Download GA Sinh 10 hk2

(Nếu NST sau khi nhân đôi, lại tách rời nhau rồi mới phân li về 2 cực của tế bào thì có thể tạo ra những sai lệch trong nguyên phân. Vì vậy mà sau khi nhân đôi, NST vẫn còn dính với nhau[r]

Trang 1

Tuần: Ngày soạn:

CHƯƠNG IV: PHÂN BÀO Bài 18: CHU KỲ TẾ BÀO VÀ QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

I Mục tiêu bài dạy:

- Mô tả được chu trình tế bào

- Nêu được những diễn biến cơ bản của nguyên phân

- Nêu được ý nghĩa của nguyên phân

II/ Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài:

- Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp

- Kĩ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ/ý tưởng

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về những hoạt động chính diễn ra trong từng pha của chu

kì tế bào và quá trình nguyên phân; ý nghĩa của quá trình nguyên phân đối với sinh trưởng, phát triển của sinh vật

- Kĩ năng quản lí thời gian, đảm nhận trách nhiệm, hợp tác trong hoạt động nhóm

III/ Các phương pháp kĩ thuật dạy học:

- Trực quan - tìm tòi - Vấn đáp - tìm tòi

- Dạy học nhóm - Trình bày 1 phút

IV/ Phương tiện dạy học:

- SGK, hình 18.1 và 18.2

-Phiếu học tập

V/ Tiến trình bài dạy:

1 Khám phá (mở đầu, vào bài): GV đặt câu hỏi:

Tế bào lớn lên và sinh sản như thế nào?

2.Kết nối (dẫn HS vào bài mới):

Dựa vào kết quả trả lời của HS, GV dẫn HS vào bài mới:

▲ Yêu cầu HS xem hình 18.1,

trả lời các câu hỏi:

- Khái niệm về chu kỳ tế bào?

- Chu kỳ tế bào được chia

thành các giai đoạn nào?

- Nêu đặc điểm các pha trong

kỳ trung gian

Lưu ý: Chu kỳ tế bào được

điều hòa bằng một cơ chế rất

tinh vi Nếu các cơ chế điều

khiển sự phân bào bị hư hỏng

trục trặc cơ thể có thể bị bệnh

▲ Yêu cầu HS xem hình

18.2, hỏi: Em hãy nêu các giai

đoạn trong nguyên phân và đặc

điểm của mỗi giai đoạn

∆ Quan sát hình và trảlời các câu hỏi

∆ Quan sát hình và trảlời câu hỏi

I-Chu kì tế bào:

- Chu kỳ tế bào là khoảng thời giangiữa 2 lần phân bào (gồm kỳ trunggian và quá trình nguyên phân )

- Kỳ trung gian gồm:

+ Pha G

1: tế bào tổng hợp các chấtcho sinh trưởng của tế bào

+ Pha S: ADN và NST nhân đôi NST kép

+ Pha G

2: tổng hợp các yếu tố còn lạicho phân bào

II.Quá trình nguyên phân:

1.Phân chia nhân

- Kì đầu: các NST kép dần được co

Trang 2

▲ Yêu cầu HS xem mục II.2

trang 74 SGK, trả lời câu hỏi:

Sự phân chia tế bào chất diễn ra

như thế nào (ở tế bào động vật

và tế bào thực vật)?

▲Dựa vào hình 18.2, hãy giải

thích do đâu nguyên phân lại có

thể tạo ra 2 tế bào con có bộ

NST giống y hệt tế bào mẹ?

▲ Yêu cầu HS xem mục III

trang 74 SGK, trả lời câu hỏi:

Nguyên phân có ý nghĩa như

thế nào đối với sinh vật?

∆ Nghiên cứu SGK, trảlời câu hỏi

Các NST sau khi nhânđôi vẫn dính với nhau ởtâm động và tập trungthành 1 hàng ở mặt phẳngxích đạo Do vậy, khi cácNST phân chia thì các tếbào con đều có 1 NST của

tế bào mẹ)

∆ Nghiên cứu SGK, trảlời các câu hỏi

xoắn Màng nhân và nhân con dần tiêubiến, thoi phân bào xuất hiện

- Kì giữa: các NST kép co xoắn cựcđại và tập trung thành 1 hàng ở mặtphẳng xích đạo Thoi phân bào đượcđính ở 2 phía của NST tại tâm động -Kỳ sau: Các nhiễm sắc tử tách nhau

ra và di chuyển trên thoi phân bào về 2cực của tế bào

-Kỳ cuối: NST dãn xoắn dần vàmàng nhân xuất hiện

2) Phân chia tế bào chất:

-Ở động vật phần giữa tế bào thắt eochia thành 2 tế bào con

-Ở thực vật tạo vách ngăn phân chiathành 2 tế bào mới

III-Ý nghĩa của quá trình nguyên phân:

- Ở SV nhân thực đơn bào, SV sinhsản sinh dưỡng nguyên phân cũng là

cơ chế sinh sản

- Ở SV nhân thực đa bào nguyênphân giúp cơ thể sinh trưởng và pháttriển

3 Thực hành, luyện tập (củng cố):

*Trả lời câu hỏi và bài tập cuối bài SGK.

