Bài học kinh nghiệm về cách đánh giặc của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất.. - Đại diện một số bàn trình bày.[r]
Trang 1Ngày soạn: 11.2017 Tiết 23
Ngày giảng: 11.2017
Bài 13 NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII (tiếp)
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Giúp HS nắm được:
- TK XIII nhà Trần đã thực hiện nhiều biện pháp tích cực để xây dựng quân đội và củng
cố quốc phòng, phục hồi và phát triển kinh tế do đó quân đội và quốc phòng của Đại Việt hồi đó hùng mạnh, kinh tế phát triển
2 Kĩ năng:
- HS làm quen với kỹ năng so sánh các sự kiện
- Kĩ năng sống: Rút ra kết luận nhận xét
3 Thái độ: Bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc đối với công cuộc xây dựng, củng
cố đất nước
4 Năng lực: Giúp HS phát triển NLtự học; NL giải quyết vấn đề.
II Chuẩn bị:
- GV: Soạn bài, sưu tầm một số tranh ảnh tư liệu liên quan tới thành tựu thủ công
nghiệp thời Trần Máy tính, máy chiếu
- Học sinh: Đọc và trả lời câu hỏi theo y/cầu
III Phương pháp – kĩ thuật dạy học:
- PP: Nêu và giải quyết vđề, thuyết trình, trực quan, thảo luận nhóm
- Kỹ thuật: chia nhóm, đặt câu hỏi, động não
IV Tiến trình dạy học- giáo dục:
1 Ổn định tổ chức: 1' - 7B : – 7D :
2 Kiểm tra bài cũ: 5'
? Hoàn thành sơ đồ tổ chức nhà nước thời Trần (giáo viên chuẩn bị sơ đồ trống)
? Nêu ng.nhân dẫn đến sự ra đời của nhà Trần? Em có nhận xét gì về sự kiện này?
- HS nêu GV nxet, cho điểm
3 Bài mới: * Hoạt động 1
- Thời gian: (1')
- Mục tiêu: Tạo tâm thế, kích thích sự ham muốn học tập, giúp HS tiếp cận bài học.
- Phương pháp: thuyết trình.
- Hình thức tổ chức: Nêu vấn đề
GV vào bài: Nhà Trần lên thay nhà Lý ngoài việc củng cố nhà nước quân chủ trung ương tập quyền, nhà Trần còn thực hiện nhiều biện pháp để xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, phục hồi và phát triển kinh tế, vậy chủ trương, biện pháp như thế nào? chúng ta cùng tìm hiểu tiếp bài 13 để thấy được điều đó
Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi bảng
* Hoạt động 1
- Thời gian: 15’
- Mục tiêu: Học sinh nắm được việc xây dựng quân
đội và củng cố quốc phòng của nhà Trần
- PP: Nêu và giải quyết vđề, thuyết trình, trực quan,
II NHÀ TRẦN XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
1 Nhà Trần xây dựng quân
Trang 2thảo luận nhóm.
- Kỹ thuật: chia nhóm, đặt câu hỏi, động não.
- Hình thức t/c: DH phân hóa
GV gọi học sinh đọc mục 1 (SGK – Tr 52)
? VSao nhà Trần q/tâm đến việc XD quân đội?
- Nước ta luôn đứng trước nạn ngoại xâm, nhất là
thời kì này đế quốc Mông-Nguyên đang mở rộng
xâm lược khắp nơi Nhà Trần thành lập trong hoàn
cảnh sụp đổ của nhà Lý, một số thế lực phong kiến
nổi loạn, đất nước không yên ổn
? Quân đội nhà Trần được tổ chức như thế nào?
- Gồm cấm quân và quân ở các lộ
? Vì sao nhà Trần chỉ kén chọn những thanh niên
khỏe mạnh ở quê họ Trần để làm cấm quân?
- Để tăng độ tin cậy trong việc bảo vệ triều chính,
bảo vệ vua, hoàng thành, triều đình
? Quân đội được tuyển chọn theo chính sách chủ
trương nào?
- Chủ trương: Quân lính cốt tinh nhuệ , ko cốt đông
- Chính sách: Ngụ binh ư nông
? Nhà Trần thực hiện chủ trương, chính sách đó như
thế nào?
- Quân lính thường xuyên luyện tập
GV khai thác kênh hình SGK: Chiếu H27: Hình chiến
binh thời Trần và một số hình ảnh sưu tầm khác về
quân đội nhà Trần để giới thiệu
Thảo luận nhóm (3’)
Chia lớp làm 4 nhóm để thảo luận câu hỏi sau:
?Việc xây dựng quân đội của nhà Trần có gì giống
và khác nhau với nhà Lý ?
