ACID NUCLEIC (hóa SINH)

THÀNH PHẦN CẤU TẠO ACID NUCLEIC AN – H3PO4 – Pentose: Ribose và Deoxyribose – Base nitơ: Purin và Pyrimidin... NUCLEOSIDNucleosid là sản phẩm thủy phân không hoàn toàn của AN gồm base n

ACID NUCLEIC

ACID NUCLEIC

1 Viết được công thức các thành phần cấu tạo của acid

desoxyribonucleic (ADN) và của acid ribonucleic (ARN).

2 Mô tả được đặc điểm cấu trúc của ADN và ARN.

3 Kể được các sản phẩm thoái hóa trung gian và các sản phẩm thoái hóa cuối cùng của acid nucleic.

4 Mô tả được quá trình tổng hợp ADN, ARN

5 Nêu ra được ý nghĩa lâm sàng của sự chuyển hóa acid nucleic

HÓA HỌC ACID NUCLEIC

 AN trong cơ thể dưới 2 dạng chính:

- Acid ribonucleic (ARN)

- Acid deoxyribonucleic (ADN)

Các sản phẩm của sự thuỷ phân

Nucleotidase Nucleosid Acid phosphoric

Nucleosidase Pentose Base nitơ

( Ribose, Desoxy ribose) (Purin, Pyrimidin)

II THÀNH PHẦN CẤU TẠO ACID

NUCLEIC (AN)

– H3PO4

– Pentose: Ribose và Deoxyribose

– Base nitơ: Purin và Pyrimidin

1 Cấu tạo pentose

 - D ribose -2 deoxy D ribose

CH2HO

OH H

OH

CH2HO

OH OH

OH

2 Cấu tạo của base nitơ pyrimidin

 Base có nitơ được dẫn xuất từ nhân pyrimidin:

1.Cytosin (ký hiệu C): 2- hydroxy 6- amino pyrimidin

dạng enol dạng ceton

N N

NH2

HO

N N

NH2

H O

2 Cấu tạo của base nitơ pyrimidin (tt)

 Base có nitơ được dẫn xuất từ nhân pyrimidin:

2.Uracil (U): 2,6 dihydroxy pyrimidin

dạng enol dạng ceton

N N

OH

HO

N

N H

O

2.Cấu tạo của base nitơ pyrimidin (tt)

3.Thymin (T): 5 methyl uracil

dạng enol dạng ceton

N N

O

O

2 Cấu tạo của base nitơ purin

1.Adenin (A): 6 amino purin

N

N

N N

2 Cấu tạo của base nitơ purin (tt)

2.Guanin (G): 2 amino 6 hydroxy purin

Dạng enol Dạng ceton

N N

OH

H2N

N

N H

N N

H2N

H

N

N H O

Thành phần base nitơ chính

của ADN và ARN

* Thành phần ARN ADN

 Base nitơ: Guanin (G) Guanin (G)

Adenin (A) Adenin (A) Cytosin (C) Cytosin (C)

 Pentose  D ribose D Deoxyribose

 Acid H3PO4 H3PO4

III NUCLEOSID

Nucleosid là sản phẩm thủy phân không hoàn toàn của AN gồm base nitơ liên kết với pentose bằng liên kết glucosid

Cách gọi tên

Cytosin Cytidin Deoxycytidin

IV NUCLEOTID

(nucleosid phosphat)

Các nucleosid thường không ở trạng thái tự

do mà kết hợp với H3PO4 tạo thành nucleotid, trong đó pentose liên kết với

H3PO4 bởi liên kết este ở các vị trí 2’, 3’, 5’

Adenosin-5'-monophosphat (AMP)

Vd dATP

Cách gọi tên

 Adenin: Adenosin 5’ monophosphat (AMP)

Deoxyadenosin 5’ monophosphat (dAMP)

 Guanin: Guanosin 5’ monophosphat (GMP)

