáng một đòn chí mạng vào Thánh kinh của tôn giáo Sau này Lenin cũng đã rút ra cho chúng ta một bài học kinh nghiệm trở thành chân lý không thay thế được Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn
Sau khi xuất bản cuốn sách đó, cuộc đời của Vesalius lâm vào tình cảnh bất hạnh Vesalius vốn trông đợi sự đồng tình ủng hộ của giới y học đương thời, nhưng sự thật đã ngược lại với mong muốn đó Nhiều bác sĩ cũng đã phản đối kịch liệt, ủng hộ uy quyền của Galen đã dựng lên từ thời cổ đại Thầy giáo của ông gọi ông là kẻ dị giáo, loạn thần kinh(!) và biểu thị thái độ đấu tranh với ông đến cùng Sự công kích từ mọi phía gây khó khăn cho ông càng lúc càng nghiêm trọng, khiến ông tuyệt vọng, phẫn chí tới mức hủy hết những tư liệu nghiên cứu đã bỏ ra bao tâm huyết tích lũy nhiều năm, và rời bỏ chức
vị giáo sư đại học Từ đấy, ông trở nên trầm tư, khổ não, không quan tâm gì đến sự nghiệp nữa
Cho dù đã như thế, nhưng kẻ phản đối ông trong giới khoa học và giới tôn giáo quyền uy căm thù
sự phát triển khoa học, vẫn không chịu buông tha ông Chúng thu thập tài liệu, luận tội trạng, cuối cùng vào năm 1563 lôi ông ra tòa án tôn giáo kết án ông phải chịu tử hình!
Về sau vị hoàng Ðế Bỉ nghĩ ngợi thế nào mà đã miễn tội chết cho ông, đổi thành án phải đi lưu đày đến Palextin Ông mất năm 1564 ở đảo Zante, lúc mới 50 tuổi!
Trang 3Suốt đời Vesalius đi tìm chân lý, hiến thân tất cả cho giải phẩu học, y học Ông đấu tranh bất khuất với mê tín, tôn giáo, thần học Thành tựu khoa học của ông đã làm ông trở thành người đặt nền móng cho giải phẩu học hiện đại, dược nhiều người tôn vinh là ông tổ của giải phẩu học hiện đại
Giáo hội có thể bức hại Vesalius nhưng ngăn trở không nổi trào lưu thời đại về nhận thức cơ thể của con người Chân lý khoa học vẫn phát triển về phía trước cho dù gặp gian nan, gập ghềnh, khúc khuỷu Sau khi ông chết nhà khoa học người Anh William Harvey (1578 - 1675) đã tiếp tục thăm dò, khám phá và cuối cùng triệt để lật đổ thuyết của Galen Chân lýì khoa học đã giành được thắng lợi cuối cùng
Trong số những người học trò xuất sắc của ông Gabrien Falop (1523 - 1562) đã nghiên cứu cơ quan sinh dục Ông đã mô tả ống đi từ buồng trứng đến dạ con, và cho đến nay y học vẫn gọi ống đó là vòi Falop
Một nhà giải phẩu khác người Ý tên là Bactolome Ostachser (1510 1574), về danh nghĩa là người đối lập với Vesalius và là người ủng hộ Galen, nhưng trên thực tế đã nghiên cứu thân thể người và rất thích chí mô tả cái mà bản thân mắt ông nom thấy Một lần nữa ông đã phát hiện ra ống nối tay giữa với họng, mà ngày nay được mang tên là ống Ostachser
Chẳng bao lâu sau, noi theo việc làm của các nhà bác học giải phẩu, không xem thường việc tự tay
mổ xác chết, những thầy thuốc đã quên đi tầm quan trọng của lý luận kinh viện, và hạ mình, tự họ thực hiện những cuộc giải phẩu
