+Lịch sử hình thành và phát triển (gắn bó thế nào với lịch sử Sài Gòn- TPHCM) +Vai trò ngƣời Ấn ở Sài Gòn thể hiện nhƣ thế nào trong lịch sử?. _Hình thức bài thu hoạch5[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG LỊCH SỬ DÂN TỘC VIỆT NAM
THỜI LƯỢNG 60 TIẾT (9 lý thuyết+2 điền dã+1 thi)
CƠ SỞ: VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUÂN ĐỘI
Người soạn: Nguyễn Thành Trung Mail: thanhtrungdhsp@yahoo.com; trungnt@hcmup.edu.vn
KHÁI QUÁT
1 Lịch sử và nhận thức lịch sử
2 Bô môn Lịch sử dân tộc Việt Nam
3 Giáo trình:
Nguyễn Quang Ngọc, Tiến trình lịch sử Việt Nam, HN: NXB GD, 2009
Nguyễn Cảnh Minh, Giáo trình Lịch sử Việt Nam và Lịch sử Thế giới, NXB Đà Nẵng,
2007
4 Cấu trúc chương trình
CHƯƠNG 1- VIỆT NAM THỜI TIỀN SỬ- SỰ HÌNH THÀNH NHÀ NƯỚC SƠ KHAI VÀ QUÁ TRÌNH CHỐNG BẮC THUỘC (TIỀN SỬ - 938)- GV diễn giảng CHƯƠNG 2- CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN VIỆT NAM (-1858)- SV thuyết trình
CHƯƠNG 3- VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN ĐẾ QUỐC (-1975)- 2 nhóm SV thuyết trình
CHƯƠNG 4- VIỆT NAM THỜI KỲ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (THỜI KỲ ĐỔI MỚI) (1976- 2000)- GV diễn giảng
5 Nội dung chính
CHƯƠNG 1- VIỆT NAM THỜI TIỀN SỬ - SỰ HÌNH THÀNH NHÀ NƯỚC SƠ KHAI VÀ QUÁ TRÌNH CHỐNG BẮC THUỘC (TỪ TIỀN SỬ ĐẾN 938)
1.1 Việt Nam thời nguyên thủy
1.1.1 Vài nét về đất nước và con người Việt Nam
1.1.2 Các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thủy trên đất Việt Nam
1.2 Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam
1.2.1 Nước Văn Lang - Âu Lạc
Trang 21.2.2 Quốc gia cổ Champa và Phù Nam
1.3 Những thế kỷ Bắc thuộc và đấu tranh chống Bắc thuộc (179 tr.CN đến 938) 1.3.1 Chính sách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc
1.3.2 Những chuyển biến về kinh tế, văn hóa, xã hội
1.3.3 Các phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc (từ 179 tr.CN đến 938)
- Khởi nghĩa Hai Bà Trưng và cuộc kháng chiến chống xâm lược Hán (năm 40-43)
- Cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu (năm 248)
- Cuộc khởi nghĩa của Lí Bí và nhà nước Vạn Xuân (542-603)
- Cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan (Mai Hắc Đế năm 722)
- Khởi nghĩa Phùng Hưng (766-791)
- Cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ năm 905
- Chống quân Nam Hán năm 930 Dương Đình Nghệ khôi phục nền độc lập
- Chiến thắng Bạch Đằng năm 938
- Nguyên nhân thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc
CHƯƠNG 2- CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN VIỆT NAM (-1858)
2 1 Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến VN (thế kỉ X – XV)
- Thời kỳ Ngô, Đinh, Tiền Lê (939-1009)
- Từ thế kỉ XI – XV: phát triển và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến
- Nhà nước phong kiến trong các thế kỉ XVI - XVIII
- Chế độ phong kiến Việt Nam từ đầu thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX
2.2 Công cuộc củng cố và bảo vệ lãnh thổ Tổ quốc
- Cuộc kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê (981)
- Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống của nhà Lý (1075-1077)
- Nhà Trần ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
- Đấu tranh chống quân Minh của Lê Lợi, Nguyễn Trãi (1418-1427)
- Quang Trung đánh tan quân Xiêm (1785) đại phá quân Thanh (1789)
Trang 32.3 Kinh tế Đại Việt trong những thế kỷ độc lập (thế kỷ X-XIX)
2.4 Văn hóa Đại Việt
- Văn hóa thời Lý
- Văn hóa thời Trần
- Văn hóa thời Lê
- Văn hóa trong các thế kỉ XVI đến nửa đầu XVIII
- Văn hóa nửa đầu thế kỉ XIX
CHƯƠNG 3- VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN ĐẾ QUỐC (-1975)
3.1 Việt Nam từ 1858 đến cuối thế kỉ XIX
3.1.1 Việt Nam trước nguy cơ bị Pháp xâm lược