Deoxyguanosin 5’ monophosphat (dGMP)

 Uracil: Uridin 5’ monophosphat (UMP)

Deoxyuridin 5’ monophosphat (dUMP)

 Cytosin: Cytidin 5’ monophosphat (CMP)

Deoxycytidin 5’ monophosphat (dCMP)

 Thymin: Thymidin 5’ monophosphat (ít)

Deoxythymidin 5’ monophosphat

MetylXantin thực vật có tác dụng dược lý

HN

N

N N

N N

N N

* Thuốc điều trị ung thư tổng hợp

HN N H

OH OH HOH2C

N N H

* Thuốc chữa bệnh Gút, nhiễm virus,

ghép cơ quan

N

N

N N H

N N

NH2

O

O OH OH

N

N N H

N S

Thuốc điều trị HIV

O

CH2HO

3 Nucleotid tự do quan trọng

3.1.Dẫn xuất adenin

*Vai trò ADP và ATP:

 Tham gia phản ứng phosphoryl hóa

 ATP là nguồn phosphat giàu năng lượng,

dự trữ và cung cấp năng lượng cho các phản ứng

 Hoạt hóa các chất

* Adenosin monophosphat vòng (5’, 3’ adenosin monophosphat = AMPv)

 AMP vòng được hình thành từ ATP nhờ enzym adenyl cyclase xúc tác, có vai trò như một chất thông tin thứ hai mà hormon là chất thông tin thứ nhất, tham gia vào sự hoạt động 1 số hormon,

tham gia tổng hợp hormon

H ình 7.3: Phản ứng tạo thành AMPv

O

O H O H

C H2O

P P P

O O

N

N H2

ppi

Adenylat cyclase

ATP Adenosin 3',5'-monophosphat vòng

(AMPv)

O

O H

C H2O

N

N N

N

N H2

O P

O

3 '

5 '

S-Adenosylmethionin là dạng Met hoạt

động, chất cho nhóm Metyl

N N

N N

O

OH OH

CH2S

CH2

CH2

CH2CH

COOH

+

S_Adenosylmethionin

3.2.Dẫn xuất guanin, uracil,

cytosin

(GDP, GTP) có vai trò trong tổng hợp protein

UTP) có vai trò trong chuyển hóa glucid.

(CDP, CTP): tham gia tổng hợp phospholipid.

dGTP

dCTP

dTTP

là adenin, guanin, thymin, cytosin

- Nucleotid này nối với nucleotid kia bởi liên kết 3’, 5’- phosphodieste tạo thành chuỗi polynucleotid

Cấu trúc bậc 2

1 Mỗi phân tử ADN gồm 2 chuỗi polynucleotid xoắn theo hai hướng ngược nhau quanh một trục chung.

2 Mỗi nucleotid nằm trong mặt phẳng thẳng góc với chuỗi polynucleotid, hai chuỗi mononucleotid liên kết với nhau bằng những liên kết hydro giữa đôi base:

– A liên kết với T bằng 02 liên kết hydro.

– G liên kết với C bằng 03 liên kết hydro.

Sự liên kết hydro giữa A-T, G-C

3 Sự hình thành liên kết giữa đôi base như

vậy gọi là quy luật đôi base bổ sung, thứ tự các base trong một sợi có thể khác nhau nhưng sợi thứ 2 phải có tính chất bổ sung

Chuỗi xoắn kép ADN

 Có thể hình tượng mỗi chuỗi polynucleotid gồm

03 dải:

 Trong cùng là dải base nitơ liên kết với base nitơ dải đối xứng bằng liên kết hydro Kế đến là dải deoxyribose Ngoài cùng là dải acid phosphoric.