Các nhóm thảo luận, trình bày kết quả:
- Giống: Quân đội gồm hai bộ phận; Được tuyển
dụng theo chính sách "ngụ binh ư nông"
- Khác:
+ Cấm quân: Tuyển những người khoẻ mạnh ở quê
hương nhà Trần
+ Quân đội theo chủ trương: "Cốt tinh nhuệ không
cốt đông"
? Em có nhận xét gì về quân đội nhà Trần?
(phát triển và hoàn thiện)
? Trình bày những việc làm của nhà Trần để củng cố
quốc phòng?
- GV: Giảng, phân tích thêm về ý nghĩa và tác dụng
của chủ trương “Lấy đoản binh thắng trường trận”
“Lấy ngắn đánh dài”
đội và củng cố quốc phòng:
* Quân đội:
- Gồm có cấm quân và quân ở các lộ
- Được tuyển theo chính sách
“ngụ binh ư nông” và thực hiện chủ trương “quân lính cốt tinh nhuệ, không cốt đông”
* Quốc phòng:
- Cử tướng giỏi cầm quân đóng giữ những nơi hiểm yếu
- Vua thường đi tuần tra việc phòng bị của binh lính ở những vị trí quan trọng
Trang 3* Hoạt động 2 (18’)
- Thời gian: 18’
- Mục tiêu: Học sinh nắm được sự phát triển nông
nghiệp và thủ công nghiệp thời Trần
- PP: Nêu và giải quyết vđề, thuyết trình, trực quan.
- Kỹ thuật: Đặt câu hỏi, Động não.
- Hình thức t/c: DH phân hóa
*Gọi HS đọc mục 2 – SGK.
? Nhà Trần đã làm gì để phát triển nông nghiệp?
- Chú trọng khai hoang mở rộng diện tích canh tác,
đắp đê, đào sông, nạo vét kênh mương
- Nông dân được nhà nước quan tâm nên tích cực cày
cấy
-> Đẩy mạnh khai hoang để mở rộng diện tích sản
xuất Đắp đê phòng lụt, nạo vét kênh mương
=> Phù hợp, kịp thời Do vậy nông nghiệp nhanh
chóng phục hồi và phát triển
HS: đọc đoạn thông tin SGK ?Việc khẩn hoang dưới
thời Trần như thế nào? Chức quan nào đảm nhận
việc khẩn hoang?
GV: Cho học sinh tìm hiểu thuật ngữ “điền trang”
“thái ấp” Đặt chức Hà đê sứ để trông coi đốc thúc
? Kết quả của những chủ trương, c/sách trên?
- Nông nghiệp nhanh chóng phục hồi và phát triển.
? Tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp như
thế nào?
- Thủ công nghiệp nhà nước, thủ công nghiệp trong
nhân dân: Lập nhiều xưởng thủ công nhà nước
chuyên sản xuất đồ gốm, dệt và chế tạo vũ khí; Thủ
công trong nhân dân có nhiều ngành như đúc đồng,
làm giấy, khắc ván in
GV chiếu H28: ?Qua hình 28 SGK, em có nhận xét gì
về thủ công nghiệp thời bấy giờ?
GV chiếu thêm một số hình ảnh và kết luận:
- Phát triển, trình độ sản xuất ngày càng cao,
Học sinh đọc đoạn in nghiêng sách giáo khoa
* Thương nghiệp:
- Chợ mọc nhiều ở làng xã, Thăng Long có 61 phố
phường
- Buôn bán với nước ngoài rất phát triển: mở nhiều
cửa biển: Hội thống, Hội triều, Vân đồn
2 Phục hồi và phát triển kinh tế:
a Nông nghiệp:
- Chú trọng khai hoang mở rộng diện tích canh tác, đắp đê, đào sông, nạo vét kênh mương
- Nông dân được nhà nước quan tâm tích cực cày cấy => Nông nghiệp nhanh chóng phục hồi và phát triển
b Thủ công nghiệp:
- Các xưởng thủ công nhà nước chuyên sản xuất đồ gốm
và chế tạo vũ khí
- Các nghề thủ công trong nhân dân như đúc đồng làm giấy phát triển
c Thương nghiệp:
- Chợ mọc lên nhiều nơi
- Thăng Long có 61 phường
- Thương nhân nước ngoài đến buôn bán tấp nập
=> Đều phát triển, có những tiến bộ rõ rệt so với thời Lý
4 Củng cố : (3')
GV: Nhà Trần, thay nhà Lý đã thực hiện nhiều chủ trương, biện pháp tích cực để xây dựng quân đội, phát triển kinh tế, văn hóa Những chủ trương đó kết hợp với tinh thần
Trang 4lao động cần cù sáng tạo của nhân dân ta đã đưa nước Đại Việt ở TK XIII trở thành một quốc gia hùng mạnh
* Bài tập trắc nghiệm:
Đánh dấu x vào ô trống biểu hiện sự hùng mạnh của Đại Việt ở TK XIII?