3.1.2 Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược (1858 – 1884)
3.1.3 Phong trào chống Pháp của nhân dân Việt Nam cuối thế kỉ XIX
- Cuộc phản công của phái chủ chiến ở kinh thành Huế Phong trào Cần vương
+ Khởi nghĩa Bãi Sậy (1883-1892)
+ Khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887)
+ Khởi nghĩa Hùng Lĩnh (1887 – 1892)
+ Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1896)
+ Cuộc khởi nghĩa Yên Thế (Bắc Giang) (1884 – 1913)
3.2 Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất
3.2.1 Sự chuyển biến về kinh tế, xã hội và tư tưởng ở Việt Nam đầu thế kỷ XX
3.2.2 Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam đầu thế kỷ XX
- Phong trào Duy tân
- Phong trào Đông kinh nghĩa thục
3.2.3 Phong trào yêu nước trong những năm Chiến tranh thế giới lần thứ nhất
3.2.4 Khởi đầu một khuynh hướng cứu nước mới trong phong trào giải phóng dân tộc
Trang 43.3 Những biến đổi về kinh tế văn hóa xã hội và các phong trào yêu nước Việt Nam
3.3.1 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 - 1925
3.4 Phong trào cách mạng 1930 – 1935
3.4.1 Tình hình kinh tế - xã hội
3.4.2 Cao trào cách mạng 1930 - 1931 với đỉnh cao Xô viết Nghệ Tĩnh
3.4.3 Phong trào cách mạng nước ta trong những năm 1932-1935
3.5 Phong trào dân chủ (1936 – 1939)
3.6 Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945), nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời
3.7 Kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)
3.7.1 Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chế độ mới (1945-1946)
3.7.2 Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1950)
3.7.3 Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến chống Pháp (1951-1953)
3.7.4 Kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954)
3.8 Việt Nam từ 1954 đến 1975
3.8.1 Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954 – 1965)
3.8.2 Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống Mĩ xâm lược (1965 – 1973)
CHƯƠNG 4- VIỆT NAM THỜI KỲ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (THỜI KỲ ĐỔI MỚI) (1975- 2000)
4.1 Việt Nam trong năm đầu sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ
4.2 Xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc (1976-1986)
4.3 Đất nước trên con đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (1986 – 2000)
6 Nghiên cứu thực địa
Trong chương trình nghiên cứu môn Lịch sử Dân tộc Việt Nam, sinh viên được yêu cầu dành thời lượng 10 tiết điền dã (nghiên cứu thực địa) trên cơ sở vận dụng kiến
Trang 5thức và phương pháp sử học hoàn thành đề tài được GVHD chỉ định tại một di tích lịch sử trong nội thành thành phố Hồ Chí Minh Bài thu hoạch chiếm 30 phần trăm tổng số điểm được thực hiện trên cơ sở khảo sát một trong ba địa điểm với những nội dung cụ thể sau:
_Lăng Ông Bà Chiểu
+Khái quát cuộc đời và sự nghiệp của Tả Quân Lê Văn Duyệt, đánh giá ưu và khuyết
+Công trạng của nhân vật này thế nào? Thể hiện thế nào qua hệ thống hoành phi, câu đối
+Vì sao lăng Tả quân đậm chất kiến trúc người Hoa, chứng minh và lý giải
_Chùa người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh
+Những chùa nào, số lượng, vị trí, vai trò (vì sao chọn khảo sát)
+Lịch sử hình thành và phát triển
+Dấu ấn lịch sử Việt Nam (nhân vật, sự kiện) nào có vai trò quan trọng ảnh hưởng? Điều này thể hiện thế nào qua cấu trúc chùa, hệ thống phù điêu, hoành phi, câu đối… +Vai trò của bộ phận người Hoa trong hệ thống tín ngưỡng ở Sài Gòn
_Đền Ấn Độ
+Giới thiệu ý nghĩa hệ thống thần tượng và phù điêu ngôi đền Ấn Độ
+Lịch sử hình thành và phát triển (gắn bó thế nào với lịch sử Sài Gòn- TPHCM)
+Vai trò người Ấn ở Sài Gòn thể hiện như thế nào trong lịch sử?
