Đoạn trích sử dụng nghệ thuật miêu tả từ bao quát tới cụ thể,lựa chọn từ ngữ goại hình, chính xác, kết hợp sử dụng các phép tu từ, sử dụng ngôn ngữ địa phương, kết hợp miêu tả và thuyết [r]
Trang 1Ngày soạn: ……….
Ngày giảng: 6B………
Tiết 77
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
(Trích Đất rừng phương Nam - Đoàn Giỏi)
I
MỤC TIÊU
* Mức độ cần đạt:
- Cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của cảnh thiên nhiên sông nước vùng
Cà Mau
- Nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh sông nước trong bài văn
* Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả và tác phẩm Đất rừng phương Nam
- Thấy vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương Nam
- Thấy được tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích
- Biết cách tích hợp với tiếng Việt - phép so sánh, với TLV - quan sát, tưởng tượng
so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
2 Kĩ năng
- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp thuyết minh
- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản
- Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên
* Kĩ năng sống: Liên hệ môi trường tự nhiên hoang dã.
3.Thái độ
- Có tình yêu quê hương đất nước
- Có ý thức tôn trọng văn hóa và gìn giữ bảo vệ danh lam thắng cảnh, bảo vệ tài nguyên môi trường
4 Phát triển năng lực học sinh : năng lực sáng tạo, giải quyết vấn đề, sử dụng
ngôn ngữ, giao tiếp, hợp tác
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- Giáo viên:
+ Soạn bài
+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn, bản đồ Việt Nam
+ Ảnh chân dung nhà văn Đoàn Giỏi, tranh ảnh thiên nhiên sông nước Cà Mau
- Học sinh:
Soạn bài, đọc nghiên cứu SGK
III PHƯƠNG PHÁP
Đọc, nêu vấn đề, vấn đáp, phân tích, bình giảng, tổng hợp
Trang 2IV.TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY- GIÁO DỤC
1 Ổn định lớp ( 1’ )
2 Kiểm tra bài cũ ( 4’ )
Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Em có suy nghĩ gì về câu nói cuối cùng của Dế Choắt?
3.Bài mới (37’)
- Mục đích: Giới thiệu bài mới
-PP: Thuyết trình
- Thời gian: 1’
Tác phẩm “Đất rừng phương Nam “ là truyện dài nổi tiếng của Đoàn Giỏi Đây là câu chuyện kể về cuộc đời lưu lạc của bé An tại vùng đất rừng U minh Tác giả đưa người đọc đến với cảnh thiên nhiên hoang dã phong phú , độc đáo và cuộc sống của con người ở đất rừng cực Nam tổ Quốc.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1 ( 7’)
- Mục đích:Giúp HS hiểu vài nét về tác
giả , TP
- PP: nêu vấn đề, gảng bình, vấn đáp
-Kĩ thuật động não ,trình bày 1 phút
-Hình thức tổ chức DH: cá nhân
- Cách thức tiến hành:
?) Nêu những hiểu biết của em về tác
giả
- 2 HS nêu -> GV chốt
Giảng: Ông xuất thân trong một gia
đình địa chủ lớn, có hàng trăm mẫu
ruộng màu mỡ ven sông Tiền Khi Cách
mạng tháng Tám thành công và toàn
quốc kháng chiến bùng nổ, gia đình ông
đã tự nguyện hiến toàn bộ nhà cửa,
ruộng đất cho chính quyền Việt Minh
Trong những năm Việt Nam chống
Pháp, Đoàn Giỏi công tác trong ngành
an ninh, rồi làm công tác thông tin, văn
nghệ, đến năm 1955 ông chuyển sang
sáng tác và biên tập sách báo, công tác
tại Đài tiếng nói Việt Nam, rồi Hội Văn
I Giới thiệu chung
1 Tác giả (1925 -1989)
- Ông viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp và thường viết về cuộc sống, thiên nhiên, con người Nam Bộ
Trang 3nghệ Việt Nam.
