SKKN Phát huy tính tích cực

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC Ở TIỂU HỌC, THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH I.ĐẶT VẤN ĐỀ 1.. Tuy nhiên trong thực tiển ở tiểu học , phương p

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC

Ở TIỂU HỌC, THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG

HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

I.ĐẶT VẤN ĐỀ

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

Giáo dục là một vị trí quan trọng trong tiến trình phát triểncả lịch sưax hội loài

Người , giáo dục vừa cung cấp cho học sinh những hiểu biết về tri thức khoa học tiến bộ của nhân loại, vừa góp phần hình thành nhân cách tốt cho học sinh Với yêu cầu

Giáo dục - Đào tạo mới Đảng và nhà nước ta đã ghi rõ: Bậc tiểu học là bậc rất quan trọng, bậc học có tính chất nền móng, là cơ sở nền tảng cho các bậc tiép theo Trong các môn học ở tiểu học cùng với môn Tiếng Việt , môn Toán có vị quan trọng vì :

a/ Các kiến thức kĩ năng môn toán ở tiểu học có những dụng trong cuộc sống , chúng rất cần cho người lao động , rất cần thiết để học các môn học khác tiểu học và tiếp tục học môn toán ở trung học

b/ Môn toán giúp học sinh nhận biết những quan hệ về đo lường và hình dạng , không gian của thếa giới hiện thực

c/ môn toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ , phương pháp quy nạp , phương pháp giáp quyết vấn đề , góp phần phat triển tư duy , phát triêín trí thông minh , cách suy nghĩ độc lập linh hoạt, sáng tạo Nó còn đóng góp vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của người lao đọng

Môn Toán bậc tiểu học có một vị trí quan trọng, nó góp phần hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu , rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam Do đó cần phải đổi mới dạy học toán nhằm tích cực hoá hoạt động của học sinh

2/ CƠ SỞ THỰC TẾ

Là một giáo viên nhiều năm đứng lớp, tôi nhận thấy

những năm gần đây với sự cố gắng chung của đội ngũ giáo viên, các phương pháp dạy học đã vận dụng và thường xuyên

cải tiến cho phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của nhà trường tiểu học

Việt làm đó đã góp phần nâng cao chất lượng dạy toán ở tiểu học Tuy nhiên trong thực tiển ở tiểu học , phương pháp dạy các yếu tố hình học giáo viên còm áp đặt , nghĩa là các nội dung kiến thức giáo viên trình bày cho học sinh còn lệ thuộc sách giáo khoa sách hướng dẫn Vì vậy giáo viên thường làm việc như môt cái máy và ít quan tâm đến khả năng sáng tạo của mình

Yêu cầu của phương pháp dạy học mới nhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh , tạo điệu kiện cho giáo viên và học sinh tham gia tích cực vào quá trình hoạt động dạy học

3/ PHẠM VI ĐỀ TÀI :

Từ những điều đã nêu trên , bản thân tôi đã nhiều năm giảng dạy trong trường tiểu học Hơn nữa là một người rất yêu nghề , tôi đã đi sâu nghiên cứu và làm đề tài đảm năm nguên tắc cơ bản sau :

a/ Kết hợp việc dạy toán với giáo dục b/ Đảm bão tính khoa học và tính vừa sức c/ Đảm bảo tính trực quan và tính tích cực tự giác d/ Đảm bảo tính hệ thống và tính vững chắc

e/ đảm bảo cân đối giữã học và hành, kết dạy học và đời sống

Ở tôi xin đề cập đến việc : Làm thế nào để mới phương pháp dạy học , các yếu tố hình học ở tiểu học theo hương hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học tập của học sinh

/ 4/ Đối tuợng nghiến cứu : Học sinh lớp 2,3

II/GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :

1/ DẪN LIỆU THỰC TẾ :

Học sinh khối 2 : có 74 em Theo điều tra đầu năm học : 2006- 2007:

Mức độ hiểu biết : Hiểu sâu : 20 em

Hiểu :25 em

Hiểu ít :15 em Không hiểu :14 em

Học sinh khối 3 có 105 em Theo điều tra đầu năm học 2006- 2007

Mức độ hiểu biết : Hiểu sâu : 30em Hiểu : 35 em

Không hiểu : 25em Hiểu ít : 15em

2/ NHẬN XÉT CHUNG :

Sỡ dĩ có 30 em hiểu ít và50 em không hiểu là do các em chưa thực sự có hứng thú trong học môn toán nội dung

phương pháp lên lớp của giáo viên còn phụ thuộc vào sách giáo khoa và sách giáo viên

3/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN :

a/ Về mặt lý luận nhận thức :

Trong quá dạy hoc toán giáo viên là người tổ chức và hướng dẫn hoạt động của học sinh , mọi học sinh đều hoật động học tậpđể phát năng lực của cá nhân

Theo định hướng này : Giáo viên tổ chức học sinh huy

động vốn hiểu biết và kinh nghiệm của bản thân đêtự học sinh chiếm lĩnh tri thức mới , rồi ứng dụng tri thức mới trong thực hành

Mọi học sinh đều hoạt động , phải độc lập suy nghĩ và làm việc tích cực Cách học mới tạo cho học sinh có thói quen làm việc , tự giác chủ động , không rập khuôn ,

Biết tự đánh kết quả học tập của học tập của mình , của bạn , tạo cho học sinh có niềm tin ,niềm vui trong học tập

Mọi hoạt động của lớp học do học sinh thực hiện một cách chủ động tích cực theo hướng thầy chủ đạo trò chủ

động chiếm lĩnh tri thức , học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học toán ở tiểu học , không loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống , mà phải vận dụng các phương đó để tổ chức cho học sinh hoạt động học tập theo kiểu mới ( cá nhân , nhóm ) tạo điều kiện cho từng học sinh tham gia giải quyết vấn đề , từ đó thu nhận tri thức mới và rèn luyện kĩ năng mới.Đối với phương pháp dạy hocü môn toán là một quá trình lâu dài , nó gắn bó chặt chẽ với đổi mới mục tiêu nội dung , cơ sở vật chất và trang thiết bị Ở đây tôi không có tham vọng trình bày tất cả mà chỉ trình bày một

số giải pháp các phương pháp dạy học , các yếu tố hình học

ở tiểu học theo hướng tích cực hoá hoat động học tập của học sinh

III/ NỘI DUNG :

1/Dạy các yếu tố hình học quán triệt con đường nhận

thức của Lê - nin “Từ trực quan sinh động đến tủ duy trừu tượng , từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn “.Ta có

thể hình dung một con đường nhận thức đó theo mô hình từ trực quan đến trừu tượng đến thực tiễn

Thực tế :

Trực quan có nhiều cấp độ phương tiện , trực quan đi từ thấp đến cao (vật û chất đến mô hình , kí hiệu ) đối với tiểu học phải đi từ thấp đến cao

Ví dụ : Khi dạy hìmh hộp thì phải dạy từ :

HỘP PHẤN đến VẼ HÌNH HỘP đến KÍ HIỆU đến

2\Yếu tố hình học , phụ thuộc mức đọ từng lớp để có cách dạy từng phù hợp đặc điểm tâm sinh lí và pháp triển tư duy học sinh

Ví dụ : Khi dạy hình vuông hình chữ nhật , hình tứ giác , những hình này được dạy ở các lớp theo từng giai đoạn

- lớp 1 : hình vuông và hình tứ giác được giới thiệu như một toàn thể , được nhận biết một cách trực quan không phân biệt các đặc điểm và yếu tố của hình Học sinh nhân diện bằng cảm nhận là chủ yếu , Cho nên khi dạy chỉ nên hỏi đó là hình gì , ( chứ không hỏi Vì sao là hình tam giác hình vuông )