Vua anh minh sáng suốt
Quân đội vững mạnh
Kinh tế phát triển
Pháp luật được chú trọng
* Khoanh tròn chữ cái đầu câu đúng
1 Quân đội thời Trần được tổ chức như thế nào ?
A Quân đội gồm 2 bộ phận cấm quân và quân các lộ
B Thực hiện chính sách ngụ binh ư nông
C Chủ trương quân lính cốt tính nhuệ không cốt đông
D Quân đội chưa được luyện tập chu đáo
2 Tình hình kinh tế thời Trần:
A Nông nghiệp được phục hồi và phát triển
B Thủ công nghiệp chưa phát triển
C Buôn bán trong nước chậm phát triển
D Việc trao đổi với nước ngoài có nhiều hạn chế
5 Dặn dò (2') :
- Học bài – làm câu hỏi ở cuối bài và soạn bài 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG
QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỶ XIII) các em chú ý các vấn đề sau:
? Khi được tin quân Mông Cổ xâm lược nước ta, vua Trần đã làm gì?
? Quan sát lược đồ trình bày diễn biến?
? Bài học kinh nghiệm về cách đánh giặc của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất là gì?
V Rút kinh nghiệm:
Ngày soạn: …….11.2017 Tiết 24
Ngày giảng: .11.2017
Bài 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG XÂM LƯỢC
MÔNG – NGUYÊN (TK XIII)
I Mục tiêu bài dạy:
1 Kiến thức: HS nắm được các ý sau:
- Âm mưu xâm lược của quân Mông Cổ
- Chủ trương, chính sách và những việc làm của vua nhà Trần để đối phó với quân Mông Cổ
2 Kĩ năng: Trình bày diễn biến các trận đánh theo lược đồ, phân tích, đánh giá, nhận xét
các sự kiện lịch sử
- Kĩ năng sống: Kỹ năng tư duy, phân tích, đánh giá tình hình
3 Thái độ: Giáo dục ý thức kiên cường, bất khuất, mưu trí, dũng cảm của quân và dân
ta trong kháng chiến
Trang 5* Giỏo dục đạo đức: í thức đoàn kết, ý thức trỏch nhiệm trong việc giữ gỡn cỏc di tớch
ở đại phương
4 Năng lực: Giỳp HS phỏt triển năng lực tự học, NL giải quyết vấn đề, NL hợp tỏc.
II Chuẩn bị
- GV: Lược đồ cuộc khỏng chiến lần thứ nhất chống quõn xõm lược Mụng Cổ, cỏc tư liệu liờn quan Mỏy tớnh, mỏy chiếu
- HS: Đọc trước bài, tỡm hiểu cỏc tư liệu lịch sử
III Phương phỏp – kĩ thuật dạy học:
- PP: Nờu vđề, thuyết trỡnh, trực quan, tường thuật, phõn tớch, thảo luận nhúm bàn.
- Kỹ thuật: Động nóo, quan sỏt, chia nhúm, đặt cõu hỏi
IV Tiến trỡnh dạy học- giỏo dục
1 Ổn định tổ chức (1’) - 7B : – 7D :
2 Kiểm tra bài cũ: 4'
? Nờu những chủ trương và biện phỏp xõy dựng xõy dựng quõn đội và củng cố quốc phũng của nhà Trần?
? Để phục hồi và phỏt triển kinh tế, nhà Trần đó làm gỡ?
- HS trả lời như nội dung đó học GV nx, cho điểm
3 Bài mới * Hoạt động 1
- Thời gian: (1')
- Mục tiờu: Tạo tõm thế, kớch thớch sự ham muốn học tập, giỳp HS tiếp cận bài học.
- Hỡnh thức tổ chức: Nờu vấn đề
- Phương phỏp: thuyết trỡnh.