Ông mất ngày 2 tháng 4 năm 1989
tại Thành phố Hồ Chí Minh vì bệnh ung
thư Ngày 7 tháng 4 năm 2000, Ủy ban
Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ra
quyết định đặt tên ông cho một phố
thuộc Quận Tân Phú
?) Em biết gì về tác phẩm? Đoạn trích
- Đất rừng phương Nam là một trong
những tác phẩm xuất sắc nhất của văn
học thiếu nhi nước ta -> Có sức hấp dẫn
lâu bền với nhiều thế hệ bạn đọc (Gồm
20 chương)
- Được in nhiều lần và được dựng thành
phim “Đất Phương Nam”
* Hoạt động 2 (25’)
- Mục đích:Giúp HS hiểu nội dung, tư
tưởng TP
- PP: Phát vấn câu hỏi, thảo luận qui
nạp
-Kĩ thuật động não
-Hình thức tổ chức DH: cá nhân
- Cách thức tiến hành:
GV nêu yêu cầu đọc -> GV đọc và 1 HS
đọc hết bài văn
- HS giải thích một số từ khó => 2 HS
tóm tắt?
?) Đoạn trích chia thành mấy đoạn?
Nội dung
- 3 đoạn
+Từ đầu ->đơn điệu: Những ấn tượng
chung ban đầu về thiên nhiên vùng Cà
Mau
+ Tiếp -> khói sương ban mai: Nói về
các kênh rạch Cà Mau và sông Năm
Căn rộng lớn, hùng vĩ
+ Còn lại: đặc tả chợ Năm Căn đông
vui, trù phú, độc đáo
?) PTBĐ chính của văn bản trên là gì
2 Tác phẩm
- Trích từ chương XVIII trong truyện
“Đất rừng Phương Nam” (1957)
II Đọc, hiểu văn bản
1 Đọc- tóm tắt, chú thích
a Đọc- tóm tắt
b Chú thích
2 Bố cục, PTBĐ
a Bố cục: 3 đoạn
b PTBĐ: miêu tả + thuyết minh ( giới
thiệu về sông nước Cà Mau)
Trang 4Quan sát toàn văn bản và cho biết
?) Hãy cho biết vị trí quan sát của
người miêu tả? Thuận lợi của vị trí ấy?
(Trình tự miêu tả)
- Vị trí (trình tự): đi từ ấn tượng chung
về vùng Cà Mau -> tập trung miêu tả,
thuyết minh về các kênh rạch, cảnh vật
hai bên -> chợ Năm Căn
- Thuận lợi: có thể tả kĩ hoặc lướt qua
một vùng cảnh quan rộng lớn => là
trình tự hợp lý
?) Chú ý đoạn 1 và cho biết ấn tượng
ban đầu của tác giả về vùng sông nước
Cà Mau như thế nào? Được cảm nhận
qua những giác quan nào? Nghệ thuật
nôi bật
- 3 -> 5 HS trình bày
- GV chốt:
Ấn tượng nổi bật ban đầu về sông
nước Cà Mau là không gian rộng lớn
mênh mông với sông ngòi, kênh rạch
chằng chịt được bao trùm bởi mùa xuân
của trời, nước rừng cây -> gây cảm giác
đơn điệu
+ Giác quan: thị giác
thính giác cảm giác về màu xanh bao trùm và tiếng rì rào bất tận của rừng
cây, sóng, gió
+ Nghệ thuật: phối hợp tả xen kể, nghệ
thuật liệt kê, điệp từ và các tính từ chỉ
màu sắc và trạng thái cảm giác
* GV chuyển ý: Ngoài việc sử dụng
biện pháp miêu tả xen kể tác giả còn sử
dụng nghệ thuật thuyết minh và giải
thích Điều đó thể hiện rất rõ trong đoạn
văn “ở đây nước đen”
3 Phân tích
3.1 Ấn tượng chung ban đầu về thiên nhiên vùng Cà Mau
- Ấn tượng nổi bật ban đầu về sông nước