Câu 1 Dựa vào SGK trả lời.

Câu 2 Các NST phải xoắn tối đa trước khi bước vào kì sau là để thu gọn lại (tránh sự cồng kềnh) dễ di

chuyển trong quá trình phân bào Sau khi phân chia xong NST phải dãn xoắn để tạo điều kiện cho các gen phân mã.

Câu 3 Nếu ở kì giữa của nguyên phân mà các thoi vô sắc bị phá hủy thì sẽ tạo ra các tế bào tứ bội (vì ở

kì giữa các NST đã được nhân đôi) Nếu không có thoi vô sắc thì các nhiễm sắc tử sẽ không thể di chuyển đồng đều về các tế bào con, tạo ra tế bào con 4n.

Câu 4 Dựa vào SGK trả lời.

Trang 3

-Điều gì sẽ xảy ra nếu các NST sau khi nhân đôi lại tách rời nhau ra rồi mới di chuyển về 2 cực của tế bào? (Nếu NST sau khi nhân đôi, lại tách rời nhau rồi mới phân li về 2 cực của tế bào thì có thể tạo ra những sai lệch trong nguyên phân Vì vậy mà sau khi nhân đôi, NST vẫn còn dính với nhau ở tâm động, đảm bảo cho việc phân chia đồng đều các nhiễm sắc tử về các tế bào con).

-Các loài sinh vật có bộ NST đơn bội n có giảm phân không? (không co quá trình giảm phân).

-Nếu số lượng NST không phải là 2n mà là 3n thì quá trình giảm phân có gì trục trặc? (Khi có 3 NST tương đồng thì sự bắt đôi và phân ly của các NST sẽ dẫn đến sự phân chia không đồng đều các NST cho các tế bào con - gây ra đột biến giao tử).

*Hoàn thành phiếu học tập (tự nhớ lại ND để điền vào phiếu)

*Khối u do ung thư phát triển rất nhanh có phải bệnh về điều hoà phân bào hay không? (tế bàoung thư phân bào liên tục, thời gian phân bào ngắn và có khả năng phát tán tế bào đến các nơi khác)

4 Vận dụng, liên hệ thực tế (dặn dò)

- Đọc mục “Em có biết”

- Học theo câu hỏi và bài tập cuối bài

- Xem trước bài 19.Giảm phân

1 Tế bào tổng hợp các chất cho sinh trưởng của tế bào

Pha S ADN và NST nhân đôi  NST kép

Kì đầu Các NST kép dần được co xoắn Màng nhân dần tiêu biến, thoi

phân bào xuất hiện

Kì giữa Các NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt

phẳng xích đạo Thoi phân bào được đính ở 2 phía của NST tạitâm động

Kì sau Các nhiểm sắc tử tách nhau ra và di chuyển trên thoi phân bào

về 2 cực của tế bào

Kì cuối NST dãn xoắn dần và màng nhân xuất hiện

Phân chia TBC Ở động vật phần giữa tế bào thắt eo chia thành 2 tế bào con

Ở thực vật tạo vách ngăn phân chia thành 2 tế bào mới

Trang 4

Bài 19: GIẢM PHÂN

- Nêu được những diễn biến cơ bản của giảm phân

- Nêu được ý nghĩa của giảm phân

- Biết lập bảng so sánh giữa nguyên phân và giảm phân

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về những hoạt động chính diễn ra trong các kì của quá trình giảm phân và ý nghĩa của quá trình nguyên phân đối với sinh vật

- SGK, hình 19.1 và 19.2 - Phiếu học tập

Cơ chế nào giúp bộ NST của cơ thể con mang một nửa đặc tính di truyền của bố và một nửa của mẹ?

D a v o k t qu tr l i c a HS, GV d n HS v o b i m i: ự à ế ả ả ờ ủ ẫ à à ớ

▲ Yêu cầu HS quan sát

mục lời dẫn và tóm tắt SGK,

hỏi: Giảm phân là gì?

▲ Yêu cầu HS nghiên cứu

NST kép liên kết với sợi tơ

∆ Cần nêu được: Quá trìnhphân bào gồm 2 lần phânchia liên tiếp nhưng chỉ có 1lần nhân đôi NST  số NSTtrong tế bào giảm đi ½

∆ Nghiên cứu mục I vàxem hình 19.1 SGK, trả lờicâu hỏi

I.Giảm phân I:

Trước khi tế bào giảm phân, tại kì trung gian cũng có sự tổng hợp ADN và sự nhân đôi của các bào quan

1) Kỳ đầu I:

- Các nhiễm sắc thể tương đồng bắt đôivới nhau  cặp NST kép (tiếp hợp TĐC)

- Các NST kép dần co xoắn Sau đó, cácNST kép trong mỗi cặp dần đẩy nhau ratại tâm động Thoi phân bào hình thành,mỗi NST kép trong cặp tương đồng chỉ