GV vào bài: Đầu năm 1258 quõn Mụng Cổ tràn vào xõm lược nước ta Vậy cuộc
chiến diễn ra như thế nào Hụm nay ta sẽ tỡm hiểu bài 14 phần I./ Cuộc khỏng chiến lần thứ nhất chống quõn xõm lược Mụng Cổ.
I.CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MễNG CỔ (1258)
Hoạt động của thầy và trũ Nội dung ghi bảng
* Hoạt động 1
- TGian: 12’
- Mục tiờu: Học sinh nắm được õm mưu xõm lược đại Việt
của Mụng Cổ.
- PP: Nờu vđề, thuyết trỡnh, trực quan, phõn tớch.
- Kỹ thuật: Động nóo,đặt cõu hơi, quan sỏt.
- Hỡnh thức t/c: DH phõn húa
HS đọc mục 1:
(GV lưu ý HS: Nội dung “Sự thành lập nhà nước MC” –
Khụng học).
- GV: Chiếu bản đồ TG, chỉ vị trớ Mụng Cổ và giới thiệu
- GV chiếu tiếp H.29 HS quan sát
- Quân đội mạnh,cú trang bị vũ khớ tốt, tổ chức chặt chẽ
1 Âm mưu xõm lược Đại Việt của Mụng cổ:
- Năm 1257 Vua Mụng
Cổ cho quõn xõm lược
Trang 6? Cho biết õm mưu XL nước ta của quõn Mụng Cổ?
- Biến Đại Việt thành căn cứ tấn cụng Nam Tống
GV chiếu H.30 Học sinh xem lược đồ
- GV giải thớch kế hoạch “gọng kỡm”
? Trước khi vào nước ta, tướng Mụng cổ đó làm gỡ?
? Trước thỏi độ ngang ngược của Mụng cổ vua Trần đó
làm gỡ?
- Ra lệnh bắt giam sứ giả → khụng hề khiếp sợ trước sự
đe dọa của kẻ thự
* Hoạt động 2
- Thời gian: 20’
- Mục tiờu: Học sinh nắm được sự chuẩn bị khỏng chiến
chống quõn xõm lược Mụng Cổ
- PP: Nờu vđề, trực quan, tường thuật, phõn tớch, thảo
luận nhúm bàn.
- Kỹ thuật: Động nóo, đặt cõu hỏi, quan sỏt, chia nhúm.
- Hỡnh thức t/c: DH phõn húa
HS đọc mục 2
? Khi được tin quõn Mụng Cổ XL nước ta, nhà Trần đó
làm gỡ ?
- Ra lệnh cả nước sắm sữa vũ khớ
- Thành lập cỏc đội dõn binh, ngày đờm luyện tập vừ
nghệ, sẵn sàng đỏnh giặc
* GV treo lược đồ cuộc khỏng chiến lần thứ nhất chống
quõn xõm lược Mụng Cổ, y/c HS quan sỏt và trỡnh bày
diễn biến.
HS trỡnh bày HS khỏc nhận xột
- Thỏng 1-1258, 3 vạn quõn MCổ tiến vào nước ta theo
đường sụng Thao qua Bạch Hạc đến Bỡnh Lệ Nguyờn
(Vớnh Phỳc) và bị chặn lại, sau đú tiến vào Thăng Long
- Ta thực hiện kế hoạch “Vườn khụng nhà trống” xuụi về
Thiờn Mạc (Duy Tiờn- Hà Nam), khiến cho giặc vào
Thăng Long bị thiếu lương thực, thực phẩm rơi vào tỡnh
thế cực kỡ khú khăn
- Ta mở cuộc phản cụng lớn ở Đụng Bộ Đầu (Bến sụng
Hồng – phố Hàng Than, Hà Nội ngày nay)
* GV: giặc tràn vào kinh thành tàn sỏt dó man Trước thế
giặc mạnh và hung bạo như vậy,Vua Trần lo lắng hỏi ý
kiến thỏi sư Trần Thủ Độ, ụng trả lời: “Đầu thần chưa rơi
xuống đất xin bệ hạ đừng lo”
? Cõu núi của Trần Thủ Độ thể hiện điều gỡ ?
? Đúng giữ kinh thành chưa đầy một thỏng, quõn Mụng
Cổ gặp phải khú khăn gỡ ?