- Lớp 2 : Học sinhn chỉ biết đọc tên của hình , củng chưa mô tả được hình vuông hay hình chữ nhật

- Lớp 3 ; Học sinh mô tả được hình chữ nhật có 4 cạnh là 2cạnh dài bằnh nhau và hai cạnh ngắn bằng nhau Hình vuông có 4 cạnh bằng nhau Học sinh lại được hoc góc vuông nên việc hình thành và làm bài tập học sinh đẵ phát hiện đặc điểm về góc ( Góc vuông của hình vuông và hình chữ nhật 0) Tức làhọc sinh đã mô tả toàn bộ về góc và cạnh của hình chữ nhật hình vuông

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG

Ỏ lớp 2: Cắt vẽ hình tam giác theo nhiều hướng, nhiều chiều Thay đổi cách vẽ thao tác để học sinh hiểu rõ bản chất của hình học( Không bị trực giác đánh lừa )

Ở lớp 3: Khi dạy vẽ hình cũng theo nhiều hướng, nhiều chiều, thay đổi kí hiệu cho học sinh đọc tên gọi

Ví dụ: tam giác ABC, NBQ,

3/ Rèn luyện các phương pháp nhận dạng hình học, mỗi bài tập có thể giải theo nhiều cách khác nhau bằng các biện pháp nhận dạng khác nhau

Ví dụ: Hình vẽ bên có mấy tam giác ?

Giải pháp 1: Tô màu cắt ghép

Có thể cho học sinh tô màu như hình bên, cho học sinh cắt với hình đã cho thành 3 hình tam giác tô màu khác nhau( Xanh, đỏ, vàng) Sau đó cho học sinh ghép từng đôi một theo thứ tự

Như hình vẽ( Xanh và đỏ, đỏ và vàng) cuối cùng ghép 3 hình tam giác đó theo thứ tự

Lần 1: Có 3 hình tam giác

Lần 2: Có 2 hình tam giác

Lần 3: Có 1 hình tam giác

Như vậy sau khi cắt ghép ta có tất cả 6 hình tam giác

Giải pháp 2 : đánh số

Hình tam giác Số lượng

Ghi 1 số: 1, 2, 3

Ghi 2 số :1và 2, 2 và 3

Ghi 3 số : 1, 2 và 3

3 hình

2 hình

1 hình

1 2 3

Giải pháp 3 : Gắn với đỉnh

A

B M N C

B C Tam giác ABC

B M Tam giác ABM

Đỉnh A B N Tam giác ABN

M N Tam giác AMN

M C Tam giác AMC

N C Tam giác ANC

Giải pháp 4 : gắn với cạnh

AM và BM được ABM

AB AN - NB - ABN

AC - CN - CAN

4/ Phát triển tư duy cho học sinh trong dạy các yếu tố hình học.

Chuyển đổi bài tập để phát triển tư duy cho học sinh

Ví dụ: Bài tập ở SGK

Hình bên có bao nhiêu hình tam giác

Ta có thể thay bài tập đó bằng bài tập sau:

Cho tam giác:

Hãy vẽ một đoạn thẳng để có 3 hình tam giác.

1 2 3 4 5

Học sinh có thể vẽ đúng hoặc vẽ sai, giáo viên có thê cho học sinh dùng phương pháp loại dần để tìm ra hình đúng theo hướng dẫn, gợi ý của giáo viên

5/ Tổ chức hoạt động theo nhóm:

Ra đề tài sau đó cho các nhóm thảo luận

Ví dụ: Cho sẵn vài tình huống về số lượng hình cần nhận dạng, trong đó có một tình huống đúng, còn lại đếu sai

Học sinh phải xác định được tình huống đúng, sai

Bạn A nói có 4 hình chữ nhật

Bạn B nói có 5 hình chữ nhật

Bạn C nói có 9 hình chữ nhật

Bạn nào nói đúng? Bạn nào sai?