Trang 5

phân bào ở 1 phía của tâm

đông  khi NST phân li thì

mỗi NST kép di chuyển về 1

cực của tế bào Trong khi ở

kì đầu của nguyên phân, NST

kép liên kết với sợi tơ phân

bào ở 2 phía của tâm động 

khi NST phân li thì mỗi NST

đơn trong cặp NST kép di

chuyển về 1 cực của tế bào

 tại kì cuối I, mỗi tế bào con

nhận được từ cặp NST tương

đồng 1 NST kép khác nhau về

nguồn gốc

▲ Yêu cầu HS xem hình

19.2 trang 78 SGK, trả lời câu

lệnh trang 78

(Giảm phân 2 diễn ra sau

một giai đoạn trung gian

ngắn, không có sự nhân đôi

NST)

Lưu ý: Thời gian cần thiết

cho quá trình giảm phân ở các

loài khác nhau là khác nhau,

thậm chí khác nhau giữa giới

đực và giới cái trong cùng

một loài

▲ Yêu cầu HS xem mục

III, trang 79 SGK, nêu ý

nghĩa của giảm phân

∆ Cần nêu được: Vì ở kìgiũa I, Các NST kép tậptrung thành 2 hàng trên mặtphẳng xích đạo NST képđính trên sợi tơ phân bào ởmột phía tại tâm động nênchúng trượt về 1 cực của TB

 số NST giảm đi một nửa

∆ Nghiên cứu mục III,trang 79 SGK, nêu ý nghĩacủa giảm phân

Các NST kép co xoắn cực đại, di chuyển

về mặt phẳng xích đạo của tế bào và tậptrung thành 2 hàng Dây tơ phân bào từmỗi cực của TB đính vào một phía củamỗi NST kép trong cặp tương đồng

3) Kỳ sau I:

Mỗi NST kép trong cặp tương đồng dichuyển theo tơ phân bào về một cực tếbào

4) Kỳ cuối I:

Khi về cực tế bào các NST kép dần dầndãn xoắn Màng nhân và nhân con dầnxuất hiện, thoi phân bào tiêu biến Sau đóTBC phân chia  2 tế bào con có số NST

kép giảm đi ½.

II Giảm phân II:

1) Đặc điểm:

- Các NST không nhân đôi mà phân

chia gồm các kỳ tương tự như nguyênphân: kì đầu II, kì giữa II, kì sau II và kìcuối II

- Kết quả: Từ 1 tế bào có 2n NST, qua giảm phân  4 tế bào con, mỗi tế bào có n NST.

2) Sự tạo giao tử:

- Các cơ thể đực (động vật): 4 tế bào  4tinh trùng

- Các cơ thể cái (động vật): 4 tế bào  1trứng có khả năng thụ tinh và 3 thể cực tiêubiến

Ở thực vật, sau giảm phân các TB conphải trãi qua một số lần phân bào để thànhhạt phấn hoặc túi phôi

III Ý nghĩa của giảm phân:

- Sự phân ly độc lập của các NST (và traođổi đoạn) tạo nên rất nhiều loại giao tử, quathụ tinh  nhiều biến dị tổ hợp Sinh giới

đa dạng và có khả năng thích nghi cao

- Nguyên phân, giảm phân và thụ tinh góp phần duy trì bộ NST đặc trưng cho loài.

*Trả lời câu hỏi SGK

Câu 1 Căn cứ theo SGK trả lời.

Câu 2 Các NST kép trong cặp tương đồng bắt đôi với nhau suốt theo chiều dọc có thể diễn ra

tiếp hợp trao đổi chéo giữa các nhiễm sắc tử không chị em Sự trao đổi những đoạn tương ứng trongcặp tương đồng đưa đến sự hoán vị của các gen tương ứng, do đó tạo ra sự tái tổ hợp của các gen

Trang 6

không tương ứng Đó chính là cơ sở tạo nên các giao thử khác nhau về tổ hợp NST, cung cấp nguyênliệu cho tiến hoá và chọn giống.

Câu 3 (điều chỉnh) So sánh 2 quá trình giảm phân và nguyên phân?

– Giống nhau:

+ Đều có bộ máy phân bào (thoi phân bào)

+ Lần phân bào II của giảm phân diễn biến giống nguyên phân: NST kép xếp thành một hàng ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào ở kì giữa, các nhiễm sắc tử tách nhau ra và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của tế bào ở kì sau

+ NST đều trải qua các biến đổi: tự nhân đôi, đóng xoắn, tập hợp ở mặt phẳng xích đạo của thoi

vô sắc, phân li về các cực của tế bào, tháo xoắn

+ Sự biến đổi của màng nhân, trung thể, thoi vô sắc, tế bào chất và vách ngăn tương tự nhau.+ Đều giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định bộ NST của loài trong các hình thức sinh sản (vô tính và hữu tính)

– Khác nhau:

Câu 4 Căn cứ theo SGK trả lời.

*Tại sao lại nói giảm phân II có bản chất giống nguyên phân?