Nhiệm vụ cơ bản của giải học làm sáng tỏ sự cấu tạo và cách sắp xếp các cơ quan của thân thể người ta Nghiên cứu những đối tượng của của sinh lý học - sự hoạt động chức năng bình thường của các cơ quan còn khó hơn nhiều Người Hy Lạp là những nhà sinh lý học xoàng Phần lớn những quan niệm của họ về chức năng của tim là sai lầm
Tim là một cái bơm đổ đầy máu, không ai hoài nghi về điểm này Nhưng máu từ đâu đến và từ đâu đi? Ðiều sai lầm cơ bản của thầy thuốc cổ Hylạp là cho rằng tĩnh mạch là những ống dẫn máu duy nhất Thông thường động mạch ở xác chết rỗng nên họ cho rằng chúng là những ống dẫn khí ( từ Hylạp arteria có nghĩa là Ống khí) (Tham khảo tuần hoàn máu theo Galen và Geophin)
Các nhà giải phẩu học người Ý ở thế kỷ XVI, Jerom Fabri (1537- 1619) đã phát hiện ra van tĩnh mạch và giải thích sự hoạt động của các van này không ngăn trở máu chảy về tim và chảy ngược trở lại Tuy nhiên, kết luận đó trái với ý kiến của của Galen về máu chuyển động theo hai chiều, vì vậy Fabri chỉ dám giả thiết là các van làm máu chảy chậm lại, chứ hoàn toàn không làm ngừng dòng máu chảy ngược Kết luận đơn giản hơn, máu chảy trong tĩnh mạch chỉ theo một hướng về tim
Học trò của Fabri là William Harvey (1578 - 1657) một người Anh rất kiên quyết, sau khi về nước Anh, Harvey cũng như một số nhà giải phẩu học trước ông lao vào nghiên cứu về tim và chú ý đến sự
có mặt của những van hoạt động một chiều ở trong tim
a.) Sơ lược về tiểu sử của Harvey:
Ngày 1 tháng 4 năm 1578, W Harvey sinh ra trong một gia đình nông dân ở Folkestone, miền Nam nước Anh Về sau, Harvey còn có 6 em ruột nữa Lúc nhỏ, Harvey đã yêu thích các loài động vật, thường cả ngày đùa nghịch với chó, mèo, gà, thỏ mà không biết chán Ở gần nhà có một xưởng mổ gia
Trang 4súc Có dịp là Harvey tới xem các chú bác giết thịt rồi chặt thành từng tảng thịt bò, thịt dê, thịt heo chuyển đi các cửa hàng bán lẻ Nhìn thấy cảnh máu me chảy ròng ròng, bạn bè sợ hết hồn, chạy té
đi, song Harvey lại chẳng sợ chút nào, lại còn hỏi xem bộ phận này, bộ phận khác trong nội tạng gia súc gọi tên là gì
Năm 1593, chưa đầy 16 tuổi Harvey đã thi đổ trường đại học( Cambridge), học văn học Năm 19 tuổi, Harvey đã tốt nghiệp, đoạt được học vị cử nhân văn học, rồi sau đó lại chuyển tới học y học ở trường đại học Padua, Italia, là một trung tâm nghiên cứu y học đương thời
Năm 1600, vào lúc Harvey 22 tuổi, đang học đại học Padua, thì có xảy ra một việc động trời: Ngày 17 tháng 2, nhà khoa học ngoan cường Brunô, người chủ trương và truyền bá Thuyết nhật tâm, bị giáo hội qui tội chết, đem thiêu trên giàn lửa! Harvey rất căm phẫn trước việc đó, trong lòng như muốn thét lên câu hỏi: thế này thì còn gì là chân lý nữa?!