_Hình thức bài thu hoạch
Các nhóm tập trung liên hệ các khu di tích trước để được sắp xếp hướng dẫn viên và thu hoạch tài liệu Bài thu hoạch nộp dưới hình thức powerpoint, slide đầu tiên phải có hình của các thành viên có tên trong nhóm trước khu di tích khảo sát: 50% số điểm bài thu hoạch; 50% còn lại sẽ được tính điểm vào ngày trình bày bài thu hoạch
Trang 67 Câu hỏi ôn tập
Chương 1:
1 Trong quá trình phát triển có những quốc gia ít khi bị xâm lược (như Nhật bản) nhưng có những quốc gia thường xuyên phải lo họa ngoại xâm, lý giải điều này thông qua trường hợp Việt Nam?
2 Tại sao lịch sử dân tộc Việt Nam cổ đại không bắt đầu với Lạc Long Quân mà lại là Hùng vương? Ý nghĩa tên nước Văn Lang?
3 Vì sao nhu cầu của các tộc người nguyên thủy là phải hình thành nhà nước?
4 Vua Hùng có phải người Kinh không? Nên hiểu hình tượng vua Hùng thế nào?
5 Thục Phán – An Dương Vương có phải là giặc cướp ngôi không? Tại sao?
6 Lý giải sự hình thành ý thức đồng bào ở người Việt
7 Nhà Triệu là một triều đại Phong kiến Việt Nam hay ngoại bang xâm lược?
Chương 2:
1 Vì sao gọi triều Lý là triều đình quân chủ quý tộc? Việc nhà Trần thay nhà Lý cần được đánh giá thế nào?
2 Chính sách Ngụ binh ư nông là gì? Chính sách này thay đổi và có tác dụng thế nào qua các triều đại?
3 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông của nhà Trần là gì?
4 Đánh giá chế độ điền trang thái ấp đời Trần?
5 Phân tích những ưu và khuyết đối với lịch sử dân tộc của triều nhà Hồ nói chung và
Hồ Quý Ly nói riêng
6 So sánh nội dung chính của luật Hồng Đức và luật Gia Long
7 Vai trò của Quang Trung và triều Tây Sơn là gì?
8 Phân biệt chế độ quân điền và doanh điền đời Nguyễn
9 Nhận định vai trò và đóng góp của triều đình nhà Nguyễn
Chương 3:
1 Đặc điểm, ý nghĩa và nguyên nhân thất bại của phong trào Cần vương
Trang 72 Chính sách Thực Dân kiểu cũ của Pháp ở Đông Dương và Việt Nam thể hiện ra sao? So sánh với chính sách Thực Dân kiểu mới của Mỹ
3 Phân biệt tính chất của hai khuynh hướng cách mạng: Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh
4 So sánh điểm tương đồng và dị biệt giữa Chính cương sách lược vắn tắt và Luận cương của Đảng Cộng Sản Đông Dương
5 Phân tích vai trò của Nguyễn Ái Quốc trong việc hình thành Đảng Cộng Sản Việt Nam
6 Phân tích thời cơ có một không hai của Cách mạng Tháng Tám 1945, nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử
7 Sự kiện Vịnh Bắc bộ 1964 là gì?
8 Nêu chủ trương, kế hoạch, kết quả, ý nghĩa và nguyên nhân thắng lợi của cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975
Chương 4
1 Phân tích, đánh giá cuộc vận động xây dựng hợp tác xã trong khoảng 40 năm cuối thế kỷ XX
2 Trong thế kỷ XX, nước ta đã tiến hành bao nhiêu kế hoạch 05 năm, đánh giá kết quả các kế hoạch này
3 Trình bày hoàn cảnh và nội dung chủ yếu của đại hội Đảng lần VI
4 Trình bày lịch sử hình thành và phát triển của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
5 Trình bày hoàn cảnh, diễn biến của chiến dịch phản công biên giới Tây Nam và chiến tranh biên giới Việt Trung 1979
6 Vị thế của Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI trên trường thế giới
Hình thức thuyết trình
_Mỗi câu hỏi chương 2 và 3 được trả lời theo hình thức Powerpoint với hệ thống luận điểm, luận chứng và luận cứ phù hợp Khuyến khích bổ sung hình ảnh, âm thanh có liên quan để làm rõ quan điểm
_Các nhóm chuẩn bị câu hỏi đóng góp để hoàn thiện bài học