bài giảng môn ngữ văn 7

Thay đổi như vậy thì ý thơ sẽ khác đi vì người đọc sẽ hiểu tác giả đang ngồi đọc sách, hoặc đứng ở sân đình một cách thoải mái mà không chút tâm trạng gì về việc không ng[r]

Trang 2

I Đọc - Tìm hiểu chung

1 Đọc

( Tĩnh dạ tứ - Lí Bạch)

Trang 3

Đầu giường, ánh trăng rọi,

Ngỡ mặt đất phủ sương.

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,

Cúi đầu nhớ cố hương.

( Tương Như dịch trong thơ

Đường tập II, NXN văn học, Hà Nội 1987)

Dịch thơ:

Ánh trăng sáng đầu giường,

Ngỡ là sương trên mặt đất.

Ngẩng đầu ngắm vầng trăng sáng, Cúi đầu nhớ quê cũ.

Dịch nghĩa:

Phiên â m:

Sàng tiền minh nguyệt quang,

Nghi thị địa thượng sương.

Cử đầu vọng minh nguyệt,

Đê đầu tư cố hương

Trang 4

I Đọc – Tìm hiểu chung

1 Đọc

2 Tác giả

- Lí Bạch ( 701 – 762), tự Thái Bạch,

hiệu Thanh Liên cư sĩ, là nhà thơ nổi

tiếng của Trung Quốc thời thịnh

Đường Ông được mệnh danh là

“tiên thơ”.

- Đề tài sáng tác trong thơ ông rất

phong phú: Viết về thiên nhiên tráng

lệ, trăng và rượu, tình bằng hữu, tình

cố hương, lòng khao khát tự do….

- Ông có nhiều bài thơ viết về trăng

với cách thể hiện giản dị mà độc đáo,

đa dạng và ý nghĩa.

Trang 5

- Bài thơ được viết theo hình thức: Cổ thể

- Cổ thể: Một thể thơ trong đó thường có 5

hoặc 7 chữ, song không bị những quy tắc

chặt chẽ về niêm, luật và đối ràng buộc

Tiếng cuối của câu 2, 4 vần với nhau.

I Đoc - Tìm hiểu chung

Bài thơ thể hiện chủ đề nào?

- Chủ đề: Vọng nguyệt hoài hương (Trông

trăng nhớ quê)

- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được sáng

tác khi tác giả xa quê.

Trang 6

II Đọc - Tìm hiểu chi tiết văn bản

1 Hai câu thơ đầu

Giường, trước, sáng, trăng, ánh sáng

Ngờ, là, đất, trên, sương

Trang 7

Đầu giường ánh trăng rọi,

Ngỡ

Vẻ đẹp dịu êm,mơ màng, yên tĩnh, huyền ảo

Cả một khung cảnh tràn ngập ánh trăng Dường như ở chỗ nào ta cũng bắt gặp ánh trăng, một ánh trăng rất đẹp, rất lung linh Trăng có ở trên trời, trăng có cả dưới mặt đất Không điều gì, vật gì làm lu mờ ánh trăng.

- Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng,

yên tĩnh, huyền ảo

II Đọc – Tìm hiểu chi tiết

1 Hai câu thơ đầu:

Trang 8

Nếu thay chữ “Sàng” (nghĩa là giường) bằng chữ “án”, “đình” (nghĩa là bàn, sân) thì ý thơ thay đổi như thế nào?

Thay đổi như vậy thì ý thơ sẽ khác

đi vì người đọc sẽ hiểu tác giả đang ngồi đọc sách, hoặc đứng ở sân đình một cách thoải mái mà không chút tâm trạng gì về việc không ngủ được bởi ánh sáng của trăng → nhớ quê.

? Vậy em hãy cho biết cái hay trong việc sử dụng từ sàng?

=>Cách dùng từ “sàng” hết sức tinh tế.Thể hiện tư thế ngắm trăng, tâm trạng không ngủ được của nhà thơ trong một đêm trăng sáng sống xa quê.

Trang 9

Phiên âm:

Sàng tiền minh nguyệt quang,

Nghi thị địa thượng sương.