Năm 1602 Harvey tốt nghiệp đại học, đoạt danh vị bác sĩ y khoa, không lâu sau, Harvey trở về nước Anh, lại đoạt học vị bác sĩ giải phẩu học ở trường đại học Cambridge, trở thành một thầy thuốc có danh tiếng
Từ năm 29 tuổi, ông dạy học ở trường Y Hoàng Gia, kiêm bác sĩ phẩu thuật ở bệnh viện Saint Bactholomew Năm 35 tuổi, ông là giáo sư trường đại học Y ở London Năm 40 tuổi ông được mời làm ngự y của vua nước Anh là James I, rồi Charler
b.) Công trình khoa học của Harvey:
Ở London, mỗi năm Harvey đều tham gia mấy lần giải phẩu xác phạm nhân tử hình Trong quá trình giải phẩu, ông chú ý thấy sự co bóp của động mạch, hiện tượng phập phồng ở thái dương, cổ tay, đỉnh đầu những hiện tượng đó làm cho ông nghĩ đến giả thuyết cho là trong cơ thể có sự hoạt động của một thứ gì tựa như cái bơm trung tâm, từ đó mà khống chế sự lưu động của máu trong toàn thân thể
Harvey lúc đó còn là giảng viên giải phẩu Khi giảng bài, ông thường giải phẩu ộng vật rồi cùng sinh viên quan sát, nghiên cứu Mỗi cuộc giải phẩu, ông đều ghi chép tỉ mỉ các quan sát, rồi lại suy ngẫm tìm cách giải thích các vấn đề thu lượm được Khi giải phẩu động vật và xác người, ông đặc biệt chú ý quan sát kỹ lưỡng về kết quả cấu quả tim, biết rằng tim là do các cơ thịt tổ chức thành và công năng chủ yếu của nó là vận động co bóp Ông nhận ra giữa mỗi nữa quả tim đều có van tim ngăn cách, làm phân chia ra tâm nhĩ và tâm thất, chỉ cho máu chảy từ tâm nhĩ sang tâm thất, mà không thể chảy ngược lại
Harvey tính toán rằng chỉ trong một giờ, tim bơm đầy được một khối lượng máu gấp ba lần trọng lượng của cơ thể Không thể tưởng tượng được rằng với tốc độ đó máu có thể tự tạo ra hoặc tự phân giải Rõ ràng máu phải từ động mạch sang tĩnh mạch ở chỗ nào đó bên ngoài tim mà mắt thường ta không nhìn thấy được những mạch nhỏ nối tiếp Sau khi giả thiết có những mạch nối tồn tại thì rất dễ hiểu là tim phải nhiều lần bơm một khối lượng máu qua các nấc: Tĩnh mạch tim động mạch tĩnh mạch - tim động mạch Tĩnh mạch tim
Năm 1628, một nhà xuất bản ở nước Ý chủ động viết thư cho Harvey trình bày nguyện vọng là chịu mọi phí tổn, xin xuất bản cuốn sách: Về sự hoạt động của máu và tim ở động vật mà Harvey đã phải bỏ ra tâm huyết hơn 20 năm để hoàn thành Mặc dù cuốn sách không dày ( vẻn vẹn chỉ có 72 trang ) và vẻ bề ngoài khiêm tốn, nhưng cuốn sách đã mở ra một thời kỳ mưa bão - làm nên cuộc cách mạng hoàn toàn trong lịch sử sinh học
Nghiên cứu của Harvey là sự thể hiện ý đồ nghiêm chỉnh đầu tiên về quan điểm mới đối với sinh
Trang 5học Harvey đã đánh đổ học thuyết của Galen, và đặt nền tảng cho sinh lý học hiện đại ( chúng ta lưu ý sự tính toán của Harvey về khối lượng máu đi qua tim là ý định nghiêm chỉnh đầu tiên nhằm ứng dụng toán học vào sinh học)
Lẽ tất nhiên, các thầy thuốc là những người gắn bó với trường phái cũ đã công khai chống lại Harvey nhưng họ không thể chống lại những sự thật khách quan Ðến thời gian khi Harvey trở về già thì tuần hoàn máu của ông mới được giới các nhà sinh học thừa nhận chúng mặc dù người ta chưa phát hiện được mao quản nối liền động mạch với tĩnh mạch Như vậy, các nhà bác học châu Âu đã dứt khoát vượt qua giới hạn sinh học cổ điển và không bao giờ quay trở lại nữa
Không còn nghi ngờ gì nữa, phát minh của Harvey là dẫn chứng có ích cho chủ nghĩa duy vật máy móc Thật ra có thể cho rằng tim là một loại máy bơm, còn sự vận chuyển của máu tuân theo những định
lý học về chuyển động của chất lỏng Nếu như vậy thì giới hạn của vấn đề là ở đâu? Phải chăng người ta
có thể giả thiết là tất cả những phần còn lại trong cơ thể sống chỉ là một bộ tập hợp của các hệ thống cơ học phức tạp và có liên quan lẫn nhau hay không?