Cà Mau: là không gian rộng lớn mênh mông với sông ngòi, kênh rạch chằng chịt được bao trùm bởi mùa xuân của trời, nước rừng cây
- Nghệ thuật: phối hợp tả xen kể, nghệ thuật liệt kê, điệp từ và các tính từ chỉ màu sắc và trạng thái cảm giác
Cà Mau là vùng không gian rộng lớn mênh mông với màu xanh bao trùm và
âm thanh bất tận của rừng cây, sóng và gió
Trang 5?) Qua cách đặt tên cho các dòng sông,
con kênh, em có nhận xét gì về các địa
danh ấy
- Thiên nhiên ở đây rất tự nhiên, hoang
dã, phong phú
- Con người sống rất gần với thiên nhiên
-> giản dị chất phác
?) Chú ý đoạn 2 và cho biết những chi
tiết thể hiện sự rộng lớn, hùng vĩ của
dòng sông và rừng đước
- Sông rộng hơn ngàn thước
- Nước đổ ầm ầm ra biển như thác ngày
đêm
- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi trắng
- Rừng đước dựng lên cao ngất trường
thành
=> Sử dụng các động từ, tính từ và nghệ
thuật so sánh
?) Trong câu “Thuyền chúng tôi Năm
Căn” có những động từ nào chỉ hành
động của con thuyền? Nếu thay đổi vị
trí các ĐT thì nội dung câu có thay đổi
không? Nhận xét cách dùng từ
- Các cụm ĐT và ĐT: thoát qua, đổ ra,
xuôi về
=> diễn tả con thuyền từ vượt qua con
thác nguy hiểm -> từ kênh nhỏ ra sông
lớn -> nhẹ nhàng xuôi theo dòng nước
sông êm ả
=> Nếu thay đổi trình tự sẽ thay đổi nội
dung, thay đổi trạng thái hành động của
con thuyền trong khung cảnh
- Các dùng từ chặt chẽ, chính xác, gợi
cảm
?) Nhận xét về cách miêu tả màu sắc
của tác giả? Tác dụng?
- Xanh lá mạ miêu tả các lớp cây đước
từ
- Xanh rêu non đến già tiếp nối nhau
- Xanh chai lọ
* GV bình (Tác dụng của việc dùng TN,
3.2 Cảnh kênh rạch và dòng sông Năm Căn
- Kênh rạch: rất tự nhiên, hoang dã, phong phú
- Các dòng sông: gần gũi, thân quen
Trang 6cách miêu tả)
?) Bức tranh (19) miêu tả cảnh nào
?) Chú ý đoạn 3 và cho biết những chi
tiết miêu tả sự trù phú, độc đáo của
vùng chợ Năm Căn? Nghệ thuật
- Đống gỗ cao như núi
- Bến vận hà nhộn nhíp
- Những ngôi nhà với ánh đèn chiếu rực
mặt nước
=> khung cảnh rộng lớn, tấp nập, hàng
hóa, phong phú, thuyền bè san sát => trù
phú
- Chợ nổi: họp trên sông, mua được mọi
thứ độc
- Màu sắc, trang phục, tiếng nói
đáo
* Nghệ thuật miêu tả:
- Bao quát, cụ thể
- Miêu tả cả hình khối – màu sắc, âm
thanh
*GV: Nghệ thuật miêu tả vừa cho thấy
khung cảnh rộng lớn, khung cảnh chung
vừa khắc họa được những hình ảnh cụ
thể nổi bật màu sắc độc đáo, sự tấp nập,
trù phù của chợ Năm Căn
?) Hãy nêu cảm nhận của em về Cà
Mau
- 3 HS trình bày
*GV: Bài văn mở ra một không gian
nghệ thuật hoành tráng về sông nước Cà
Mau hùng vĩ bao la, giàu đẹp, hoang dã,
nguyên sơ, đầy sức sống Tất cả như mở
ra và gợi lên trong tầm hồn chúng ta biết