+Giảm phân II về cơ bản cũng giống như nguyên phân, đều bao gồm các kì: kì đầu, kì giữa, kìsau và kì cuối Diễn biến hoạt động của NST cơ bản cũng giống nhau: NST co xoắn, tập trung thànhmột hàng trên mặt phẳng xích đạo, các NST kép tách nhau ở tâm động, mỗi NST đơn di chuyển vềmột cực của tế bào

+So với nguyên phân, giảm phân II có một số điểm khác biệt: NST không nhân đôi, 2 tế bàocon có bộ NST đơn bội ( n )

4 Vận dụng, liên hệ thực tế (dặn dò)

-Đọc ghi nhớ -Xem trước bài 20 - thực hành

B NG SO S NH NGUYÊN PH N V GI M PH N Ả Á Â À Ả Â

- Bộ NST: 2n NST kép (4n)

- Không xảy ra tiếp hợp giữa các NST kép trong cặp tương đồng.

- Bộ NST dạng n NST kép (2n)

Kì giữa - Các NST kép dàn thành 1 hàng

trên mặt phẳng xích đạo TB.

- NST đính trên thoi vô sắc ở 2

phía của tâm động

- Các NST kép dàn 2 hàng (đối diện) trên mặt phẳng xích đạo TB.

- NST đính trên thoi vô sắc ở 1 phía của tâm động.

- Các NST kép dàn thành 1 hàng trên mặt phẳng xích đạo TB.

- NST đính trên thoi vô sắc ở 2 phía của tâm động.

Trang 7

tế bào, mỗi tế bào n NST.

Các bảng tóm tắt số NST, số crômtit, số tâm động ở các kì của nguyên phân và giảm phân:

Trang 8

Bài 20 THỰC HÀNH: QUAN SÁT CÁC KỲ CỦA NGUYÊN PHÂN TRÊN TIÊU BẢN RỄ HÀNH

Quan sát tiêu bản phân bào

II Phương tiện dạy học:

- Tranh vẽ các kỳ của nguyên phân và hình 20 SGK

- Kính hiển vi quang học có vật kính X10, X40 và thị kính X10 hoặc X15

- Tiêu bản cố định lát cắt dọc rễ hành hoặc các tiêu bản tạm thời

III.Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra sĩ số - chuẩn bị bài của học sinh

2 Kiểm tra bài cũ:

- Hãy nêu các kỳ của phân bào nguyên phân? đặc điểm mỗi kỳ?

∆ Xem hình ảnh chụp tế bào

rễ hành dưới kính hiển vi

∆ Đặt câu hỏi thắc mắc nhữngđiểm chưa rõ

∆ Về nhà viết thu hoạch theohướng dẫn của giáo viên

Nội dung và cách tiến hành:

- Đặt tiêu bản hiển vi, điều chỉnhcho vùng có mẫu vật (rễ hành) vàogiữa thị trường, nơi có nguồn sángtập trung

- Quan sát toàn bộ lát cắt dọc rễhành từ đầu nọ đến đầu kia dưới vậtkính X10 để sơ bộ xsc định vùng rễ

có nhiều tế bào đang phân chia

- Chỉnh vùng có nhiều tế bào đangphân chia vào giữa thị trường kính

và chuyển sang quan sát dưới vậtkính X40

- Nhận biết các kì của quá trìnhnguyên phân trên tiêu bản

4 Thu hoạch:

- Vẽ các tế bào quan sát được thấy rõ nhất ở các kỳ khác nhau.

- Giải thích tại sao cùng 1 kỳ nào đó của nguyên phân trên tiêu bản lại trông khác nhau?

5.Dặn dò:

Trang 9

Xem trước bài 22.

Trang 10

Phần ba: SINH HỌC VI SINH VẬT Chương I: CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở VI SINH VẬT

BÀI 22: DINH DƯỠNG, CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở VI SINH VẬT I/ Mục tiêu bài dạy:

Trình bày được các kiểu chuyển hoá vật chất và năng lượng ở vi sinh vật dựa vào nguồn nănglượng và nguồn cacbon mà vi sinh vật đó sử dụng

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về các kiểu dinh dưỡng ở vi sinh vật, các loại môi trường nuôi cấy cơ bản của vi sinh vật

Bảng trang 89 SGK phóng to

Vi sinh vật trao đổi chất và năng lượng như thế nào?

Dựa vào kết quả trả lời của HS, GV dẫn HS vào bài mới:

▲ Yêu cầu HS nghiên

▲ Yêu cầu HS nghiên

cứu mục II.1, trang 88

SGK, hỏi: Có các loại môi

trường cơ bản nào? Đặc

điểm của mỗi loại môi

trường đó như thế nào?