Ðiểm yếu nhất trong lý thuyết tuần hoàn máu cuả Harvey là không thấy được mối liên quan giữa động mạch và tĩnh mạch Ông chỉ giả thiết có sự nối tiếp tương tự, nhưng do kích thước của các mao quản nối với nhau rất nhỏ nên không thể nhìn thấy được Vào cuối đời của Harvey vấn đề này vẫn chưa được giải qưyết, và có lẽ nó vẫn tiếp tục tồn tại nếu như loài người chỉ dùng mắt thường để quan sát sự vật
Nhà nghiên cứu tự nhiên HàLan, Jan Baptis Van Helmont (1577- 1644) là người cùng thời với Harvey đã tiến hành những nghiên cứu thực nghiệm hóa học trên cơ thể sống Van Hem mon đã trồng một cây liễu trong một chiếc chậu với một lượng đất nhất định Ông chỉ dùng nước tưới liễu đều đặn trong năm năm liền, trọng lượng của cây tăng lên 73 kg, còn đất chỉ mất đi 57 g Từ việc đó Van
Helmont đã đi đến kết luận là cây dùng những chất cần thiết cho nó không phải từ trong đất (hoàn toàn đúng ) mà từ nước ( không đúng, ít ra chỉ một phần mà thôi ) Sai lầm của ông ở chỗ không tính đến không khí mỉa mai thay, chính Van Helmont là người đầu tiên nghiên cứu về chất khí Danh từ khí thuộc về ông , ông đã phát minh ra cái gọi là hồn rừng mà về sau này không phải là cái gì khác chính là khí carbonic nguồn gốc chủ yếu của sự sống
Một trong những nhà sinh hóa học đầu tiên nhiệt tình phải kể đến France de la Boe (1613 1672) Mang biệt danh La tinh hóa là Xinvia; ông đã đưa khái niệm cơ thể như là một bộ máy hóa học Theo ông sự tiêu hóa thuần túy là quá trình hóa học, hoạt động của nó tương tự với sự biến đổi hóa học xảy ra trong thời gian lên men Tiếp đó ông giả thiết rằng hoạt động đúng đắn của sinh vật phụ thuộc vào sự cân bằng của các cấu tử hóa học của cơ thể; bệnh tật chẳng qua là kết quả hoặc là hàm lượng axit
có thừa hoặc là thiếu trong cơ thể Trong chừng mực nào đó, sự xác nhận của Xinvia là đúng Nhưng khoa học thời đó vẫn còn ở mức độ thấp, những khái niệm của ông không thể tiếp tục đi xa hơn nữa
Vào năm 1960, Galileo người đầu tiên dùng viễn kính và những dụng cụ quang học để quan sát thiên văn; việc đó đã cổ vũ mọi người lao vào nghiên cứu
- Nhà tự nhiên học Hàlan, Jean Swammerdam (1637- 1680) được coi là nhà giải phẩu vi thể lỗi lạc Ông rất nổi tiếng nhờ những nghiên cứu giải phẩu về côn trùng và những bức vẻ chi tiết xuất sắc của mình Sự phát hiện ra các tế bào cực nhỏ lơ lửng trong máu, làm cho máu có màu đỏ thuộc về
Trang 6Swammerdam (ngày nay ta gọi là hồng cầu hay eritroxit)
- Nhà thực vật học Anh Griu (1641-1712) nghiên cứu cấu tạo của thực vật dưới kính hiển vi và đặc biệt chú ý tới các cơ quan sinh sản Ông đã mô tả cấu tạo của từng hạt phấn
- Nhà giải phẩu học Hàlan, Regnier de Graaf (1641-1673) đã tiến hành nghiên cứu trên động vật Ong đã nghiên cứu cấu tạo tinh vi của tinh hoàn và buồng trứng, nhất là mô tả dạng túi ở trong buồng trứng mà đến nay được gọi là nang Graf ( bao trứng )
