Tiết 119: Dấu chấm lửng và dấu chấm phẩy

=> Trong một liệt kê phức tạp trên ta thấy tác giả tổng kết những tiêu chuẩn đạo đức của con người mới trong 9 mối liên hệ và dùng dấu chấm phảy ngăn cách các mối quan hệ này, sau [r]

Tiết:119

Hiện nay Tiếng Việt dùng 10 dấu câu:

Trong các câu sau dấu chấm lửng được dùng để làm gì?

a Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang

thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi,

Quang Trung,

(Hồ Chí Minh)

 Tỏ ý còn nhiều vị anh hùng chưa được liệt kê.

b Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ướt đầm, tất tả chạy xông vào thở không ra lời:

-Bẩm quan lớn đê vỡ mất rồi!

(PhạmDuy Tốn)

 Lời nói bị ngắt quãng do quá mệt hoặc hoảng sợ.

c Cuốn tiểu thuyết được viết trên bưu thiếp.

(Báo Hà Nội mới)

 Làm giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn bị cho sự xuất hiện của

từ ngữ có nội dung bất ngờ.

(Hoài Thanh)

* Để ghi lại chỗ kéo dài của âm thanh hay

để thêm thời gian khi chờ đợi:

a,Trong lúc không ai ngờ đến thì nó bỗng kêu thét lên:

-Ba a a ba! (Nguyễn Quang Sáng)

b, Một canh Hai canh lại ba canh Trằn trọc năm canh giấc chẳng thành

(Hồ Chí minh)

Trong các câu sau, dấu chấm phẩy được dùng để làm gì?

Có thể thay nó bằng dấu phẩy được không? Vì sao?

a/ Cốm không phải thức quà của người vội ; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ.

VN2

- Đánh dấu ranh giới giữa các vế của một câu ghép có cấu tạo phức tạp.

Có thể thay nó bằng dấu phẩy được không? Vì sao?

a/ Cốm không phải thức quà của người vội ; ăn cốm phải

b/ Những tiêu chuẩn đạo đức của con người mới phải chăng

có thể nêu lên như sau: yêu nước, yêu nhân dân; trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà; ghét bóc lột, ăn bám và lười biếng; yêu lao động, coi lao động là nghĩa vụ thiêng liêng của mình;

có tinh thần làm chủ tập thể, có ý thức hợp tác, giúp nhau; chân thành và khiêm tốn; quý trọng của công và có ý thức bảo

vệ của công; yêu văn hoá, khoa học và nghệ thuật; có tinh thần quốc tế vô sản 9

1

4 5 6

PT

- Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một phép liệt kê

có cấu tạo phức tạp

Sử dụng phép liệt kê, các nội dung liệt kê rất phức tạp:

Bài tập nhanh

?/ Một bạn đã chép lại đoạn văn sau nhưng chẳng may để

sót các dấu chấm phẩy Em hãy giúp bạn điền dấu chấm

phẩy vào những chỗ thích hợp.

Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió ai cấm được trai thương gái ai cấm được mẹ yêu con ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân.

;

a, Đẹp quá đi, mùa xuân ơi – mùa xuân của Hà Nội thân yêu […]

– Tỏ ý còn nhiều sự vật hiện tượng tương tự chưa liệt kê hết ;

– Thể hiện chỗ lời nói bỏ dở hay ngập ngừng, ngắt quãng;

– Làm giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn bị cho sự xuất hiện của một từ ngữ biểu thị nội dung bất ngờ hay hài hước, châm biếm.

( Ngữ văn 7, tập hai)

d, Một nhân chứng thứ hai của cuộc hội kiến Va-ren – Phan Bội Châu (xin chẳng dám nêu tên nhân chứng này) lại quả quyết rằng (Phan) Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren; cái đó thì cũng có thể.

(Nguyễn Ái Quốc )

c Đặt ở đầu dòng để liệt kê

công dụng của dấu chấm

– Làm giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn

bị cho sự xuất hiện của một từ ngữ biểu thị nội dung bất ngờ hay hài hước, châm biếm.

( Ngữ văn 7, tập hai)

d, Một nhân chứng thứ hai của cuộc hội kiến Va-ren – Phan Bội Châu (xin chẳng dám nêu tên nhân chứng này) lại quả quyết rằng (Phan) Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren; cái đó thì cũng có thể.