Trang 10

- Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh,

huyền ảo

- Khoảng khắc suy tư trong đêm trăng

sáng khi tác giả sống xa quê

- Sử dung hàng loạt từ ngữ gợi tả ánh

trăng giống như sương trên mặt đất

Trang 11

Mối quan hệ giữa cái tĩnh và cái động+ Tĩnh: Là cảnh vật vô cùng yên tĩnh, không có bất cứ âm thanh, tiếng động gì + Động: Con người xao động nỗi nhớ quê

=> Cảnh lồng trong tình, tình lồng trong cảnh, làm nền cho suy nghĩ nội tâm của tác giả Đây cũng chính là biện pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc trong thơ Đường

I Đọc – tìm hiểu chung

II Đọc – tìm hiểu chi tiết

Trang 12

Cử đầu vọng minh nguyệt,

Cất lên, đầu, trông , sáng, trăng

Đê đầu tư cố hương

Cúi xuống, đầu, lo nghĩ, cũ, quê hương

2 Hai câu thơ cuối

Trang 13

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,

-Cúi đầu nhớ cố hương

Phép đối

I.Đọc – Tìm hiểu chung

- Phép đối lập: Ngẩng đầu >< cúi đầu

- Vọng minh nguyệt >< Tư cố hương

Tác giả dùng biện pháp nghệ thuật gì?

- Sử dung hàng loạt từ ngữ gợi tả ánh trăng

sáng giống như sương trên mặt đất

=> Gợi tả Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên

Trang 14

- Số lượng chữ: Bằng nhau

- Cấu trúc ngữ pháp: Giống nhau

- Cử đầu >< đê đầu: Trùng thanh, trùng chữ

- Từ loại: như nhau

“Đối” trùng thanh, trùng chữ (chỉ được dùng đối trong thơ cổ thể).

Trang 15

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,

-Cúi đầu nhớ cố hương

Ngẩng đầu: Là hành động xuất hiện như một động tác tất yếu để kiểm nghiệm, mà câu thứ 2 đặt ra vùng sáng trước mặt là sương hay là trăng

Cúi đầu: Khi thấy trước mặt trăng lạnh lẽo như mình lập tức “cúi đầu ” không phải để nhìn một lần “sương trên mặt đất” mà để suy ngẫm về quê hương

- Phép đối lập: Ngẩng đầu >< cúi đầu

- Vọng minh nguyệt >< Tư cố hương

-Sử dung hàng loạt từ ngữ gợi tả ánh trăng

sáng giống như sương trên mặt đất

=> Gợi tả Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên

=> Gợi tả tâm trạng buồn, nhớ quê của tác

giả Tình yêu quê hương luôn thường trực

trong trái tim ông, biểu hiện một tâm hồn

yêu thiên nhiên tha thiết đắm say.

Trang 16

( Tĩnh dạ tứ - Lí Bạch)

II Đọc – hiểu chi tiết văn bản

1 Hai câu đầu:

2 Hai câu sau:

Phiên âm:

Sàng tiền minh nguyệt quang, Nghi thị địa thượng sương.

Đê đầu tư cố hương.

Nghi (thị sương) → Cử (đầu) → Vọng (minh nguyệt)

Đê (đầu) → Tư (cố hương)

→ Các động từ tạo nên sự thống nhất, liền mạch trong cảm xúc.

→ Các chủ ngữ đã bị tỉnh lược ( Rút gọn chủ ngữ, chủ ngữ ẩn) Nhưng

ta vẫn có thể khẳng định ở đây vẫn còn chủ ngữ duy nhất là chủ thể của nhân vật trữ tình Nhà thơ Lí Bạch - một tâm hồn nhạy

cảm, giàu lòng yêu thương.

Phiên âm:

Đê đầu tư cố hương.

Trang 17

Nhớ quê Thao thức không ngủ Nhìn

trăng Tình quê trở nên bền chặt, máu thịt

- Sử dung hàng loạt từ ngữ gợi

tả ánh trăng giống như sương

trên mặt đất

- Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng,

yên tĩnh, huyền ảo

- Khoảng khắc suy tư trong

đêm trăng sáng xa quê

Trang 18

Câu hỏi thảo luận: Có ý kiến cho rằng

hai câu thơ đầu đơn thuần tả cảnh, hai câu cuối tả tình em có đồng ý với ý kiến

đó không? Vì sao? Qua bài thơ này giúp

em hiểu gì về nhà thơ Lí Bạch.