- Song những phát hiện của nhà sinh lý học Ý, Maxrcello Malpighi (1628 - 1694) là có giá trị xuất sắc nhất Khi nghiên cứu phổi ếch, ông đã phát hiện ra mạng lưới phức tạp của những mạch máu nhỏ bé nhất (vi huyết quản) Sau khi theo dõi những mạch máu nhỏ ghép thành những mạch máu lớn, Malpighi
đã khẳng định rằng những mạch máu lớn trong trường hợp này là tĩnh mạch, còn trường hợp khác là động mạch
Giả thiết của Harvey là đúng: Ðộng mạch và tĩnh mạch thật sự nối với nhau thành mạng lưới mạch máu cực kỳ nhỏ đến nỗi mắt thường không nom thấy được Những mạch máu nhỏ bé đó gọi
là mao mạch Sự phát hiện vĩ đại đó khẳng định hoàn toàn học thuyết tuần hoàn máu của Harvey vào năm 1661 (bốn năm sau khi nhà bác học Anh vĩ đại đó từ trần)
Nhưng đem lại tiếng tăm cho kính hiển vi lại không phải là Malpighi mà là một nhà buôn Hà lan, Anthony van Leeuwenhuck (1632 - 1723) vì kính hiển vi là vật giải trí của ông
Leeuwenhuck dùng những thấu kính bình thường có kích thước rất nhỏ được chế tạo bằng thứ thủy tinh tốt nhất Ông hết sức thận trọng mài nhẵn thấu kính cho đến khi đạt đến độ phóng đại chính xác 200 lần Nhờ thấu kính Leeuwenhuck đã quan sát được tất cả những gì mà ông có trong tay Ông theo dõi dễ dàng sự chuyển động của máu trong mao mạch của nòng nọc và có thể mô tả những hạt máu
đỏ và mao mạch một cách tỉ mỉ và chính xác hơn người đầu tiên phát hiện ra máu và mao mạch là Swammerdam và Malpighi Lần đầu tiên một người giúp việc của Leeuwenhuck đã thấy trong tinh dịch
có tinh trùng - vật thể nhỏ bé, giống nhu con nòng nọc
Nhưng khi quan sát một giọt nước cống, Leeuwenhuck đã khám phá ra một điều kỳ lạ nhất trong
đó có chứa những vật cực kỳ nhỏ nhưng tuy thế vẫn có đầy đủ dấu hiệu của sự sống Ðó là những tiểu động vật (theo Leeuwenhuck) mà ngày nay chúng ta biết đó là nguyên sinh vật Một thế giới bí ẩn vô cùng phong phú đã hiện ra trước mắt ngạc nhiên của các nhà nghiên cứu Như thế là đã đặt cơ sở cho môn vi sinh vật học ( nghiên cứu những cơ thể sống không nom thấy được bằng mắt thường)
Năm 1683, Leeuwenhuck đã phát hiện ra những vật còn nhỏ hơn cả nguyên sinh động vật Song
sự mô tả những vật còn mơ hồ, vì thế không đủ bằng chứng để hoàn toàn tin tưởng rằng lần đầu tiên trong lịch sử loài người, Leeuwenhuck là người đã thấy những sinh vật mà sau này người ta gọi là vi khuẩn
Việc cải tiến kính hiển vi của R Huc - nhà bác học Anh, Robok Huc (1635 - 1703) đã cho phép hoàn thành nhiều thí nghiệm khoa học tinh vi Năm 1665, ông đã xuất bản cuốn sách " Hiển vi học ", trong đó có thể tìm thấy những bức vẽ phác họa những vật có kích thước hiển vi Lý thú nhất là việc nghiên cứu cấu tạo của bấc bần vì đã nêu rõ bấc bần kết cấu bằng một khối những ô hình chữ nhật nhỏ bé, mà Huc gọi là các tế bào Phát hiện này có những tiếng vang lớn