Tự cho VD về các loại

môi trường cơ bản

∆ Nghiên cứu mục I, trang 88 SGK,trả lời câu hỏi

- VSV gồm nhiều nhóm phânloại khác nhau Phần lớn là cơthể đơn bào nhân sơ hoặc nhânthực, 1 số là tập hợp đơn bào

- VSX hấp thụ và chuyển hoáchất dinh dưỡng nhanh, sinhtrưởng và sinh sản nhanh, phân

bố rộng

II Môi trường và các kiểu dinh dưỡng:

1) Các loại môi trường cơ bản:

- Môi trường tự nhiên gồm cácchất tự nhiên

- Môi trường tổng hợp gồm cácchất đã biết thành phần hoá học

và số lượng

- Môi trường bán tổng hợp gồmcác chất tự nhiên và các chất hoá

Trang 11

▲ Nghiên cứu mục II.2,

và bảng trang 89 SGK, hỏi:

- Dựa vào nhu cầu về

nguồn năng lượng và nguồn

cacbon chia làm 4 kiểu dinh

Trả lời câu lệnh trang 89.

▲Yêu cầu HS đọc thông

tin SGK và kết hợp hiểu

biết làm rõ nội dung bài và

trả lơì câu hỏi lênh SGK

Lưu ý: Phần này giảm

tải, lồng ghép vào dạy

chung với bài 24 thực hành

∆ Cần trả lời được:

- Quang tự dưỡng, hóa tự dưỡng,quang dị dưỡng, hóa dị dưỡng

- 2 loại: quang dưỡng và hóa dưỡng

- 2 loại: tự dưỡng và dị dưỡng

ND

so sánh

Quang tựdưỡng

Hoá dịdưỡngNguồn NL Ánh sáng Hoá học

Kiểu TĐC Đồng hoá Dị hoá

∆Làm việc theo hướng dẫn của GV

học

2) Các kiểu dinh dưỡng:

Dựa vào nhu cầu về nguồnnăng lượng và nguồn cacbonchia làm 4 kiểu dinh dưỡng (Lưu

ND bảng trang 89 SGK)

III Hô hấp và lên men

1 Hô hấp:

a Hô hấp hiếu khí:

- Là quá trình ôxy hoá các phân

tử hữu cơ, mà chất nhận êlectroncuối cùng là ôxy phân tử

- Ở sinh vật nhân thực, chuỗitruyền êlectron diễn ra ở màngtrong ty thể còn sinh vật nhân sơxảy ra ở màng sinh chất

-Là quá trình chuyển hoá diễn

ra trong tế bào chất mà chất cho

và nhận êlectron đều là các phân

tử hữu cơ VD: lên men rượu, lên men lactic.

- Năng lượng thu được rất ít.

*Trả lời câu hỏi và bài tập cuối bài

Trang 12

+ Câu 1 Các môi trường dùng chất tự nhiên như: sữa cho vi khuẩn lactic lên men, dịch quả cho nấm men rượu lên men tạo rượu vang Cơ thể người cũng là môi trường cho những nhóm vi sinh vật khác nhau phát triển (VD: trong khoang miệng có nhiều vi khuẩn lactic).

+ Câu 2 Nguồn năng lượng và nguồn cacbon

+ Câu 3 a Đó là loại môi trường tổng hợp

b VSV có kiểu dinh dưỡng quang tự dưỡng

c Nguồn cacbon là CO2, nguồn năng lượng là ánh sáng, nguồn nitơ là phôtphat amôn

*Trình bày khái niệm vi sinh vật? Kể tên một số đại diện của vi sinh vật mà em biết?

-Vi sinh vật là những cơ thể sống có kích thước hiển vi, đường kính tế bào chỉ khoảng 0,2 ÷ 2

µm (đối với vi sinh vật nhân sơ) và 10 ÷ 00 µm (đối với vi sinh vật nhân thực) Phần lớn vi sinh vật là

cơ thể đơn bào, không thể thấy được bằng mắt thường mà phải quan sát dưới kính hiển vi, một số làtập hợp đơn bào

-Vi sinh vật gồm nhiều nhóm khác nhau, tuy vậy chúng đều có đặc điểm chung là hấp thụ,chuyển hoá chất dinh dưỡng nhanh, sinh trưởng nhanh, phân bố rộng

-Ví dụ về vi sinh vật:

+Vi sinh vật nhân sơ : vi khuẩn, xạ khuẩn, xoắn thể…

+ Vi sinh vật nhân thật: nấm men, động vật nguyên sinh, tảo đơn bào, nấm sợi…

*So sánh 2 kiểu chuyển hoá vật chất: hô hấp hiếu khí và hô hấp kị khí?

*Vì sao không nên bón phân đạm cùng với phân chuồng trên những ruộng lúa ngập nước?

Vi khuẩn phản nitrat hóa có khả năng dùng nitrat chủ yếu làm chất nhận điện tử Tùy theo loài

vi khuẩn mà sản phẩm của khử nitrat dị hóa là N2, N2O hay NO, đây đều là những chất mà cây trồngkhông hấp thụ được Quá trình phản nitrat hóa xảy ra mạnh khi đất bị kị khí như khi dùng phân đạm(nitrat) cùng với phân chuồng trên những ruộng lúa ngập nước, phân nitrat dùng bón cho lúa bị nhóm

vi khuẩn này sử dụng rất nhanh, nitrat có thể mất hết rất nhanh mà cây trồng không kịp sử dụng

4 Vận dụng, liên hệ thực tế (dặn dò):

Chuẩn bị bài thực hành Lên men

BÀI 24: THỰC HÀNH: LÊN MEN ÊTYLIC VÀ LACTIC

Trang 13

I/ Mục tiêu bài dạy:

Có kĩ năng làm một số sản phẩm lên men (sữa chua, muối chua rau quả và lên men rượu).

