Đêm nay bác không ngủ

- Chú cứ việc ngủ ngon Ngày mai đi đánh giặc Vâng lời anh nhắm mắt Nhưng bụng vẫn bồn chồn Không biết nói gì hơn Anh nằm lo Bác ốm Lòng anh cứ bề bộn Vì Bác vẫn thức hoài Chiến dịch hãy

CHỦ ĐỀ 2: THƠ HIỆN ĐẠI ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ (MINH HUỆ)

Minh Huệ (1927- 2003)

I Giới thiệu chung

- Sáng tác năm 1951, dựa trên sự kiện có thật trong

chiến dịch Biên Giới cuối năm 1950

- Phương thức biểu đạt: tự sự, trữ tình kết hợp miêu

tả

- Thể thơ: ngũ ngôn

Hoàn cảnh sáng tác: Mùa đông năm 1951, trời

mưa lâm thâm, bên bờ sông Lam, Nghệ An, nghe

một anh bạn là chiến sĩ vệ quốc quân kể những

chuyện được chứng kiến về một đêm không ngủ

của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch Biên Giới-

Thu Đông 1950, Minh Huệ vô cùng xúc động đã

viết bài thơ này

- Mạch cảm xúc chính: Câu chuyên cảm động về tấm

lòng yêu thương sâu sắc của Bác đối với bộ đội, dân

công và tình cảm của anh đội viên đối với Bác

Phần 1: 9 khổ đầu: Lần thứ nhất anh đội viên thức dậy

Phần 2: 7 khổ còn lại: Lần thứ ba anh đội viên thức dậy

I Giới thiệu chung

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc

lần thứ nhất

Thổn thức cả nỗi lòng Thầm thì anh hỏi nhỏ:

- Bác ơi! Bác chưa ngủ? Bác có lạnh lắm không?

- Chú cứ việc ngủ ngon Ngày mai đi đánh giặc Vâng lời anh nhắm mắt Nhưng bụng vẫn bồn chồn

Không biết nói gì hơn Anh nằm lo Bác ốm Lòng anh cứ bề bộn

Vì Bác vẫn thức hoài

Chiến dịch hãy còn dài Rừng lắm dốc, lắm ụ Đêm nay Bác không ngủ Lấy sức đâu mà đi

Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi

Đêm nay Bác không ngủ

Lặng yên bên bếp lửa

Vẻ mặt Bác trầm ngâm

Ngoài trời mưa lâm thâm

Mái lều tranh xơ xác

Anh đội viên nhìn Bác

Càng nhìn lại càng thương

Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm

Rồi Bác đi dém chăn

Từng người từng người một

Sợ cháu mình giật thột

Bác nhón chân nhẹ nhàng

Anh đội viên mơ màng

Như nằm trong giấc mộng

Bóng Bác cao lồng lộng

Ấm hơn ngọn lửa hồng

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc

lần thứ nhất

- Thái độ: ngạc nhiên, băn khoăn, đến khắc khoải

- Cách vào truyện rất tự nhiên, giản dị đồng thời đặt ra một thắc mắc băn khoăn với tâm trạng của anh đội viên:

Vì sao trời đã khuya lắm mà Bác hồ vẫn chưa ngủ?

- Hành động: Nhìn và dõi theo những cử chỉ, hành động của Bác -> Xúc động

Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi

Đêm nay Bác không ngủ

Lặng yên bên bếp lửa

Đốt lửa cho anh nằm

Rồi Bác đi dém chăn

Từng người từng người một

Sợ cháu mình giật thột

Bác nhón chân nhẹ nhàng…

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc

lần thứ nhất

- Thái độ: ngạc nhiên, băn khoăn, đến khắc khoải

-> Hình ảnh Bác thật giản dị mà thật thiêng liêng Tình Bác như tình cảm của người cha dành cho những đứa con

=> Anh đội viên yêu thương, kính trọng, cảm phục trước tấm lòng của Bác

- Cách vào truyện rất tự nhiên, giản dị đồng thời đặt ra ngay một thắc mắc băn khoăn với tâm trạng của anh đội

viên: Vì sao trời đã khuya lắm mà Bác hồ vẫn chưa ngủ?

- Hành động: Nhìn và dõi theo những cử chỉ, hành động của Bác

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc

- Tâm trạng:

+ Mơ màng như nằm trong giấc mộng đẹp:

+ Thổn thức, bồn chồn, lo lắng Đó là tình cảm kính yêu của người con với người cha, là trách nhiệm của một chiến sỹ đối với lãnh tụ

-> Hình ảnh so sánh, từ láy gợi hình

-> Cảm nhận được sự lớn lao, vĩ đại nhưng lại hết sức gần gũi, thân thương, ấm áp của vị lãnh tụ

"Bóng Bác cao lồng lộng.

Ấm hơn ngọn lửa hồng “

Thổn thức cả nỗi lòng Thầm thì anh hỏi nhỏ:

- Bác ơi! Bác chưa ngủ? Bác có lạnh lắm không?

- Chú cứ việc ngủ ngon Ngày mai đi đánh giặc Vâng lời anh nhắm mắt Nhưng bụng vẫn bồn chồn

Không biết nói gì hơn Anh nằm lo Bác ốm

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba

… Lần thứ 3 thức dậy

Anh hốt hoảng giật mình:

Bác vẫn ngồi đinh ninh

Bác thương đoàn dân công

Đêm nay ngủ ngoài rừng

Rải lá cây làm chiếu

Manh áo phủ làm chăn

Trời thì mưa lâm thâmLàm sao cho khỏi ướt!