 Khoảng cách giữa 2 deoxyribose đối xứng là 11 A 0

 Khoảng cách giữa 2 acid phosphoric là 20 A 0

Sự sắp xếp các thành phần trong cấu tạo

ACID NUCLEIC

Cấu tạo của nhiễm sắc thể

Dạng A Dạng B

Dạng Z

Tính chất ADN

 ADN biến tính khi bị đun nóng, liên kết hydro bị phá vỡ, ADN tách 2 sợi, nếu làm lạnh từ từ xoắn kép lại hình thành

 ADN có tính lai

Chuỗi ARN

• Cấu trúc bậc 2

- ARN chỉ có một sợi polynucleotid, chỉ có những đoạn gần nhau mới liên kết với nhau theo liên kết hydro và theo quy luật bổ sung:

- Cá biệt cũng có ARN gồm 2 sợi polynucleotid xoắn vào nhau dạng mở như reovirus gây bệnh cho loài động vật có vú

5S-rRNA

ARNt

ARNt

U G U U U U A U U G G C U

U A U U U G G G U

U U U U A

A

C

U U C

UC

AU

GA

U G U U U G U U A G U GU U

C

C

G A

G U U

G

U U U

U U U U CU U G U U

U U G G G U C U U G U U A U U U

G GUGA CGG AGC G

A UA

UCUGA

U UGG A A U U G U U G U G A

U AUG C U G U A A A

A U UU U G U G C U

U U U G U G A A

AU U CU C CUGA U UU

G G U GU

UU U

A UU A U G U U G U U U U G A U A A G

AU C U A CUU GCU A A G U

U

A

A G

A A

AAUAAGU A

G G U U A U G U U U

UU C UU G C U C C G U

C U U U

U

AAAAACA U

UU CU U G

AUU

U AUA G

A U

G CC U G

C

C

A U UUUG

A A A G

GC GC A

G

UU UU

A U

G

GCUAAGGUAGCAU

A

A U

G

U

U C C

U U

UG

GGU

U U

U A

A

G

G U A U G G

A U U A U G U A G

C GU A U G A U G G

U U A AU AAGACGG

A G C C

C A A C U

U A U

UG UU U U U U G U A U C A

GUUUU U U A U

U U G C U A G A A A U U

G U U C C

G

GA UAACU G

AA AA A

GA GA

G UC G U A U U A G A C

U G U U UG

A U G

G G A A A

G U A

G G G G U U G U C U C

G

G

U G C

A

C

G

GUUC C

CA U

GAGU A

U

A

C

C C

G

AGC AGGC UC

G U

C

U C

U U G U G G G G AU

UAG A G A G

U G U G G C A G U

G

C1

D1 D2

D5 D6

D7 D10

D11 D12

D13 D18 D19

D21 E18 E22

E23

E24 E25 E26

E28 F1

G20 H2

Fasciola hepatica

o o

Đầu 5’ của ARNm

O

OH OH

CH2

O P P P O

H2C N

N N

VI SỰ KHU TRÚ AN TRONG

 Ở virus gây bệnh khảm thuốc lá, Polio : tế bào chỉ chứa ARN.

 Ở thực khuẩn thể Adenovirus : tế bào chỉ chứa

ADN.

Câu1/ Base nitơ trong thành phần acid

nucleic dẫn xuất từ nhân:

Câu 2/ Base nitơ dẫn xuất từ pyrimidin:

A Cytosin, Uracil, Histidin

B Uracil, Cytosin, Thymin

C Thymin, Uracil, Guanin

D Uracil, guanin, Hypoxanthin

E Cytosin, Guanin, Adenin

Câu 3/.Base nitơ dẫn xuất từ purin:

A Adenin, Guanin, Cytosin

B Guanin, Hypoxanthin , Thymin

C Hypoxanthin, Metylhypoxanthin, Uracil

D Guanin, Adenin, Hypoxanthin

E Cytosin, Thymin, Guanin

Câu 4/.Thành phần hóa học chính của ADN:

A Guanin, Adenin, Cytosin, Uracil, .D ribose,

Câu 5/.Thành phần hóa học chính của ARN:

A Guanin, Adenin, Cytosin, Thymin, .D

deoxyribose, H3PO4

B Guanin, Adenin, Cytosin, Thymin, .D ribose

C Guanin, Adenin, Cytosin, Thymin, .D ribose

D Uracil, Thymin, Adenin, Hypoxanthin, .D deoxyribose, H3PO4

E Guanin, Adenin, Cytosin, Uracil, .D ribose,

H3PO4

Câu 6/.Thành phần hóa học chính của acid

nucleic:

1 Pentose, H3PO4 , Base nitơ

2 Deoxyribose, H3PO4 , Base dẫn xuất từ purin

3 Ribose, H3PO4 , Base dẫn xuất từ pyrimidin

4 Ribose, H3PO4 , Base dẫn xuất từ pyridin

5 Deoxyribose, H3PO4 , Base dẫn xuất từ pyrol

Chọn tập hợp đúng: A.1, 2, 4 B.1, 2, 3

C.2, 4, 5 D.1, 4, 5 E.3, 4, 5

 

Câu 7/ Các nucleosid sau gồm:

1 Adenin nối với Ribose bởi liên kết glucosid

2 Uracil nối với Hexose bởi liên kết glucosid

3 Guanin nối với Deoxyribose bởi liên kết

Câu 9/.Vai trò ATP trong cơ thể:

1 Tham gia phản ứng hydro hóa

 2 Dự trữ và cung cấp năng lượng cho cơ thể

Câu 10/.Vai trò AMP vòng:

A Tham gia phản ứng phosphoryl hóa

B Tham gia tổng hợp hormon

Câu 11/.Nucleotid có vai trò trong tổng hợp phospholipid

Câu 12/.Nucleotid có vai trò trong tổng hợp glycogen:

Câu 13/.Cấu trúc Polynucleotid giữ vững bởi liên kết:

A Hydro, Disulfua, Phosphodieste

B Hydro, Peptid, Phosphodieste

C Hydro, Phosphodieste, Glucosid

D Phosphodieste, Disulfua, Glucosid

E Phosphodieste, Hydro, Peptid

 

Câu 14/ Cấu trúc bậc I của ADN gồm:

A dGMP, dAMP, dCMP, dUMP nối với nhau bởi liên kết 3’ 5’ phosphodieste

B dGMP, dAMP, dCMP, dTMP nối với nhau bởi liên kết 2’ 5’ phosphoeste

C dGMP, dAMP, dCMP, dTMP nối với nhau bởi liên kết 3’ 5’ phosphodieste

D dAMP, dCMP, dGMP, dIMP nối với nhau bởi liên kết 3’ 5’ phosphodieste

E dAMP, dCMP, dGMP, dUMP nối với nhau bởi liên kết 2’ 5’ phosphodieste

Câu15/ Cấu trúc bậc II của ADN giữ vững bởi liên kết:

A Liên kết ion giữa A và T, G và C

B Liên kết hydro giữa A và T, G và C

C Liên kết disulfua giữa A và T, G và C

D Liên kết hydro giữa A và C, G và T

E Liên kết phosphodieste giữa A và C, G và T

Câu 16/ Thành phần chính của ARN gồm :

Câu 17/.Cấu trúc bậc II của ARN giữ vững bởi liên kết:

A Hydro giữa A và T, G và C B Hydro giữa A và G, C và T

C Ion giữa A và U, G và C

D Disulfua giữa A và U, G và C

E Hydro giữa A và U, G và C

Câu 18/ Thuốc điều trị HIV :

1 AZT là một nucleotid

2 DDI : là một base purin nối với một

deoxyribose

3 AZT là một base purin nối với dideoxyribose

4 DDI: là một base purin nối với dideoxyribose

5 AZT: là một base pyrimidin nối với

dideoxyribose

Chọn tập hợp đúng: A 1,2 B 2,3 C 3,4

D 4,5 E 1,5