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin; phân tích đối chiếu khi HS cùng nhau quan sát hiện

tượng; giải thích hiện tượng và rút ra kết luận

- Kĩ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ/ý tưởng, hợp tác khi tiến hành thí nghiệm

- Kĩ năng ra quyết đinh lựa chọn biện pháp hiệu quả để muối chua rau quả, làm sữa chua

- Kĩ năng quản lí thời gian, đảm nhận trách nhiệm trong khi tiến hành thí nghiệm

- Trực quan - tìm tòi - Vấn đáp - tìm tòi - Dạy học nhóm - Trình bày 1 phút

1 Lên men êtylic:

- Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu cho mỗi nhóm học sinh (6 – 8 em).

- 4 ống nghiệm ( đường kính 1-1,5cm, dàI 15 cm Bánh men mới làm được giã nhỏ và rây lấy bột mịn (2 – 3 g) hoặc nấm men thuần khiết 20 ml nước đun sôi để nguội.

- 20 ml dung dịch đường kính (saccarôzơ) 10%.

2 Lên men lactic:

- Một hộp sữa chua Vinamilk, 1 hộp sữa đặc có đường, muổng, cốc đong, cốc đựng, ấm đun nước, dưa leo, cải sen, bắp cải, dao con, dung dịch NaCl, bình hoặc hủ để muối dưa.

1 Khám phá (mở đầu, vào bài): GV đặt câu hỏi: Hãy nêu các quá trình phân giải của vi sinh vật?

2.Kết nối (dẫn HS vào bài mới): D a v o k t qu tr l i c a HS, GV d n HS v o ự à ế ả ả ờ ủ ẫ à

∆ Làm TN theo HD của GV.

∆ Đặt câu hỏi thắc mắc những điểm chưa rõ

∆ Về nhà viết thu hoạch theo hướng dẫn của giáo viên.

I Lên men êtilic:

- Cho vào đáy mỗi ống nghiệm 2 và 3: 1g bột bánh men hoặc nấm men thuần khiết.

- Đổ nhẹ 10ml dung dịch đường theo thành ống nghiệm 1 và 2.

- Đổ nhẹ 10ml nước lã đun sôi theo thành ống nghiệm 3.

- Sau đó để các ống nghiệm trên ở nhiệt độ 30 – 32 0 C, quan sat hiện tượng xảy ra trong các ống nghiệm.

II Lên men lactic:

1 Làm sữa chua:

- Đun sôi, pha sữa ngọt vừa uống, để nguội 40 0 C, cho 1 muỗng sữa Vinamilk vào, trộn đều, đổ ra cốc, ủ ở 400C, đậy kín, sau 3 – 5 giờ sẽ thành sữa chua.

- Muốn bảo quản thì để sữa vào tủ lạnh.

2 Làm rau quả muối chua:

- Rửa dưa leo, cải sen, bắp cải Cắt ra thành các đoạn dài khoảng 3cm.

- Cho rau quả vào hủ, đổ ngập nước muối NaCL 6%), nén chặt, đậy kín, để ở nhiệt độ 28-30 0 C.

(5-3.Thu hoạch:

- Trả lời các câu hỏi lệnh SGK và hoàn thành bảng cuối trang 96.

Lên men rượu:

+Chất X là C 2 H 5 OH

+Ống nghiệm 1: có mùi đường, ống nghiệm 3: có mùi bánh men, ống nghiệm 2: có cả 4 dấu hiệu.

Lên men lactic:

+Chất X là C3H4O3

+Sữa đang lỏng thành sẹt vì tạo axit lactic làm giảm pH, gây đông tụ casêin

Trang 14

+Sữa chua bổ dưỡng vì có axit lactic, vitamin, nhân tố sinh trưởng

- Kiểm tra các sản phẩm sữa chua và rau quả chua, giải thích kết quả

4 Dặn dò:

- Đọc mục ”Em có biết”.

- Xem trước bài 25.

TÀI LIỆU BỔ SUNG I.Xem mục III.Hô hấp và lên men (bài 22)

II Mục II bài 23: Quá trình phân giải:

1/ Phân giải prôtêin và ứng dụng:

- Các vi sinh vật tiết enzim prôtêaza ra môi trường phân giải prôtêin ở môi trường thành axitamin rồi hấp thụ

- Ứng dụng làm tương, nước mắm…

2/ Phân giải polisaccarit và ứng dụng:

- Vi sinh vật tiết enzim phân giải ngoại bào polisaccarit( tinh bột, xenlulôzơ ) thnành các đườngđơn( monosaccarit) rồi hấp thụ

+ Ứng dụng:

- Lên men rượu êtilic từ tinh bột (làm rượu): Tinh bột Glucôzơ  Êtanol + CO2

- Lên men lactic từ đường (muối dưa, cà ): Glucôzơ Axit lactic(vi khuẩn dị hình có thêm CO2,Êtanol, axit Axêtic…