Cho nhóm thảo luận rút ra kết luận

- IV/ KẾT QUẢ:

Sau một thời gian áp dụng những sáng kiến của mình , học sinh đã biết nhận dạng hình và cắt ghép hình một cách thành thạo Khi gặp các bài toán nhận biết hình các em đã biết đánh số để đếm số hình chính xác , các em hứng thú hơn khi học về yếu tố hình học Kết quả sau một năm học như sau :

- KHỐI HAI :

Hiểu sâu : 39 em Hiểu : 25 em Hiểu ít : 9 em Không hiểu : 1em

-KHỐI BA :

Hiểu sâu : 51 em

Hiểu : 45 em

Hiểu ít : 8 em

Không hiểu : 1 em

V/ KẾT LUẬN

Dạy học quả là công việc khó, dạy toán ở tiểu học lại càng khó hơn, dạy như thế nào để nâng cao hiệu quả đòi hỏi

sự nỗ lực của một giáo viên Để thực hiện tốt điều này , người giáo viên phải không ngừng nâng cao hiệu quả giờ lên lớp Sự chuẩn bị của giáo viên là một điều không thể thiếu được, nó góp phần đảm bảo quá trình dạy học Giáo viên phải xây dựng kế hoạch dạy học

Theo tôi, trong quá trình dạy học giáo viên phải thường xuyên tìm

ra những phương pháp dạy học hay, thậm chí có thể thay đổi thời gian dạy một số bài Người giáo viên phải lập kế hoạch thực hiện bài dạy Kế hoạch thực hiện một bài dạy có thể ngắn gọn cũng có thể chi tiết nhưng phải có đủ các yếu tố cơ bản của giờ lên lớp Đổi mới về quan niệm nội dung và cách thức chuẩn bị bài dạy để giúp người giáo viên chủ động tự tin và sáng tạo trong quả trình dạy học, hạn chế dần sự phụ thuộc vào tài liệu có sẵn, góp phần nâng cao chất lượng

chuẩn bị bài dạy và chất lượng dạy toán ở tiểu học Song song với việc đổi mới bài dạy, phải đổi mới cách thức đánh giá

học sinh Chẳng hạn sử dụng các” phiếu kiểm tra toán”

trong đó các bài kiểm tra nêu dưới dạng trắc nghiệm, người giáo viên tự biên soạn phiếu kiểm tra toán

VI/ BÀI HỌC KINH NGHIỆM :

Như các phần đá nói ở trên , yếu tố hình học rất quan trọng trong chương trình tiểu học Học tốt yếu tố hình học tức là học sinh sẽ học tốt môn Toán khối hai ba nói riêng và toàn cấp học nói chung

Muốn đạt được kết quả tốt phải qua một quá trình học tập và rèn luyện công phu ( cả nguời dạy và người học ) bản thân tôi đã rút ra những kinh nghiệm như sau:

1, Bản thân mỗi giáo viên phải nhiệt tình, tâm huyết với nghề nghiệp , yêu nghề , mến trẻ

2, Giáo viên phải thường xuyên học tập bồi dưỡng kĩ năng cắt ghép hình nhận dạng hình vẽ hình chính xác

3, Phải có kế hoạch ngay từ đầu năm học , phải có chỉ tiêu biện pháp cụ thể và có quyết tâm hoàn thành kế hoạch của mình

4, Phải tìm ra được những nguyên nhân dẫn đến sự yếu kém của học sinh đêí có những biện pháp giải quyết thích hợp

5, Phải chú trọng bồi dưỡng từ nhiều phía , nhiều môn Biết khai thác tối đa phương pgáp dạy học tốt nhất

Trên đây là những sáng kiến của bản thân trong việc đổi mới phương pháp dạy các yếu tố hình học Do khả năng nghiên cứu còn có hạn, chắc chắn rằng sáng kiến này còn đôi chỗ chưa thoả đáng, rất mong sự góp ý của quý đồng nghiệp và quý lãnh đạo

Xin cám ơn

Haíi Chạnh , Ngaìy 18 thạng 5 nàm

2007

Liãn