bao kì thú và khát khao Bài văn giúp ta
hình dung ra dáng đứng của đước Năm
Căn – dáng đứng Cà Mau, màu xanh của
đước là mùa xuân của quê hương, xứ sở
Dáng đứng ấy, mùa xuân ấy là chất thơ
trên trang văn Đoàn Giỏi
Sông Năm Căn và rừng đước rộng lớn, hùng vĩ
3.3 Cảnh chợ Năm Căn
* Quang cảnh:
- Đống gỗ cao như núi
- Bến vận hà nhộn nhíp
- Những ngôi nhà với ánh đèn chiếu rực mặt nước
- Chợ nổi: họp trên sông, mua được mọi thứ độc
- Màu sắc, trang phục, tiếng nói
đáo
* Nghệ thuật miêu tả:
- Bao quát, cụ thể
- Miêu tả cả hình khối – màu sắc, âm thanh
Cảnh chợ Năm Căn được miêu tả rất trù phú, độc đáo, tấp nập
Trang 7?)Khái quát nội dung chính của đoạn
trích
Cảnh thiên nhiên Cà Mau đẹp rộng lớn,
hùng vĩ, đầy hoang dã Chợ Năm Căn
tấp nập trù phú, độc đáo
?)Cho biết nghệ thuật độc đáo của văn
bản
Đoạn trích sử dụng nghệ thuật miêu
tả từ bao quát tới cụ thể,lựa chọn từ ngữ
goại hình, chính xác, kết hợp sử dụng
các phép tu từ, sử dụng ngôn ngữ địa
phương, kết hợp miêu tả và thuyết minh
HS đọc ghi nhớ
*Hoạt động3( 5’)
- Mục đích:Giúp HS luyện tập
- PP: Phát vấn câu hỏi, thảo luận qui
nạp.
-Kĩ thuật động não
-Hình thức tổ chức DH: cá nhân
- Cách thức tiến hành:
- 1 HS đọc -> xác định nội dung?
- HS kể tên sông
4.Tổng kết
4.1 Nội dung, ý nghĩa
Cảnh thiên nhiên Cà Mau đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy hoang dã Chợ Năm Căn tấp nập trù phú, độc đáo
4.2 Nghệ thuật
Đoạn trích sử dụng nghệ thuật miêu
tả từ bao quát tới cụ thể,lựa chọn từ ngữ goại hình, chính xác, kết hợp sử dụng các phép tu từ, sử dụng ngôn ngữ địa phương, kết hợp miêu tả và thuyết minh
4.3 Ghi nhớ: sgk (23)
III Luyện tập
1 Bài 1: Đọc thêm (23)
2 BT 2(23)
- Sông Bạch Đằng (Quảng Yên)
- Sông ĐT
4 Củng cố ( 2’ )
- Mục đích: củng cố lại kiến thức
-PP: vấn đáp
-KT động não
-Hình thức: cá nhân
Em hãy nêu xuất xứ của đoạn trích Sông nước Cà Mau?
Văn bản này được chia làm mấy phần? Nội dung của từng phần?
5
Hướng dẫn về nhà ( 1’ )
- Đọc kĩ văn bản, nhớ những chi tiết miêu tả đặc sắc, các chi tiết sử dụng phép so sánh
- Hiểu được ý nghĩa của các chi tiết có sử dụng phép tu từ
Trang 8- Làm bài tập 1 SGK tr 2
- Đọc và nghiên cứu soạn bài: “ Bức tranh của em gái tôi”
? Đọc và xác định PTBĐ, chia bố cục
?) Nhân vật Kiều Phương: được giới thiệu qua những phương diện nào? Tìm những chi tiết giới thiệu Kiều Phương
? Nhân vật người anh: được tập chung miêu tả ở những khía cạnh nào
? Tâm trạng, tâm lí của 2 nhân vật trong toàn thiên truyện
?) Truyện gợi cho em những suy nghĩ và bài học gì về cách ứng xử trước thành công hay tài năng của người khác hoặc của chính mình
V RÚT KINH NGHIỆM
==================================