- Phân giải xenlulôzơ nhờ vi sinh vật tiết enzim xenlulaza xử lý rác thực vật…

3/ Tác hại:

Do quá trình phân giải tinh bột, prôtêin, xenlulôzơ mà vi sinh vật làm hỏng thực phẩm, đồ ănuống, thiết bị có xenlulôzơ…

Câu hỏi cuối bà 23 :

+ Câu 1: Vi khuẩn lam có khả năng tự tổng hợp prôtêin Nguồn cacbon cung cấp là CO2 do quátrình quang tự dưỡng Nguồn nitơ là nhờ nitrôgenaza cố định nitơ phân tử, diễn ra chủ yếu trong tế bào

dị hình

+ Câu 2:

Loại vi sinh vật Vi khuẩn lactic đồng hình hoặc dị hình Nấm men rượu, có thể có nấm mốc, vi khuẩn Sản phẩm

- Lên men đồng hình hầu như chỉ có axit lactic.

- Lên men dị hình còn có thêm CO 2 Êtilic và axit hữu cơ khác

- Nấm men: rượu êtilic, CO 2

- Nấm mốc, vi khuẩn ngoài rượu, CO 2 còn có các chất hữu cơ khác

Số ATP thu được

từ 1 mol glucôzơ

- Lên men đồng hình 2molATP/1mol glucôzơ

- Lên men dị hình 1molATP/1mol glucôzơ

- Nấm men rượu 2molATP/1mol glucôzơ

- Nấm mốc, vi khuẩn 1-2molATP/1molglucôzơ+ Câu 3: Vải chín để qua 3-4 ngày có mùi chua vì dịch quả vải chứa nhiều đường nên dễ bịnấm men ở trên vỏ xân nhập vào gây lên men sau đó các vi sinh vật chuyển hoá đường rượu axit(mùi chua)

*Một số điểm lưu ý:

- Đường trong sữa là đường Lactôzơ dưới tác động của enzim của vi khuẩn lactic biến đổi thành 2phân tử đường đơn là galactôzơ và glucôzơ Sau đó đường nà sẽ bị lên men lactic (đồng, dị hình)

- Rượu êtilic được chưng cất từ cơm rượu sau quá trình lên men rượu

- Vang là dịch quả lên men rượu không qua chưng cất

- Bia là loại nước giải khát lên men rượu từ dịch đường hóa của malt (lúa mạch mọc mầm) vàhoa bia không qua chưng cất, có quá trình lên men phụ trong điều kiện lạnh bão hoà CO2

Trang 15

Tuần: … Ngày soạn: ………….

CHƯƠNG II: SỰ SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT BÀI 25: SINH TRƯỞNG CỦA VI SINH VẬT

I/ Mục tiêu bài dạy:

- Trình bày được đặc điểm chung của sự sinh trưởng ở vi sinh vật, giải thích được sự sinh trưởngcủa chúng trong điều kiện nuôi cấy liên tục và nuôi cấy không liên tục

- Nêu được các kiểu sinh sản ở vi sinh vật (lồng ghép từ bài 26 vào bài 25)

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin về khái niệm sinh trưởng và sự sinh trưởng của quần thể visinh vật trong môi trường nuôi cấy liên tục và không liên tục

- SGK và hình 25

- Bảng phụ

Sự khác biệt cơ bản của quá trình làm rượu bia thủ công và lên men rượu bia công nghiệp là gì?

Dựa vào kết quả trả lời của HS, GV dẫn HS vào bài mới:

▲ Yêu cầu HS nghiên cứu

yêu cầu HS quan sát và nhận

xét về biến đổi số lượng tế bào

theo thời gian nuôi cấy  chia

- HS tính toán, trả lời câu hỏi.

∆ Quan bảng phóng to, trả lờicâu hỏi

I Khái niệm sinh trưởng:

- Sự sinh trưởng của quần thể vi sinhvật được hiểu là sự tăng số lượng tếbào của quần thể

- Thời gian thế hệ (g): là thời gian từlúc một tế bào sinh ra đến khi nó phânchia hoặc là thời gian để số tế bàotrong quần thể tăng gấp đôi

VD: E Coli có g = 20 phút

- Tính số tế bào trong bình nuôi cấysau n lần phân chia (N):

+ Số TB ban đầu: No + Thời gian nuôi cấy: t (phút) + Số lần phân chia: n  n = t/g

Trang 16

▲Trả lời câu lệnh trang101

▲ Yêu cầu HS nghiên cứu

∆ Nghiên cứu bài 26 SGKtheo HD của GV, tóm tắt lạicác hình thức sinh sản của visinh vật và cho VD

- Quần thể vi khuẩn sinh trưởng theomột đường cong gồm 4 pha:

a Pha tiềm phát (pha lag):

- Vi khuẩn thích nghi với môi trường,enzim cảm ứng hình thành

- Số lượng tế bào trong quần thể chưatăng

b Pha luỹ thừa (pha log):