(Nguyễn Ái Quốc)

– Đặt ở giữa câu để đánh dấu bộ phận chú thích, giải thích trong câu;

– Đặt ở đầu dòng để đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật hoặc để liệt kê;

– Nối các từ nằm trong một liên danh.

Dấu gạch ngang

có 3 công dụng.

Thái độ vô trách nhiệm, vô lương tâm của tên quan phủ mỗi lúc một tăng Mê bài bạc mà bộ

nhiệm vụ đôn đốc hộ đê đã đành Đến khi có người khẽ nói: «Bẩm, dễ có khi đê vỡ!» mà vẫn

ngài vẫn thờ ơ cau mặt gắt: « Mặc kệ!» rồi quay lại tiếp tục đánh bài.

b Anh trai tôi – anh An – là lớp trưởng lớp 9.

* Anh trai tôi, anh An, là lớp trưởng lớp 9.

* Anh trai tôi (anh An) là lớp trưởng lớp 9.

Hiện nay tiếng Việt dùng 10 dấu câu:

Làm bạn với dấu câu

Dấu câu phân biệt rạch ròi Không dùng chỉ có người lười nghĩ suy.

Dấu nào cũng có nghĩa riêng Mỗi dấu đặt đúng vào nơi của mình.

( ) thường thấy ai ơi Tách biệt thành phần phụ, chính trong câu.

( ) kết thúc ý rồi

Giúp cho câu viết tròn câu, rõ lời.

( ) ranh giới vế câu Ngăn cách bộ phận liệt kê rối bời.

( ) bộc lộ cảm tình

Gửi gắm đề nghị, mong nhờ, khiến sai.

( ) để hỏi bao điều

Hỏi người và cả hỏi mình tài ghê!

( ) báo hiệu lời người

Đi kèm ngoặc kép dẫn lời không sai

(…) cảm xúc dâng tràoHay thay cho lời không tiện nói ra

(-) lời nói mở đầuNêu ý chú thích, liệt kê trong bài

( ) tách biệt từng phầnLàm rõ cho lời chú giải bên trong

( ) trực tiếp dẫn lờiĐứng sau hai chấm thay dùng gạch ngang

Biết rồi em hãy siêng dùngViết dấu đúng chỗ điểm 10 nở hoa

Làm bạn với dấu câu

Dấu câu phân biệt rạch ròi Không dùng chỉ có người lười nghĩ suy.

Dấu nào cũng có nghĩa riêng Mỗi dấu đặt đúng vào nơi của mình.

Dấu phẩy (,) thường thấy ai ơi

Tách biệt thành phần phụ, chính trong câu.

Dấu chấm (.) kết thúc ý rồi Giúp cho câu viết tròn câu rõ lời.

Chấm phẩy (;) ranh giới vế câu

Ngăn cách bộ phận liệt kê rối bời.

Chấm than (!) bộc lộ cảm tình

Gửi gắm đề nghị, mong chờ, khiến sai.

Chấm hỏi (?) để hỏi bao điều

Hỏi người và cả hỏi mình tài ghê!

Hai chấm (:) báo hiệu lời người

Đi kèm ngoặc kép dẫn lời không sai

Hay thay cho lời không tiện nói ra

Nêu ý chú thích liệt kê trong bài

Làm rõ cho lời chú giải bên trong

Ngoặc kép (“ ”) trực tiếp dẫn lời

Đứng sau hai chấm thay dùng gạch ngang

Biết rồi em hãy siêng dùngViết dấu đúng chỗ điểm 10 nở hoa

Trong Tiếng Việt có rất nhiều dấu câu chúng ta đã học như dấu chấm, dấu phẩy, dấu chấm phẩy, dấu gạch ngang mỗi dấu câu có những công dụng riêng Dấu câu dùng thích hợp thì bài viết được người đọc hiểu rõ hơn, nhanh hơn Không dùng dấu câu có thể gây hiểu lầm Có trường hợp vì dùng sai dấu câu mà thành sai ngữ pháp, sai nghĩa nên ta cần nắm chắc kiến thức về các dấu câu để vận dụng vào các bài viết hợp lý làm cho các bài viết dễ hiểu và rõ ràng hơn.

* Về chuẩn bị bài : Ôn tập Tiếng Việt

+ Ôn tập các kiểu câu đơn đã học

+ Ôn tập về các dấu câu và công dụng của các dấu câu

đã học

21