=> Không thể chia như vậy vì:

+ 2 câu đầu tả ánh trăng sáng nhưng vẫn xuất hiện tình cảm của nhân vật trữ tình qua từ “ngỡ” ánh trăng được nhìn như sương phủ mặt đất

+ 2 câu sau bộc lộ tả tâm tư nhớ quê nhưng còn tả vầng trăng sáng trên bầu trời

=>Như vậy trong văn bản này có sự kết hợp giữa tả với biểu cảm Phương pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc

- Lí Bạch là nhà thơ yêu thiên nhiên sống gần gũi với thiên nhiên, yêu thiên nhiên tha thiết, yêu quê hương thiết tha sâu nặng

Trang 19

Nghi Cử Vọng Đê

Trang 20

A Đăng sơn ức hữu (lên núi nhớ bạn)

B Vọng nguyệt hoài hương (trông trăng nhớ quê)

C Sơn thuỷ hữu tình (non nước hữu tình)

D Tức cảnh sinh tình (trước cảnh sinh tình)

1 Chủ đề của bài thơ là:

A Tự sự B Miêu tả

C Biểu cảm D Miêu tả, biểu cảm

2 Bài thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?

A Biểu hiện tình yêu thiên nhiên

B Biểu hiện tình yêu quê hương sâu nặng

C Biểu hiện tình quê của tác giả trong sáng như vầng trăng

D Cả 3 ý trên

3 Ánh trăng trong bài thơ có ý nghĩa nào sau đây?

Trang 21

I Đọc - Tìm hiểu chung

2 Hai câu cuối

III Tổng kết

1.Nghệ thuật

- Nghệ thuật biểu cảm trực tiếp và gián

tiếp

- Giọng thơ: Chậm buồn, man mác

- Hình ảnh thơ: Giản dị, mộc mạc, nhưng

- Thể hiên tình cảm sâu nặng với quê hương

Trăng chính là cái cớ để tác giả thể hiên sâu

sắc hơn tình cảm của mình với quê hương.

Trang 22

VI Luyện tập

Có người dịch văn bản cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh thành hai câu thơ như sau: “ Đêm thu trăng sáng như sương

Lí Bạch ngắm cảnh nhớ thương quê nhà”

? Dựa vào những điều đã phân tích ở trên,

em hãy nhận xét về hai câu thơ dịch ấy Nếu có thể thử dịch thành bốn câu thơ theo nguyên thể hoặc theo thể lục bát?

Hai câu thơ dịch đã nêu tương đối đủ ý, tình của bài thơ

- Khác: Lí Bạch không dùng phép so sánh Phép so sánh trong thơ Lí Bạch chỉ thể hiện qua từ “nghi”, trong tư thế nửa tỉnh, nửa mơ, nửa thực nửa ảo Bài thơ ẩn chủ ngữ, không nói rõ là Lí Bạch => hai câu thơ thì ngược lại

Không đủ 5 động từ, chỉ còn 3 động từ

Bài tập bổ sung: Em hãy viết đoạn

văn ngắn nêu cảm nhận của em về hai

câu thơ cuối?

III Tổng kết

* Ghi nhớ: SGK

Trang 23

1 Học bài Học thuộc lòng bài thơ (Phiên âm và dịch thơ)

2.Tập phân tích nghệ thuật miêu tả và biểu cảm đặc sắc của bài thơ.

3 Hoàn thành đoạn văn trong phần luyện tập.

4 Soạn bài “Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê”:

Trang 24

Ngọc Thị Cản

CÁC THẦY CÔ GIÁO VÀ CÁC EM HỌC SINH

ĐÃ VỀ DỰ CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO VÀ CÁC EM SỨC KHỎE,

HẠNH PHÚC VÀ THÀNH CÔNG !

Định dạng
Số trang	24
Dung lượng	2,64 MB