Vi khuẩn sinh trưởng với tốc độ lớnnhất và không đổi, số lượng tế bàotrong quần thể tăng rất nhanh

c Pha cân bằng:

Số lượng tế bào vi khuẩn đạt cực đại

và không đổi theo thời gian

d Pha suy vong:

Số cá thể (tế bào) trong quần thể

giảm dần

2) Nuôi cấy liên tục:

Bổ sung liên tục các chất dinh dưỡngvào và đồng thời lấy ra một lượng dịchnuôi cấy tương đương

Ưu điểm: không tích tụ chất độc,tránh hiện tượng suy vong

Ứng dụng: sản xuất sinh khối thu nhậnprôtêin đơn bào, các hợp chất có hoạttính sinh học như các axit amin, enzim,kháng sinh, hoocmôn

III Giới thiệu các hình thức sinh sản của VSV:

- Sinh sản của sinh vật nhân sơ:

- Phân đôi:

- Nảy chồi và tạo thành bào tử:

+ Ngoại bào tử VD: VSV dinhdưỡng mêtan

+ Sinh sản vô tính: bào tử kín, VD:

nấm Muco hay bào tử trần, VD: nấmPenicillium

+ Sinh sản hữu tính bằng bào tử quagiảm phân

- Sinh sản bằng cách nảy chồi và phân đôi:

Trang 17

- Sinh sản vô tính bằng nảy chồi, VD:

nấm men rượu hoặc phân đôi VD: nấmmen rượu rum

- Sinh sản vô tính bằng phân đôi và

sinh sản hữu tính bằng cách hình thànhbào tử chuyển động hay hợp tử

và các chất được tạo ra trong quá trình chuyển hoá khá ổn định nên không có hiện tượng suy vong +Câu1/105 ; câu 2/105 : SGK + hiểu biết

+Câu 3/105 : là do không diệt khuẩn đúng quy trình các nội bào tử mọc mầm phát triển phân giảicác chất thải ra CO2 và các chất khí khác làm hộp thịt bị phồng lên

4 Vận dụng, liên hệ thực tế (dặn dò):

- Sưu tầm một vài phương pháp lên men không liên tục, lên men liên tục

- Xem trước bài 27

Trang 18

BÀI 27 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG CỦA VI SINH VẬT

Trình bày được những yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của vi sinh vật ứng dụng của chúng

II Phương tiện dạy học:

- SGK, Bảng trang 106

- Tài liệu nói về các chất hoá học là chất dinh dưỡng, nhân tố sinh trưởng và chất ức chế vi sinh vật

III Tiến trình dạy học:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số - chuẩn bị bài của học sinh

2 Kiểm tra bài cũ:

- Nêu khái niệm sinh trưởng và thời gian thế hệ của vi sinh vật Cho VD

- Sinh trưởng liên tục là gì? Ưu điểm của nuôi cấy liên tục so với nuôi cấy không liên tục?

3 Bài mới:

▲ Giới thiệu vai trò của thức ăn

và môi trường sống đối với đời

sống sinh vật nói chung và đối

với vi sinh vật nói riêng

▲ Cho HS xem mục I, trang 105

E coli triptôphan âm) để kiểm

tra thực phẩm có triptôphan hay

không?

▲ Cho HS nghiên cứu bảng

trang 106 SGK, trả lời các câu hỏi

lệnh:

+Hãy kể các chất diệt khuẩn

dùng trong bệnh viện, trường học,

và gia đình

+Vì sao khi rửa rau sống nên

ngâm trong nước muối hay thuốc

triptôphan và ngược lại [E.

coli triptôphan âm không tự tổng hợp được triptôphan, môitrường không có sẵntriptôphan chúng sẽ chết]

∆Nghiên cứu SGK, kết hợp hiểu biết trả lời các câu hỏi.

+Cồn, nước javen (natri hipôclorit), thuốc tím, chất kháng sinh.

+Dung dịch muối gây co nguyên sinh, ngăn chặn tế bào VSV phân chia, thuốc tím có tác dụng ôxi hóa mạnh

+Không phải, nhưng có tác dụng tạo bọt nhằm rửa trôi VSV

I Chất hoá học:

1/ Chất dinh dưỡng:

- Chất dinh dưỡng là những chấtgiúp giúp cho VSV đồng hóa và tăngsinh khối hoặc chuyển hóa nhưcacbohyđrat, prôtêin, lipit…

-Các nguyên tố vi lượng cần ít như

Zn, Mn, Mo… nhưng rất cần thiết choquá trình hóa thẩm thấu, hoạt hóa enzim

- Nhân tố sinh trưởng là các chất hữu

cơ (axit amin, vitamin, ) cần ít nhưngVSV không thể tự tổng hợp được từchất vô cơ

+ Vi sinh vật khuyết dưỡng không

tự tổng hợp được nhân tố sinh trưởng + Vi sinh vật nguyên dưỡng tự tổnghợp được nhân tố sinh trưởng

2/ Chất ức chế sinh trưởng:

Bảng trang 106-SGK.

Định dạng
Số trang	36
Dung lượng	102,67 KB