Càng thương càng nóng ruộtMong trời sáng mau mau

Anh đội viên nhìn BácBác nhìn ngọn lửa hồng Lòng vui sướng mênh môngAnh thức luôn cùng Bác

Đêm nay Bác ngồi đóĐêm nay Bác không ngủ

Vì một lẽ thường tìnhBác là Hồ Chí Minh

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần

thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần

thứ ba

- Hốt hoảng, giật mình

- Nằng nặc: “Mời Bác ngủ Bác ơi !”, “Bác ơi! Mời Bác

ngủ!” -> Từ láy "nằng nặc”, đảo trật tự ngôn từ, lặp lại các cụm từ => Diễn tả tăng dần mức độ bồn chồn lo lắng cho sức khoẻ của Bác Tình thương Bác dâng lên đến đỉnh điểm

- “Lòng vui sướng mênh mông

Anh thức luôn cùng Bác”.

 Niềm vui của anh đội viên khi hiểu được tấm lòng mênh mông, tình thương, đạo đức cao cả và sự vĩ đại của Bác

"Vì một lẽ thường tình

Bác là Hồ Chí Minh.“

Việc Bác không ngủ vì lo cho dân cho nước là một lẽ thường tình của cuộc đời Bác

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba

- Lần đầu: là sự ngạc nhiên, cảm phục nhưng vẫn vâng lời Bác đi ngủ.

- Lần thứ ba: hốt hoảng giật mình rồi vui sướng khi cảm nhận được sự vĩ đại của Bác, thức luôn cùng Bác

 Bài thơ chỉ kể lần thứ nhất và lần thứ ba anh đội viên thức dậy, cho thấy trong cái đêm ấy anh đã nhiều lần tỉnh giấc, lần nào cũng chứng kiến Bác không ngủ Chính vì vậy, tâm trạng của anh mới có sự chuyển biến rõ rệt.

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần

thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần

thứ ba

- Hốt hoảng, giật mình

- Nằng nặc: “Mời Bác ngủ Bác ơi !”, “Bác ơi! Mời Bác

ngủ!” -> Từ láy "nằng nặc”, đảo trật tự ngôn từ, lặp lại các cụm từ => Diễn tả tăng dần mức độ bồn chồn lo lắng cho sức khoẻ của Bác Tình thương Bác dâng lên đến đỉnh điểm

-“Lòng vui sướng mênh mông

Anh thức luôn cùng Bác”.

 Niềm vui của anh đội viên khi hiểu được tấm lòng mênh mông, tình thương, đạo đức cao cả và sự vĩ đại của Bác

tụ vĩ đại mà bình dị

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba

b Hình ảnh Bác Hồ

- Thời gian: đêm khuya

- Không gian: Bên bếp lửa, trong mái lều xơ xác và ngoài trời mưa lâm thâm

Hình ảnh Bác vừa gần gũi, thân thiết vừa cao cả, thiêng liêng.

Hình ảnh Bác vừa gần gũi, thân thiết vừa cao cả, thiêng liêng.

Lo lắng ân cần, chăm chút yêu thương.

Lo lắng ân cần, chăm chút yêu thương.

Điệp từ, cặp từ sóng đôi tăng tiến

Lòng yêu thương bao la, rộng lớn của Bác dành cho bộ đội và dân công.

Hình ảnh Bác Hồ giản dị, gần gũi chân thực mà lớn lao Bác đã

dành tình thương yêu mênh mông sâu nặng, sự chăm sóc ân cần, lo lắng chu đáo đối với chiến sĩ, đồng bào thật thấm thía và cảm động.

Hình ảnh Bác vừa gần gũi, thân thiết vừa cao cả, thiêng liêng.

Lo lắng ân cần, chăm chút yêu thương.

Lòng yêu thương bao la, rộng lớn của Bác dành cho bộ đội

và dân công.

I Giới thiệu chung

a Tâm tư của người chiến sĩ

* Anh đội viên thức giấc lần thứ nhất

* Anh đội viên thức dậy lần thứ ba

- Chi tiết giản dị, cụ thể mà cảm động.

- Lời thơ giản dị, chân thành với nhiều

từ láy gợi hình, gợi cảm.

b Nội dung:

- Phản ánh tấm lòng yêu thương, giản

dị mà sâu sắc, rộng lớn của Bác đối với quân và dân ta.

- Biểu hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ, cũng là của mọi người đối với lãnh tụ

4 Củng cố:- Hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ được gợi

mở qua những chi tiết nào?

5 Hướng dẫn học bài ở nhà:

- Kể tóm tắt diễn biến câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn.

- Học tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ

 Chuẩn bị tiết tiếp theo- tiết 94: “Đêm nay Bác không ngủ”.

DẶN DÒ- HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Đọc diễn cảm bài thơ

- Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kể về

chuyện gì? Hãy kể tóm tắt lại câu chuyện đó.

- Em có cảm nhận như thế nào về hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ?

- Giờ sau tìm hiểu tiếp: Lượm – Tố Hữu.