- Thiếu lương thực phải đi cướp búc
Đại việt để làm bàn đạp đỏnh lờn phớa Nam Trung Quốc nhằm tạo thế "gọng kỡm" tiờu diệt Nam Tống
2 Nhà Trần chuẩn bị
và tiến hành khỏng chiến chống quõn xõm lược Mụng cổ:
a Chuẩn bị:
- Cuối năm 1257, khi được tinh quõn Mụng
Cổ chuẩn bị xõm lược, nhà Trần ban lệnh cho
cả nước sắm sửa vũ khớ, cỏc đội dõn binh được thành lập và ngày đờm luyện tập
b Diễn biến
* Phía địch: Tháng
1/1258, 3 vạn quân Mông Cổ tiến vào nớc ta theo đờng sông Thao, tiến đến Bình Lệ Nguyên và đến Thăng Long
*Phía ta: Thực hiện v “
-ờn không nhà trống”‘
làm cho giặc khó khăn
Ta phản công lớn ở
Đông Bộ Đầu
Trang 7GV: Nắm được thời cơ đó, quân nhà Trần mở cuộc phản
công lớn ở Đông Bộ Đầu Đang lâm vào tình thế khó khăn
và bị tấn công bất ngờ nên quân giặc bại trận nhanh chóng
rút khỏi Thăng Long tháo chạy về nước, trên đường rút
chạy đến Qui Hoá, chúng bị dân quân của Hà Bổng chặn
đánh tan tác
? Kết quả ?
- Cuộc kháng chiến diễn ra chưa đầy một tháng đã kết
thúc thắng lợi
? Vì sao quân MCổ mạnh mà vẫn bị quân ta đánh bại?
- Nhờ tinh thần đoàn kết, mưu trí, sử dụng cách đánh giặc
thông minh, biết chớp thời cơ của quân dân ta
* HS thảo luận nhóm bàn: (3’) ? Bài học kinh nghiệm về
cách đánh giặc của quân dân ta trong cuộc kháng chiến
chống quân Mông Cổ lần thứ nhất ?
- Đại diện một số bàn trình bày Bàn khác nx, bổ sung
GV: Khi thế giặc mạnh thì ta rút lui để bảo toàn lực
lượng, khi giặc gặp khó khăn thì ta phản công Lấy yếu
đánh mạnh, lấy ít đành nhiều
c KÕt qu¶:
- Ngày 29-1-1258 quân Mông Cổ thua trận phải rút khỏi Thăng Long chạy về nước Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ kết thúc thắng lợi
4 Củng cố: (5’) Tổ chức trò chơi
? Triều đình nhà Trần có thái độ như thế nào trước nguy cơ đất nước bị quân Mông xâm lược?
A Kiên quyết chống giặc và tích cực chuẩn bị kháng chiến.
B Chấp nhận đầu hàng khi sứ giả quân Mông Cổ đến
C Cho sứ giả của mình sang giảng hòa
D Đưa quân đón đánh giặc ngay tại cửa ải
? Câu nói “Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo” là của ai? (Trần Thủ Độ)
? Khi quân Mông Cổ kéo vào Thăng Long, vua Trần đã lãnh đạo nhân dân TL thực hiện chủ trương gì?
A Kiên quyết chống trả để bảo vệ Thăng Long
B Làm “vườn không nhà trống”
D Xây dựng phòng tuyến ngăn chặn bước tiến quân xâm lược
C Cho người già, phụ nữ, trẻ con đi sơ tán
?Cuộc phản công lớn đánh quânMC của quân nhà Trần diễn ra tại đâu?(Đông Bộ Đầu)
? Quân Mông Cổ thua trận rút khỏi Thăng Long vào thời gian nào?(29-1-1258)
? Ai là người có công lớn trong việc tổ chức cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ? (Trần Thủ Độ)
5 Dặn dò: (2’)
- Học bài cũ và chuẩn bị bài sau (soạn phần II, vẽ lược đồ diễn biến cuộc k/c lần II) Các em chú các vấn đề sau:
? Tại sao Hốt Tất Liệt cho quân đánh Chămpa trước? Kết quả?
? Hội Nghị Diên Hồng có tác dụng gì đến việc chuẩn bị kháng chiến ? Những sự kiện
nào thể hiện ý chí quyết tâm , quyết chiến của nhà Trần?
? Nêu cách đánh của quân ta trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai?
- Tập trình bày diễn biến trên lược đồ
- Tìm đọc: "Hịch tướng sĩ" của Trần Quốc Tuấn
Trang 8Rút kinh nghiệm:
………
………